Archif Awdur: Golygydd

E-fwletin 8 Rhagfyr, 2019

Cyfri’r Triliynau

Mae gen i gyfaddefiad i’w wneud. Er i mi ymdrechu ymdrech deg, ni fedraf yn fy myw amgyffred beth yw gwerth triliwn o bunnau. Mae’r fath ffigwr ymhell y tu hwnt i’m dirnadaeth i. Pan fo un blaid yn cyhuddo un arall o gyhoeddi maniffesto sy’n debygol o gostio £1.2 triliwn, mae’r ffigurau’n peri i ‘mhen i droi.

Ond gwir ddagrau pethau yw ein bod yn llawn sylweddoli mai siarad gwag yw’r addewidion am fyd gwell yn aml iawn. Tra bo’r gwleidyddion ar eu bocsys sebon yn telynegu am ddatrys ein holl broblemau cymdeithasol trwy wario miliwn fan hyn a thriliwn fan draw, fe wyddom i gyd mai’r mudiadau elusennol sy’n trwsio’r craciau yn ein byd toredig, yn bwydo’r anghenus ac yn gofalu am y digartref.

Ar yr union ddiwrnod y dechreuodd yr ymgyrchu etholiadol o ddifrif, roeddwn i gydag eraill ar ddyletswydd mewn arch-farchnad sy’n ymylu ar un o’r ardalodd mwyaf difreintiedig yng ngwledydd Prydain, yn griw bach oedd yn derbyn rhoddion gan y cwsmeriaid at y banc bwyd lleol. Fel bob amser, cawsom i gyd ein synnu gan haelioni pobl oedd yn ei chael hi’n ddigon anodd i gael dau pen llinyn ynghyd eu hunain. Ac mi gododd y ffigwr o driliwn o bunnau yn y fan honno hefyd. Ffrind i mi oedd wedi bod yn darllen adroddiad gan Swyddfa’r Ystadegau Gwladol (O.N.S.) yn dangos bod y bwlch rhwng y tlawd a’r cyfoethog yn parhau i dyfu yn yr ynysoedd hyn, a’r 10% cyfoethocaf wedi gweld cynnydd o £2.3 triliwn yng ngwerth eu heiddo dros y deng mlynedd diwethaf.

Ynghanol y dadlau am y triliynau, cawsom ein hatgoffa gan Ymddiriedolaeth Trussell fod y galw am y banciau bwyd wedi gweld mwy o gynnydd dros y chwe mis diwethaf nag a welwyd ers pum mlynedd. Mewn rhannau o Gymru, doedd gan un o bob pump o gartrefi ddim incwm o gwbl yn ystod y mis cyn cael hawl i ddod i’r banc bwyd. Ac am y gweddill, y cyfartaledd incwm ar ôl talu costau cynnal tŷ  oedd £50 yr wythnos.

Un o nodweddion Etholiad 2019 yw bod mwy a mwy o elusennau yn pledio ar y llywodraeth i amddiffyn trigolion gwledydd Prydain rhag newyn.  Does dim modd gwadu’r ffaith fod y sefyllfa’n argyfyngus. Ar ben hynny, rydym yn gweld atgasedd o fewn ein cymdeithas nas gwelwyd ei debyg erioed o’r blaen. A dim ond ffŵl fyddai bellach yn ceisio gwadu fod yr argyfwng newid hinsawdd yn ein harwain i ddifodiant.

Eto i gyd, gellid dadlau nad yw’r etholiad ddydd Iau yn adlewyrchu’r argyfyngau hynny. Unwaith eto, drannoeth y drin, bydd y baich o geisio achub y sefyllfa yn syrthio ar ysgwyddau’r mudiadau dyngarol, yr elusennau a’r gwirfoddolwyr anhunanol. Fedr y gweddill ohonom ond diolch am weledigaeth y rhai hynny sydd byth yn digalonni, ond yn hytrach yn gweithredu mewn ffydd. Fel y dywedodd Martin Luther King: “Cymerwch y cam cyntaf mewn ffydd. Does dim rhaid i chi weld y grisiau i gyd, dim ond mentro ar y cam cyntaf.“

Nadolig y Stryd 2018

Nadolig y Stryd 2018

Roedd dau wedi teithio o’r gogledd,
I brofi’r brifddinas a’i stŵr.
Dau docyn ar fws y Traws Cymru:
Bydd llety yn rhywle mae’n siŵr.

Rôl cerdded y strydoedd, gan synnu
At fwrlwm a chynnwrf y lle,
Fe ddaeth nos, a hwythau heb lwyddo
Cael gwely yn unman drwy’r dre’.

A hithau yn feichiog ers wythmis
Dechreuodd hi wingo mewn poen.
Cael babi ar strydoedd y ddinas Gefn gaeaf?
Wel! Pwy fydde‘ mo’yn?!

Daeth merch oedd yn gwerthu’r Big Issue
I ffonio am ambiwlans brys;
Ond gan bod hi’n Nos Wener Wirion
Doedd gobaith am nyrs na pholîs!

Cardotyn a’i gi ddaeth i’r adwy,
Fe wyddent am loches o’r gwynt;
A stopiodd tri chrwt yn eu dreadlocks
I helpu’r pâr coll ar eu hynt.

Hebryngwyd y ddau rownd y gornel
I freichiau angylion hi-viz;
Roedd fflip-fflops a dŵr gan Simeon,
A bydwraig naturiol oedd Liz.

Ac yno yng nghysgod rhyw garej
Fe anwyd dyn bychan i’r byd,
Yng nghwmni y tri Rastafarian,
Ci strae a bugeiliaid y stryd.

Diolchodd e, Joe, i’r dieithriaid
Am helpu ei Firiam fach dlos;
A hwythau yn diolch i’r baban
Am gariad a’u hunodd liw nos.

GI

E-fwletin 1 Rhagfyr, 2019

ASESIAD RISG

Rhywbeth sydd angen ei gyflawni mewn sawl cylch o fywyd y dyddiau hyn yw asesiad risg. Fel y gwyddom, mae’n rhan greiddiol o Reoliadau Iechyd a Diogelwch.

Mae gofyn dilyn camau pendant wrth gyflawni asesiad o‘r fath – adnabod y peryglon, ystyried pwy neu beth allai fod mewn perygl o’r peryglon hynny, gweithredu mesurau i reoli’r peryglon ac ystyried unrhyw gamau pellach i’w cymryd, cofnodi darganfyddiadau’r asesiad ac adolygu’r asesiad yn rheolaidd.

Mae’r asesiad hwn yn gam pwysig yn y broses o amddiffyn gweithwyr a busnesau yn ogystal â chydymffurfio â’r gyfraith. Mae’n ein helpu i ganolbwyntio ar y risgiau sydd o bwys yn y gweithle – y rhai sydd â’r potensial i achosi niwed go iawn. Mewn llawer o achosion, mae gweithredu mesurau  syml  yn gallu rheoli risgiau, er enghraifft  glanhau gorlifoedd ar unwaith er mwyn arbed pobl rhag llithro neu gau droriau cypyrddau i sicrhau nad yw pobl yn baglu.

Mae cyflawni asesiad risg yn orchwyl sy’n dod i ran eglwysi a chapeli, yn arbennig y rhai lle mae mynwentydd. Mae gofyn i swyddogion archwilio’n ofalus beth all achosi niwed er mwyn dadansoddi a ydynt wedi rhagofalu’n ddigonol neu a ddylent wneud mwy.

Mae data’n dangos, er enghraifft, fod dros 2,000 o danau mewn eglwysi a chapeli bob blwyddyn yn Lloegr yn unig a’r atgyweirio’n costio miliynau o bunnoedd. Mae rhai tanau’n gallu bod yn ddifrifol iawn – yn drychinebus yn wir, fel yn achos Eglwys Gymunedol Bethel yng Nghasnewydd ym Mehefin 2018. 

Ond pam cyfyngu’r asesiad i’n hadeiladau a’r corff dynol yn unig?  Wedi’r cyfan, mae dyn yn gorff ac enaid!  Rydym yn dda yn ein capeli ac eglwysi am ofalu am y corff, ei fwydo a’i ddilladu.  Diolch am gyfraniad amhrisiadwy llawer o gapeli’n estyn llety i’r digartref, yn cynorthwyo gwahanol elusennau, yn rhoi i eraill sydd â llai ac yn helpu i gyflenwi banciau bwyd. Ond beth am ofalu am yr enaid?  Pa mor effeithiol yw’n capeli’n porthi’r enaid? A yw’r cydbwysedd yn iawn gennym?

Mae yna bob amser berygl i ni fyw i blesio’n hunain.  Mae canlyniadau hynny’n gallu bod yn eglur iawn yn ein hymddygiad – pethau fel casineb, ffraeo, cenfigen, gwylltio uchelgais hunanol, rhaniadau, carfanau gwahanol, eiddigeddu, meddwi, partïon gwyllt a phechodau tebyg. Mae’r risg yn fawr oni bai ein bod yn cael ein paratoi i fyw i blesio Duw ac i dderbyn ffrwyth yr Ysbryd Glân.  Mae’r wobr yn fawr o blannu hadau a gweld ffrwyth yr Ysbryd Glân yn tyfu ynom  – cariad, llawenydd, heddwch dwfn, amynedd, caredigrwydd,  daioni, ffyddlondeb,  addfwynder a hunanreolaeth. Os ydyn ni’n tyfu’n ysbrydol, mae’n bosibl i ni dyfu’n fwyfwy tebyg i Grist.

Mae cyfrifoldeb arnom ni fel unigolion i roi’n ffydd yn Iesu’n gyfan gwbl.  Ond mae hefyd gyfrifoldeb ar ein capeli a’n heglwysi i’n bwydo’n briodol i dyfu yn y ffydd a dod yn fwy aeddfed yn ein perthynas â Iesu. Fel arall, mae  perygl i ni barhau’n ‘fabis bach’ yn ein dealltwriaeth o’r bywyd Cristnogol – yn bobl y mae angen ein bwydo â llaeth gan nad ydyn ni’n barod i gymryd ‘bwyd solet’.  

A beth felly am fwydlen ein capeli yn y ganrif hon i’n helpu i dyfu’n ysbrydol? A yw’n addas i’n cyfnod? A oes rhwystrau? A ellir ei gwella a’i chryfhau?  Rhaid wrth asesiad risg i geisio canfod yr ateb – a’i adolygu’n rheolaidd!

E-fwletin 24 Tachwedd 2019

Cadair Wag

Siom o’r mwyaf oedd clywed yn ddiweddar am benderfyniad Cytûn Lloegr (Churches Together in England), sy’n cynrychioli 49 o Eglwysi o draddodiadau gwahanol, i wrthod rhywun i fod yn un o’u llywyddion am fod yr un a enwebwyd mewn priodas o’r un rhyw. Cawsai Hannah Brock Womack, sy’n aelod gweithgar o’r Crynwyr ym Mhrydain ac yn briod â gwraig arall, eu henwebu gan grŵp o wahanol eglwysi a oedd yn cynnwys y Crynwyr ym Mhrydain, Cyngor Lutheraidd Prydain, Eglwys Lutheraidd Efengylaidd Lloegr, Eglwysi Lutheraidd, Diwygiedig a Chynulleidfaol Unedig Almaeneg eu hiaith ym Mhrydain ac Eglwys yr Alban (Henaduriaeth Lloegr). Yn naturiol, mynegodd Hannah ei siom ond ar yr un pryd, er iddi deimlo’n drist ac yn rhwystredig, dywedodd nad oedd penderfyniad Cytûn Lloegr wedi peri syndod iddi.  

Yng ngoleuni’r penderfyniad i wrthod enwebiad Hannah, fe fydd un o’r Cadeiriau Llywyddol yn wag am dymor. Mewn datganiad dywedodd Cytûn Lloegr bod y gadair wag yn cynrychioli’r diffyg cydweld oedd yn bodoli rhwng yr eglwysi yn Lloegr mewn perthynas â rhywioldeb ac yn brawf o’r realiti nad oedd pererindod yr Eglwysi ar y mater hwn wedi cyrraedd pen y daith hyd yn hyn. Mae’r corff wedi ymrwymo i wrando ar y grŵp o eglwysi a enwebodd Hannah ac i ddod o hyd i ffyrdd i sicrhau bod eu llais yn cael gwrandawiad teilwng, tra’n cydnabod ar yr un pryd y poen a’r tristwch a grewyd gan y penderfyniad i wrthod yr enwebiad.  

Mae’r Crynwyr ym Mhrydain yn eu datganiad hwythau, er yn rasol iawn, yn rhybuddio na ddylid diystyru’r gofid a grewyd o ganlyniad i’r penderfyniad hwn. Cyfeiriwyd at yr angen i fynd ati i weithio i geisio cymod drwy gynnal sgyrsiau creadigol am y gwahaniaethau sy’n bodoli. Mae’r Crynwyr wedi mabwysiadu safbwynt gref a diamwys mewn perthynas â mater rhywioldeb ond yn anffodus nid pob Eglwys sydd yn barod i dderbyn a rhannu eu gweledigaeth. Mawr obeithir y bydd y sgyrsiau yma yn digwydd yn fuan fel y gall Cytûn Lloegr gynyddu eu dealltwriaeth a derbyn pobl beth bynnag yw eu rhywioldeb.  

O ran Cymru, mae’n braf gwybod bod rhai o’r eglwysi rhyddion yn barod i weinyddu priodasau ar gyfer cyplau o’r un rhyw, ond nid pawb! Ond os methwn â rhoi lle teilwng o fewn rhengoedd ein heglwysi i bobl sydd yn hoyw ac mewn priodasau o’r un rhyw, ni allwn ddweud gydag unrhyw argyhoeddiad ein bod yn rhoi cariad Crist ar waith ac yn gymdeithas sydd yn adlewyrchu gwerthoedd y Deyrnas.  

Prysured y dydd pan fyddwn yn medru rhannu a gweithredu gweledigaeth y Crynwyr.

Pa dôn sy orau

Pa dôn sy orau?

Yn ddiweddar cefais brofiad arbennig mewn oedfa wrth ganu’r geiriau cyfarwydd, ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus …’ (Rhif 780 yn Caneuon Ffydd) ar y dôn gyfarwydd Calon Lân (Rhif 634). Pam profiad arbennig? Am fod yr emyn yn digwydd mewn oedfa ac nid mewn angladd neu mewn gêm rygbi. Mae’r ddau achlysur hyn yn peri i mi ryfeddu a gwingo oherwydd yn y naill a’r llall mae’n anodd canfod unrhyw argyhoeddiad crefyddol ymhlith y mwyafrif o’r cantorion/bloeddwyr; go brin y gellir sôn am naws. At hyn mae’r dryswch yn dwysáu o dderbyn bod y mwyafrif o’r rhai sy’n canu (gydag arddeliad, rwy’n cydnabod) heb ddigon o’r Gymraeg i ddeall ystyr y geiriau. 

Beth bynnag, yn yr oedfa fendithiol hon roedd emyn 780 yn cydweddu’n gain â thri emyn arall (869, 816, 852) a chyda’r darlleniadau (Mathew 25:31–46, ‘yn gymaint ag i chwi …’ a Mathew 6:19–21, ‘Peidiwch â chasglu ichwi drysorau ar y ddaear …’). Roedd y dewisiadau hyn yn sail ac yn ffrâm i’r myfyrdod oedd yn ein herio i ystyried sut y byddwn yn dewis ac yn casglu eiddo, cwmni a phrofiadau hoff, ac yna’n eu rhannu.

Wrth ganu a gwir geisio darllen ac ystyried y geiriau (nid hawdd, oherwydd rhaid mynd gyda’r organ), meddyliais fod y ddau neu dri bar sy’n cloi cytgan Calon Lân yn negyddu prif neges y geiriau. Y neges honno yw bod y galon lân yn medru canu YN Y NOS ac yn y dydd. Y gamp fawr/ y synhwyro deallus/ y sylweddoliad/ y weledigaeth yw bod y galon lân (y person cytbwys, cywir) yn medru canu (gorfoleddu/ bod yn gadarnhaol/ wynebu bywyd yn obeithiol) yn y NOS (cyfnodau tywyll, trist, bygythiol bywyd). Bron y gellir cynnig bod yr emyn yn mynegi’r hyn sy’n agos at fod yn hunan-eglur, sef y gall unrhyw galon (pawb ohonom) ganu yn y DYDD (cyfnodau hapus bywyd – dim problem, dim pryder). Her arall yw canu yn y nos; dyna pryd mae angen rhuddin gwahanol, personoliaeth gadarn, golwg wahanol ar fywyd, ffydd ac argyhoeddiad ysbrydol.  

Os canwch ddiweddglo cytgan Calon Lân fe brofwch fod y nodyn uchaf – y floedd – yn seinio ‘dydd’ cyn disgyn yn flinedig at y ‘nos’. Onid fel arall y dylai fod? Oes ateb? Y symlaf yw cyfnewid y geiriau ‘nos’ a ‘dydd’, ond byddai hynny, medd rhai, yn tramgwyddo’r odl rhwng ‘nos’ a ‘dlos‘. Ond, meddwn i, pwy sy’n poeni am odl neu’n clywed odl mewn cerddoriaeth?

Beth am ddewis tôn arall i’r geiriau? O chwilio Caneuon Ffydd cefais fod digon o ddewis, gan fod y mesur M10/87.87.D. yn boblogaidd iawn, y mwyaf poblogaidd gyda 65 o donau. Yn eu plith ceir rhai adnabyddus iawn, megis Dusseldorf (162), Hyfrydol (218), Arwelfa (516) a Blaenwern (595). Gyda hyn o wybodaeth yn codi fy ysbryd es ati i archwilio pob un o’r 65, ond fe gefais siom fawr; dim ond pump (19, 21, 72, 190, 543) sy heb ‘fai’ 780, sef diweddglo disgynedig yn y gytgan, ac felly ‘dydd’ yn cael llawer mwy o sylw na ‘nos’.

Wrth gwrs, rhaid cydnabod cyfraniad gwerthfawr cytgan i godi’r cantorion, boed mewn angladd neu ornest rygbi. O blith y 65 tôn ar y mesur M10/87.87.D. tair yn unig sydd â chytgan, sef 110, 190 a 634, hynny yw, cytgan sy wedi’i hargraffu ar wahân i’r penillion. Ond, daliwch eich gwynt, mae dwy arall, 21 a 373, lle mae pedair llinell yn guddiedig oddi mewn i bob pennill ac felly yn fath o gytgan. Pam dewiswyd y fformat hwn?

I gloi. A oes tôn ar wahân i ‘Calon Lân’ sy’n gweddu’n well i’m dehongliad i o’r geiriau? Oes, Sanctus (21). Mi wn yn iawn y bydd rhai cynulleidfaoedd, arweinyddion cymanfa a chodwyr canu capel yn protestio bod Sanctus yn gadwedig mewn glân briodas â’r geiriau, ‘Glân geriwbiaid a seraffiaid …’ Ond, ystyriwch. Mae agoriad Sanctus yn ogoneddus o fynegiant o fwriad: ‘NID wy’n gofyn …’ Mae Calon Lân yn wannaidd yma. Mantais arall sydd gan Sanctus yw’r barrau ar ddiweddglo’r gytgan lle mae’r tenoriaid yn dyrchafu a bywiocáu, yn enwedig yn y nos.

A oes côr neu gynulleidfa sy’n barod i fentro?

Neville Evans

Graffiti ar furiau crefydd

Graffiti ar furiau crefydd

Mae natur agored y we yn gwbl drawsnewidiol o ran ei gallu i rwydweithio pobl o farn debyg ar draws y byd. Ar un llaw mae iddi ei ochr sinistr, gyda rhai’n ei defnyddio fel ffordd o ymgysylltu mewn drygioni, rhai eraill yn ei defnyddio i ledu dogma wleidyddol neu grefyddol. I mi, llawenydd y we yw fy mod yn wynebu cysur a her ddyddiol wrth ddatblygu fel Cristion ac fel person, a hynny ers dyddiau coleg pan oedd popeth yn dueddol o ymddangos yn ddu a gwyn. Dros y byd mae’n amlwg fod unigolion, miliynau ohonyn nhw, ar yr un llwybr â minnau ac ar y we mae tipyn o’r gefnogaeth sydd ei hangen arnom.

O’r criw oedd yn rhan o fwrlwm Cristnogol dyddiau coleg, mae’n ddiddorol gweld fod rhai yn dal i fyw mewn byd o grefydd du a gwyn, eraill wedi cilio’n llwyr oddi wrth fywyd eglwysig ac eraill ohonom yn weithgar fel Cristnogion yn tynnu at ymddeoliad ond yn ffeindio’n hunain yn cymhwyso sicrwydd cadarn ein hieuenctid i ryw sicrwydd agored yn elfennau syml y ffydd wrth dyfu’n hen.

Facebook yw’r cyfrwng mwyaf amlwg ar gyfer y ddeialog gefnogol i mi, wrth iddo ganiatáu tecst estynedig, fideo a darluniau. Ac yno mae doniau arbennig gan bobl i ysbrydoli a chodi cwestiynau.

Colled enfawr o’r gymuned honno yn ystod 2019 oedd Rachel Held Evans. Bu farw’n annisgwyl ac ifanc, ond roedd iddi ddoethineb tu hwnt i’w hoedran. Os nad ydych yn gyfarwydd â hi, ewch i chwilio.

Erbyn hyn, rwy’n troi’n ddyddiol at dri yn arbennig.  

Y cyntaf yw John Pavlovitz sydd yn datblygu’n awdur toreithiog a heriol trwy ei flog a’i lyfrau.

Yr ail yw’r Tad Richard Rohr sy’n cyflwyno myfyrdod dyddiol o’i Center for Action and Contemplation. Gallwch gofrestru am ebost boreol oddi wrtho.

Y trydydd yw’r Nakedpastor, David Hayward. Wedi bod yn weinidog am rai blynyddoedd cafodd ei ddadrithio’n llwyr gan y diwylliant eglwysig. Teimlodd fod yn rhaid iddo adael ei alwedigaeth wreiddiol, ac ers hynny mae wedi sefydlu grŵp cwnsela i weinidogion sydd wedi teimlo dan ormes eu swydd neu eu heglwys, ac yn gwneud ei fywoliaeth fel awdur, ond gan fwyaf fel artist. Mae’n galw ei hunan yn artist graffiti ar furiau crefydd. Caiff ei luniau siarad drostyn nhw eu hunain, ond dyma sampl o’i gannoedd o gartwnau y gallwch eu prynu, neu fe allwch jyst ddangos eich cefnogaeth at ei waith yn www.nakedpastorstore.com.

Yr eglwys fodern…

 

Statws merched yn yr eglwys…

Ffiniau cariad Iesu

Diwinyddiaeth…

Beth wnaethon ni o’r efengyl ac o genhadaeth Iesu?

Ac wrth baratoi am y Nadolig …

Prin y geiriau, ond llond trol o wirioneddau. Diolch i David Hayward, y nakedpastor.

Gweddi ar sail cyffes Karl Barth

Gweddi yn seiliedig ar gyffes gan Karl Barth

O Arglwydd ein Duw, fe wyddost pwy ydym:
pobl â chydwybod dda a rhai â chydwybod ddrwg,
personau sy’n fodlon a’r rhai sy’n anfodlon, y sicr a’r ansicr,
Cristnogion o argyhoeddiad a Christnogion o arferiad,
y rheiny sy’n credu, a’r rhai hynny sy’n hanner credu, a’r rhai sydd yn anghredu.
Fe wyddost o ble y daethom:
oddi wrth gylch o berthnasau, o gydnabod a chyfeillion, neu o’r unigrwydd mwyaf llethol;
o fywyd ffyniannus a thawel, neu o ddryswch a gofid;
o deulu trefnus neu o gefndir sy’n anhrefnus, neu sydd o dan straen;
o gylch mewnol y gymuned Gristnogol neu o’i hymylon pellaf.

Ond yn awr, safwn i gyd o’th flaen, yn ein holl wahaniaethau, yn gwybod ein bod ni i gyd ar fai gyda’n gilydd am anhwylderau’r byd – tlodi, amgylchedd sy’n dirywio, eithrio cymdeithasol ac unigrwydd.  

Ond ry’n ni’n gwybod bod dy ras wedi’i addo i ni gyd a bod ysbrydoliaeth chwyldroadol ar gael i ni oll i drawsnewid ein byd trwy dy annwyl fab, Iesu Grist.

Amen.

“Dyw Iesu ddim yn rhoi ryseitiau sy’n dangos y ffordd at Dduw, fel y gwnaiff athrawon crefyddol eraill. Efe ei hun yw’r ffordd.” (Karl Barth)

Gweddi Movember

Gweddi Movember

Nefol dad, a hithau bron yn ddiwedd ein Tachwedd ni, neu Fis Du ein cefndryd Llydewig, gweddïwn dros ddynion sydd yn profi effaith tywyllwch gormesol y gaeaf yn eu heneidiau. Sylweddolwn fod cynifer ohonom wedi cael ein dysgu o’n plentyndod i guddio ein gwendid a’n hangen, ac yn methu bod yn agored pan ddaw munudau llethol heibio.

Maddau i ni am y cyfleoedd yr ydym wedi eu colli dros y blynyddoedd i gynnig llaw garedig neu glust amserol i unigolyn fu yn y fath angen, a hynny am ein bod yn rhy brysur neu ddim yn siŵr sut i ymateb i’w sefyllfa.

Mewn cyfnod pan fo teuluoedd ym mhob tref wedi eu chwalu o achos hunanladdiad dynion gweddïwn dros eu teuluoedd a’u ffrindiau. Weithiau, does dim atebion er gwaetha’r holl holi, a sylweddolwn mor boenus yw hynny.

Gweddïwn dros staff mewn ysgolion sydd yn gweithio mor ddiflino gyda phlant sydd wedi colli eu tadau mewn amgylchiadau mor drist. Weithiau, does dim atebion er gwaetha’r holl holi, a cydymdeimlwn ag athrawon sydd yn methu cynnig atebion i’r plant mewn sefyllfaoedd o’r fath.

Diolchwn am barodrwydd cynyddol dynion i siarad yn gyhoeddus am eu teimladau o fod yn annigonol ac am iselder, a diolchwn am y sefydliadau a’r mentrau sydd yn rhoi cyfleoedd i ddynion fynegi’n gyhoeddus eu consýrn am ei gilydd. Gwna dy eglwys yn effro i’r cyfleoedd sy’n bodoli iddi chwarae ei rhan, gan ymestyn llaw gobaith a thosturi.  

Er mwyn ein cyd-ddynion a phawb sydd yn annwyl iddyn nhw, ysbrydola ni i fod yn oleuni parod yn ystod misoedd tywyll yr enaid.

 

Amen.

https://uk.movember.com/

https://johnpavlovitz.com/2019/02/21/everyone-around-you-is-grieving-go-easy/

 

Cywiro traddodiad

CYWIRO TRADDODIAD!

Am gyfnod dros y ddeufis nesaf fe fydd grwpiau o Gymry’n canu’r gydag argyhoeddiad anwybodus y geiriau:

Ein Meichiau a’n Meddyg, dan fflangell Iddewig
Ar agwedd un diddig, yn dioddef,
A’i farnu gan Peilat, a’i wisgo mewn sgarlat
Gan ddynion dideimlad, rhaid addef.

Oherwydd gyda’r Sul cyntaf yn Adfent ar Ragfyr 1af eleni y mae tymor y plygeiniau’n cychwyn a gall barhau tan Ŵyl Fair y Canhwyllau ar Chwefror 2il.

Mae’r llinellau uchod yn ddyfyniad o Garol y Swper, sy’n cael ei chanu ar ddiwedd y blygain gan y dynion. Beth yw sail y gair Iddewig yn y fan hon? Dywed Efengyl Ioan:

Yna cymerodd Pilat Iesu, a’i fflangellu. A phlethodd y milwyr goron o ddrain a’i gosod ar ei ben ef a rhoi mantell borffor amdano. Ac yr oeddent yn dod ato ac yn dweud ‘Henffych well, Frenin yr Iddewon’ ac yn ei gernodio. (Ioan 19.1–3)

Pilat felly a orchmynnodd fflangellu Iesu, a milwyr Rhufeinig fu wrthi’n gwawdio’r Iddewon a’u gobeithion gwleidyddol am frenin fyddai’n Fab Dafydd. Sut felly’r ‘fflangell Iddewig’?

Mae llawer o ganmol ar y carolau plygain am eu trylwyredd ysgrythurol ac ehangder a dyfnder eu diwinyddiaeth. Mae gwir yn hynny. Ond yn y fan hon, nid yn unig y mae’r ysgrythur wedi ei hystumio, ond y mae’r awdur yn llithro i wrth-Semitiaeth fydd yn cael ei hailganu ym mhob plygain ledled Cymru eleni.

Ar hyn o bryd mae llawer o sôn am wrth-Semitiaeth yn y blaid Lafur a gwrth-Fwslemiaeth yn y Blaid Dorïaidd. Ond mae Cristnogion yn diddig anghofio’u cyfrifoldeb amlwg hwy eu hunain am feithrin agweddau gwrth-Iddewig tra’n honni dilyn Gwaredwr o Iddew. Nid chwyldro fyddai newid un gair mewn un garol fel ystum bach edifeiriol dros erledigaethau’r canrifoedd. Dylai fod cywilydd arnom.

Nid cyhuddo’r Cymry sy’n canu Carol y Swper o fod yn fwriadol wrth-Iddewig yr ydw i. Dydyn nhw’n talu dim sylw i ystyr y gair – fwy nag y maen nhw’n talu sylw i lawer o eiriau ein hemynau mwyaf poblogaidd. Difater ydyn nhw.

Mae newid ‘traddodiad’ yn her i hen arfer atgyfodedig. Ond rwy’n cofio Geraint Vaughan Jones yn dweud bod rhai o deuluoedd y cawsai weld eu carolau wedi bod yn ddig wrtho am eu cyhoeddi o gwbl yn ei gasgliadau. Yn y traddodiad, eiddo’r teulu oedd y garol. Nid felly y mae hi mwyach; mae’r traddodiad wedi newid er mwyn goroesi o gwbl. Gadewch i ni felly newid un gair bach gwenwynig yng Ngharol y Swper ac edifarhau am ein difaterwch.

Enid R. Morgan