Archif Awdur: Golygydd

Wynebu Yfory yn yr Ewrop newydd

Beth sydd i mi mwy a wnelwyf ag eilunod gwael y llawr?: Yr eilunod fydd angen eu dymchwel yng Nghymru wedi Brexit

Crynhoad o gyflwyniad Gethin Rhys i Gynhadledd Flynyddol Cristnogaeth 21 ar y thema ‘Wynebu yfory yn yr Ewrop newydd’ yn gynharach eleni.

Diolch am y gwahoddiad i siarad yn y gynhadledd hon. Fel y gwyddoch, rwy’n gyflogedig gan Cytûn ac mae’n bwysig dweud ar y cychwyn mai siarad yn bersonol ydw i heddiw – ni ddylid casglu bod unrhyw beth rwy’n ei ddweud heddiw yn mynegi barn Cytûn na’i aelodau.

Yn fy ngwaith rwy wedi bod yn ymwneud llawer â helynt a helbul y Deyrnas Unedig yn ymadael â’r Undeb Ewropeaidd, ac fe wyddom oll fod y drafodaeth yn y cyd-destun hwnnw wedi pegynnu’n aruthrol ers Mehefin 2016. Un o beryglon y fath begynnu yw bod arddel safbwynt cwbl resymol yn gallu dod yn fater o wneud eilun o’r safbwynt hwnnw – delw na ellir ei gwestiynu ac y mae’n rhaid ei addoli. Mae cwestiynu’r eilunod yn troi’n gabledd, a sgwrs am faterion gwleidyddol ac economaidd ymarferol yn troi’n ddadl lle mae’r naill yn cwestiynu hunaniaeth a hyd yn oed gyflwr enaid y llall.

Fel y gwyddai cenhadon yr oes o’r blaen, y cam cyntaf at drafodaeth resymol yw dymchwel yr eilunod, a dyma felly sôn am dri eilun y mae mawr angen erbyn hyn eu dymchwel.

  1. Yr Ymerodraeth Brydeinig a’r Ail Ryfel Byd

Ar un adeg fe liwiwyd llawer o’r map yn binc. Ym meddyliau rhai nid yw hynny wedi newid – neu ni ddylai fod wedi newid. Fe glywir sôn am atgyfodi hen berthynas â’r Ymerodraeth a’i throin berthynas fasnachol o’r newydd – er budd Prydain Fawr, wrth gwrs.

Ynghlwm wrth hyn mae yna agwedd tuag at gyfandir Ewrop – na fu erioed (tu hwnt i Calais) yn rhan o’r Ymerodraeth Brydeinig – sy’n seiliedig ar Ymerodraeth Prydain yn ‘achub’ Ewrop yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Mae ambell drydarwr yn mynegi’r peth yn groyw (llun):

Ond un o’r pethau annwyl am y Saeson yw sut y maent yn brolio nid yn unig eu llwyddiannau ond eu methiannau, ac mae ‘ysbryd Dunquerque’ yn ysbryd a goleddir llawer heddiw i’n helpu ni i wynebu ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn sydyn ac yn ddigytundeb.

Nid 1918 na 1940 na 1945 yw 2019 – gwell fyddai disodli’r eilun hwn a dod â’r drafodaeth ‘nôl at y presennol a’i realiti.

  1. Y werin groesawgar Gymreig

Os mai Saeson ar y cyfan sy’n codi’r eilun cyntaf, ni’r Cymry sydd wrthi’n codi’r ail. Fel gyda phob eilun, mae yna rywbeth gwir y tu cefn i’r eilun. Mae hi’n gwbl briodol ein bod yn brolio’r mudiad tuag at greu Cenedl Noddfa yng Nghymru. Mae’r ymdrech gydlynus gan Lywodraeth Cymru, Cytûn, Citizens Cymru, eglwysi lleol a llawer o fudiadau eraill i greu dinasoedd noddfa yng Nghaerdydd, Abertawe, Wrecsam a Bangor, a sicrhau polisïau cyhoeddus mwy gwâr na’r rhai yr ochr arall i’r ffin yn rhywbeth y dylem fod yn falch ohono. Mae ymatebion cadarnhaol rhai teuluoedd o ffoaduriaid, megis y teulu hwn yn Aberystwyth, yn llonni’n calonnau, ac felly y dylai fod.

 

Yr eilun sy’n cael ei godi ar y sylfeini hyn yw bod pawb yn y genedl yn groesawus – mae hon yn broblem gynhenid mewn enw fel “Cenedl Noddfa” (mae “Cenedl Masnach Deg” yn agored i’r un perygl). Nid felly mae mewn gwirionedd. Cofier am Darren Osborne yn llogi cerbyd ym Mhont-y-clun ac yn ei yrru i Lundain i ladd Mwslimiaid yno, neu’r graffiti hiliol a welir ar hyd a lled Cymru, neu’r dinasyddion Ewropeaidd sydd wedi eu hel o’u tai gan gymdogion a fu cyn Mehefin 2016 yn ddigon ffeind. A noder ar y map hwn mai’r Gymru wledig oedd un o’r mannau lle y gwelwyd y cynnydd mwyaf mewn troseddau casineb yn dilyn y refferendwm. Purion i ni anelu at fod yn genedl noddfa, ond peidied neb â meddwl i ni lwyddo hyd yma.

Mae rhai yn ei chael hi’n anodd cofio’r gwahaniaeth hwn rhwng dyhead a realiti’r sefyllfa. Weithiau pan ddeuir ar draws pobl nad ydynt yn cyflawni’r ddelfryd, fe ddywedir nad ydynt yn Gymry go iawn (dyna ddywedodd nifer am Darren Osborne, er enghraifft). Neu fe awgrymir i’w meddyliau gael eu gwyrdroi gan ddylanwadu allanol dieflig, nad oeddent – megis – yn eu hiawn bwyll. Dyma’r esboniad a ddefnyddiwyd gan Gomiwnyddion ganrif yn ôl i esbonio’r gweithwyr hynny oedd yn amharod i godi mewn chwyldro ac am gadw at yr hen drefn er ei bod yn andwyol iddynt – yr hyn a elwid yn ffug ymwybyddiaeth (false consciousness).

Ond ymhle y mae’r ymwybyddiaeth ffug mewn gwirionedd? Yn y 1980au roeddwn yn astudio ymwneud Cristnogaeth â Marcsaeth, ac yn mynychu cyfarfodydd cangen y Blaid Gomiwnyddol yn Rhydychen. Un tro roedd gŵr anhysbys i’r swyddogion wedi ymuno â’r cyfarfod, ac fe gododd ar ei draed i gyfrannu i’r drafodaeth. “Rydw i’n shop steward yn Cowley...” meddai. Ni chafodd fynd ymhellach gan i’r Cadeirydd dorri ar ei draws. “Ddywedaist ti dy fod yn gweithio yn Cowley?” gofynnodd. “Do,” meddai’r dyn, yn edrych braidd yn syn. “Edrychwch! Edrychwch!” gwaeddodd y cadeirydd, gan bwyntio at y dyn (a oedd yn cochi braidd erbyn hyn) a bron â gwlychu’i hun yn ei gyffro, “Mae’r dyn hwn yn aelod o’r proletariat! Dyma un o’r bobl rydym ni’n ymladd drostyn nhw!” Mae’n amlwg fod dyfodiad aelod go iawn o’r proletariat i blith comiwnyddion Rhydychen yn ddigwyddiad pur anghyffredin, er mai buddiannau’r cyfryw bobl oedd (i fod) wrth wraidd holl fodolaeth y blaid yn y lle cyntaf. Tybed pwy yno oedd yn dioddef gan y ffug ymwybyddiaeth?

I ddod ‘nôl at Gymru, fe welwyd rhywbeth tebyg dros ganrif yn ôl ym myth Gwlad y Menyg Gwynion – yr eilun hwnnw o Gymru a godwyd yn frwd gan Anghydffurfwyr ein gwlad. Caradoc Evans aeth ati i ddymchwel yr eilun yn ei gasgliad deifiol o straeon byrion, My People, sy’n darlunio’n gignoeth sut y cadwyd y ddelwedd trwy gloi i ffwrdd bobl anabl, pobl â dementia, pobl â moesau “diffygiol” yn ôl safonau’r oes, ac unrhyw un arall oedd yn peryglu’r ddelwedd. Bu Caradoc yn ddigon doeth i symud i Lundain cyn mentro cyhoeddi, oherwydd ffyrnig fu’r adwaith iddo ar y pryd a byth oddi ar hynny – nid yw’r Cymry, fwy na neb arall, yn hoffi gweld dryllio’u heilunod.

Roedd y Gymru ddinesig hithau ymhell o fod yn wlad y menyg gwynion. Pan gynyddwyd poblogaeth croenddu Bae Caerdydd yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan bobl a fu’n ymladd dros yr Ymerodraeth, ymateb poblogaeth Caerdydd oedd cynnal terfysgoedd yn eu herbyn. Mae’n beth da i ni gofio canmlwyddiant y digwyddiad hwnnw eleni. A rhag i ni feddwl mai rhywbeth pell yn ôl oedd y werin Gymreig anghroesawgar hon, yn ystod fy magwraeth mewn teulu Cristnogol Cymraeg yng ngogledd Caerdydd yn y 1960au a’r 1970au, pan awn i’r ddinas fawr ar fy mhen fy hun y rhybudd mwyaf i mi oedd “peidiwch â mynd o dan y bont”, hynny yw, y bont ar bwys gorsaf Caerdydd Canolog oedd yn arwain at Tiger Bay. Roedd y lle yn beryglus, a’r islais (na fynegwyd ar lafar erioed) oedd mai yno roedd y bobl groenddu yn byw – yn sicr doedd neb felly yn byw yn Rhiwbeina ar y pryd. Rwy’n falch iawn o allu cerdded i lawr Bute Street yn rheolaidd yn fy ngwaith heddiw a mwynhau’r gymdeithas fywiog, gymhleth, sydd o hyd yn byw yn y strydoedd hynny.

  1. Y trydydd eilun

Rwy’n synhwyro efallai y bydda i’n colli cydymdeimlad ambell un yn y gynulleidfa wrth droi at y trydydd eilun. Mae’r danbaid fendigaid Ann Griffiths, y benthycais un o’i phenillion ar gyfer teitl y ddarlith hon, wedi rhag-weld yn union pwy fyddai’n codi’r trydydd eilun hwn:

Beth sy imi mwy a wnelwyf
Ag eilunod gwael y llawr?
Tystio’r wyf nad yw eu cwmni
I’w cystadlu â Iesu mawr:
O! am aros, O! am aros
[Yn yr Undeb ddyddiau f’oes].

Oherwydd y trydydd eilun yw’r Undeb Ewropeaidd ei hun. Cyn 24 Mehefin 2016 bach iawn fu’r eilun-addoli ar yr Undeb Ewropeaidd yng Nghymru. Roedd hyd yn oed ei gefnogwyr pennaf yn deall ei fod yn sefydliad dynol amherffaith, bod angen ei wella mewn amryw ffyrdd, er cymaint ei ddelfrydau a’i gyfraniad at heddwch Ewrop oddi ar yr Ail Ryfel Byd.

Ers y refferendwm, wrth ymateb i rym yr eilun cyntaf yn enwedig, fe ddechreuodd y dyfarnu pwyllog hyn newid, a bellach mae’r Undeb Ewropeaidd yn cael ei ddyrchafu yn eilun mewn llawer man. Mae yna sawl agwedd ar hyn, ond byddaf yn canolbwyntio ar dri heddiw:

i. Mae angen yr Undeb Ewropeaidd i ymdrin â’r argyfwng ffoaduriaid

Does dim amheuaeth nad yw dewrder gwleidyddol Angela Merkel yn croesawu miliwn o ffoaduriaid i’r Almaen, a’r gefnogaeth i hynny ar y pryd gan yr Undeb Ewropeaidd, yn un o hanesion gorau Ewrop yn ddiweddar. Ond erbyn hyn, os ewch chi i wefan y Cyngor Ewropeaidd a chwilio am yr argyfwng ffoaduriaid, fe gewch chi dudalen â’r pennawd Strengthening the EU’s external borders, yn brolio nid y croeso a gynigir i ffoaduriaid ond yr holl ddulliau a ddefnyddir i’w cadw draw.

Cyn Mehefin 2016, roedd llif trydar llawer o fudiadau dyngarol Cymru – gan gynnwys Cytûn – yn tynnu sylw rheolaidd at yr argyfwng, ac at y ffordd yr oedd rhai llywodraethau Ewropeaidd yn llai croesawus na’i gilydd. Bellach, mae’n anodd dod o hyd i’r straeon hyn, gan fod polisïau’r Undeb Ewropeaidd yn symud i’r un cyfeiriad, ond nid yw’r mudiadau hyn am dynnu sylw at fethiannau’r Undeb – arwydd eglur o droi sefydliad yn eilun.

ii. Mae’r Undeb Ewropeaidd yn gwarchod ein hawliau dynol

Mae llawer iawn o fudiadau yn dweud y bydd ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn peryglu hawliau dynol, a bod yr Undeb yn gadarn o blaid hawliau dynol ymysg ei aelodau. I ni yng Nghymru, dylai un gair fod yn ddigon i wrthbrofi’r gosodiad hwn, sef Catalunya.

Pan gafwyd y refferendwm ‘anghyfreithlon’ ar annibyniaeth Catalunya yn Hydref 2017, bu Prif Ddirprwy Gomisiynydd y Comisiwn Ewropeaidd, Frans Timmermans, yn amddiffyn y defnydd o drais gan heddlu Sbaen. Y mis canlynol, bu Jean-Claude Juncker yntau’n pwysleisio mai aelod wladwriaeth yr Undeb Ewropeaidd, Sbaen, oedd yn derbyn cefnogaeth y Comisiwn.

Mae’r gefnogaeth honno wedi parhau wrth i rai aelodau o lywodraeth Catalunya gael eu carcharu a’u rhoi ar brawf – er bod y Cenhedloedd Unedig bellach yn galw am eu rhyddhau. Tawedog hefyd fu’r Senedd Ewropeaidd wrth i Sbaen wrthod cydnabod i dri chenedlaetholwr Catalanaidd gael eu hethol yn Aelodau Seneddol Ewropeaidd ym Mai 2019.

Peidied neb yng Nghymru â meddwl y byddai’n wahanol pe bai Cymru mewn rhyw ddadl gyfansoddiadol â’r Deyrnas Unedig: tra mae’n aelod o’r Undeb Ewropeaidd, y Deyrnas Unedig gâi gefnogaeth yr Undeb Ewropeaidd bob tro, faint bynnag o eilun ydyw i rai Cymry ar hyn o bryd.

iii. Mae’r Undeb Ewropeaidd ar flaen y gad gydag ymladd newid hinsawdd

Mae newid hinsawdd yn fater trawsffiniol, a dweud y lleiaf, ac felly mae’n naturiol meddwl mai sefydliadau trawsffiniol, megis yr Undeb Ewropeaidd, fydd orau i fynd i’r afael â’r sefyllfa. Ond cyn ymddiried yn yr Undeb Ewropeaidd i wneud hynny, mae’n rhaid i ni ddeall pam y mae newid hinsawdd wedi carlamu yn ystod y blynyddoedd diwethaf, a beth fu rôl yr Undeb Ewropeaidd yn hynny.

Ym 1986 fe gytunodd aelodau’r Undeb Ewropeaidd i sefydlu’r Farchnad Sengl yr ydym yn clywed cymaint amdani ar hyn o bryd. Fe gymerodd hynny rai blynyddoedd, ac ar 1 Ionawr 1993 y daeth i fodolaeth yn llawn. Yn y cyfamser, roedd tri pheth arall hynod arwyddocaol wedi digwydd:

  • Ar 23 Mehefin (noder y dyddiad!) 1988 – diwrnod eithriadol o boeth – fe roddodd James Hansen o NASA dystiolaeth ffrwydrol i Senedd yr Unol Daleithiau, a ddaeth â’r gwirionedd am newid hinsawdd i sylw llawn y cyhoedd am y tro cyntaf. Gweithgarwch dynol ac yn enwedig ein defnydd o danwydd ffosil oedd ar fai, meddai.
  • Ym 1989 fe syrthiodd Wal Berlin a chwalwyd y Llen Haearn ar draws Ewrop. Newydd da yn sicr – rwy’n cofio gwylio’r peth ar y teledu yn Llundain, yn meddwl am ein ffrindiau yn Nwyrain yr Almaen, ac yn llawenhau drostynt a chyda hwy. Y canlyniad fyddai cynnwys y gwledydd hynny yn y Farchnad Sengl Ewropeaidd newydd – rhywbeth nad oedd neb wedi’i rag-weld ym 1986.
  • Ym 1992 fe gynhaliwyd cynhadledd y Cenhedloedd Unedig am yr amgylchedd a datblygu yn Rio de Janeiro, lle’r ymrwymodd gwledydd y byd – gan gynnwys gwledydd yr Undeb Ewropeaidd – i fynd i’r afael â newid hinsawdd.

Yn fuan wedi sefydlu’r Farchnad Sengl Ewropeaidd, yn Ebrill 1994, fe sefydlwyd Sefydliad Masnach y Byd (WTO) – y sefydliad a gyflwynir i ni erbyn hyn fel ein hachubiaeth rhag peryglon economaidd ymadael â’r Undeb Ewropeaidd.

Mae Naomi Klein yn ei chyfrol ddirdynnol, This Changes Everything: Capitalism vs the Climate (gyda llaw, tynnwyd yr is-deitl o’r argraffiad Prydeinig!!), yn crynhoi’n fachog gyd-weu’r digwyddiadau hyn yn nheitl un o’r penodau – “Mur yn dymchwel, allyriadau yn codi”. Oherwydd canlyniad sefydlu masnach rydd, yn Ewrop yn gyntaf ac yn gynyddol wedyn ar draws y byd, oedd symud o economïau cenedlaethol lle’r oedd cydrannau yn cael eu gwneud gerllaw’r ffatrïoedd oedd yn gosod y cynnyrch at ei gilydd, a lle mae’r bwyd yn cael ei dyfu yn y wlad yr oedd yn mynd i’w bwydo, i economïau – fel y gwelsom yn ddiweddar – lle mae 2.6 miliwn o lorïau nwyddau yn defnyddio porthladd Dover yn flynyddol. Mae cyrchu’r llaeth sy’n gynhwysyn anhepgor o Bailey’s Irish Cream yn golygu bod 5,000 o lorïau yn croesi’r ffin yn  Iwerddon bob blwyddyn, ac mae cyflogeion Airbus ym Mrychdyn yn gwneud 80,000 o deithiau yn ôl ac ymlaen i’r Cyfandir bob blwyddyn, y cyfan, bron, ar awyrennau.

O sefyll yn ôl, mae hyn yn ymddangos yn ffordd ryfeddol o wastraffus o redeg pethau, ond dyma resymeg y Farchnad Sengl – gwneud pob dim lle bynnag y mae rataf ac yna’i anfon o gwmpas y byd – yr holl broses yn cynyddu’n aruthrol y defnydd o danwydd ffosil. Y Farchnad Sengl Ewropeaidd ddechreuodd yr holl broses, ac a droes newid hinsawdd o fod yn broblem enfawr i fod yn argyfwng dirfodol i’r ddynoliaeth. Nid ymladd newid hinsawdd y mae’r Undeb Ewropeaidd, ond ei ddwysáu yn arw.

Hyd yn oed pan fo eraill yn ceisio lliniaru rhywfaint ar newid hinsawdd, nid eu cefnogi y mae’r Undeb Ewropeaidd. Mae Naomi Klein yn ei llyfr yn adrodd hanes bwriad y llywodraeth daleithiol yn Ontario, Canada, i sefydlu diwydiant ynni adnewyddol yno, gyda chyfran deg o’r incwm yn mynd i’r bobl frodorol.

Japan and then the European Union let it be known that they considered Ontario’s local-content requirement to be a violation of World Trade Organization rules. … The WTO ruled against Canada … From a climate perspective, the WTO ruling was an outrage … And yet from a strictly legal standpoint, Japan and the EU were perfectly correct. One of the key provisions in almost all free trade agreements involves something called “national treatment”, which requires governments to make no distinction between goods produced by local companies and goods produced by foreign firms outside their borders. Indeed, favoring local industry constitutes illegal “discrimination”. (This Changes Everything, tt 68-69, fy mhwyslais i)

Pam y mae’r Undeb Ewropeaidd yn gweithio yn y modd andwyol yma? Mae Naomi Klein yn dweud: “climate change is … the greatest single free-market failure. This is what happens when you don’t regulate corporations and you allow them to treat the atmosphere as an open sewer.” A dyna’r eilun mawr y tu cefn i’r eilunod bach – eilun cyfalafiaeth a’r farchnad rydd. Mae Simon Brooks yn ei lyfr Adra yn dweud am gyflogaeth ansicr, cyflog isel, Gwynedd, “Afiechyd cyfalafiaeth hwyr ydi hwn, ac nid yw’n fwy afiach yn unman nag yn economi ymylol, dymhorol drefedigaethol Gwynedd.” (O’r Pedwar Gwynt, Gorff. 2018).

Ond dyna gychwyn darlith arall am yr eilun hwnnw. Efallai yr hoffai Cristnogaeth 21 wneud eilun cyfalafiaeth yn bwnc ar gyfer cynhadledd y flwyddyn nesaf?

Diolch.

Gethin Rhys 06.07.2019

Gorchymyn rhedeg

Rhydd-gyfieithiad gan Anna Jane Evans o’r gerdd ‘Running Orders’, gan Lena Khalaf Tuffaha – o’r gyfrol Letters to Palestine (gol. Vijay Prashad)

Gorchymyn rhedeg

Maen nhw’n ein galw rŵan
Cyn iddynt ollwng y bomiau.
Mae’r ffôn yn canu
Ac mae rhywun sy’n gwybod fy enw cyntaf
Yn dweud, mewn Arabeg perffaith,
‘David sydd ’ma.’
Ac yn fy nryswch o wydr yn torri a sonic booms yn chwalu
Yn fy mhen
Rwy’n gofyn, ‘Ydw i’n nabod unrhyw David yn Gasa?’
Maen nhw’n ein galw rŵan i ddweud,
Rhedwch!
Mae gennych 58 eiliad o ddiwedd y neges,
Eich tŷ chi sydd nesa.
Maen nhw’n meddwl am y peth fel rhyw gwrteisi rhyfel.
Dio’m ots
Nad oes unrhyw le i chi redeg iddo.
Dio’m ots bod y ffiniau wedi eu cau
A bod eich papurau’n ddiwerth
Ac yn eich marcio am oes o gaethiwed
Yn y carchar hwn ger y môr
A bod y strydoedd yn gul
A bod mwy o fywydau dynol
Wedi eu pacio gyda’i gillydd
Nag yn unrhyw le arall ar y ddaear.
Jest rhedwch.
’Dan ni ddim yn trio’ch lladd chi.
Dio’m ots na fedrwch ein ffonio ’nôl i ddweud wrthym
adn ydi’r bobl dach chi isio yn eich tŷ,
nad oes unrhyw un yno
ond chi a’ch plant
oedd yn gweiddi dros Argentina
wrth rannu’r dorth olaf yr wythnos hon
a chyfri’r canhwyllau rhag ofn i’r trydan ddiffodd.
Dio’m ots bod plant gennych.
Dach chi’n byw yn y lle anghywir
a nawr yw’ch cyfle i redeg
i nunlle.
Dio’m ots
bod 58 eiliad yn rhy fyr
i gael hyd i’ch albwm priodas
neu hoff flanced eich mab
neu gais coleg bron-â’i-orffen eich merch
neu’ch esgidiau
neu i gael pawb at ei gilydd yn y tŷ.
Dio’m ots beth oedd eich cynlluniau.
Dio’m ots pwy ydych chi.
Profwch mai pobl ydych chi.
Profwch eich bod yn sefyll ar ddwy goes.

Rhedwch.

 

Gellir prynu ei chyfrol Water and Salt o’r fan hyn.

E-fwletin 28 Gorffennaf 2019

Capeli’n Cau

Cafwyd adroddiad yn y newyddion yn ddiweddar am ganfyddiadau arolwg a wnaed i agweddau cymdeithasol pobl yng ngwledydd Prydain. Yn ôl yr arolwg roedd dros hanner y boblogaeth yn dweud nad ydy nhw’n arddel unrhyw grefydd.

Mae’r lleihad yma wedi cyd-fynd â’r trai ymhlith y rhai sy’n perthyn neu’n mynychu ein capeli a’n heglwysi, gan arwain at gau cannoedd ohonynt.

Mewn cyfweliad yn trafod yr arolwg ar Radio Cymru roedd gan Cynog Dafis sylwadau diddorol iawn ar y mater. Yn eu plith honnai fod mesur helaeth o’r bai am y trai crefyddol ar y ffordd y mae’r Ffydd Gristnogol yn cael ei chyflwyno. “Caiff crefydd” meddai, “ei gweld fel hen beth ceidwadol, yn haearnaidd eu syniadau, ac sy’n barod iawn i feirniadu pobl â’u hymddygiad yn wahanol i ymddygiad traddodiadol”

Gobeithio y daw cyfle cyn hir i Cynog ymhelaethu ar ei sylwadau ar y pwnc amserol hwn ar wefan Cristnogaeth 21. Yn y cyfamser dyma fyfyrdod wedi cau capel.

 

Y Tŷ Cwrdd

Mae drysau’r Tabernacl wedi’u bolltio,
Y dŵr a’r trydan wedi’u troi i ffwrdd,
Aroglau pȋn y corau’n dal i’w glywed,
Ond neb yn t’wllu’r fan i gynnal cwrdd.

Bu’r storm yn bylchu’r to trwy gipio’r llechi,
Mae’r muriau llaith yn rhedeg gan chwys oer,
Llythrennau cysegredig wedi crawnu
Ac yn glynu wrth y morter fel hen boer.

Mae’i hyd a’i led a’i uchder wedi’u mesur
Daw rhywrai i fwrw golwg a’u boddhau,
Ond er troi’r lle yn dŷ, yn siop neu’n dafarn
Bydd rhywbeth o’r hyn oedd eto’n parhau.

Ond mae mam sydd heno’n dal i ddweud ei phader,
A rhywrai’n cynnau cannwyll ar y stryd;
Mae dau yn caru’n dyner ar y cyrion
A’u hiraeth am gael bod yn wyn eu byd,
Oes mae hiraeth am gael bod yn wyn eu byd.

*                  *                  *                  *

Dywed Leonard Cohen yn ei gân ‘Anthem’:

“There is a crack in everything,
That’s how the light gets in.”

Mae pobl yn dal i chwilio ac yn ‘hiraethu am gael bod yn wyn eu byd’ yn y dyddiau ol-Gristnogol (os nad ol-gapeli) hyn. A thra bo’r eglwys yn mynnu dal gafael ym muchod sanctaidd y gorffennol fe aiff pobl i chwilio a dod o hyd i’r goleuni mewn mannau eraill. Efallai taw yn fanna mae’n gobaith ni!

“O! Eglwys, eglwys! Ti sy’n lladd y proffwydi ac yn llabyddio’r rhai a anfonwyd atat, mor aml y byddem wedi gadael i ti ein casglu ynghyd gyda’th blant, fel y mae giâr yn casglu ei chywion dan ei hadenydd, ond fynnet ti ddim.”

(gw: www.nakedpastor.com/catoons)

Dyma’r e-fwletin ola tan fis Medi. Mwynhewch weddill yr haf, a chofiwch am encil Cristnogaeth 21yng nghapel Berea Newydd, Bangor, ddydd Sadwrn, Medi 21ain am 10:00 dan y teitl Y Cread a’r Cymod  yng nghwmni Gareth Lloyd Jones, Dyfed Wyn Roberts, Sioned Webb ac Ifor ap Glyn. Cost :  £20.00 (yn cynnwys cinio). Rhaid cofrestru erbyn Medi 14eg drwy anfon nodyn at: catrin.evans@phonecoop.coop neu ffonio 01248 680858.

 

Distawrwydd

DISTAWRWYDD

Ugain mlynedd yn ôl, fe roddodd ffrind yn fy llaw lyfr bach a ddaeth yn drobwynt yn fy mywyd. “Gwir Heddwch” oedd ei enw. Neges o’r canol oesoedd ydoedd ac iddo un syniad yn unig – sef, fod Duw yn aros yn nyfnder fy mod i siarad wrthyf, ond i mi dawelu digon i glywed Ei lais.

Meddyliais y byddai hyn yn beth hawdd iawn a dechreuais ymlonyddu. Ond prin y dechreuais na ddaeth rhyw ddwndwr i’m clustiau, miloedd o seiniau croch o’r tu allan a’r tu mewn fel na allwn glywed dim ond eu sŵn hwy. Fy llais fy hun oedd rhai ohonynt, fy nghwestiynau oedd rhai, fy ngweddïau oedd rhai. Eraill oedd llais y temptiwr a chynnwrf y byd. Ni sylweddolais o’r blaen fod cymaint o bethau i’w gwneud, i’w dweud, i’w meddwl; ac o bob cyfeiriad fe’m gwthiwyd a’m tynnwyd a’m cyfarchwyd gan y cyffro swnllyd. Teimlwn fod yn rhaid imi wrando ar rai ohonynt ond dywedodd Duw, “Peidiwch a gwybyddwch mai myfi sydd Dduw.” Yna y daeth pryderon a gofalon a dyletswyddau bywyd; ond dywedodd Duw, “Peidiwch.” Ac wrth i mi wrando ac araf ddysgu ufuddhau a chau fy nghlustiau i bob sŵn, mi gefais yn y man, wedi peidio o’r holl leisiau neu wedi i mi beidio â’u clywed, bod llef ddistaw fain yn nyfnder fy mod a ddechreuodd lefaru â thynerwch mawr ac â nerth a diddanwch. Wrth i mi wrando daeth ataf lais gweddi a llais doethineb a llais dyletswydd. Nid oedd raid i mi feddwl na gweddïo nac ymddiried mor galed. Yr oedd llef ddistaw fain yr Ysbryd Glân yn fy nghalon, yn weddi Duw yn fy enaid cyfrin, yn ateb Duw i’m holl gwestiynau, yn fywyd a nerth Duw i gorff ac enaid. Roedd yn sylwedd pob gwybodaeth a gweddi a bendith; canys y Duw byw ei hun ydoedd a’m bywyd a’m cyfan.

Dyma angen dyfnaf ein hysbryd. Ni fedrwn fynd drwy fywyd ar ruthr; ond rhaid inni gael oriau tawel, mannau dirgel y Goruchaf, amserau aros am yr Arglwydd. Yna adnewyddwn ein nerth a dychwelwn i redeg heb flino ac i rodio heb ddiffygio.

[Dyfyniad yw’r neges hon o The Power of Stillness (J. E. Southall) ac fe’i troswyd i’r Gymraeg gan Waldo Williams yn 1968]

Diolch i R Alun Evans am dynnu sylw at y darn hwn.

 

E-fwletin 21 Gorffennaf, 2019

 Achub y Ddaear: Cael Gwared ar Ryfel

Dyma oedd teitl cynhadledd undydd y Movement for the Abolition of War ddiwedd Mehefin eleni.  Y bytholwyrdd Bruce Kent a’i wraig Valerie Flessati sy’n bennaf gyfrifol am sefydlu’r mudiad, a thair wythnos yn ôl roedd llond y Mander Hall yn Llundain wedi ymgasglu i glywed siaradwyr yn ystyried sut y mae rhyfel yn niweidio’r amgylchedd. Mae cip ar deitlau’r anerchiadau’n rhoi awgrym o ystod y trafod. ‘No climate justice, no peace’ meddai Molly Scott Cato, Aelod Senedd Ewrop ar ran plaid y Gwyrddion. ‘The carbon boot-print of the military’ meddai Stuart Parkinson wedyn, o fudiad Scientists for Global Responsibility.

Gan ein hannog i beidio â defnyddio termau diniwed fel ‘newid hinsawdd’ ond yn hytrach ‘difodiant hinsawdd’, a ‘gwyniasu byd-eang’ yn lle ‘cynhesu byd-eang’, cyflwynodd Stuart Parkinson ystadegau syfrdanol. Nid mesur milltiroedd-y-galwyn a wna cerbydau’r lluoedd arfog ond mesur galwyni-y-filltir, ac mae’r gwenwyn sy’n cael ei yrru mas o’u peiriannau’n cyrraedd 5% o’r cyfanswm blynyddol – a hynny dim ond wrth ymarfer.

Ac on’d yw hi’n ddiddorol sut y mae cwestiynau tu hwnt i barchu ‘rhwymau teulu dyn’ yn aml yn gallu denu cefnogaeth o bwys? Cofiwn mai parch at y meini hynafol uwchlaw parch at ffordd o fyw’r bobl leol, mae’n debyg, oedd yr hyn a lwyddodd i berswadio’r awdurdodau rhag dwyn tiroedd y Preseli oddi ar bobl y Preseli ’nôl ar ddiwedd 40au’r ganrif ddiwethaf.

Y gwir amdani yw bod rhyfela’n amharchu popeth a bod niweidio un agwedd ar fywyd yn arwain mewn cylch dieflig at niweidio’r llall. Wrth i ni niweidio’r amgylchfyd, mae mwy o wasgu ar ein hadnoddau, mwy o gystadleuaeth amdanyn nhw, mwy o annhegwch, mwy o dlodi, mwy a newyn, mwy o afiechyd  … a mwy o ryfel.

Pennawd rhifyn cyfredol Peace News yw ‘Time to strike! Climate Justice Now!’ a rywsut mae’n rhaid ei bod hi’n fwy na chyd-ddigwyddiad bod galwad wedi dod i gynnal ‘Streic Hinsawdd Fyd-eang’ ar Fedi 20 union ddiwrnod cyn dydd rhyngwladol ‘Heddwch Byd’, Medi 21.

Ond yn ôl i’r Mander Hall lle agorwyd y gynhadledd gyda darlith yr Athro Emeritws Peter van den Dungen, o Brifysgol Bradford. Teitl ei gyfraniad ef oedd  ‘Abolishing war  – hopeful lessons from history’. Y gair ‘hope’ hwnnw sy’n allweddol. Mae mor, mor hawdd anobeithio, ond dydy hynny’n werth dim.

Gobaith yw’r hyn arweiniodd at sefydlu mudiad y gwyddonwyr y cyfeiriwyd ato uchod, gyda nifer, fel Stuart Parkinson, wedi dechrau eu gyrfa yn y diwydiant lladd, yn newid cyfeiriad ac yn chwilio am ffyrdd amgen o ddefnyddio eu doniau a’u dysg wyddonol.  Gobaith oedd y tu ôl i safiad Awel Irene, Brian a Jan Jones, a Marie Walsh o Gymru a ddedfrydwyd yn ddiweddar yn dilyn eu protest yn erbyn Sefydliad Arfau Niwclear Burghfield. Gobaith sydd y tu ôl i’r alwad yng Nghymru i sefydlu Asiantaeth Arallgyfeirio Arfau ac Academi Heddwch.

Bydd y dyhead i ‘Achub y Ddaear a Chael Gwared ar Ryfel’ yn gofyn am ddal at ein gobaith a chreu cynllun radical. Ac mae’r cyswllt rhwng y radical a’r gobeithiol yn un tynn, fel y dangosodd Raymond Williams. Yn ôl y Cymro disglair o Fynwy, mae’r gwir radical yn mynd ati i wneud gobaith yn bosibilrwydd, nid anobaith yn sicrwydd.

Mae darllenwyr y bwletin hwn yn gwybod am rai o’r blaen a fu’n byw yn ôl yr esiampl honno.

Triw

Triw

Honnodd Wittgenstein bod ffiniau ei iaith yn nodi ffiniau ei fyd, ac yn sicr mae’r cysylltiad rhwng ein hiaith a’n ffordd o weld ac o ddirnad yn un dyrys. Tu hwnt i’r geiriau unigol a ddefnyddiwn i ddynodi ein hamgylchfyd, o’r pry’ i’r planedau, o’r cerrig i’r cestyll, rydym hefyd yn gwau geiriau at ei gilydd i ffurfio brawddegau a delweddau mewn pob math o ddulliau, a hynny er mwyn ceisio rhannu ein meddyliau ag eraill – ceisio dod mas â’r hyn sydd mewn. Fel arfer, trown at briod-ddulliau parod pa bynnag iaith a siaradwn ar y pryd i wneud hyn. Pan fyddwn ni’n siarad Cymraeg er enghraifft, dywedwn fod yr ‘haul yn gwenu’, ond ddwedwn ni ddim ‘the sun is smiling’ wrth siarad Saesneg, er mor bert fyddai hynny. Cofiwch, rwy’n siwr ein bod i gyd fel bodau dwy-ieithog ryw dro neu’i gilydd wedi drysu rhwng ieithoedd. Rwy’n cofio taeru bod fy ffrind wedi cyflawni camp ‘on her own lute’ a meddwl bod y golwg syn ar y gwrandawyr yn arwydd o anghrediniaeth ei bod hi mor lew yn hytrach na diffyg dealltwriaeth.

Tu hwnt i’r delweddu wedyn, mae’r gystrawen yn aml yn cyfleu ffordd benodol o ddeall pethau. Ystyriwch y gwahaniaeth rhwng y berthynas ag eiddo sydd gennym wrth siarad Cymraeg a Saesneg. Yn Saesneg dywedwn ‘I have X’ ond yn Gymraeg dydy hynny ddim yn bosib, dywedwn ‘mae X gyda fi’ neu ‘mae gen i X’ , sydd yn fynegiant o rywbeth rywfaint yn wahanol, ac yn y ‘rhywfaint yn wahanol’ hwnnw, mae cryn arwyddocâd, dybiaf i.

Does ryfedd felly bod swyddfa cymaint o gyfieithwyr yn dangos poster sy’n eu rhybuddio am y berthynas agos rhwng traduttore a traditore – y cyfieithydd a’r bradychwr. Pa bryd bynnag mae mynegiant mewn geiriau, yn enwedig pan fo’r mynegiant hwnnw wedi ceisio cario geiriau o un iaith i iaith arall, mae peryg o gamddealltwriaeth. Ar bob cam o’r daith, rhaid i’r cyfieithydd ddewis a dethol â phob opsiwn yn cynnig rhyw fagl neu’i gilydd.

Yn rhifyn Mai-Mehefin yr e-gyfnodolyn hwn, mewn cyfraniad treiddgar am yr ‘Ysbryd Glân’, bu John Gwilym Jones yn pendronni dros darddiad yr ymadrodd gan dynnu sylw at y modd y dewiswyd ‘glân’ ac nid ‘santaidd’ i ddisgrifio’r Ysbryd yn y fersiwn Gymraeg. Cwestiwn ar yr un trywydd fyddai’r un sy’n holi am darddiad yr ymadrodd ‘gwyn eu byd’; rhaid ei fod ar lafar y Cymry cyn iddo gael ei ddefnyddio mor addas i gyfleu’r syniadau sydd yn Mathew 5.

Eto i gyd, wrth ddarllen gweithiau’r Beibl, dydyn ni ddim bob amser yn cofio mai trosiad o drosiad yw’r geiriau sydd ynddynt, ac yn credu’n dynn mai’n fersiwn ni yw’r gwir i gyd. (Mae hyn yn sicr yn wir yn ein hachos ni Gymry, a ninnau, wedi’r cyfan, yn gwybod yn ffaith mai iaith y nefoedd yw’r Gymraeg!)

Pan aeth y Pab ati fis diwethaf felly i ddatgan bod angen edrych eto ar union eiriad Gweddi’r Arglwydd, does dim rhyfedd fod yr ymateb wedi bod yn chwyrn. Ymhellach na’r dudalen, mae’r geiriau cyfarwydd wedi eu hargraffu ynom ni, ac mae meddwl am eu newid – a thrwy hynny gynnig ystyr gwahanol – yn ein hanniddigo. Ond efallai nad peth drwg i gyd yw sbardun i weld ystyron newydd, neu o leiaf, i ddeall bod ysbryd ystyr yn aml iawn y tu hwnt i’r llythrennol.

Dydw i ddim yn gymwys i ddatgan barn ar gynnig y Pab, ond wrth gloi, rwyf am fentro rhannu trosiad o’r drydedd Salm ar hugain. Lyn Lewis Dafis pia’r trosiad gwreiddiol i dafodiaith Mynachlog-Ddu, a finnau wedyn wedi cael cais i roi blas tafodiaith Pencaer arni. (Wedi’r cyfan, mae cario geiriau dros bellter o ugain milltir yn newid peth arnynt!) Roeddwn yn falch o’r cyfle i wneud. Tan hynny, doeddwn i ddim wedi sylweddoli sut y mae’r ‘Fe’ yn rhan gyntaf y Salm yn troi’n ‘Ti’ erbyn yr ail. ‘When the going gets tough’ mae’r cymorth yn dod yn nes.

Ac nid cyfieithiad o ‘true’ yw ‘triw’.

I Bigel Da

 Ma’r Arglwidd in figel i fi,
A achos hini bydd ddim byth ishe dim arna’ i;
Mae e’n gadel i fi orwe in i perci glas,
Mae e’n i’n arwen i dat ir afon,
Fan lle ma’r dŵr in lloni
A neid in mowyd i in newi siwrne to.

Mae e’n driw i enw,
A’n in hebrwng i lawr i feidir gowir.

Pan wen i’n cered trw’r cwm towill, dansherus,
We ddim ofon arna’ i,
Oblegid oet ti gida fi,
A we ffon figel a phastwn da ti in di law
I nghadw i in saff.

Wit-ti wedi paratoi ffest i fi fita
Wrth in elinion i jwst sefill na a drychid.
Wit-ti wedi’n hala i i deimlo fel rhowin sbeshal
Wrth lenwi’n ddish dat i fil.

Byddi di wostod in ffein wrtha’ i,
Trw’n mowyd i gyd,
Byddi di’n i ngharu i bob dydd,
A bidda i’n byw am byth
In di dŷ di, O Arglwidd.

Addasiad Mererid o waith Lyn Lewis Dafis

Ymddiheuriad

Ymddiheuriad

Mae hi’n gyfnod diddorol iawn o ran ymddiheuriadau: Almaenwyr yn ymddiheuro i Iddewon am yr holocost; Llywodraeth Prydain yn ymddiheuro i’r bobol hynny a ddaeth yma ar long yr Empire Windrush ond a alltudiwyd wedyn ar gam; Tony Blair yn ymddiheuro am ryfel Irac; awdurdodau Gogledd Iwerddon yn ymddiheuro am ladd ar y Sul Gwaedlyd; prifweithredwraig Hong Kong, Carrie Lam, yn ymddiheuro am ystyried creu deddf newydd; Michael Gove yn ymddiheuro am gymryd cocên. A theulu Carl Sargeant yn disgwyl ymdiheuriad gan Carwyn Jones. Mae’r rhestr yn faith. Hefyd, y mae’n codi cwestiwn: beth yw ymddiheuriad? Onid hanner ymddiheuriad yw ambell un. Wedi i Marc Field ymosod ar brotestwraig mewn cinio, ymddiheurodd iddi gyda’r eglurhad ei fod yn ofni ei bod yn arfog. Dyna unreserved apology, yn ôl Jeremy Hunt. Hanner ymddiheuriad i mi, yn awgrymu mai hi oedd ar fai.

Mae’r gair ei hun yn ddiddorol. Y gair Saesneg yw ‘apology’, wedi ei fenthyca o Roeg a Lladin, ac yn golygu’n wreiddiol ‘gair sy’n tynnu i ffwrdd’, hynny yw ‘tynnu’r bai i ffwrdd’. Fe ddefnyddiwyd y gair gan John Henry Newman yn ei Apologia Pro Vita Sua yn union yn yr hen ystyr yna: amddiffyniad am gwrs ei fywyd a’i gred, a’r cyfan er mwyn ei gyfiawnhau ei hun. Yna, yn Saesneg fe newidiodd y gair ‘apologia’ ei ystyr yn llwyr, a daeth i olygu cyffes unigolyn am ryw gam a wnaeth â rhywun. Mae’r gair ‘apology’ bellach yn cael ei ddefnyddio pan fydd rhywun yn syrthio ar ei fai. Ond, yn anffodus, mae blas yr hen ystyr hunangyfiawn yn parhau o hyd mewn ambell ymddiheuriad, ac fe deimlir am lawer ‘apology’ mai ystryw ydyw i osgoi ysgwyddo’r bai.

Yn rhyfedd iawn mae’r gair Cymraeg ‘ymddiheuriad’ wedi newid yn yr un ffordd yn union. Ystyr y gair ‘diheuro’ yw cyhoeddi fod rhywun, yr haerwyd ei fod wedi troseddu, yn ddieuog. Fe ddefnyddir yr union air yn Rhufeiniaid 8.33: Pwy sydd i ddwyn cyhuddiad yn erbyn etholedigion Duw? Duw yw’r un sy’n diheuro.’ Yna fe fathwyd y gair ‘ymddiheuro’ am rywun yn ei gyhoeddi ei hun yn ddieuog, gan osgoi cymryd y bai.

Eithr, yn union yn yr un ffordd ag y newidiodd ‘apologise’ ac ‘apology’ eu hystyr yn Saesneg, fe newidiodd ‘ymddiheuro’ ac ‘ymddiheuriad’ eu hystyr yn Gymraeg. Daethant i olygu ‘cyfaddef bai’ a chydnabod euogrwydd, a dyna brif ystyr ‘ymddiheuriad’ i ni heddiw. Ond pan fyddwn y dyddiau hyn yn gweld gwleidyddion yn ‘ymddiheuro’, fe fyddwn weithiau’n clywed yr hen flas gwreiddiol hunangyfiawn ar eu hymddiheuriad. Fel Michael Gove yn ychwanegu at ei gyffes am gymryd cyffuriau: ‘ond onid ydym oll yn bechaduriaid mewn byd syrthiedig?’

Ugain canrif yn ôl fe soniodd Iesu am yr union wahaniaeth rhwng y ddau ymddiheuriad: yr hen ymddiheuriad sy’n troi’n hunanamddiffyniad, ac ymddiheuriad yn ei ystyr newydd sy’n gyffes ac yn cydnabod bai. Soniodd am ddau ddyn yn mynd i’r deml i weddïo. Dechreuodd un ohonynt ei weddi yn rhagorol, yn cydnabod ei ddyled i Dduw: ‘O Dduw, yr wyf yn diolch i ti …’ A byddem ar unwaith yn meddwl, dyma wir ymddiheuriad yn ei ystyr newydd. Ond wedyn fe waethygodd pethau: ‘… am nad wyf fi fel pawb arall’. Beth gawn ni o hynny ymlaen, am weddill ei weddi ef, yw ‘ymddiheuriad’ yn yr hen ystyr, sef cyhoeddi ei fod yn ddieuog ym mhob ffordd oherwydd ei weithredoedd da. Yr hen apologia. Yna soniodd Iesu am un arall yn dod ag ymddiheuriad yn ei ystyr newydd, yn cyfaddef yn llwyr ei fod ar fai: ‘O Dduw, bydd drugarog wrthyf fi, bechadur.’ Ac meddai Iesu: ‘Dyma’r dyn a aeth adref wedi ei gyfiawnhau, nid y llall.’

JGJ

 

 

 

E-fwletin 14 Gorffennaf 2019

A ninnau ar drothwy ein Prifwyl Genedlaethol cawsom wybod ychydig o wythnosau yn ôl na fyddai’r Oedfa flynyddol yn cael ei chynnal ar faes yr Eisteddfod eleni.  Yn lle hynny, bydd y gwasanaeth yn cael ei gynnal yng nghapel Seion, Llanrwst.  Dyna, mae’n debyg, oedd y bwriad gwreiddiol, ac fel mae’n digwydd dyna hefyd oedd dymuniad y Pwyllgor Lleol, ond yn dilyn trafodaethau penderfynwyd y byddai’r Oedfa yn cael ei chynnal ar y Maes gyda chyfle i arbrofi. Erbyn hyn cyhoeddwyd y bydd yr Oedfa yn symud yn ôl i gapel Seion am fod yr Eisteddfod wedi gwrthod dilyn y patrwm a sefydlwyd dros sawl blwyddyn o ganiatáu i’r rhai a oedd am fynychu’r oedfa i gael mynediad i’r Maes yn ddi-dl, a hynny’n unol â’r egwyddor na ddylid talu i fynychu oedfa.

Ers blynyddoedd bu’r Oedfa yn rhan annatod o weithgareddau’r Pafiliwn a thraddodwyd mwy nag un bregeth gofiadwy o’r llwyfan. Yn ogystal, bu’n fynegiant o bwysigrwydd y gymuned Gristnogol Gymraeg ym mro’r Eisteddfod ond eleni cafodd ei gwthio allan o ganolbwynt gweithgaredd ein Gŵyl Genedlaethol.  Hynny yw, nid oes yna le i Oedfa yn y Pafiliwn, nac ychwaith ar faes ein Prifwyl.

Teg felly yw gofyn y cwestiwn, a oes yna ddyfodol i’r Oedfa fel rhan annatod o’r Eisteddfod Genedlaethol a beth oedd y gwir reswm dros iddi orfod symund i’r dref eleni?  Ai gwrthod caniatáu mynediad yn rhad ac am ddim oedd yr unig reswm? Ai am ei bod hi’n anodd llenwi’r pafiliwn ar gyfer yr Oedfa? Ai am fod yna leihad yn niferoedd y rhai sy’n perthyn i’r Eglwysi Cristnogol yn gyffredinol? Ai pwysau o du y dyneiddwyr sydd mor uchel eu cloch yn y Gymru gyfoes sy’n gyfrifol?

Mae’n sefyllfa drist a chwithig. Ac mae yna ddiffyg tryloywder.   

Onid oes angen trafodaeth onest ac agored er mwyn cael gwybod a deall beth yn union yw safbwynt yr Eisteddfod Genedlaethol yn ganolog tuag at gynnal Oedfa? Tra bo mewnbwn a barn Pwyllgor Lleol yn allweddol, onid oes angen clywed gan yr Eisteddfod ei hun a yw oedfa o addoliad Cristnogol yn rhan bwysig o’i harlwy ai peidio?

E-fwletin 7 Gorffennaf, 2019

Tynnu’r Lliain a Malu’r Llestri

Roedd ddoe yn ddiwrnod cynhadledd flynyddol C21 a gynhaliwyd yng Nghaerdydd.   Caiff swmp o gynnwys ysbrydoledig y tri siaradwr eu cyhoeddi gan C21, ond am nawr, dyma ambell sylw yn unig fel bwletin am heddiw.  

Testun y dydd oedd “Wynebu Yfory mewn Ewrop Newydd”, gyda thri siaradwr penigamp i’n tywys trwy eu harbenigeddau a’u profiadau gwahanol.  Un yn hanesydd, un yn wyddonydd cymdeithasol a’r llall yn ddiwinydd gyda chefndir mewn athroniaeth wleidyddol.  Roedd pob un ohonyn nhw’n byrlymu gyda storïau ac esiamplau bachog am eu meysydd.

Dr Aled Eurig oedd y siaradwr cyntaf, ac fe’n tywysodd drwy agweddau o hanes y mudiad heddwch adeg y ddau ryfel byd.   Yng nghanol ei hanesion am yr unigolion a’r sefydliadau a wnaeth safiad dros heddwch a’u heffaith ar gwrs y byd, fe ddaeth un peth yn amlwg.   Hyd yn oed tra’n cael eu carcharu dros eu safiadau heddychol, bu’r heddychwyr yn gwbl analluog i greu coalisiwn effeithiol yn erbyn rhyfel.  Roedd y ghetto sosialaidd heddychol a’r ghetto Cristnogol heddychol yn methu’n llwyr a chreu ffrynt unedig o blaid heddwch, ac enwadaeth Gristnogol yn rhwystr weithiau i greu undod hyd yn oed o fewn y teulu Cristnogol. 

Dr Elin Royles oedd nesaf, yn edrych ar sut mae cydweithio ar draws llywodraethau bach wedi datblygu dros y degawdau diwethaf, a lle Cymru yn y gymuned ryngwladol.   Ymhlith perlau Elin fe luniodd ddarlun deifiol yn fy nychymyg.   Awgrymodd nad oedd pobl cyn refferendwm Brexit 2016   yn gallu dychmygu swyddogaeth anferthol y penderfyniad oedd yn eu hwynebu.  Awgrymodd fod pobl yn meddwl eu bod yn edrych ar fwrdd gyda lliain arno, a’r bwrdd hwnnw gyda set o lestri wedi eu gosod.   Rhywfodd, roedd pobl yn tybio fod modd tynnu’r lliain heb chwalu nag effeithio ar y set llestri.   Amser a ddengys beth fydd yr effaith ar y llestri dychmygol hynny wrth i sefyllfa Brexit gymryd ei gwrs.  

Y siaradwyr: Dr Aled Eirug, Dr Elin Royles, Parchedig Gethin Rhys, a’r Cadeirydd: Parchedig Ganon Enid Morgan.

Yn y prynhawn, fe gyfrannodd y Parchg Gethin Rhys i’n hystyriaethau.  Yng nghanol ei gyflwyniad yntau, fe’n heriodd ni i feddwl yn fwy beirniadol am eilunod aur yr oes.  Yn benodol, fe awgrymodd ein bod yn rhy barod i gefnogi’r Undeb Ewropeaidd yn ddiamod, heb weld ei fod yn sefydliad sydd yn gallu cyfrannu’r da a’r drwg i’n bywydau.  Mae’r Undeb wedi bod mor effeithiol wrth hwyluso masnach ryngwladol fel ei fod nawr yn gwbl resymol i gludo nwyddau droeon ar draws ffiniau yn Ewrop, a’r drafnidiaeth sy’n deillio o hynny yn niweidiol i’n hamgylchedd.   Mae esiamplau lu, o adenydd yr awyrennau ym Mrychdyn i ddiodydd pob dydd. 

Wedi gyrru adref, gadawyd fi yn meddwl am rai o’r pethau hyn yng nghyd-destun bywyd yr eglwys gyfoes.     

Ydyn ni wir yn gwybod beth sy’n dda a beth sy’n ddrwg am gyfraniad ein heglwysi?  Oes perygl ein bod yn methu a gweld sgil-effeithiau negyddol y ffordd yr ydym yn cynnal ein bywyd crefyddol?

Ydyn ni mor amharod i harneisio’n hegni ar y cyd ag oedd y mudiad heddwch adeg y Rhyfel Byd Cyntaf?

Yn wahanol i boblogaeth y wlad, sy’n barod i dynnu’r lliain, ac o bosib yn chwalu’r holl lestri, ydy’r eglwys mor amharod i beryglu’n llestri fel ein bod ni’n methu a thynnu’r lliain oddi ar y bwrdd?  Efallai ei bod yn hen bryd i ni dynnu ambell liain a chwalu ambell lestr.