Archif Awdur: Golygydd

E-fwletin Mai 27,2018

Cristnogaeth 21, e-fwletin Mai 27ain 2018.

Rydych yn derbyn yr e-fwletin hwn am i chi gytuno i hynny o dan y ddeddf gwarchod data. Diolch am drafferthu i ymateb, a diolch hefyd am yr holl negeseuon cynnes o werthfawrogiad a dderbyniwyd gennym. Fodd bynnag, y mae llawer oedd yn arfer derbyn yr e-fwletin yn dal heb ymateb, a does gennym ddim hawl i gysylltu â hwy bellach. Felly, os gwyddoch am unrhyw un â oedd yn arfer bod ar y rhestr, tybed a fyddech cystal â’u holi i weld a ydyn nhw wedi anghofio ail-gofrestru ? Dyw hi byth yn rhy hwyr i wneud hynny ! Diolch. A dyma neges yr wythnso hon:

Iesu Hanes.

Carwn dynnu eich  sylw at gyfrol Maldwyn Griffiths, The Historical Jesus, The origins of Christian Belief. Austin Macauley Publishers. 2018. £8.99. Gellir pwrcasu copi gan Amazon am bris gostyngol neu’r cyhoeddwyr am y pris uchod.

Llawfeddyg ac Athro wedi ymddeol yw’r awdur, mab y mans ac aelod meddylgar o Eglwys Bresbyteridd Cymru, ond aelod gydag amheuon.O ddyddiau coleg yn Lerpwl pan oedd yn Llywydd Mudiad Cristnogol y Myfyrwyr (SCM) hyd heddiw y mae wedi holi yr hyn y mae ef ei hun yn ei gredu. Y ddau arwr yn ei fywyd yw ei dad a Dietrich Bonhoeffer. Yn ei gyflwyniad rhydd sylw manwl i Bonhoeffer y dyn a’i feddyliau. Roedd ei dad a Bonhoeffer wedi pwysleisio y wedd foesol i’r Ffydd Gristnogol ac y mae’n cydnabod eu dylanwad arno wrth iddo weithredu a gwneud penderfyniadau yn ei fywyd, ond prysura i ychwanegu nad efo sicrwydd absoliwt. A dyna fyrdwn ei gyfrol, ymdrech i ddeall tarddiad y credoau sydd yn sail i ffydd Cristnogion. Mae’n dyfynnu Tolstoy yn arwyddocaol iawn ar ddechrau ei gyfrol !

Fel mae’r teitl yn datgan mae’n ceisio deall yn nhermau ei chrud Iddewig a’i chefndiroedd hanesyddol – yn grefyddol, yn wleidyddol ac yn gymdeithsol. Rhydd sylw i’r modd y lluniwyd canon yr Hen Destament a’r Newydd. Yna aiff ymlaen i drafod ac i gwestiynu rhai agweddau ar gynnwys y Testament Newydd yn fanwl trwy neilltuo penodau i Enedigaeth Iesu, Ioan Fedyddiwr, yr Iesu Carismataidd,, Dysgeidiaeth Iesu, Yr Wythnos Fawr a’r Atgyfodiad ac ymateb ei ddilynwyr iddo. Yna rhydd sylw i Paul a’r Eglwys Fore, yr Ymgnawdoliad a Chredo Nicea. Yn ei ddiweddglo mae’n rhannu ei gasgliadau gyda’r darllenydd.

Dengys y gyfrol ei fod wedi darllen gweithiau rhai fel Schweitzer, Vermes,Saunders, a Crossan yn ogystal â Richard Holloway. Dengys ei fod yn uniaethu ei hun gyda’r Cristnogion meddylgar hynny nad ydynt yn derbyn y Beibl yn llythrennol. Ceisio darganfod Iesu hanes a wna y tu hwnt i’r holl ddehongliadau gwahanol yn y Testament Newydd ei hun a’r gwisgoedd diwinyddol sydd wedi eu lapio amdano dros y blynyddoedd. Y mae’n gwrthod yr enediageth wyrthiol ar sail camgyfieithu, a hefyd ymwrthyd ag atgyfodiad corfforol. Un ymysg eraill oedd Iesu gwr y gwyrthiau ac nid ef oedd y cyntaf na’r olaf i gael ei ystyried yn blentyn i Dduw. Ai arwyddocad Iddewig yn unig oedd i’r Deyrnas neu â  oedd arwyddocad byd-eang iddi ? Mae Hanes ac Ysgrythur yn gwahaniaethu. Anodd meddai yw cysoni Peilat di-dostur llyfrau hanes efo Peilat cyfaddawdus y Testament Newydd. Fel Cynog Dafis ac Aled Jones Williams gwêl fod Duw yn broblem a chaiff ei hun yn cytuno hefo Richard Holloway â oedd yn ystyried Duw yn amherthnasol mewn dadleuon moesol ac felly yn amherthnasol i’n bywyd pob dydd.

Sylw treiddgar a phryderus o’i eiddo wrth drafod Credo Nicea oedd i’r Cyngor benderfynu ar un safbwynt ac un safbwynt yn unig a gwae pwy bynnag sydd gyda safbwynt gwahanol – yr heretig esgymun. Ond yn fwy na hynny y mae yna awgrym fod y Cynghorau Eglwyig â luniodd y credoau ddim yn annhebyg i’r pwyllgor hwnnw a gyfarfu i lunio llun ceffyl ond ar y diwedd yr hyn a gafwyd oedd llun camel ! Rheidrwydd felly yw bod yn ffyddlon i’r camel !

Cyfrol ddarllenadwy yw hon sydd yn trafod yn ofalus y cwestiynau y mae’r meddylgar yn eu gofyn yng ngholeuni rheswm, ysgolheictod diweddar a meddylfryd ein hoes. Cerddodd daith y mae llawer ohonom yn medru ein huniaethu ein hunain â hi. A thaith anorffen yw !

Cofion atoch.

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John, St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! )

Derbyn yr e-fwletin

Os hoffech barhau i dderbyn newyddion C21 gan gynnwys yr e-fwletin wythnosol drwy e-bost, cofiwch bod angen cadarnhau hynny cyn nos yfory, 24 Mai. Anfonwch neges at cristnogaeth21@gmail.com a rhowch y gair DERBYN yn y blwch ‘Pwnc’.

Diolch yn fawr.

Dwn i ddim

‘Dwn i ddim …’

Mae gan wleidyddion fel arfer lawer i’w ddweud. Ond ymadrodd fyddwch chi prin yn ei glywed yn dod o’u genau yw ‘Dwn i ddim’. Yn wir, mae peidio gwybod pethau wedi troi yn arwydd o wendid ym marn y cyhoedd, neu o leiaf ym marn y cyfryngau.

Dwn i ddim pryd yn union y dechreuodd hyn. Efallai mai methiant Dan Quayle i sillafu’r gair ‘potato’ yn ystod ymgyrch etholiadol yr Unol Daleithiau yn 2008 oedd un o’r camau tyngedfennol. Byth oddi ar hynny mae gofyn cwestiynau o’r fath i wleidyddion – sillafu, symiau, cwestiynau o’r arholiad ar gyfer darpar-ddinasyddion Prydeinig – wedi dod yn gêm gan y cyfryngau torfol, yn enwedig wrth ddarlledu’n fyw.

Weithiau, wrth gwrs, mae’r cwestiynau nad oes modd eu hateb yn bwysicach na hynny – cofier methiant Diane Abbott i wybod cost polisi ei phlaid ei hun parthed plismona yn ystod etholiad cyffredinol 2017. Erbyn hyn, fe wyddom fod effeithau diabetes yn pwyso’n drwm arni ar y pryd.

Mae digwyddiadau fel hyn wedi peri i wleidyddion deimlo mai dweud ‘Dwn i ddim’ yw’r peth gwaethaf posibl. Yr enghraifft ddiweddaraf o rywun ddioddefodd yn sgil y gred honno wrth i mi sgrifennu yw Amber Rudd, a oedd yn amlwg yn methu ateb yn gyflawn rai o gwestiynau Pwyllgor Materion Cartref Tŷ’r Cyffredin, ond yn credu mai’r peth gorau fyddai ceisio swnio’n bendant yn ei hymateb. Y canlyniad oedd iddi gamarwain y Pwyllgor. Pe bai wedi dweud “Dwn i ddim”, mae’n bosibl y byddai hi’n dal yn ei swydd o hyd.

Yr eironi, wrth gwrs, yw fod ceisio sicrwydd a phendantrwydd wrth lefaru yn ei gwneud hi’n debycach y bydd gwleidydd yn llefaru celwydd, neu o leiaf yn dweud rhywbeth anwir, hyd yn oed os nad o fwriad. Mae hyn wedyn yn tanseilio’i hygrededd yng ngolwg y cyhoedd – ac yn cynyddu’r duedd i ddymuno ymddangos yn bendant am bob dim.

Mae’r duedd hon wedi cyrraedd uchafbwynt newydd yn ystod yr wythnosau diwethaf yn y trafodaethau am drefniant tollau newydd gyda’r Undeb Ewropeaidd. Nid oes unrhyw gynllun pendant wedi ei gyflwyno gan neb y gellid ei ddadansoddi a’i drafod yn rhesymol. Ond nid yw hyn yn atal gwleidyddion a sylwebyddion rhag datgan yn gwbl glir beth fyddai canlyniadau cynlluniau nad ydynt eisoes yn bodoli. Y gwir yw mai’r geiriau “dwn i ddim” yw’r unig rai all ateb cwestiynau megis: “Pa fath o beth fyddai undeb tollau newydd?”, “A ellir cael trefniant fydd yn cadw’r ffin yn Iwerddon yn agored?” neu “Beth fyddai canlyniadau peidio â chael trefniant tollau newydd?” Ychydig iawn o gyhoeddusrwydd gafodd sylwadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth, megis cyflwyniad difyr a manwl Lars Karlsson o flaen Pwyllgor Ymadael â’r Undeb Ewropeaidd Tŷ’r Cyffredin ar 20 Mawrth, sy’n esbonio bod llawer mwy y gellid ei wneud i greu ffin ddidrafferth yn Iwerddon nag y mae rhai yn tybio – ond llai nag mae eraill yn honni! A’i ateb i ambell gwestiwn oedd, “Dwn i ddim”!

Wrth gwrs, mae ffug sicrwydd wedi cael enw drwg iawn yn dilyn refferendwm 2016. Nid sôn yr ydwyf fan hyn am yr addewid ar ochr y bws coch parthed ariannu’r Gwasanaeth Iechyd, ond cofio i Boris Johnson, Michael Gove, David Davis a Liam Fox oll ddweud mai mater rhwydd iawn fyddai negodi trefniadau masnach ar gyfer y Deyrnas Unedig gyda’r Undeb Ewropeaidd wrth i ni ymadael. Efallai mai un o gamau moesol (os nad gwleidyddol) gorau Theresa May oedd gosod y dynion hyn yng ngofal y trafodaethau, gan sicrhau felly y byddai angen iddynt gymryd cyfrifoldeb personol am eu sylwadau pe byddai eu rhagfynegiadau hyderus yn profi’n anghywir.

Os anghywir y profant, nid y Deyrnas Unedig fydd y wlad gyntaf i ddarganfod y gwirionedd hwn am ddatganiadau carlamus parthed rhwyddineb camu i annibyniaeth oddi wrth uned fwy. Does ond angen meddwl am beth ddigwyddodd i addewidion arweinyddion De Swdan wrth iddi dorri’n rhydd oddi wrth y Swdan, neu Eritrea wrth iddi ddod yn annibynnol ar Ethiopia. Hyderu am ddyfodol gwell oedd dinasyddion y ddwy wlad newydd hyn, ond nid felly y bu – hyd yma, o leiaf. Calonogol felly yw bod mudiad Yes Cymru yn dweud yn gwbl groyw, “Ni allwn honni fod gennym yr holl atebion.” Pryd glywyd geiriau tebyg ddiwethaf ar lwyfan Prydeinig?

Nid pechod yw dyheu am sicrwydd. Mae’n gwbl ddealladwy. Fe gyfarfûm yn ddiweddar â chynrychiolwyr o fudiadau hawliau dynol yng Ngogledd Iwerddon, sy’n cael yr ansicrwydd ynglŷn â ffawd y dalaith yn dilyn Brexit yn annioddefol bron. Mae’r ofn sy’n cyniwair yn y wlad yn weladwy, a hynny yn bennaf oherwydd yr ansicrwydd sydd o’u cwmpas. Mae’n naturiol fod arweinyddion megis Arlene Foster am gynnig sicrwydd a hyder iddynt. Y drafferth yw nad oes sail ganddynt ar hyn o bryd i wneud hynny. Dyna ddagrau’r sefyllfa.

Cyn i ni daflu gormod o fai ar ein gwleidyddion, dylem nodi hefyd fod lladmeryddion crefydd yn dueddol iawn o wneud yr un peth. Gallwch wylio ar y We gannoedd o fideos a darllen miloedd o erthyglau yn cynnig sicrwydd am fywyd ar ôl marwolaeth. Yn ddiweddar fe fûm yn cynnal angladdau dau o’m cyd-aelodau yn ein capel yng Nghaerdydd. Roedd y ddau yn bobl feddylgar, ac wedi dweud yn agored iawn eu bod yn amau rhai o ddatganiadau sicr Cristnogaeth. Mentrais ddweud yn y naill angladd a’r llall nad oeddwn yn gwybod i sicrwydd beth sy’n digwydd ar ôl marwolaeth – ond fy mod yn barod i ymddiried yn Nuw, serch hynny. Roedd yn ddiddorol faint o’r galarwyr ddaeth ataf ar ddiwedd y gwasanaeth i ddiolch i mi am beidio â chynnig ffug sicrwydd am fater na all neb fod yn sicr ohono. Roedd gan ambell un hanesion digon brawychus am or-sicrwydd a gynigiwyd i deuluoedd ar adegau tebyg yn y gorffennol. Nid bygythiad oedd y geiriau “dwn i ddim” yn y cyd-destun hwn, ond cysur.

I ddod ’nôl i fyd gwleidyddiaeth – oes yna obaith, felly? Efallai fod yna. Lai na hanner awr wedi i Carwyn Jones gyhoeddi ei fod am sefyll i lawr fel arweinydd Plaid Lafur Cymru a Phrif Weinidog Cymru, roedd y cyfryngau wrthi’n gofyn i bob darpar ymgeisydd posibl a fyddent yn sefyll. Un yn unig roddodd ymateb pendant, sef Mark Drakeford. Fe fu i nifer o’r lleill ddefnyddio’r geiriau anodd hynny “Dwn i ddim”. Roeddent am ymgynghori â’u teuluoedd, eu pleidiau lleol, ac mewn rhai achosion â’r genedl gyfan, cyn penderfynu. Mae tipyn o watwar wedi bod mewn rhai cylchoedd ar yr amhendantrwydd hwn. Ond tybed nad yw hi’n argoeli’n dda y gallem gael yng Nghymru Brif Weinidog sy’n barod i ddweud ar goedd “Dwn i ddim”?

Gethin Rhys

Mae Gethin yn gweithio fel Swyddog Polisi’r Cynulliad Cenedlaethol i Cytûn. Barn bersonol a geir yn yr erthygl hon, a ysgrifennwyd ar 10 Mai 2018.

E-fwletin Mai 20 2018

 

Pentecost 2018

I’r weithred o adleoli llys-genhadaeth yr Unol Daleithau o Tel Aviv i Jerwsalem yr wythnos ddiwethaf esgor ar gymaint o drais, a hynny mewn gwlad sydd â’i phobloedd eisioes yn rhy gyfarwydd â’r treisgar a’r difaol yn eu bywydau, sydd fater o dristwch a galar enbyd.

Nid llai gofidus y ffaith bod rhai Cristnogion yn gweld y symudiad hwn yn nhermau menter ffydd ac yn gam priodol i gyfeiriad y Deyrnas. Yn eu plith mae rhai o gyfarwyddwyr ysbrydol yr Arlywydd Trump a’i lywodraeth. Un ohonynt, Robert Jeffress, gweinidog bedyddiedig o Dallas, gan gymaint ei sicrwydd ynghylch cywirdeb ac addasrwydd y weithred, yn fwy na pharod i ofyn bendith yr Arglwydd arni. Yn wir, aeth gam ymhellach na hynny wrth ddatgan yn ei weddi bo’r Arlywydd, ‘ yn sefyll ar yr ochr iawn i ti, O Dduw, pan ddaw hi’n fater Israel’.

Deil wedyn, mae’n amlwg, bod Jerwsalem yn brifddinas Israel o ddwyfol osodiad ac na wnaeth America un dim mwy na chadarnhau ac hyrwyddo cynlluniau a bwriadau Duw, nid yn unig mewn perthynas ag Israel, ond â’r greadigaeth yn gyfan gan fod ymdrechion yr Iddewon i ad-feddiannu’r tiroedd a addawyd iddynt, yn arwydd sicr o ddiwedd y byd ac o ddyfodiad yr Arglwydd i ddirwyn ei waith i ben a sefydlu Ei deyrnas. Gyda sobrwydd y mae sylweddoli bo’r ymresymu uchod yn seiliedig ar ddehongliad arbennig o’r Ysgrythurau. Braw, yn wir, yw deall bod y Beibl yn abl i annog meddylfryd sy’n esgor ar farwolaeth a difodiant, a fendithir, wedyn, gan Dduw.

Mae’n fanteisiol iawn i hyn ddigwydd yng nghyfnod y Pentecost a ninnau’n cael cyfle i gofio o’r newydd natur ymweliad arbennig Duw â thrigolion Jerwsalem y Sulgwyn cyntaf hwnnw. Tân nad oedd yn difa gafwyd bryd hynny. Awel nad oedd ynddi nwyon gwenwynig a thafodau’n parablu iaith gymdodgol a chymodlon. Ysbryd Iesu’n donio pobl â chariad sy’n sail i lawenydd, tangnefedd, goddefgarwch, caredigrwydd, daioni, ffyddlondeb, addfwynder ac hunan-ddisgyblaeth. Doniau prin iawn i bob golwg yn Jerwsalem ein dyddiau ni, ac eto doniau amlwg iawn ym mywydau’r Iddewon a’r Palestiniaid hynny sy’n dymuno anwylo a pharchu ei gilydd. Dyma ddoniau amlwg Iddewon a Christnogion a Mwslimiaid sy’n gweld eu hunain a’i gilydd yn etifeddion bendith Abraham ac yn gyfryngwyr y fendith honno i’r byd.

Dylid cadw mewn cof, wrth gwrs, mai gweithred beryglus yn gofyn am ddewrder mawr yw honno i geisio rhyddhau bendithion Israel, yn Feiblaidd a chyfoes, i eraill. Ymgais meddwon i’w gwawdio a’u dirmygu ar y Pentecost ac ymdrech gwallgof-ddyn yn haeddu marwolaeth ar Wener y Grôg.

 

 

E-fwletin 13 Mai, 2018

Cymwynaswr Haiti

A ninnau ar ddechrau wythnos Cymorth Cristnogol, mae clywed am y gwaith clodwiw sy’n digwydd mewn llefydd fel Haiti yn destun edmygedd. Heddiw, mewn oedfaon ymhobman, cawsom ein hannog i gyfrannu tuag at y gwaith, i ymgyrchu dros gyfiawnder, i wirfoddoli ein hunain, ac i weddïo.

Afraid dweud bod unrhyw un o’r elfennau hyn yn ddiffygiol heb y lleill. Mae’r dasg yn ein hatgoffa o eiriau un ymgyrchydd a ddywedodd, “Bûm yn gweddïo am ugain mlynedd, ond ni chefais unrhyw ateb nes dechrau gweddïo gyda’m coesau fy hun.”

Enw’r gŵr hwnnw oedd Frederick Douglass, y tybir iddo gael ei eni union ddau gan mlynedd yn ôl i eleni, ac am gyfnod yn ystod ei yrfa bu’n llysgennad ar ran yr Unol Daleithiau yn Haiti. Ef oedd y dyn du cyntaf erioed i ddal swydd o bwys yn llywodraeth Washington, ac mae’n briodol iawn ein bod yn cofio amdano eleni fel ymgyrchydd yn erbyn caethwasiaeth, lladmerydd ar ran lleiafrifoedd ymhobman, ymladdwr dros hawliau merched a dros Indiaid brodorol Gogledd America.

Frederick Douglass

Y rhyfeddod yw i Frederick Douglass gael ei eni i gaethwasiaeth. Daeth yn amlwg yn fuan fod yna ruddin go arbennig yn perthyn i’r bachgen, a dechreuodd ei feistres, gwraig o’r enw Sophia Auld, roi gwersi darllen iddo yn y blanhigfa yn Baltimore. Doedd ei gŵr ddim yn fodlon ar hynny, a byddai’n ei guro’n ddidrugaredd yn gyson.  Ond roedd Frederick wedi dechrau sylweddoli mai gwybodaeth oedd y llwybr o gaethwasiaeth i ryddid, a daliodd ati i ddarllen yn y dirgel, gan ddysgu rhai o’i gyd gaethweision drwy ddarllen o’r Beibl iddynt.

Byddai’n dweud yn aml na allai neb sarhau na diraddio’r enaid oedd y tu mewn iddo, ac na allai neb roi cadwyn am fferau ei gyd-ddyn heb ganfod bod y pen arall wedi ei glymu am ei wddf ei hunan.

Llwyddodd Frederick Douglass i ddianc o’r blanhigfa, a dechreuodd areithio’n rymus iawn yn erbyn caethwasiaeth. Gorfu iddo ffoi i Iwerddon ac i Lundain, lle y gwnaed casgliad i brynu ei ryddid. Dywedodd rywdro iddo gyrraedd Dulyn a Llundain a chael ei weld, nid fel dyn du, ond fel dyn. Gwnaeth gryn enw iddo’i hun fel areithiwr tanbaid a dylanwadol, yn gyfaill mynwesol i rai fel Thomas Clarkson ac eraill o blith yr ymgyrchwyr yn erbyn caethwasiaeth.

Pan ddychwelodd i America, daeth yn wleidydd medrus ac effeithiol, ac fe’i dyrchafwyd yn aelod o lywodraeth yr Arlywydd Benjamin Harrison, cyn cael ei anfon yn llysgennad i Haiti. Roedd gan drigolion y wlad honno barch aruthrol tuag ato, a chafodd sawl anrhydedd am ei waith drostynt. Eleni, bu coffa da amdano yn America ac yn Haiti.

Wrth bwyso a mesur ei yrfa, dywedodd Douglass rywbeth sydd yr un mor wir yn ein hoes ni: “Pan fo cyfiawnder yn cael ei wadu, pan fo tlodi’n cael rhwydd hynt i fodoli, pan fo anwybodaeth yn teyrnasu, a phan fo un dosbarth o bobl yn cael eu harwain i deimlo bod cymdeithas yn cynllwynio i’w diraddio, i’w gorthrymu a’u hamddifadu, fydd pobl nac eiddo byth yn ddiogel.”

 

Cofio James Cone

Yr Athro James H Cone, Union Theological Seminary, EfrogNewydd.

Cofio James Cone

 – a fu ‘o fewn munudau i adael yr eglwys’

Bu farw’r diwinydd James Cone ar 28 Ebrill yn 79 oed. Fe’i penodwyd yn Athro Diwinyddiaeth yng Ngholeg Union, UDA, yn 1969 ac yr oedd yn parhau i ddarlithio, ysgrifennu a phregethu i’r diwedd, bron. Roedd yn weinidog yn Eglwys Fethodistaidd Esgobol Affrica. Go brin y bydd ei enw yn golygu fawr ddim i’r mwyafrif o Gristnogion Gymru, ond fe fydd pawb yn gwybod am yr un a gafodd y dylanwad mwyaf arno, sef Martin Luther King. Bu Malcolm X yn ddylanwad arno hefyd. Cone yn fwy na neb, yn wir, a adeiladodd ar waith King a datblygu i fod yn broffwyd y ‘dystiolaeth ddu’ mewn gwlad o ‘Dduw gwyn’.

Mae Jim Wallis, arweinydd mudiad y Sojourners, wedi cyhoeddi cyfrol yn ddiweddar sy’n awgrymu mai ‘hilyddiaeth yw pechod gwreiddiol Americanwyr’ ac wedi cydnabod mai dylanwad James Cone sydd y tu ôl i ddatganiad dadleuol, ond proffwydol, o’r fath.

Mae nodi prif gyfrolau James Cone yn gystal cyflwyniad â dim i’w feddwl a’i waith:

Black Theology and black power (1969)

A black theology of Liberation (1970)

God of the oppressed (1975)

The Cross and the Lynching Tree (2011).

James Cone oedd yn gyfrifol am osod sylfeini Diwinyddiaeth Rhyddhad y Du, diwinyddiaeth a ddatblygodd yn gyntaf ymysg tlodion De a Chanolbarth America yn 60au a 70au yr ugeinfed ganrif ond diwinyddiaeth na chafodd fawr o sylw yng Nghymru, ac eithrio  ymdrechion yr Athro D. P. Davies i wneud hynny.

Daeth Cone i sylweddoli fod hilyddiaeth bersonol a chyfundrefnol wedi meddiannu’r Gristnogaeth wyn, orllewinol ac Americanaidd, ac y mae hynny i’w weld erbyn hyn yn y Cristnogion (honedig) gwyn, efengylaidd, sydd mor gefnogol i Donald Trump. Cafodd Cone ei ddadrithio yn ifanc gan eglwysi efengylaidd America ond daeth i sylweddoli bod hynny yn ddwfn yn holl draddodiad ‘y gwareiddiad Cristnogol’. Yr oedd geiriau fel  ‘Duw y darostyngedig oedd Duw y Beibl’ neu ‘mae cariad tuag at y darostyngedig a’r tlawd, yn ogystal â’r angerdd dwyfol, yn dangos bod cyfiawnder yng nghalon Duw’. Bu Cone ar fin troi ei gefn ar Gristnogaeth, ond clywodd yr alwad – hon oedd ei alwad fawr, wedi’r gyntaf pan oedd yn 16 oed – i ‘lefaru ar ran y di-lais a’r di-rym du yn America, yn enw Iesu, yr un a ddaeth i gyhoeddi rhyddid i’r caethion’.

Mynnai na all ‘Diwinyddiaeth Rhyddid’ fod yn opsiwn mewn coleg diwinyddol nac eglwys leol na chyfundrefnau eglwysig.

Yn y ‘lynching era’ (1880-1940) crogwyd 5000 o ddynion a merched du eu lliw gan Gristnogion gwyn, a hynny’n ein hatgoffa o groeshoeliad Iesu gan y Rhufeiniaid. Ond nid oedd y ‘Cristnogion‘ hyn yn gweld yr eironi na’r rhagrith yn eu gweithredoedd.

(The Cross and the Lynching Tree)

Ni allwn byth ymaflyd ac ymgiprys digon â Duw os ydym yn gwneud hynny gyda pharch at y gwirionedd, meddai Simone Weil, yr athronydd o Ffrainc. Mae’n well gan Grist i ni roi’r gwirionedd o’i flaen ef, oherwydd cyn bod yn Grist, gwirionedd ydoedd. Wrth droi oddi wrtho a mynd ar drywydd y gwirionedd, nid awn ymhell cyn syrthio i’w freichiau.

(The Cross and the Lynching Tree)

Pa siom bynnag a gafodd Martin Luther King, ni pheidiodd â phregethu gobaith gydag angerdd proffwyd. Mae’r freuddwyd yn parhau, meddai, oherwydd ni allwn ddigalonni. Os collwn obaith, fe gollwn yr egni a’r wefr sy’n symud bywyd yn ei flaen, rydym yn colli’r ‘dewrder i fod’, yr ysbryd hwnnw sy’n ein galluogi i fynd ymlaen er gwaethaf popeth.

(The Cross and the Lynching Tree)

Teyrnged yr Union Theological Seminary i’w Hathro (gan gynnwys dolen at recordiad o’i angladd)

 

E-fwletin 6 Mai, 2018

Mwslim ym Moreia

Caed un sylw mewn trafodaeth rai wythnosau yn ôl a hoeliodd fy meddwl. Trafodaeth oedd hi am beryglon tanseilio ffydd Cristnogion yn eu credoau traddodiadol. “Dyna’r angorion sy’n sicrwydd iddynt yn stormydd bywyd,” meddai un. Ac meddai un arall, “Os tynnwch chi’r seiliau, dyna holl adeilad eu Cristnogaeth yn dymchwel.” Fe ddaeth y rhybuddion yna i’m mhoeni i eto dros y Pasg. Mewn erthyglau a phregethau a myfyrdodau clywid mor ganolog i Gristnogaeth yw’r bedd gwag, gan wneud i mi, sy’n methu gweld mai atgyfodiad corfforol Iesu yw sylfaen Cristnogaeth, deimlo fel adyn o derfysgwr yn gosod bom o dan deml y dogmâu. Yn waeth na hynny, atgyfodiad corfforol Iesu, meddid, yw unig sail gobaith i deuluoedd yn eu galar: peidiwch â dinistrio eu cysur.

 Ond y dewis sy’n ein hwynebu yw hyn: naill ai llefaru yn ôl ein hargyhoeddiad a’n cydwybod neu ailadrodd yr un hen ddogmâu oesol er mwyn diogelu teimladau. Y gwir amdani yw fod llu o Gristnogion wedi gorfod wynebu’r dewis hwn ar wahanol adegau. Mae’r Diwygiad Protestannaidd yn enghraifft amlwg. A ddylai Martin Luther fod wedi llyncu ei argyhoeddiad oherwydd fod ambell druan mewn profedigaeth yn cael cysur o feddwl ei fod yn medru rhyddhau ei fam o boenau uffern drwy dalu rhyw swllt neu ddau i brynu maddeueb ar ei rhan? A bu gan Babyddion ar hyd y canrifoedd ddaliadau annwyl a chysurlon eraill nas derbynnir gan Brotestaniaid.

 Os ydym yn argyhoeddedig fod rhai dogmâu neu athrawiaethau yn groes i arweiniad Iesu, ein cyfrifoldeb yw datgan ein argyhoeddiad. Wedi’r cyfan dyna sut y bydd Cristnogaeth yn cywiro ei chamgymeriadau ac yn ei diwygio ei hun o gyfnod i gyfnod. Ymadrodd a ddefnyddiwyd gan Karl Barth, ond a briodolid i Awstin, oedd “ecclesia semper reformanda” (rhaid i’r eglwys gael ei diwygio yn barhaus). Cyfrifoldeb dilynwyr Iesu ym mhob oes yw caniatáu i Iesu, drwy ei eiriau a’i arweiniad, buro a diwygio’r eglwys.

 Ond mae yna ddau berygl mawr yn codi fan hyn. Sut allwn ni wybod i sicrwydd beth yw’r gwirionedd am ewyllys a safbwynt Iesu? A’r ail berygl yw mai sôn yr ydym o hyd am gredu safbwynt neu gredu ffeithiau. Yn wyneb yr anawsterau hyn caf awgrymiadau Brian McLaren yn gynorthwyol iawn. Y mae’n edrych ar grefydd drwy lygaid gwahanol, gan ddadlau dros ganiatáu i Gristion goleddu ffydd heb fod angen iddo seilio’r ffydd honno ar ryw “wirioneddau” gwrthrychol y mae’n rhaid iddo gredu ynddynt. Mae’n gwrthgyferbynnu ymddiriedaeth bersonol yn Nuw gyda chredu mewn honiadau am Dduw. Y mae ffydd Cristnogion, meddai, nid mewn gwybodaeth, ond yn Nuw.

 A chan ddilyn ei resymeg i’r cyfeiriad hwn, mae’n awgrymu yn More Ready Than You Realizey gallai dilynwyr Iesu barhau i fod yn ddilynwyr Bwda hefyd, neu’n Hindwaid neu Fwslemiaid. Felly, yn hytrach na chystadlu â hwy, yn sicr yn hytrach na brwydro yn eu herbyn neu eu lladd fel y gwnâi Cristnogion gynt, dylem eu cynorthwyo hwy, a phawb arall, i fentro ar gael gafael ar fywyd teyrnas Dduw.