Archif Awdur: Golygydd

Swydd – Cymdeithas y Beibl

 

Swyddog Datblygu Rhanbarthol – De-Ddwyrain Cymru

Yn gweithio o gartref
3 diwrnod yr wythnos
£27,000-£30,000 pro rata y flwyddyn a hefyd yn ychwanegol pecyn cystadleuol o fuddion sector-elusennol

Mae Cymdeithas y Beibl yn cyflawni cenhadaeth fyd-eang i ddod â’r Beibl yn fyw i ddynion, merched a phlant. Yn gyrru’r genhadaeth mae argyhoeddiad y gall bywydau newid, er gwell, pan fydd pobl yn ymwneud â’r Beibl.

Fel Swyddog Datblygu Rhanbarthiol De-Ddwyrain Cymru, byddwch yn gweithio i sicrhau lle Cymdeithas y Beibl fel partner mewn cenhadaeth, a magu hyder yn y Beibl o fewn yr Eglwys, gan annerch mewn eglwysi ac mewn digwyddiadau yn ogystal â recriwtio, hyfforddi a chefnogi rhwydwaith o wirfoddolwyr. Byddwch hefyd yn cefnogi twf a safonau Agor y Llyfr, prosiect sy’n rhoi cyfle i blant ysgolion cynradd glywed tîm o bobl o’r eglwysi lleol yn cyflwyno straeon Beiblaidd.

Os yw hyn yn apelio atoch, cysylltwch â ni. Gofynnir i chi ddarparu CV a datganiad 300 gair o hyd yn cyflwyno’r rhesymau dros gredu mai chi yw’r person gorau ar gyfer y swydd hon. Dylid anfon yr uchod i HR.Recruitment@biblesociety.org.uk.

Dyddiad cau: 9 y bore, Gwener 14eg Mehefin 2019

Dyddiad y cyfweliad: Dydd Mawrth 25ain Mehefin 2019

E-fwletin 9 Mehefin 2019

Dieithriaid

Mae pregeth gyntaf Iesu, fel y cofnodir ef yn Luc, yn trafod mater sy’n destun llosg iawn heddiw; sef ein perthynas â dieithriaid – rheini sy’n wahanol i ni, rhai o draddodiad gwahanol neu o gefndir gwahanol, pobl o ddiwylliant gwahanol, gwledydd gwahanol, gwahanol iaith a gwahanol hil.

Mae’n siŵr taw’r tair dameg fwyaf adnabyddus yw’r rheini sydd i’w cael yn y 15fed bennod o Efengyl Luc, sef damhegion ynghylch y Ddafad Golledig, y Darn Arian Colledig a’r Mab Colledig. Maent yn ddatganiadau ac yn ddarluniau clir o ymddiriedaeth a gobaith Iesu yn y natur ddynol – gwraig tŷ sydd ddim yn ildio wrth chwilota am ddarn arian, bugail oedd yn chwilio’n ddygn am ddafad grwydrol, a thad yn disgwyl am gyfle i groesawi’r mab afradlon yn ôl adref. Cawn yma ddelweddau o agweddau’r Iesu tuag at bobl a fu, efallai, ychydig yn esgeulus.

Cwyno wnaeth ei feirniaid ei fod yn ffrindiau gyda phechaduriaid a’i fod, ymhellach, yn sôn mwy am bobl nag am Dduw. Gellid tybied y byddai llawer yn y damhegion yma sy’n apelio at ddyneiddwyr heddiw. Ystyr greiddiol dyneiddiaeth, wedi’r cwbl, yw ‘bydolwg sy’n ymroddedig i hybu lles dynol’. Oni chafodd Iesu ei groeshoelio oherwydd ei ddynoliaeth a’i ysbryd dyngarol?

Yn Nameg y Samariad Trugarog anogwyd y cyfreithiwr i helpu’r un sydd wedi ei ddolurio, hyd yn oed os yw’n ddieithryn, megis Samariad yn helpu Iddew. Does dim arwyddion clir bod pobl yn flin gyda Iesu am ei ddysgeidiaeth am Dduw, dim ond am ei ddysgeidiaeth am bobl! Gwnaeth ddatgan yn Efengyl Mathew fod y Sabath, un o sefydliadau mwyaf cysegredig yr Iddew, wedi ei greu ar gyfer dynion ac nid dynion ar gyfer y Sabath. Mi ddangosodd nad oedd yna’r un ddeddf sabothol yn mynd i’w atal rhag gwasanaethu dyn.

Yn y 25ain pennod o Efengyl Mathew sonni’r am y rheini a fydd yn eistedd mewn gogoniant ar yr orseddfainc gyda Mab y Dyn. ‘Sdim sôn yn y fan yno am yr un egwyddor ddiwinyddol nag unrhyw drefniadaeth eglwysig. Y ffordd i ennill ffafriaeth yr Arglwydd oedd drwy wasanaethu cyd-ddyn – y newynog, y sychedig, y dieithriaid, y noeth, y cleifion a’r carcharorion. Gwelodd y posibiliadau mewn pobl megis yr afradlon mewn gwlad bell; gwraig odinebus; gwahanglwyf gwrthodedig. Gwelodd ynddynt botensial.

Credai mewn democratiaeth. Mae democratiaeth yn gysyniad llawer mwy na chael llais mewn politics a chael hawl i bleidleisio mewn etholiadau. Mae democratiaeth yn gydnabyddiaeth o’r posibiliadau hynod o anghyffredin sy’n gorwedd o fewn pobl gyffredin. Mae democratiaeth yn fwy na system o lywodraethu, mae’n deillio o ffydd anturus ym mhosibiliadau’r natur ddynol. Er camsyniadau, ffaeleddau a’r methiannau sydd yn perthyn i’r natur ddynol, rhaid fythol gredu yn y posibiliadau a all ymddangos wrth ddatgloi drysau i’r addewidion hynny a’u hagor led y pen er mwyn gwireddu’r potensial sydd yr ochr draw i ddrysau a fu unwaith ar glo.

Bydd rhai pobl yn sôn taw’r man dechrau yw cael eich ‘achub’. Onid yw’r Iesu yn troi’r cyfan o chwith? Os nad yw rhywun yn caru ei frawd, sef yr un mae’n medru ei weld, yna sut all garu Duw nas gwelir? Ry’n ni’n byw mewn oes sy’n rhoi heriau tebyg i ninnau.

(Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ar Orffennaf 6ed eleni, yng nghapel Salem, Caerdydd. Y cyfranwyr fydd Elin Royles, Aled Eirug a Gethin Rhys. Mae rhagor o fanylion wedi ymddangos ar y wefan. Cadwch y dyddiad yn rhydd!)

 

Treigla ymaith y maen

TREIGLA YMAITH Y MAEN

Pan gyrhaeddwn ben ein tennyn;
pan fo’r byd yn llawn gofidiau;
pan na welwn y ffordd ymlaen
a’n gobaith wedi pylu:
             Treigla ymaith y maen.

Er inni ofni newid;
er mai amharod ydym;
er mai gwell fyddai gennym wylo
a rhedeg i ffwrdd;
            Treigla ymaith y maen.

Am inni ddod gyda’r gwragedd;
am inni obeithio lle mae gobaith yn gwegian;
am i ti’n galw ni o’r bedd a dangos inni’r ffordd;
            Treigla ymaith y maen.

Janet Morley, cyf. Mair Bowen

Gweddi cyn darlith

Gweddi cyn darlith

 Arglwydd, dyma ni.
Ein pennau’n llawn gwybodaeth,
Yn tybio’n bod ni’n gwybod amdanom ni’n hunain,
Yn ymhonni gwybod amdanat Ti.

Cofleidiwn ein credoau a’n hargyhoeddiadau
Amdanat.
Rydyn ni’n byw orau y medrwn ni
gan dy gadw Di led braich,
draw oddi wrth ein duwioldebau bach,
Ein mân ddefodau,
Ein hathrawiaethau,
Ein moesau a’n hideoleg
A’n rhagfarnau cuddiedig.
Ond mae ofn arnom ni, ofn cywilydd, ofn ein dicter,ofn ein bod wedi adeiladu tŷ ar dywod,

Ond dyma Ti eto.
Ti sy’n galw, yn dysgu, yn cywiro,

Allwn ni ddim dy gadw Di led braich am byth.
Dy bresenoldeb Di – y tu hwnt, yr Arall-arall,
yr Ydwyf tragwyddol
Yn ein galw i dyfu, i newid, i ddisgwyl y newydd
Ac i fentro.

Bregus ydyn ni, bregus o ran corff a chrebwyll.
Trwy dy Ysbryd Glân rho i ni
ddyhead am d’adnabod yn well,
ac i’th adlewyrchu ar y cilcyn yma o’th ddaear,
Yn enw Iesu. Amen.

 

 

 

 

 

Credo Iona

CREDAF

Credaf yn y Duw byw,
rhiant holl deulu’r ddaear,
sy’n creu ac yn cynnal
y bydysawd mewn nerth ac mewn cariad.

Credaf yn Iesu Grist,
Duw yn gnawd ar y ddaear,
a dangosodd i ni drwy

            ei eiriau a’i waith

            ei ddioddefaint gydag eraill

            ei goncwest dros farwolaeth

sut y dylai bywyd fod
a sut un yw Duw.

Credaf fod Ysbryd Duw
gyda ni
yn awr a phob amser,
ac y cawn brofiad ohoni
mewn gweddi, mewn maddeuant,
yn y Gair, yn y Sacramentau,
yng nghymdeithas yr eglwys
ac ym mhob peth a wnawn.

Amen.

 

Credo gwragedd

CREDO GWRAGEDD

Credaf yn Nuw, a greodd wraig a gŵr ar ddelw Duw,
a greodd y byd ac a roddodd i’r ddau ryw ofal dros y ddaear.

Credaf yn Iesu, plentyn i Dduw, a aned o’r eneth Mair;
a wrandawodd ar wragedd ac a’u hoffai hwy,
a ddilynwyd ac a ymgeleddwyd gan disgyblion benywaidd.

Credaf yn Iesu a drafododd ddiwinyddiaeth gyda dynes gerllaw ffynnon,
ac a rannodd gyda hi, gyntaf, gyfrinach ei alwedigaeth fel Meseia,
a’i hanogodd i fynd a chyhoeddi’r newyddion da yn y ddinas.

Credaf yn Iesu a dderbyniodd ei eneinio gan ddynes yn nhŷ Seimon,
ac a geryddodd y gwahoddedigion gwrywaidd a’i sarhaodd.
Credaf yn Iesu a ddwedodd y byddai’r ddynes hon yn cael ei chofio
am y weithred brydferth hon – yn gweinidogaethu i’r Iesu.

Credaf yn Iesu a iachaodd wraig ar y Saboth
a’i gwneud yn gyflawn am mai person ydoedd.

Credaf yn Iesu a gyffelybodd Dduw i wraig a chwiliodd
am ddarn o arian colledig;
fel gwraig a ysgubai er mwyn dod o hyd i’r colledig.

Credaf yn Iesu a ystyriodd feichiogrwydd a genedigaeth fel braint, nid fel penyd –
fel tynfa – modd o drawsnewid – ailenedigaeth – gwewyr yn troi’n llawenydd.

Credaf yn Iesu a’i cyffelybodd ei hun i iâr
yn casglu ei chywion dan ei hadenydd.

Credaf yn Iesu a ymddangosodd gyntaf i Fair Magdalen
ac a ymddiriedodd iddi y neges ffrwydrol … EWCH A CHYHOEDDWCH …

Credaf yng nghyflawnder y Ceidwad,
yn yr hwn nid oes nac Iddew na Groegiad, caeth na rhydd, gwryw na benyw,
oherwydd ein bod ni i gyd yn UN mewn iachawdwriaeth.

Credaf yn yr Ysbryd Glân wrth iddi ymsymud dros ddyfroedd y creu
a thros y ddaear.

Credaf yn yr Ysbryd Glân, ysbryd – benywdod Duw,
a fu, fel iâr, wrthi’n ein creu, ac yn esgor arnom,
ac sy’n taenu ei hadenydd trosom.

Rachel C. Wahlberg, UDA

 

 

Aramaes grwydrol oedd fy mam

ARAMAES GRWYDROL OEDD FY MAM

Aramaes grwydrol oedd fy mam,
Esgorodd ar gaethweision yn yr Aifft
Galwodd wedyn ar Dduw ein mamau,
Sara, Hagar, Rebeca, Rahel, Lea,
Molwch Dduw sy’n gwrando am byth.

Rhyfelwraig, barnwraig, putain oedd fy mam.
Defnyddiodd Duw hi yn achlysurol.
Rhoddodd beth oedd ganddi yn fodlon,
Raheb, Jael, Debora, Judith,
Molwch Dduw sy’n derbyn am byth.

Gwyryf o Galilea oedd fy mam.
Esgorodd ar ein Bywyd a’n Gobaith.
Trywanwyd ei henaid hithau gan gleddyf hefyd.
Mair, bendigedig ymhlith gwragedd, mam Duw,
Molwch Dduw, sy’n caru, am byth.

Tyst i Atgyfodiad Crist oedd fy mam.
Adroddodd beth ddwedodd yr angylion,
Chwedl ddi-sail ym marn yr apostolion,
Mair, Mair Magdalen, Joanna, a gwragedd gyda nhw,
Molwch Duw sy’n byw, am byth.

Gwraig Gristnogol ffyddlon oedd fy mam.
Cyfryngwraig, merthyr, santes.
Gadewch i ninnau ym mhob cenhedlaeth –
Jwlian, Perpetua, Clare, Hilda, Ann,

  • foli Duw a’n gwnaeth ni,
  • Duw a’n hachubodd ni
  • Duw sy’n cynnal ni oll, byth bythoedd.

Mother Thunder Mission, UDA
cyf. Rwth Tomos

(Cyhoeddwyd yn Y Tyst)

Yr Ysbryd ar Waith

Yr Ysbryd ar Waith

‘The Miraculous Haul of Fishes’, gan Henry Ossawa Tanner (Wikimedia)

 Anfonir yr Ysbryd Glan i’r bydysawd cyfan ac ers y creu bu’n trawsnewid y cwbl, gan ei symud ymlaen i’w atgyfodiad terfynol … Yr un ysbryd sy’n adnewyddu’r ddynoliaeth … Rhaid i’r ddynoliaeth newydd hon gyffroi’r holl genhedloedd, pob un yn ôl ei hamrywiaeth. Mae’r Ysbryd yn undod nad yw’n mynnu unffurfiaeth.

Jose Comblin, The Holy Spirit and Liberation (Wipf & Stock Publishers, 1989), 75

O’r Canoloesoedd i’r Aroleuo a’r diwygiadau i gyd bu Cristnogion yn frwd yn disgwyl ‘Oes yr Ysbryd’. Ond rwy’n credu bod pob cyfnod hanesyddol wedi bod yn oes yr Ysbryd. Mae’r cread yn dal i ymagor (Rhufeiniaid 8:19–25). Nid yw esblygiad y sêr, y rhywogaethau ac ymwybyddiaeth erioed wedi dod i ben ers y cychwyn cyntaf. Yn wir, gwyddom fod y bydysawd yn dal i ehangu. Ond y mae ein cysyniad hierarchaidd, gwrywaidd heb y benywaidd, digyfnewid, o Dduw wedi rhwystro llawer rhag gweld hyn.

Mae hanes yn dal i symud ymlaen â chreadigrwydd bythol newydd. Rhaid cyfaddef, wrth gwrs, fod tipyn o dynnu’n groes hefyd! Ystyriwch y ganrif ddiwethaf! Bu cynnydd aruthrol mewn ymwybyddiaeth, gwyddoniaeth, a thechnoleg, yn rhyfeddol er gwaethaf y rhyfeloedd arswydus ac anghyfiawnder ar lefel bersonol a chyfundrefnol. Fynnwn i ddim bychanu cymaint sy’n rhaid ei wneud i greu byd teg. Daeth bron yn amhosibl i bobl â phob mantais ganddynt i wadu bod pobl sydd ar yr ymylon o ran hil, rhywedd, tlodi ac anabledd yn dal i gael eu cau allan. Fel hyn yr ysgrifennodd Jurgen Moltmann:

‘O brofiad o’r Ysbryd daw cymuned newydd o gyfoethog a thlawd, o ddysgedig ac annysgedig i fodolaeth. Dydi’r Ysbryd ddim yn parchu gwahaniaethu cymdeithasol; mae’n rhoi terfyn arno. Bu i bob diwygiad yn hanes Cristnogaeth a yrrwyd gan yr Ysbryd sylwi ar yr elfennau chwyldroadol cymdeithasol hyn drwy brofiad o’r Ysbryd, a’u lledaenu. Daethant yn fygythiad i’r batriarchaeth, i eglwys y gwrywod a pherchnogion caethion.’ (The Source of Life. Fortress Press, 1997, 23)

Dydi’r Ysbryd byth yn rhoi’r gorau iddi.

Nod yr Ysgrythur yw datguddio gwaredigaeth hanes a’r holl gread, ac nid dim ond achubiaeth unigolion. Mae’r cyfamod dwyfol i bobl gyda’i gilydd, mewn “tŷ” ac yn y dyfodol. Dim ond cyfryngau ac offer yw unigolion fel Noa, Abraham, Sara, Moses, Dafydd ac Esther. Mae pob unigolyn yn rhan o lif gwaredigol hanes, bron ar ei waethaf/gwaethaf, wrth i YHWH ddangos ei drugaredd i Israel a’i disgynyddion am byth. (Gweler e.e. Genesis 13:15; Ecsodus 32:13)

Mae’r Ysbryd fel dyfais dychwelyd-adre ynom ni ac yn y greadigaeth i gyd hefyd. Er waetha’n holl anwybodaeth a’n camsyniadau y mae ym mhob peth yr urddas dwfn mewnol sy’n argyhoeddedig o’i werth ei hun. Mae’r dwyfol sy’n trigo ynom yn mynnu: “Yr wyf yr hyn yr wyf yn chwilio amdano!” Dyma’n siŵr oedd ystyr geiriau’r Iesu pan ddywed fod pob gwir weddi eisoes wedi sicrhau ateb (gweler Mathew 7:7–8 ac 1 Ioan 5:14–15).

Duw ynoch chi sy’n caru Duw; Duw ynoch chi sy’n adnabod Duw mewn mannau eraill. Duw ynoch chi sy’n sicrhau y bydd popeth yn iawn yn y diwedd ac yn dragwyddol. Dyma’r ysbrydolrwydd Trindodaidd sy’n dy gynnal di ar bob llaw. Dyma ystyr byw y tu mewn i’r llifeiriant Trindodaidd. Nawr, nid ‘maes o law’ nac yn y man.

Rwyt ti’n rhydd nawr, adre’nawr!

Addaswyd o waith Richard Rohr a Mike Morrell, The Divine Dance: The Trinity and Your Transformation (Whitaker House: 2016), 146–7, 150–151.

Kairos

Ar drothwy Cynadleddau Blynyddol yr enwadau Cymraeg

Kairos

Detholiad o Ddarlith Goffa Lewis Valentine a draddodwyd yn Undeb y Bedyddwyr, 11 Mehefin 2018

 Rwyf am ddechrau â dau ddatganiad.

1 Yr Almaen, 1934

Ym Mai 1934 cyhoeddodd nifer o Gristnogion yn yr Almaen Ddatganiad Barmen. Karl Barth oedd awdur y drafft terfynol, ond fe fu Bonhoeffer hefyd yn cyfrannu tuag at ei lunio. Mewn chwe chymal yr oedd yn datgan mewn iaith glir mai eiddo Crist yw’r eglwys ac nad oes gan neb na dim arall awdurdod arni na’r hawl i’w meddiannu. Mae’r datganiad yn safiad dewr yn erbyn Hitler, ond mae hefyd yn dweud mai drwy sefyll mewn ufudd-dod i Grist y mae’r eglwys yn cael ei hadnewyddu a’i nerthu. Mae hynny wedi bod yn wir erioed. Rhaid gwrando ar Dduw, nid ar ddynion. Y gair sy’n cael ei ddefnyddio i ddisgrifio arwyddocâd Datganiad Barmen yw Kairos, sef daeth yr awr, yr awr hon, y dyddiau tyngedfennol hyn, neu’r hyn fyddai’r proffwydi yn ei alw yn ‘ddydd yr Arglwydd’. Dyma ‘amser Duw’. Mae Iesu yn cyfeirio at hynny yn ei ddatganiad yn Nasareth: heddiw, y dydd hwn, daeth yr Ysgrythur hon yn wir yn eich gŵydd. Roedd yn Kairos y Deyrnas, y Deyrnas wedi dod. Fe gafodd ei erlid o’r synagog yn Nasareth am honni’r fath beth.

2 Cymru, 1936

Ddwy flynedd yn ddiweddarach, 13 Hydref 1936, mewn llys barn yng Nghaernarfon gwnaeth un o’r tri oedd wedi llosgi maes hyfforddi’r awyrlu, oedd yn rhan o strategaeth rhyfel Prydain, ddatganiad hanesyddol. Yn ganolog yn ei ddatganiad o flaen y llys, meddai Lewis Valentine, ymysg pethau eraill:

yn ofn Duw … fel gweinidog yr Efengyl yng Nghymru i fynnu gallu i ewyllys fy mhobl … i atal rhyfyg rhyfel … dyma hefyd argyhoeddiad unol a diysgog yr enwad y perthynaf iddo … ac yn datgan fod rhyfel yn hollol groes i ddysgeidiaeth ac esiampl ein Harglwydd a’n gwaredwr Iesu Grist … trwy lwyr ymwrthod dwyn arfau dinistr fel y gwnaeth ein Tadau … a dyna safbwynt enwadau Ymneilltuol Cymru Gymraeg heddiw. Un dewis [mae’r gair dewis yn bwysig yn y ddarlith hon] oedd bod yn fud a distaw. Bradychu treftadaeth ein plant fyddai hynny, ond yr oedd RHAID cydwybod. Yn enw ein Cristnogaeth ac yn enw ein cenedl … Fy nghyfrifoldeb i am Deyrnas Dduw yng Nghymru a barodd i mi daro’n ôl dros Gymru yn y weithred hon … Teyrngarwch uchaf dyn yw ei deyrngarwch i Dduw, o flaen hyn nid oes dim, a phan fo gwladwriaeth yn disodli Duw, yna nid oes gan ddyn ddewis …ond herio’r wladwriaeth honno.

Mae tebygrwydd mawr rhwng y ddau ddatganiad ac mae’n siŵr fod Datganiad Barmen yn fyw ym meddyliau’r tri yn y llys, a Lewis Valentine yn arbennig. Wedi’r cyfan, gweinidogion oedd Barth a Valentine. Ond, a dyma gwestiwn y ddarlith goffa hon, a oedd (neu, a yw) datganiad Lewis Valentine yn ddatganiad Kairos i Gymru, yn dyngedfennol, yn ddydd yr Arglwydd, yn ddydd o brysur bwyso?

Mae llawer o drafod wedi bod ynglŷn â beth yn bennaf oedd y safiad sylfaenol tu ôl i’r ‘Tân yn Llŷn’. Ai gweithred genedlaethol ydoedd, neu weithred yn erbyn rhyfel, gweithred heddychol, gweithred yn erbyn difa cymunedau Cymraeg Llŷn, gweithred Plaid Cymru? Ond, o graffu ar ddatganiad Lewis Valentine, fe sylwn ar ddau beth. Y geiriau cyntaf yn y datganiad yw nad oedd am weld ei ferch Gweirudd (yr oedd wedi mynd â hi i’r ysgol y bore hwnnw) yn dioddef effeithiau rhyfel fel y gwnaethai ei fam. Mae Lewis Valentine yn cyfeirio hefyd at y ffaith ei fod ef yn bersonol fel Cristion, a bod ei enwad wedi datgan hynny, yn erbyn rhyfela ac yn heddychwr. Roedd hynny’n wir am D. J. Williams hefyd, ond nid am Saunders Lewis. Ond i Lewis Valentine mae ei safiad dros Gymru a’i safiad heddychol i’w dehongli yng ngoleuni ei safiad dros Grist, ei Grist ef a – sylwch – Crist ei genedl.

A yw Lewis Valentine yn llefaru eto? Neu, ac yn fwy manwl, a yw Duw yng Nghrist yn llefaru eto – fel yn 1936, felly yn 2018?

(Nid yw’r gair kairos yn ddieithr yn ein dyddiau ni. Gwnaed Datganiad Kairos gan yr eglwysi yn Ne Affrica yn y frwydr yn erbyn apartheid. Roedd yn alwad ac yn her i’r eglwysi oedd wedi cynnal apartheid. Yn fwy diweddar, mae nifer o eglwysi yn y Dwyrain Canol wedi gwneud datganiad Kairos Palesteina / Canolfan Sabeel. ‘Amser Gweithredu’ yw’r teitl Cymraeg ar y ddogfen ond nid yw’n cyfleu yn iawn ystyr kairos. Daeth yr amser i ryddhau’r Palestiniaid o’u gormes – 750,000 yn ffoaduriaid yn 1948 ond 12 miliwn erbyn hyn.)

Yn ôl felly at ddatganiad Kairos Lewis Valentine ar gyfer 2018.

Kairos – heddwch

Kairos – Cymru

Kairos – yr efengyl

Kairos – yr eglwys

A dod yn ôl at berthynas Cristnogion â’i gilydd. I Lewis Valentine, cwestiwn o addoli ydoedd, nid trefniadau uno, ysbryd Duw ar waith yn hytrach na dehongliadau neu ragfarnau’n gwahanu. Mae’n falch o’i etifeddiaeth Fedyddiedig, wrth gwrs, ond mae’n werth cofio iddo ddweud: ‘Nid wyf yn ddyn enwadol, ac ni allaf heddiw deimlo’n ffyrnig dros ddaliadau enwadol’. Ef hefyd piau’r geiriau hyn: ‘Nid wyf yn cofio bod ysbryd sectyddol yn uchel yma [sef ym Methesda, capel ei blentyndod yn Llanddulas] a dyna pam na allaf hyd heddiw deimlo yn ffyrnig dros ddaliadau arbennig sectyddol. Nid wyf yn ddyn enwadol.’

Yn ei anerchiad i’r Undeb mae’n mynd ymlaen i ddweud:

Mae’r daith o gyd-dystio a chyd-genhadu dros yr Efengyl yn fwy o werth na chant o gynadleddau i drafod undeb ac fe garwn weld y pedwar enwad a fu’n fwy cyfrifol na neb am barhad ein Cymru Gymraeg yn ymroddi’n angerddol i hynny (1962). O gyd-dystio y daw’r symudiad i undeb (fel y dywedodd Iesu ei hun) a dyma’r gwasanaeth gorau y gallwn ei roi i’r Mudiad Ecwmenaidd, ac oni wnawn hyn fe haeddwn ddarfod o’r tir. Dyma ddyletswydd na allwn mo’i osgoi, a dyma gymwynas na allwn mo’i hatal rhag ein pobl ein hunain, y Cymry Cymraeg, sydd beunydd yn mynd yn fwy di-Dduw a di-Grist a di-Eglwys.

Ond ofer fu ei obeithion.

Fe fyddai wrth ei fodd gyda sefyllfa’r enwadau Cymraeg yn cydaddoli yn Llandudno, lle bu’n weinidog yn eu plith, ond gyda’i ysbryd proffwydol fe fyddai am ofyn cwestiynau hefyd gyda chynnydd mewn eglwysi sy’n rhannu adeilad, yn cydaddoli a chydweithio, ond yn parhau’n enwadau ar wahân. Go brin y gall fod yn drefniant parhaol oherwydd rhaid i bob eglwys fyw gael cynllun gwaith a rhaglen i’r dyfodol. Os addoli a chymdeithas sy’n diffinio eglwys ac os cenhadaeth yw diben ei bodolaeth, onid yw’r Ysbryd yn dymchwel muriau dianghenraid? Nid cynnal a chadw yw’r nod yng Nghymru 2018, ond cenhadaeth – nod a roddodd Crist i’w ddisgyblion. Nod Kairos ydyw.

Nid ‘uno enwadau’ yw’r alwad (mae gormod yn dewis anwybyddu hynny gan honni’n obeithiol fod hynny wedi’i wrthod yn 2000) ond rhywbeth sy’n gofyn llawer mwy gennym. Gan wybod mai 6–9% o boblogaeth Cymru sy’n addolwyr lled-ffyddlon bellach, yr angen amlwg yw am fuddsoddi ein hadnoddau enwadol – sy’n sylweddol – mewn cenhadaeth yn y Gymru Newydd, gyda rhaglen fydd yn ein hymrwymo i gyflwyno i’r Cymry ac i gymunedau Cymraeg yr Efengyl yn sylfaen i fywydau unigolion, teuluoedd, cymunedau a chenedl.

Rhaglen dymor-hir fydd honno, ond rhaglen radical yn nhraddodiad gorau Anghydffurfiaeth. Fe fyddai hefyd yn amrywio o ardal i ardal ac o ranbarth i ranbarth. Ar hyn o bryd mae’n ymddangos nad oes gennym weledigaeth eang Lewis Valentine o Gymru i Grist. Fe wyddai Valentine y byddai dewis cenhadaeth yn gyntaf yn creu cyffro, anghytuno, aberth a ffydd. Ond fe wyddai hefyd fod Duw yn disgwyl i ni wneud dewis gan nad yw am i ni adael popeth iddo Ef, er ein bod yn dweud hynny yn aml ac efallai’n syrffedu Duw wrth ei ddweud.

 

Mae angen i arweinwyr ein henwadau ddod at ei gilydd ar frys, kairos, i edrych ar sefyllfa ein cenhadaeth yn rhanbarthol ac yn genedlaethol, a bod yn ddigon dewr a hyderus i ddechrau gweithgarwch newydd a hyd yn oed sefydlu eglwysi newydd mewn ardaloedd lle mae’r eglwys i bob pwrpas wedi peidio â bod. Dyna’r unig ffordd y gallwn ddechrau symud ymlaen i arddel ein hanghydffurfiaeth Gymraeg yn hytrach na’n henwadaeth ddiystyr, sydd fel petai’n cael mwy o sylw wrth rannu adeilad. Oherwydd iddynt roi cenhadaeth yn gyntaf, un eglwys sydd ym Madagasgar a llawer gwlad arall erbyn hyn. Mae enwadaeth yn perthyn i’w gorffennol cyffredin a chyfryngau llestri pridd ddoe yw enwadaeth anghydffurfiol Gymraeg. Nid label enwadol fydd ar raglen a gweithgarwch newydd ond cenhadaeth Duw drwy Gristnogon yng Nghymru yr 21ain ganrif. Eglwys Gymraeg Anghydffurfiol yr Arglwydd Iesu Grist fyddai’r unig enw angenrheidiol.

Mae’n anodd credu nad oes yr un datblygiad cenhadol yng Nghymru lle mae’r enwadau Cymraeg wedi rhoi eu labeli heibio (mae ‘cydenwadol’ yn beryglus o gamarweiniol weithiau) a chreu patrwm newydd o fod yn eglwys. Os nad yw patrymau a chyfryngau newydd yn rhan o’n gweddïo a’n gweithredu i’r dyfodol, yna fe fyddwn wedi aberthu ein hetifeddiaeth Anghydffurfiol er mwyn cadw labeli ddoe, sydd yn amherthnasol yng ngoleuni ein galwad heddiw .

Ers blynyddoedd, rydym wedi diolch ac ymhyfrydu ein bod yn cydweithio ar bob lefel a datgan ein bod yn un. Rydym hefyd wedi galaru, wedi gweddïo a disgwyl drwy’r dirywiad maith. Ond mae Duw yn disgwyl i ni fod o ddifrif ynglŷn â’n cenhadaeth yn y Gymru gyfoes. Daeth amser dewis. Daeth yn ddydd Kairos i ni fel eglwysi Cymraeg.

Kairos – Duw

Felly, rhaid dewis ymrwymo a sefyll fel y gwnaeth Lewis Valentine, ac o ddewis, dewis cyflawni ein hymrwymiad i Grist yng Nghymru, ei diwylliant, ei hiaith, ei bywyd a’i chymunedau. Credwn, fel Valentine, nad cyfyngu ar ein galwad yw ymrwymo i Gymru, ond dyfnhau a dwysáu ein cenhadaeth.

 Fe ddylai pob enwad a chynulleidfa yn ein Cymru Gymraeg, pob swyddfa enwadol, pob pwyllgor, pob rhaglen a chynllun, pob aelwyd a phob aelod o eglwys yr Arglwydd Iesu Grist gynnwys geiriau ‘Dros Gymru’n gwlad’ ar ddrws pob rhewgell, yng nghyntedd pob capel, ym Meibl pob Cristion. Wedi’r cyfan, dyma ein gweddi a’n galwad Kairos i genhadaeth Crist yn 2018.

Pryderi Llwyd Jones

(trwy ganiatâd)

Fe ellir cael copi o’r ddarlith lawn drwy gysylltu ag Aled Davies: aled@ysgolsul.com

 

 

 

 

E-fwletin 2 Mehefin 2019

Duw Cariad Yw

Cododd erthygl ddiweddar D. Ben Rees drafodaeth iach wrth iddo ragweld diwedd cymunedau addoli Cristnogol yn iaith Dewi Sant, wedi bron dwy fil o flynyddoedd di-dor. Wythnos diwethaf cynigiodd awdur anhysbys bwletin C21 ymateb i D. Ben gan ddweud,

“…mae yna le i obeithio hefyd. Rwy’n obeithiol oherwydd bod Duw yn ei air yn ein galw i fod yn bobl obeithiol, ac rwy’n obeithiol wrth weld Duw ar waith yng Nghymru a thrwy’r Gymraeg”… cynhaliwyd gŵyl Llanw yn Ninbych-y-pysgod, ble daeth cannoedd ynghyd, o bob oed, enwad a thraddodiad, i ddathlu’r Atgyfodiad. Roedd gwasanaeth bore Sul diwethaf Eglwys Ebeneser, Caerdydd, dan arweiniad criw o Gristnogion ifanc yn eu hugeiniau. Cynhaliwyd noson Thai i’r gymuned yn ddiweddar mewn eglwys yn Llandysul sy’n denu nifer fawr o deuluoedd iddi. Mae eglwys Gymraeg yn ymgynnull ar bnawn Sul yn ardal Abertawe i addoli, gweddïo, astudio’r Gair a chymdeithasu, a’r mwyafrif yno rhwng 17 a 30”.

Yr hyn a’m tarodd yw bod yr ymateb yn amlygu un o broblemau’r eglwys Gristnogol gyfoes – yng Nghymru a thu hwnt. Ac eithrio’r bwyd Thai, mae’r esiamplau sydd yn cael eu cynnig fel arwyddion gobeithiol yn nodweddu crefydd sydd yn edrych fel petai yno er ei fwyn ei hunan, yn cylchdroi yn ei ddefodau ei hunan. Ai dyna le mae gobaith y Crist i’r Gymru heddiw?

Mae meddylfryd tebyg yn cael ei fynegi ym mwletin 12fed Mai. Bryd hynny roedd yr awdur (gwahanol?)  yn mynegi consyrn am broblem rhai o ffyddloniaid C21 gyda’u diffiniad o Dduw. Aeth yr awdur ymhellach gan ddweud. 

“Efallai fy mod yn anghywir. Efallai nid yw’r mwyafrif ohonom yn credu mewn “Duw”.  Efallai y dylem ni hepgor unrhyw ymgais i addoli? Ond wedyn beth yw diben cyfeirio at ein gilydd fel ‘Cristnogaeth 21’,  enw sy’n cyfeirio at ffydd mewn “Duw”? Os dilynwn y llwybr hwn oni ddylem newid yr enw i rywbeth arall?  Moesoldeb 21 efallai?”

Mae’r ddau awdur yn adlewyrchu’r obsesiwn a ddatblygodd yn ystod dau fileniwm o grefydda – sef y ffocws bron yn ecsgliwsif ar gred, neu yn fwy penodol ar uniongrededd. Roedd yn doriad pwysig yn hanes yr eglwys pan aeth cysur credo yn bwysicach na’r patrwm gwreiddiol o bobl y ffordd – pan aeth credo Nicea yn bwysicach na’r Gwynfydau. Diwedd y daith honno yw ffwlbri’r efengyliaeth Americanaidd sy’n bwydo cyfrifon banc telengylwyr sy’n gwerthu cred di-gariad, didosturi a di-sail. Mewn oes arall fe arweiniodd yr un patrwm at greisis yr Eglwys Babyddol pan oedd ofergoeliaeth y bobl yn fodd i’r esgobaeth elwa ar arian y tlodion.  

Onid hanfod y ffydd Gristnogol yw‘r Crist ei hun? Mae’n dealltwriaeth o Dduw a’r anweledig wedi symud o oes i oes – o’r daran a’r garreg i’r cymylau a’r tu hwnt.  Yr hyn sydd yn gwneud Iesu Grist yn arbennig yw lle canolog anghenion dynol – cariad a thrugaredd – uwchlaw pob peth arall.

Felly, tra bod C21 yn ceisio dehongli beth yw dilyn yn ôl traed Iesu Grist, does dim angen i ni newid ein henw i Moesoldeb 21; ac fe ddylem fod yn falch o fedru herio’n gilydd i weld Cristnogaeth fel mwy na gŵyl, defod, darllen a chymdeithasu ymhlith ein gilydd. Mae dilyn Crist yn cwmpasu’r cyfan… a llawer mwy. Efallai y gall y ddau ddyfyniad canlynol fod o gymorth o’u hystyried…

 “Ffordd o fyw yw Cristnogaeth – ffordd o fod yn y byd sy’n syml, yn ddi-drais, yn hael ac yn gariadus. Fodd bynnag, cafodd ei droi yn grefydd sefydliadol (gyda phopeth sydd yn mynd gyda hynny) ac fe lwyddwyd i osgoi’r mater o ffordd o fyw a ffordd o fod. Erbyn hyn, gallwch fod yn rhyfelgar, yn hunanol, yn hiliol, yn farus a materol a dal i ‘gredu mewn Iesu yn waredwr’… Cafodd y byd hen ddigon ar y fath dwpdra. Mae’r dioddefaint sydd yma yn ormod i’r fath grefydd wag”.

Y Tad Richard Rohr, Offeiriad Ffransisgaidd.

 “Ry’n ni gyd yn gwneud smonach o ddiwinyddiaeth – chi a fi. Felly fy argymhelliad yw ein bod ni’n rhoi’r ystyriaeth gyntaf i gariad. Pam? Achos nid athrawiaeth yw Duw, nac enwad ychwaith. Nid rhyfel yw Duw, na chyfraith, ac nid casineb. Nid uffern yw Duw chwaith… achos Duw, cariad yw.“   

Brian Zahnd, gweinidog ac awdur.