Archif Awdur: Golygydd

E-fwletin 9 Rhagfyr, 2018

EMANIWEL 24/7

Sefyll tu allan i un o siopau prysura’r ddinas oeddwn i gan siarad efo pâr canol oed. “Sut mae’r plant”? gofynnais, a chlywed fod y tri ohonyn nhw yn dal yn y siop gerllaw ac yn edrych mewn rhyfeddod ar yr holl addurniadau Nadoligaidd oedd yno. Ar y gair, rhuthrodd dau o’r tri allan a dyma’r ieuengaf yn gafael yn fy llaw gan feddwl ei fod yn gafael yn llaw ei dad.

Syndod oedd y teimlad gefais i; syndod at yr ymddiriedaeth oedd yng nghynhesrwydd y llaw fach. Ond buan y trodd y syndod yn siom wrth i’r bychan synhwyro nad llaw ei dad oedd hon a bu’n rhaid gollwng gafael. Mae ffydd ac ymddiriedaeth o’r fath yn cyffwrdd rhywun, yn llythrennol felly, dan yr amodau cywir.

 Ond fe all amgylchiadau droi’n beryglus pan fydd ymddiriedaeth wedi ei blannu yn y dwylo anghywir.

Beth sy’n digwydd pan fo arfau yn meddiant y dwylo anghywir; pan fo pŵer yn y dwylo anghywir a phan fo cyfrinachau yn disgyn i’r dwylo anghywir? Arwain at argyfwng mae hynny.      

Mae hwn yn dymor i ddatgelu beth hoffem ni ei gael yn anrheg Nadolig. Does dim hosan allai gynnwys dyheadau rhai – tangnefedd ar y ddaear, cymod rhwng dyn a dyn, heddwch rhwng gwledydd a fu’n elynion anghymodlon, dealltwriaeth rhwng cenhedloedd; rhyddid i’r unigolyn, cyfiawnder i bawb beth bynnag fo’u cred a’u rhyw; parch at gyd-ddyn beth bynnag fo ei [h]amgylchiadau. Ond yn y dwylo anghywir … â’n gwaredo.

“Cadw fi, O Dduw, canys ynot yr ymddiriedaf.” [Salm 16:1] Pa mor angerddol neu pa mor danbaid a brwdfrydig yw’n hymwybyddiaeth o bresenoldeb Emaniwel, “y Duw sydd gyda ni” sy’n fater o ddibyniaeth ar pa mor dda yr yde ni’n ei adnabod a pha mor ddwfn yw’n gwerthfawrogiad o’r hyn y mae’n ei wneud trosom ni. Dyma’r Duw y mae ei ddyfodiad yn dod yn nes ac yn nes.

Tyde ni, oedolion, ddim mor barod i afael y llaw y Tad. A fedr neb wneud hynny ar ein rhan:

“Yn nheyrnas diniweidrwydd –
Gwae hwnnw, wrth y pyrth;   
Rhy hen i brofi’r syndod,    
Rhy gall i weld y wyrth !” 
  (Rhydwen Williams ‘Yn Nheyrnas Diniweidrwydd’)    

Dyma gyfle, eto fyth, i ystyried yr hyn a dioddefodd Iesu er mwyn i ni adnabod yn well yr Emaniwel sy’n dyfod: wedi gadael perffeithrwydd ac ardderchowgrwydd y nefoedd yn ei holl ogoniant fe’i genir i dlodi; i fyw fel ffoadur ac i fyw dan reolaeth byddin estron. Fe wyddai beth oedd newyn, galar, caledi a themtasiwn. Bu’n ddigartref ac heb sicrwydd incwm. Fe’i bradychwyd gan un o’i ffrindiau. Fe’i gwadwyd gan ffrind arall. Cafodd ei boenydio, ei ddilorni a’i ddifrïo.

Fydd hynny dim yn amlwg yn y ddrama flynyddol yn y festri lle mae’r bugeiliaid a’r angylion “yn dod i gadw oed.” A pham y dylai fod? Wedi’r cyfan nid y plant â’i bradychodd.

Yr Emaniwel 25/12 sydd yn y crud. Yr Emaniwel 24/7 yw’r un y dylem ni fod yn paratoi ar ei gyfer.

E-fwletin 2 Rhagfyr 2018

Sul yr Adfent

Mae hi’n Sul yr Adfent. Tybed sawl un o ddarllenwyr y Bwletin fydd mewn capel neu eglwys sy’n defnyddio Efengyl swyddogol y Sul hwn – Luc 21.25-36, lle mae Iesu yn sôn am ddiwedd y byd. Fe fu eglwysi rhyddfrydol yn awyddus iawn i ddarganfod rhesymau dros wyro oddi ar y darlleniadur yn y tymor hwn er mwyn osgoi’r ysgrythurau hyn.

Fy marn i yw bod hynny yn gamgymeriad. Mae Naomi Klein, yn ei llyfr dylanwadol The Shock Doctrine yn dangos sut y mae grymoedd yn ein byd sy’n awyddus i weld y math o drychinebau y mae Iesu yn sôn amdanynt yn digwydd er mwyn manteisio arnynt. Enghraifft drawiadol yw sut y defnyddiwyd Corwynt Katrina a’i ddinistr i breifateiddio addysg yn New Orleans yn sgîl y drychineb. Yn dilyn bomiau Paris yn 2015, fe gyhoeddodd Francois Hollande stad o argyfwng a barodd am bron dwy flynedd, gan rwystro pob gwrthdystiad gwleidyddol yn y brifddinas (p’un ai oedd a wnelo nhw unrhyw beth o gwbl â bomwyr Paris ai peidio).

Os nad oes digwyddiadau naturiol neu bobl ddieflig yn creu’r sioc, yna fe fydd y grymoedd hyn yn mynd ati i greu eu sioc eu hunain. Hyd y gwela’ i, dyna’r esboniad dros frwdfrydedd rhai ar asgell dde y Blaid Geidwadol i ni ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn ddigytundeb. Fe glywsom sôn yn barod am stad o argyfwng gyda milwyr ar y strydoedd i helpu gyda chyflenwi bwyd a meddyginiaethau. Cam bychan fyddai gofyn i’r milwyr hyn rwystro unrhyw wrthdystio gwleidyddol ar yr un pryd.

Mae sicrhau fod gwleidyddiaeth ddemocrataidd i’w gweld yn methu yn dacteg gyffredin ymhlith yr asgell dde. Pan fethodd Gweriniaeth Weimar yn Almaen y 1930au ag ateb problemau’r bobl, fe fanteisiodd y Natsïaid. Yna fe ddaeth tân y Reichstag â’r esgus berffaith i gwblhau’r dasg drwy garcharu holl aelodau’r Blaid Gomiwnyddol gref, codi ofn ar bob gwrthblaid arall, a chreu gwlad unbenaethol. Gwnaeth Llywodraeth Sbaen yr un peth â llywodraeth Catalunya ar ôl creu anhrefn o gwmpas y refferendwm annibyniaeth yn 2017. Mae yna arwyddion clir fod anhrefn llywodraeth Donald Trump yn gwbl fwriadol. Nid trwy ddamwain y mae’n newid ei feddwl mor fympwyol, ond gan wybod fod ymddygiad oriog o’r fath yn helpu tanseilio’r union ddemocratiaeth y mae e’n awyddus i’w mygu.

At ei gilydd, fe fu traddodiad cymodlon gwleidyddiaeth Brydeinig yn ddigon i wrthsefyll y tueddiadau hyn. Methiant fu ymgais Oswald Moseley i greu anhrefn yn y 1930au; pan geisiodd llywodraeth ddatganoledig Gogledd Iwerddon ymateb mewn ffordd debyg i brotestiadau hawliau sifil heddychlon ym 1972 fe wnaeth Edward Heath ddileu’r llywodraeth honno. Nid yw’r DUP wedi anghofio’r profiad hwnnw, ac maent yn benderfynol o lwyddo creu anhrefn y tro hwn, mae’n ymddangos.

Felly, gwrandewch yn ofalus ar eiriau Iesu heddiw – neu darllenwch nhw drosoch eich hunain. Gwyliwch eich hunain … neu bydd y diwrnod hwnnw yn eich dal chi’n annisgwyl. Cadwch eich llygaid yn agored! Efallai na fydd Brexit yn ddiwedd y byd – ond mae yna bobl ddieflig fydd yn gobeithio fel arall.

Dewis gwleidyddol yw tlodi

Dewis gwleidyddol yw tlodi – ac nid dewis y tlodion

Ym mis Mawrth, pennawd Bwletin Polisi Cytûn oedd “Eglwysi yn poeni bod Cymru ar lwgu”. Nid ar chwarae bach y cyhoeddwyd pennawd mor ymfflamychol mewn bwletin sydd fel arfer yn ceisio bod yn syber ac yn wleidyddol ddiduedd, ac nid ar chwarae bach y defnyddiwyd bron hanner y rhifyn hwnnw i ymhelaethu ar y pennawd.

Penderfynais wneud hyn wedi eistedd mewn cyfarfod o Grŵp Cyfeirio Plant a Theuluoedd yr Eglwys yng Nghymru, sy’n dwyn ynghyd y gwahanol brosiectau dan nawdd yr eglwys honno sy’n gweithio gyda phlant. Rai blynyddoedd yn ôl, gellid disgwyl y byddai cyfarfod o’r fath yn trafod cyfleusterau cylchoedd gofalwyr a phlant, neu gynnal clybiau ar ôl ysgol i blant yn lle Ysgol Sul draddodiadol. Mae llawer o eglwysi yn dal i wneud y pethau hyn, a diolch amdanynt.

Ond ffocws y cyfarfod hwn oedd y canfyddiad gan weithwyr plant yr eglwys fod mwy a mwy o’r plant y maent yn dod ar eu traws yn llwgu. Nid oes ganddynt ddigon o fwyd. Mae hyn yn effeithio ar eu hiechyd ac ar eu hymddygiad yn y clybiau. Mae banciau bwyd y Trussell Trust a’r banciau bwyd a gynhelir yn annibynnol yn cadarnhau’r un stori. Mae’r Trussell Trust bellach yn buddsoddi’n sylweddol mewn gwaith polisi, oherwydd nid oes modd i becynnau bwyd yn unig ddatrys y sefyllfa.

Cadarnhawyd pob dim y mae Cytûn, y Trussell Trust ac eraill wedi bod yn ei ddweud ar 16 Hydref, pan gyhoeddodd Cynrychiolydd Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Dlodi Eithafol a Hawliau Dynol, sef yr Athro Philip Alston, ddatganiad eithriadol o feirniadol am Lywodraeth y Deyrnas Unedig a’i hagwedd at y tlodion:

When asked about these problems, Government ministers were almost entirely dismissive, blaming political opponents for wanting to sabotage their work, or suggesting that the media didn’t really understand the system and that Universal Credit was unfairly blamed for problems rooted in the old legacy system of benefits.

Fe glywodd yr Athro Alston dystiolaeth gan lu o fudiadau ac unigolion ar draws gwledydd Prydain yn ystod pythefnos prysur iawn. Fe gyfarfu â chynrychiolwyr o fudiadau eglwysig (gan gynnwys rhai yng Nghymru) a mudiadau elusennol eraill ar hyd a lled ein pedair cenedl. Roedd yn falch o’n gwaith, ond yn onest am y cyfyngiadau ar yr hyn y gallwn ni ei wneud:

The voluntary sector has done an admirable job of picking up the slack for those government functions that have been cut or de facto outsourced. One pastor told me that because the government has cut services to the bone, his church is providing meals paid for by church members. But that work is not an adequate substitute for the government’s obligations. Food banks cannot step in to do the government’s job, and teachers—who very well may be relying on food banks themselves—shouldn’t be responsible for ensuring their students have clean clothes and food to eat.

Fe gysylltodd brofiad y tlodion â pholisïau eraill y Llywodraeth:

The compassion and mutual concern that has long been part of the British tradition has been outsourced. At the same time many of the public places and institutions that previously brought communities together, such as libraries, community and recreation centers, and public parks, have been steadily dismantled or undermined. …

The experience of the United Kingdom, especially since 2010, underscores the conclusion that poverty is a political choice. Austerity could easily have spared the poor, if the political will had existed to do so. Resources were available to the Treasury at the last budget that could have transformed the situation of millions of people living in poverty, but the political choice was made to fund tax cuts for the wealthy instead.

Dewis gwleidyddol – dyna yw gadael i bobl gysgu ar y strydoedd, eu gadael heb ddigon o fwyd i’w plant, a gwario’r arian sydd ar gael ar swcro’r cyfoethog yn lle hynny. Mae gweinidogion y Llywodraeth, ar y llaw arall, yn awgrymu nad eu dewis nhw ond yn hytrach ddewis y tlodion eu hunain yw hyn. Dywedodd Amber Rudd, Aelod Seneddol Hastings a Rye (sy’n cynnwys rhai o wardiau tlotaf Lloegr), a benodwyd yn Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau ar yr un diwrnod ag y cyhoeddodd Philip Alston ei adroddiad, hyn am bobl dlawd yn ei hetholaeth:

You get people who are on benefits, who prefer to be on benefits by the seaside. They’re not moving down here to get a job, they’re moving down here to have easier access to friends and drugs and drink. (Cyfweliad â’r Financial Times, 26 Ebrill 2013)

Sylwer nad yw’n condemnio o gwbl y bobl fwy cefnog sy’n symud i lan y môr i fyw ar eu pensiynau – a ariennir o’r un gyllideb adrannol â’r Credyd Cynhwysol. Nid oes hawl gan bobl dlawd i ddewis ymhle i fyw, meddai. Does ryfedd, felly, nad oedd Amber Rudd yn rhyw gefnogol iawn i adroddiad yr Athro Alston – er iddi yr un pryd gydnabod nad oedd y drefn Credyd Cynhwysol yn gweithio fel y dylai, ac addawodd fynd i’r afael â rhai o leiaf o’r problemau.

Mae sylwadau Ms Rudd bum mlynedd yn ôl yn dangos nad agwedd y Llywodraeth at y tlodion yn unig sydd ar fai, ond ei hagwedd at bobl gyfoethog hefyd. Fe gyhoeddodd yr Economist y diagram trawiadol hwn am y bwlch rhwng y rhanbarth tlotaf a’r rhanbarth cyfoethocaf ym mhrif wledydd Ewrop:

Dyw’r rhanbarth tlotaf ym Mhrydain ddim llawer gwaeth na rhanbarthau tebyg mewn gwledydd eraill. Yr hyn sy’n syfrdanol yw sut y mae rhanbarthau cyfoethog Prydain yn dal i ymgyfoethogi. Mae yna ddigon o gyfoeth yng ngwledydd Prydain i bawb gael byw yn gyfforddus – ond nid yw’r cyfoeth hwnnw wedi ei ddosbarthu yn deg, rhwng rhanbarthau na rhwng unigolion.

A dyna’r her i ni, ddarllenwyr Agora, yn ogystal â’r Llywodraeth. Ers cenhedlaeth fe ddaeth gwleidyddion i gredu ei bod yn wleidyddol amhosibl i godi trethi, yn enwedig trethi ar incwm. Mae pobl, fe gredir, “am gadw eu harian eu hunain”. Mae hyd yn oed y Blaid Lafur erbyn hyn yn dweud mai dim ond y 5% cyfoethocaf ddylai dalu mwy o dreth – sef yr union bobl sydd â chyfrifyddion yn gweithio iddynt all sicrhau nad ydynt yn gwneud dim o’r fath beth.

Mae cwmnïau ymgynghori ariannol o gwmpas fy nghartref i yn cystadlu â’i gilydd i gyflwyno dulliau i’r cyfoethog allu osgoi gorfod talu trethi, yn enwedig trethu etifeddiaeth ar ôl iddynt farw, a’r un pryd osgoi talu am eu gofal eu hunain pan fyddant yn hŷn, gan orfodi’r cyngor lleol i wneud hynny ar eu rhan. Bydd gan y bobl hynny gyfreithwyr all ymladd eu hachos, tra bydd eu cymdogion llai cefnog yn cael eu gwthio i gefn y ciw. Pan fûm i a’m teulu yn esbonio i ymgynghorydd ariannol a chyfreithiwr ein bod am dalu am ein gofal ein hunain, gan ein bod yn gallu fforddio gwneud hynny, roedd y ddau’n llygadrythu arnom fel pe baem yn gwbl wallgof. Dwn i ddim pa ymateb fyddem wedi ei gael pe baem wedi dweud ein bod yn fodlon talu mwy o dreth hefyd er mwyn sicrhau fod pawb yn gallu cael yr un gofal!

Rydym yn cael y Llywodraeth yr ydym yn pleidleisio drosti – ac yn ei haeddu. Mae yna rôl i’r eglwysi, ac i Gristnogion unigol, nid yn unig i gyfrannu’n hael at y banciau bwyd ac at gynlluniau dyngarol ein heglwysi, ond hefyd i fod yn barod i ddweud wrth wleidyddion y cânt fynd i’n pocedi ni i gael yr arian sydd ei angen i gynnal gwasanaethau cyhoeddus o safon. Oherwydd, os na ddywedwn hynny – a’i olygu – yna fe fydd gwleidyddion yn parhau i wneud yr hyn yr ydym wir ei eisiau, sef cadw cymaint â phosibl o’n harian i ni’n hunain a gadael i’r tlodion symud i Hastings (neu’r Rhyl) a’n gadael ni i fod.

Y Barnwr Oliver Wendell Holmes yr Ieuengaf ddywedodd yn 1902, ‘Trethi yw’r pris a dalwn am gymdeithas wâr.’ Mae’r dyfyniad bellach i’w weld uwchben drws pencadlys Gwasanaeth Cyllid Mewnol yr Unol Daleithiau yn Washington DC. Roedd Holmes yn Gristion o argyhoeddiad, fel ei dad o’r un enw (awdur yr emyn ‘Lord of all being, throned afar’). Fe ddeallai nad oes modd cynnal cymdeithas fodern wâr heb i bobl fod yn barod i dalu eu trethi, ac i’r Llywodraeth wedyn fod yn barod i’w gwario’n deg.

Clywais ambell un yn cwyno yn ystod y diwrnodau diwethaf iddynt dderbyn llythyron gan Gyllid a Thollau ei Mawrhydi yn tynnu eu sylw at y ffaith y bydd cyfran o’u treth incwm o Ebrill 2019 yn mynd i goffrau Llywodraeth Cymru. Sylwadau sinicaidd am sut y bydd yn cael ei gwario oedd ganddynt. Ond onid llawenhau y dylem? Mae Philip Alston yn tynnu sylw at ddiffyg adnoddau Llywodraeth Cymru i wella sefyllfa’r tlodion yma. Mae’r drefn newydd yn rhoi i ni’r cyfle i greu cymdeithas wâr o’n cwmpas. Ydyn ni’n barod i bwyso ar ein Llywodraeth ein hunain i wneud hynny? Ac ydyn ni’n barod i dalu’r pris?

Mae Gethin Rhys yn Swyddog Polisi i Cytûn (Eglwysi Ynghyd yng Nghymru). Barn bersonol a fynegir yn yr erthygl hon, a luniwyd ar 24 Tachwedd 2018.

Y Bydysawd, Pantycelyn a’r Iesu

Galileo, bedair canrif yn ôl, a ddeallodd gyntaf mai myrdd o sêr oedd y Llwybr Llaethog. A bu rhaid i ddynoliaeth wynebu’r ffaith mai rhan fechan o fydysawd enfawr oedd ein Daear a’n Haul ni.
 
Erbyn hyn mae gan wyddonwyr amcan go lew o faint, ffurf a chyfansoddiad y Llwybr Llaethog: ei diamedr ymhell dros 100 biliwn o oleuni-flynyddoedd (mae goleuni’n teithio 300,000 cilomedr yr eiliad) ac yn cynnwys 100-400 biliwn o sêr a nifer tebyg o blanedau. Mae’n Haul a’n Daear ni i’w cael mewn cornelyn bach ar ymyl mewnol un o freichiau’r sbeiral o gyrff nefol sy’n cyfansoddi’r Llwybr Llaethog.  
 
Tan i Edwin Hubble ddefnyddio’i delesgop newydd ddechrau’r 1920au roedd gwyddonwyr yn cymryd mai’r Llwybr Llaethog oedd y Bydysawd. Nid felly. Erbyn hyn fe wyddys mai un alaeth o blith dau driliwn o alaethau yn y Bydysawd Arsylwadwy yw’n Llwybr Llaethog ni. Mae’n aelod o ‘Grŵp Lleol’, clwstwr o 50 o alaethau, sy’ yn ei dro yn rhan o Archglwstwr (rhoed yr enw ‘Laniakea’ arni) sy’n cynnwys 100,000 o alaethau.
 
A dyw’r Bydysawd Arsylwadwy wrth gwrs yn ddim ond rhan (sfferaidd ei siâp medden nhw) o’r Bydysawd cyfan. Mae hwnnw’n ymhelaethu mor gyflym fel nad oes amser i’r Goleuni o’i bellafoedd eithaf fyth ein cyrraedd ni, i ni allu arsylwi ar y pellafoedd hynny.
 
Mae’r cyfan i gyd yn annirnad wrth gwrs – yn anamgyffredadwy ac yn anfynegadwy heblaw mewn termau mathemategol. Gallai myfyrio arno ein llethu a’n drysu’n llwyr. Neu fe allai ysgogi yr ymdeimlad yna o ddirgelwch, mawr-ryfeddod a gostyngeiddrwydd sy’n greiddiol i’r profiad crefyddol.
 
Gwyddai Pantycelyn rywfaint am fydysawd Galileo, a rhyfeddu at ei ‘[f]aint anorffen a'[i d]roeon anfesurol’. Rhaid bod y sêr yng nghefn ei feddwl wrth sôn am ‘luoedd maith y nef’. I Bantycelyn, wrth gwrs, roedd y Bydysawd yma’n gyforiog o ystyr ymhell y tu hwn i’r deddfau ffisegol sy’n rheoli’i rawd. Duw a’i creodd a’i hydreiddio â phwrpas:
Mae’th ddawn a’th ras a’th gariad drud
Yn llanw’r nef, yn llanw’r byd
 
Does dim modd i fi danysgrifio i’r syniad bod yna Ddeallusrwydd Dwyfol cariadus, consyrnol am Ddyn, y tu ôl i’r Byd Naturiol. Ddydd a ddaw er enghraifft, fe lyncith yr Haul ein planed fach ni a difa pob copa walltog sydd arni. Lle fel’na yw’r Bydysawd.
 
Ac eto, yn y cornelyn yma ohono o leiaf, mae yna Gariad. Mae hynny’n anwadadwy. A’n darlun arbennig ni Gristnogion o’r Cariad hwnnw yw Iesu, y Gair a wnaethpwyd yn gnawd ac a drigodd yn ein plith ni. Dichon mai’n creadigaeth chwedlonol-fytholegol ni yw-e, ond pa wahaniaeth yw hynny? Ei ystyr a’i esiampl sy’n bwysig. Ac nid byrhoedledd ein rhywogaeth ni, na’n bychander gronynnol ni yn anferthrwydd annirnad y Bydysawd, sy’n cyfrif yn y pen draw, ond ansawdd y bywyd y mae modd i ni, ar adegau o leiaf, ymgyrraedd ato.

E-fwletin 18 Tachwedd 2018

Plant Mewn Angen

Yn ystod yr wythnos ddiwetha clywsom am bobl yn gwneud cant a mil o weithgareddau i godi arian at Apêl Plant Mewn Angen. Clywsom hefyd am sut y gwnaeth yr apêl hon yn 2017 wahaniaeth i fywydau plant a’u teuluoedd ar hyd a lled gwledydd Prydain. A dydd Gwener diwethaf, ar ddiwrnod Plant Mewn Angen eleni gwelwyd haelioni anghyffredin pobl yn y gwledydd hyn unwaith yn rhagor i’r Apêl yma.

Yn dilyn astudiaeth diweddar gan Philip Alston, sy’n llefarydd ar ran y Cenhedloedd Unedig ar dlodi eithafol a hawliau dynol, canfu fod lefelau tlodi plant yng ngwledydd Prydain nid yn unig yn gywilyddus o uchel ond hefyd yn drychineb economaidd a chymdeithasol. Dywedodd bod mesurau llymder y llywodraeth a’r newidiadau ym mesurau Credyd Cynhwysol wedi cyfrannu’n helaeth at blant sydd mewn angen.

A ddoe roedd yna brotest yn Llundain wedi ei threfnu gan grŵp o’r enw “Extinction Rebellion”. Byrdwn y brotest oedd methiant gwleidyddion i fynd i’r afael â bygythiad newid hinsawdd. Yn wyneb hynny roedd nifer o blith y miloedd ar strydoedd Llundain ddoe wedi datgan eu parodrwydd i dorri’r gyfraith er mwyn dwyn perswâd ar wleidyddion ac eraill i weithredu.

Mewn datganiad yn ddiweddar gan bron i gant o academyddion blaenllaw sy’n gefnogol i achos y protestwyr ddoe, gan gynnwys y cyn-Archesgob Rowan Williams,  dywedwyd “Yn wyneb esgeulustod dybryd y llywodraeth a’u diffyg gweithredu ar fater yr hinsawdd, y mae gennym nid yn unig yr hawl ond hefyd y cyfrifoldeb moesol i wrthryfela er mwyn amddiffyn bywyd yn ei hanfod”. Aeth y datganiad ymlaen i ddweud y byddai plant sy’n fyw heddiw yng ngwledydd Prydain fel mannau eraill yn y byd, yn wynebau canlyniadau enbydus, o lifogydd i danau gwyllt, o dywydd eithafol i fethiant cnydau, a fyddai’n arwain yn anochel at chwalfa cymdeithas.

Tra bod arweinwyr gwledydd fel America, Rwsia, China, Canada, Awstralaia, y DU ac eraill fel petaent yn ddihid i ganlyniadau peryglus eu polisiau amgylcheddol, rhybudd gwyddonwyr sy’n cadw golwg fanwl ar y newid yn yr hinsawdd inni’n ddiweddar yw bod gennym fel dynoliaeth ddeuddeng mlynedd ar ôl i atal trychineb ecolegol byd-eang.

Ydyn, y mae plant mewn angen yn wir.

E-fwletin 11 Tachwedd 2018

Sul y Cadoediad

Oni fysan braf tysa pob rhyfel dros y byd yn profi cadoediad heddiw – ac yfory – ac ymlaen …?

Nos Fercher diwethaf buom yn ymgynnull tu allan i gatiau Awyrlu’r Fali, tua 70 ohonom. Roeddem ar ddeall fod 30 peilot o Sawdi Arabia wedi bod yn derbyn hyfforddiant yn yr Ysgol Hedfan Gyflym ac Isel, yn dysgu eu crefft cyn ei defnyddio yn erbyn pobl yr Yemen.

10 munud cyn cychwyn yr Wylnos daeth neges gan  Ahmad Algohbary, newyddiadurwr annibynnol o’r Sana’a yn Yemen sydd hefyd yn rhedeg hwn:  https://yemenhopeandrelief.org/

“Mae fy ngwlad wedi bod dan fomio a gwarchae gan glymblaid yr Unol Daleithiau, y D.U. a  Sawdi Arabia am y 3 blynedd ddiwethaf. Mae pobl yn marw o newyn – yn newynu i farwolaeth. Diolch am sefyll gyda ni. Mae’n wirioneddol yn golygu llawer i ni. Bydd eich cefnogaeth yn dod a’r rhyfel gwaedlyd hwn i ben. Diolch yn fawr iawn.”

Wrth weld y lluniau ac adroddiadau o’r Yemen, rhaid gofyn pam mae gwledydd sy’n honni bod yn Gristnogol, gydag egwyddorion gwâr, yn cefnogi rhyfela yn y Dwyrain Canol. Pam rydym fel sefydliadau crefyddol dal yn buddsoddi mewn diwydiant sy’n gwerthu’r modd i ladd ein cyd-ddyn?

Mae’n amser troi’r drol! Teitl llyfr sydd wedi fy nylanwadu ers blynyddoedd yw ‘The Upside Down Kingdom’  gan Donald B Kraybill. Mae’r awdur yn disgrifio’r Balestina yng nghyfnod Iesu fel un llawn gormes, tlodi a gwrthryfel. Roedd sefydliadau crefyddol a gwleidyddol amrywiol yr oes yn defnyddio eu grym i gryfhau eu lle yn y gymdeithas ar draul y bobl gyffredin a’r tramorwyr.

Roedd neges Iesu yn her i’r drefn. Roedd y Deyrnas am droi bob dim ei ben i lawr. Tybed os yw ein ffyrdd parchus tawedog go iawn yn amddiffyn y statws quo? A fydd codi ein lleisiau yn achlysurol mewn ffyrdd derbyniol yn ddigon i ddatgan y Deyrnas? Pryd fyddwn yn fodlon dilyn Iesu a herio’r sefydliadau sy’n cynnal ein cymdeithas gyfforddus ar draul y tlawd yng ngwledydd Prydain, yn Yemen ac mewn cymaint o wledydd eraill?

Croesawaf bob cyfle i edrych eto ar yr efengylau am arweiniad sy’n arwain at greu’r Deyrnas sydd y ffordd iawn i fyny. Efallai bydd rhaid torri’r cyfreithiau sy’n cynnal y fasnach arfau; efallai bydd rhaid inni beidio hedfan ar ein gwyliau yn flynyddol er mwyn osgoi’r dioddef mai newid hinsawdd yn creu; ac yn sicr bydd rhaid inni weithredu ar y cyd gyda’r rhai sy’n rhannu’r weledigaeth o bob llwybr a chefndir sy’n cyfateb i’r Samariad yn oes yr Iesu.

Ydy newid hinsawdd yn newid popeth?

Ydy newid hinsawdd yn newid popeth?

Enw llyfr dylanwadol Naomi Klein am newid hinsawdd yw This Changes Everything. Ei dadl yw mai pethau ymylol yw llawer o’r materion sy’n ein blino – lefelau trethi, y gwasanaethau iechyd a gofal, arfau neu ynni niwclear – a byddai’r un peth yn wir am faterion sydd wedi codi ers sgrifennu’r llyfr, megis Prymadael (Brexit) neu gamweddau Donald Trump. Os ydym am achub y blaned, meddai, rhaid inni newid ein ffordd o fyw yn sylfaenol. Mae is-deitl y llyfr yn awgrymu’r llwybr sydd ganddi mewn golwg – Capitalism vs the Climate.

Ni allaf lai nag argymell y llyfr. Mae’n ddadansoddiad cignoeth o sut fyd all wynebu ein plant a’n hwyrion os na weithredwn ni ar frys i atal newid hinsawdd. Gwn am nifer o fewn yr eglwysi sydd wedi ei ddarllen ac wedi dweud fod y llyfr wedi newid popeth – eu blaenoriaethau personol o ran gwario, teithio, gwyliau, pregethu ac ymgyrchu. Mae cread Duw ei hun yn cael ei beryglu bob dydd yr ydym yn parhau ar hyd ein llwybr presennol.

Y broblem wedyn yw sut i newid. Rydw i’n teimlo’n anesmwyth wrth weld arweinyddion y byd yn hedfan mewn awyrennau (sy’n newid yr hinsawdd) a modurgad o geir (sy’n newid yr hinsawdd) i ganolfan gynadledda i fwyta cig (sy’n newid yr hinsawdd) a thrafod y mater. Mae’r pwysau arnynt i gynnal y drefn fel ag y mae hyd yn oed wrth drafod sut i newid yn aruthrol. Yn wir, mae dadansoddiad Naomi Klein yn rhag-weld dyrchafu’r math o wleidyddiaeth mae Donald Trump yn ei nodweddu – mae e’n rhan o frwydro dros gyfalafiaeth yn erbyn lladmeryddion yr hinsawdd. Mae Klein wedi sgrifennu’n huawdl am hyn yn ei llyfr No is not Enough: Resisting the Shock Politics and Winning the World we Need.

Hawdd pwyntio bys at bobl bwerus neu at wledydd eraill. Ond beth am Gymru fach? Wrth i mi sgrifennu’r erthygl hon, rwy hefyd yn tynnu at ei gilydd ymateb eglwysi Cymru i ymgynghoriad Llywodraeth Cymru Brexit a’n Tir: Cymorth i Ffermwyr Cymru ar ôl Brexit. Mae Gweithgor Cymru ac Ewrop Cytûn wedi bod yn gwrando yn arbennig ar lais ffermwyr a thrigolion cefn gwlad, trwy gyfarfod agored yn Llanbedr Pont Steffan, trwy’r Ymgynghorwyr Cefn Gwlad a gyflogir gan rai enwadau, trwy bapurau briffio a dderbyniwyd gennym, a thrwy gyfarfodydd enwadol. Gwyddom fod cryfder traddodiadol yr enwadau Cymraeg yn enwedig yn gorwedd yng nghefn gwlad Cymru.

Y llais ddaw drwy hyn oll yn gryfaf yw’r llais sy’n pryderu am ddyfodol hynny sydd ar ôl o gymdeithas draddodiadol cefn gwlad, ac yn credu mai magu da byw a defaid sy’n gefn i’r gymdeithas honno. Yn ystod ymgyrch y refferendwm addawyd gan ladermyddion gadael yr Undeb Ewropeaidd na fyddai dimai goch yn cael ei cholli gan ffermwyr trwy adael, ac yn wir y gallai amaeth Cymru fod ar ei ennill. Nid pob ffermwr gredodd yr addewid hwnnw ar y pryd, ond mae llawer ohonynt yn pwyso arno nawr.

Mae union ddyraniad taliadau ffermio’r Undeb Ewropeaidd wedi amrywio dros y blynyddoedd, ac nid dyma’r lle i geisio esbonio’r holl newidiadau. Bydd darllenwyr hŷn fel finnau yn cofio’r “mynydd menyn” a’r “llyn gwin” a grëwyd gan orgynhyrchu oherwydd y ffordd y pennwyd y taliadau. Cyflwynwyd cwotâu llaeth i gyfyngu ar gynhyrchu yn y maes hwnnw, a’u dileu drachefn yn 2005.

Cafodd y drefn effaith fawr ar dirwedd Cymru.[1] Does dim byd ‘naturiol’ am nifer presennol y defaid yng Nghymru. Dyblodd o fewn ychydig yn yr 1970au ar ôl i ni ymuno â’r Undeb Ewropeaidd, o dan ddylanwad taliadau’r Polisi Amaeth Cyffredin. Roedd amaeth Cymru yn y gorffennol yn llawer mwy cytbwys rhwng anifeiliaid a chnydau. Mae Carwyn Graves newydd gyhoeddi llyfr hynod ddiddorol, Afalau Cymru, yn dangos sut y bu tyfu ffrwythau yn rhan bwysig o gynnyrch bwyd Cymru ymhell i’r ugeinfed ganrif. (Gyda llaw, mae’n dipyn o ddirgelwch i mi pam mae cynifer o ymgyrchwyr amgylcheddol mor bleidiol i’r Undeb Ewropeaidd, a pholisïau’r Undeb hwnnw wedi bod yn gyfrifol am gymaint o ddifrod. Diddorol nodi i’r Farwnes Jenny Jones, unig aelod y Blaid Werdd yn Nhŷ’r Arglwyddi, weld pethau braidd yn wahanol).

Erbyn hyn, mae amaeth yn cyfrannu tua 13% o allyriadau tŷ gwydr Cymru, y rhan helaethaf oherwydd ffermio anifeiliaid. Mae nwy’r gors (methane) a gynhyrchir yn naturiol gan yr anifeiliaid tuag 20 gwaith yn fwy grymus o ran cynhesu’r blaned na charbon deucosid. Os yw newid hinsawdd yn newid popeth, yn sgil ymadael â’r Undeb Ewropeaidd, dyma ein cyfle i newid hyn.

Awgrym Llywodraeth Cymru (a Llywodraeth y Deyrnas Unedig o ran Lloegr) yw talu ffermwyr yn y dyfodol nid fesul anifail na hectar, ond i wneud pethau sydd er budd y cyhoedd, gan gynnwys trechu cynhesu byd-eang, megis gwarchod ac ehangu ‘pydewau carbon’ sy’n amsugno carbon o’r amgylchyd, tyfu cynydau ynni, plannu coed, creu trydan adnewyddol (gan ddefnyddio’r afonydd a nentydd yn ogystal â’r gwynt ar eu tir), a hefyd gynlluniau gwrth-lifogydd, a helpu bywyd gwyllt i addasu i bwysau newid hinsawdd.

Mae aelodau cefn gwlad ein heglwysi at ei gilydd yn cefnogi rhywfaint o symud i’r cyfeiriad hwnnw – ond yn gofidio na fydd “rheoli tir” yn cyflogi hanner cymaint o bobl ag amaethu da byw, a’u bod heb y sgiliau angenrheidiol i ymdopi â’r newid. Rhaid cofio hefyd fod deiliaid y diwydiant amaeth eisoes yn heneiddio – 60 yw cyfartaledd oedran perchennog ffarm yng Nghymru erbyn hyn – a gwyddom nad yw’r rhai ohonom sy’n hŷn yn ei chael hi mor rhwydd i wneud newidiadau mawr â’r rhai iau. Mae hi’n anodd dychmygu cefn gwlad heb ŵyn a gwartheg duon Cymreig, a heb y mart yn fan cyfarfod i’r ffermwyr a’r cyflenwyr. Onid tranc terfynol ein ffordd o fyw fyddai hynny?

Ond mae newid hinsawdd yn newid popeth, ac fe fydd yn gorfodi newid ar amaeth Cymru. Roedd ffermwyr llaeth yn cael problemau eleni yn ystod y cyfnod poeth a sych rhwng Ebrill a diwedd Gorffennaf. Mae’r gwyddonwyr wedi bod yn dweud ers tipyn fod hafau poeth iawn yn debygol o ddigwydd bob yn ail flwyddyn erbyn 2040. Tyfu glaswellt i fwydo anifeiliaid yw cryfder presennol ffermio Cymru, ond fe ddaw hynny’n anos. Yn ogystal â phroblemau newydd, mae hynny’n golygu cyfleoedd newydd. Gyda chynhesu yn yr hinsawdd fe all ffermio yng Nghymru fod yn ddiwydiant hyd yn oed yn fwy cynhyrchiol – ac yn sicr gellid ystyried adfer y tyfu a fu ar ffrwythau, llysiau a grawn yn y gorffennol a’i ehangu ymhellach. Fe allai ffermwyr barhau i gynhyrchu bwyd, ond mathau mwy amrywiol. Oni allai hynny olygu nid dinistrio diwylliant cefn gwlad ond adfer rhannau o’r diwylliant hwnnw a gollwyd yn yr ugeinfed ganrif? Meddylier am y mathau o afalau y mae Carwyn Graves wedi eu darganfod, ag enwau cynhenid Gymraeg, a aeth ar ddifancoll ond sydd erbyn hyn yn cael eu hadfer ym Mherllan yr Ardd Fotaneg Genedlaethol yn Llanarthne ac ym Mherllan Afal Cymru yn Aberystwyth.

Ac fe all y daw pwysau am newid o gyfeiriad gwahanol hefyd. Cyhoeddodd Michael Gove, yr Ysgrifennydd Amaeth yn Llywodraeth y Deyrnas Unedig, iddo benodi’r Arglwydd Bew i ystyried sut i ddosrannu arian ar gyfer amaeth rhwng cenhedloedd y Deyrnas Unedig yn y dyfodol. Nid oes sôn yng nghyhoeddiad Gove am sicrhau “pob dimai goch” i Gymru yn y dyfodol.

Fe fydd ymateb Cytûn i Brexit a’n Tir, wrth gwrs, yn adlewyrchu yn gytbwys bryderon ein haelodau am yr hinsawdd ac am gefn gwlad. Rhyw eistedd ar y ffens fyddwn ni ar rai o’r pethau hyn, gan na allaf hawlio o gwbl fod eglwysi Cymru eto’n credu fod newid hinsawdd yn golygu newid popeth. Ond mae ein heglwysi yn dechrau ar y gwaith. Mae enwadau CWM (Cyngor y Genhadaeth Fyd-eang) yng Nghymru (Presbyteriaid, Annibynwyr, URC a’r Gynghrair Gynulleidfaol) wedi bod ynglŷn â chynllun i geisio pensaernïaeth newydd i economi a threfn ariannol y byd, i gwrdd â her yr hinsawdd yn ogystal â her tlodi byd-eang. Mae’r Annibynwyr yn paratoi pecyn amgylcheddol Cymraeg ar gyfer eu heglwysi – a fydd yn ddefnyddiol i eglwysi eraill hefyd, gobeithio. Mae nifer o enwadau yn bachu ar y syniad o Dymor y Cread, yn cwmpasu wythnosau’r cyrddau diolchgarwch ym Medi a Hydref, i ledu’r diolch am fwyd yn unig i’r cread cyfan a’n cyfrifoldeb amdano. Cyflwynwyd y syniad ar Yr Oedfa ar Radio Cymru hefyd.

I ddatrys problemau’r byd, rhaid dechrau wrth ein traed. Ond wrth ein traed mae ein tir, ein hetifeddiaeth a’n calonnau. Mae’n anodd. Ond os yw newid hinsawdd yn newid popeth, yna rhaid wrth yr hyn mae Naomi Klein yn ei alw’n Beautiful Solutions. Clywsom am rai o’r rheiny yn ein cyfarfod cyhoeddus, yn enwedig gan Grŵp Paramaethu Llanbedr Pont Steffan. Nid yw newid yn hawdd i ffermwyr Cymru nac i ni sy’n mwynhau bwyta cig, teithio mewn awyrennau a byw yn fras. Ond os yw newid hinsawdd yn newid popeth, rhaid iddo ein newid ninnau hefyd. Onid dyna calon y ffydd Gristnogol erioed?

Gethin Rhys yw Swyddog Polisi Cytûn (Eglwysi Ynghyd yng Nghymru). Barn bersonol a fynegir yn yr ysgrif hon, a ysgrifennwyd ar 27 Hydref 2018.

[1] Rwy’n ddiolchgar iawn i Huw Brodie am gyfrannu nifer o syniadau at y rhan o’r erthygl sy’n dilyn. Fy nghyfrifoldeb i yw’r defnydd a wnes o’i gyfraniad.

E-fwletin 4 Tachwedd 2018

Asia Bibi

Yn 2010 cafodd gwraig o’r enw Asia Bibi o Bacistan ei dedfrydu i’r gosb eithaf am gablu yn erbyn y grefydd Islam. Roedd hi wedi bod wrth ei gwaith yn casglu ffrwythau pan gododd ffrae rhyngddi hi a’i chydweithwyr dros gwpanaid o ddŵr. O ganlyniad, cafodd Asia ei harestio, ei dwyn o flaen ei gwell a’i chael yn euog o gabledd. Cafodd yr achos gryn sylw yn y wasg ac mae’n siwr i nifer helaeth o ddarllenwyr yr e-fwletin arwyddo deiseb yn ystod y blynyddoedd diwethaf yn gofyn i’r awdurdodau ym Mhacistan ei rhyddhau. Treuliodd flynyddoedd mewn cell carchar ar ei phen ei hun yn disgwyl gwrandawiad ar gyfer ei hapêl a ohiriwyd o leiaf bump o weithiau. Ond dydd Mercher diwethaf, 31 Hydref, cyhoeddodd tri barnwr o Oruchaf Lys Cyfiawnder Pacistan yn Islamabad ei bod yn ddieuog.

Clod i Dduw!

Yn naturiol bu penderfyniad y Llys yn destun gorfoledd mawr ac yr oedd llawer o bobl ar draws y byd yn obeithiol bod hyn yn gam enfawr ymlaen tuag at ryddid crefyddol a hawliau dynol ym Mhacistan. Meddai Neville Kyrke-Smith, Cyfarwyddwr Aid to the Church in Need: ‘Mae heddiw fel gwawr o obaith newydd ar gyfer y lleiafrifoedd sydd yn cael eu gormesu’. Wrth draddodi’r dyfarniad fe wnaeth y tri barnwr ddyfynnu’n health o’r Corân gan gyfeirio at yr adnodau hynny oedd yn datgan y dylid trin y sawl nad oedd yn arddel Islam yn garedig.

Yn sicr, rhaid canmol y Barnwyr am eu dewrder oherwydd gwyddom nad yw Pacistan gyda’i charfannau crefyddol eithafol yn wlad oddefgar. Yn 2011 llofruddiwyd un o lywodraethwyr y Punjab, gŵr o’r new Salman Taseer, am ymweld ag Asia yn y carchar a chydymdeimlo â’i hachos gan fynegi ei awydd i ddiwygio’r cyfreithiau cabledd. O ganlyniad, cafodd ei saethu gan un o’r swyddogion diogelwch oedd yn meddu ar dueddiadau ceidwadol crefyddol eithafol.   

Ond yn dilyn y dyfarniad ddydd Mercher, gwelwyd tyrfaoedd enfawr mewn sawl un o ddinasoedd Pacistan yn protestio’n ffyrnig ac yn dreisgar yn erbyn penderfyniad y Llys. Er mwyn tawelu’r protestwyr cytunodd y Llywodraeth na fyddai Asia Bibi yn cael ei rhyddhau o’r carchar hyd nes y byddai’r Barnwyr wedi cyflawni adolygiad terfynol o’u penderfyniad. Yn ogystal, cytunwyd na fyddai’r protestwyr oedd yn gyfrifol am y trais yn wynebu unrhyw achos llys. Ond at hynny cyhoeddoedd y Llywodraeth na fyddai Asia yn cael yr hawl i adael y wlad pe bai’n cael ei rhyddhau o’r carchar. O gofio’r hinsawdd gwrth-Gristnogol sy’n bodoli ym Mhacistan, ynghyd ag awydd y carfannau eithafol i ladd Asia, mae’n anodd dychmygu sut y byddai’r awdurdodau yn medru ei diogelu. Bellach, daeth adroddiadau bod ei chyfreithiwr wedi gorfod ffoi o Bacistan er mwyn diogelu ei fywyd yntau a’i alluogi i barhau i gynrychioli Asia a gweithio trosti.  

Mae’n sefyllfa anodd ac yn un sy’n hawlio ein gweddïau taer a dwys. Cawn ein hatgoffa o’r caledi y mae rhai Cristnogion yn gorfod eu goddef yn feunyddiol a’r pris y mae’n rhaid iddynt ei dalu os am arddel enw’r Iesu yn Waredwr. Mae’n sefyllfa hefyd sydd yn ein gwahodd ninnau nid yn unig i holi a fyddem yn barod i fentro’n bywydau dros Iesu a mynnu dweud yn dda amdano yn wyneb y fath fygythiad, ond i efelychu ffordd y gwas dioddefus yn ein bywydau beunyddiol a chario’r groes.

Eugene Peterson a Bono

Eugene Peterson a Bono

Bu farw Eugene Peterson, awdur The Message a chyfrolau eraill, ar Hydref 23ain yn 85 oed.  The Message yw cyfieithiad/aralleiriad o’r Beibl cyfan ac y mae o leiaf 17 miliwn o gopïau wedi eu gwerthu erbyn hyn.

Pan gysylltodd Bono (prif leisydd y band U2) ag Eugene Peterson i ddiolch iddo am ei aralleiriad o‘r Salmau – oedd i ymddangos yn nes ymlaen yn y Beibl cyfan (The Message) – doedd Peterson erioed wedi clywed amdano. Wedi gwrthryfela yn erbyn crefydda cul-ranedig Gogledd Iwerddon (ei dad yn Gatholig, ei fam yn Brotestant), bu darllen The Message yn garreg filltir ym mywyd Bono.

Ar ôl diolch iddo, yr oedd Bono yn awyddus i’w gyfarfod ac fe gysylltodd eto yn ei wahodd i ginio. Gwrthod wnaeth Peterson oherwydd bod ganddo ddedlein cyhoeddi a phan wfftiodd rhai o’i fyfyrwyr iddo wrthod cyfarfod Bono, o bawb, ateb Peterson oedd, ‘Ond roeddwn efo Eseia ar y pryd.’ Ond yn nes ymlaen fe gawsant ginio gyda’i gilydd ac fe fu’n ‘ginio tair awr’- a dechrau cyfeillgarwch.

Bu Peterson yng ngafael dementia yn ystod y blynyddoedd olaf, ond yn 2015, cyn i’r clefyd ei gaethiwo yn llwyr, trefnodd Coleg Diwinyddol Fuller yng Nghaliffornia i ffilmio sgwrs fer rhwng Peterson a Bono yng nghartref Peterson ar lan Llyn Flathead yn Montana.

Mae’n berl o sgwrs (fe’i gwelwch ar YouTube) rhwng dau adnabyddus a llwyddiannus, â’r gwrando gostyngedig rhyngddynt yn allweddol. Mae’n seiat fugeiliol a diwinyddol (a Jan, priod Peterson, yn y cefndir yn gofalu amdano). Y Salmau yw’r prif bwnc ac yr oedd Peterson yn gwybod erbyn hynny fod U2 yn gorffen llawer o’u cyngherddau i’r miloedd gyda Salm 40 a’r cwestiwn o Salm 6, ‘Pa hyd, Arglwydd, pa hyd?’ Mae Peterson yn gweld y ddau fel ‘cyd-deithwyr ffydd’ ac yn cytuno nad oes digon o onestrwydd yn ein Cristnogaeth. Dyna gyfoeth fersiwn Peterson o’r Salmau a gydiodd yn Bono – y ‘brutal honesty’, ‘deep sorrow and confusion’, ‘explosive joy’ – y gân gignoeth, y brotest rymus, yr herio a’r cwestiynu. Mae’r ddau yn rhannu yr un cariad at farddoniaeth fel iaith ffydd, iaith metaffor a symbol. Mae’r ddau hefyd yn cytuno bod llawer o drais yn y salmau a’r Beibl, ond mae hynny yn adlewyrchu’r trais sydd yn ein byd. Yn ôl Peterson, ymateb Duw i’r trais hwn yw croeshoeliad Crist.

Eiliadau cysegredig yw gweld Bono yn canu’r pennill cyntaf o ‘The Lord’s my shepherd’ a Peterson yn gwrando gyda gwên dawel ac yn gwybod yn iawn fod Bono, wrth ganu, yn bugeilio hen ŵr gyda dementia. Er na ddaeth hyn i’r golwg yn y seiat, bod yn ‘fugail’ oedd galwad fawr Peterson a chafodd ei adnabod fel ‘bugail i’r bugeiliaid‘. Gadawodd swydd academaidd er mwyn rhoi mwy o’i amser yn Fugail. Bu’n weinidog ar yr un eglwys (Bresbyteraidd) am dros 30ain o flynyddoedd, heb droi cefn ar ei waith fel ysgolhaig ac awdur yn ogystal â chyfrannu i addysg darpar weinidogion. Mae’r ‘uniongrededd hael’ a welwyd ynddo yn tarddu, yn ôl un deyrnged iddo, o Peterson y Bugail.

Daw’r ffilm i ben gyda gweddi gan Eugene Peterson, ‘Bydd gyda ni wrth i ni barhau i’th wasanaethu Di trwy gelfyddyd, barddoniaeth a chân, gan ddarganfod ffyrdd newydd o ddeall beth yr wyt Ti yn ei wneud yn ein byd a’n bywyd. Diolch am heddiw, rho dy fendith i ni.’

Ar ddechrau’r ffilm mae Bono yn dweud yn dyner wrth Peterson, gan gofio ei lafur maith, ‘Take a rest now, won’t you?’

Geiriau mwy nag addas wrth i ni gofio ffydd a chyfraniad Eugene Peterson, fu farw ar Hydref 23ain.

Pryderi Llwyd Jones

 

E-fwletin 28 Hydref 2018

Yr Ysbryd Glân

Mae yna nifer o lefydd neu ddigwyddiadau hanesyddol y bydden i wedi hoffi bod yn bresennol ynddynt. Dyna sydd yn wir, mae’n siŵr, am bawb ohonom – cael bod yn bresennol ar yr adegau pryd y gwnaed rhyw wahaniaeth sylweddol yn ein byd.

I mi, fe â un ohonynt yn ôl mor bell a’r flwyddyn 325 sef yng nghyfarfod o Gyngor Nicea. Byddai cael bod yn bresennol yno wedi bod yn dipyn o brofiad o gael cyfle i wrando ar yr holl drafodaethau a wnaeth arwain at y penderfyniad terfynol ar gredoau’r ffydd Cristionogol.

Prif bwrpas sefydlu’r Credo oedd er mwyn darparu datganiad athrawiaethol ag uniongrededd o’r ffydd honno. Gwnaed hynny mewn cyfnod pan oedd yna gryn dipyn o wrthdaro ynglŷn a’r credoau. Byddai derbyn neu wrthod yn fodd i wahaniaethu rhwng y rheini oedd yn gredinwyr a rheini oedd yn gwadu.

Drwy fabwysiadu’r Credo dyma ymgais i fedru datrys dadleuon tueddiadau Ariaeth oedd yn wrthwynebus i Esgob Alexander a’i safbwynt at y Drindod. Cyhuddwyd Arius o heresi wrth iddo gymylu’r gwahaniaethau ynglŷn a dwyfoldeb yr Iesu fel rhan o’r Duwdod. Gorffennwyd y datganiad gyda’r cyhoeddiad i gadarnhau’r gred yn yr Ysbryd Glan.

I lawer mae dryswch a chymhlethdod Athrawiaeth y Drindod yn galler bod yn ben tost. Mae’n astrus, gan achosi gryn ddirgelwch. O ganlyniad gall fod yn broblem gan ei fod mor anodd i’w esbonio a hefyd yn amhosibl ei gredu.

Yr hyn y mae llawer yn ei chael yn anodd ei wneud yw gwahaniaethu rhwng Yr Ysbryd Glan a Duw ei hun. I bob pwrpas mae’r ddau yn un heb fodd o’u gwahanu. Mynegir y ddwy elfen gan y presenoldeb dwyfol ar waith ynom fel unigolion a’u dangos wedyn ar waith yn ein cymunedau. Dyna’r anadl sydd yn rhoi bywyd i ni i’n ysbrydoli, i’n harwain ac i rhoi canllawiau i’n taith a’n cynnal pan fydd y daith honno yn hynod sigledig.

Dyma’r ysbryd sydd yn cynrychioli’r dirgelwch dwyfol yn ein plith. Mae i’w deimlo y tu fewn i ni, ac yn amlygu ei hunan, nid yn unig yn y ffordd i ni yn addoli ond yr un mor bwysig yn y ffordd i ni yn gweithredu. Dyma a wna ein trawsffurfio drwy hyrwyddo’r doniau, galluoedd a’r talentau gwahanol sydd gan bawb.

Gweddol hawdd yw deall ystyr y term “Ysbryd Duw ar waith”. Mae’n amrywiol ac yn gweithredu mewn ffyrdd gwahanol ym mywydau credinwyr; mae’n gweithio a chyflawni drwy ysbrydoli; mae’n cyfeirio ac arwain tra ar yr un pryd yn cynnal, trawsffurfio, pweru a rhoi doethineb gyda’r cyfan hyn yn cael ei ddarparu mewn addoliad neu gyfeillach. 

Os mynnwch dyma orchwylion Duw ar waith yn y byd fel mae’n cyffwrdd ag eneidiau pobl ac yn ein huno gyda’n gilydd. Ond beth am y Pentecost medde chi? Nid digwyddiad unigol ynysig yw’r Pentecost. Onid yw’r Pentecost ar gael lle bynnag mae ysbryd dynoliaeth yn ymateb i bob anogaeth neu gymhelliad dwyfol?