Archif Awdur: Golygydd

Trefn Gwasanaeth Cymorth Cristnogol

 

Cliciwch ar y ddolen isod i lawrlwytho ffeil PDF o drefn gwasanaeth Wythnos Cymorth Cristnogol 2020.

Trefn Gwasanaeth Cymorth Cristnogol 2020

‘Ar ein rhan ni sy’n byw yn y Gogledd gawn ni ddiolch i Anna Jane am ei gwaith dros Gymorth Cristnogol yn ein plith ers blynyddoedd lawer. Dymunwn yn dda iddi wrth iddi dderbyn galwad i weinidogaeth lawn amser gydag eglwysi Seilo Caernarfon a Chapel y Waun, Waunfawr.  Pob bendith Anna Jane’.

Gweddïau

Gweddïau

O Arglwydd fy Nuw
            Sy’n fy nghreu a’m hail-greu,

Mae fy enaid yn dyheu amdanat ti.
Dwêd wrtha i beth wyt ti, y tu hwnt i’r hyn rwy wedi’i weld,
Er mwyn i mi weld yn gliriach beth rwy’n dyheu amdano.
Rwy’n ymdrechu i weld mwy,
Ond wela i ddim y tu hwnt i’r hyn a welais i
Heblaw tywyllwch.
Neu’n hytrach, nid gweld tywyllwch yr ydw i,
Nid yw hwnnw’n rhan ohonot ti,
Ond rwy’n gweld nad ydw i’n gweld dim pellach
Oherwydd fy nhywyllwch fy hun.

Pam y mae hyn, Arglwydd?
A dywyllwyd fy llygaid gan fy ngwendid
Neu a ddallwyd fi gan dy ogoniant?
Y gwir yw mod i wedi fy nhywyllu gennyf fi fy hun,
A’m dallu gennyt ti.
Fe’m cymylwyd gan fy mychander,
Fy ngoddiweddyd gan dy fawredd;
Fe’m cyfyngwyd gan fy nghulni
A’m meistroli gan dy ehangder.
Yn wir, mae’n fwy nag y gall creadur ei ddeall! …

Arglwydd, gorchmynnwyd i ni, neu’n hytrach fe’n cynghorwyd ni
I ofyn trwy dy Fab,
Ac addewaist y cawn dderbyn,
Er mwyn i’n llawenydd fod yn gyflawn.
Y peth hwnnw yr wyt yn ei gynghori
Trwy’r ‘diddanydd ardderchog’ –
          Dyna beth rwy’n gofyn amdano, Arglwydd.
Gad i mi dderbyn
Yr hyn a addewaist trwy dy wirionedd,
‘er mwyn i’n llawenydd fod yn gyflawn’.

Dduw’r gwirionedd,
Rwy’n ceisio er mwyn derbyn,
‘er mwyn i’m llawenydd i fod yn gyflawn’.
Yn y cyfamser gad i’m crebwyll fyfyrio arno,
Fy nhafod lefaru amdano,
Fy nghalon ei garu,
Fy ngenau ei bregethu.
Gad i’m henaid newynu amdano,
Fy nghnawd sychedu amdano,
A’m holl hanfod ei chwennych
Nes i mi fynd i mewn i lawenydd fy Arglwydd
Sy’n un a thri, bendigedig am byth. Amen.

Detholiad o eiriau o’r Prosologion gan Anselm (1033–1109), Eidalwr a fu’n Abad Le Bec yn Ffrainc, ac yn Archesgob Caergaint

 

Pandita Mary Ramabai

Pandita Mary Ramabai

Gwyddom am ‘Pandit’ fel ffordd barchus yn India o annerch gŵr o ddysg, o awdurdod, o ddoethineb. Nid teitl i’w ddefnyddio am wraig, wrth gwrs. Pan aned merch i’r ysgolhaig o Framin Anant Shastri yng ngorllewin India ym 1858, fyddai neb wedi rhag-weld y byddai’r fechan hon yn tyfu i fod y wraig gyntaf i’w hanrhydeddu â’r enw ‘Pandita’.

Roedd Anant Shastri yn ddigon annibynnol ac od yn ei ddydd i gredu mewn addysg i ferched ac fe fynnodd i’w ferch gael dysgu Sansgrit, hen iaith y grefydd Hindŵaidd ac iaith llên hynafol a hardd y Vedas a’r Shastras. Defnyddir yr iaith o hyd mewn defodau crefyddol, gan gynnwys priodasau, a pheth anghyffredin o hyd yw i bobl ifanc ddeall y geiriau y maent yn cytuno i’w harddel.

Clywais am wraig ifanc a holodd beth oedd ystyr y geiriau, a darganfod ei bod yn mynd i addo hebrwng gwartheg ei gŵr, bob dydd, at y ffynnon. Gan ei bod yn byw mewn fflat mewn dinas, achosodd y darganfyddiad gymysgwch o chwerthin direidus a dicter ymhlith ei theulu a’i ffrindiau! Nid oedd ei mam a’i modrybedd wedi deall ystyr y geiriau pan briodwyd hwy!

Pandita Mary Ramabai

Felly, er pan oedd yn 8 oed, bu Ramabai yn dysgu Sansgrit. Bu farw ei thad a’i mam a’i chwaer, un ar ôl y llall, o newyn, a symudodd gyda’i brawd i fyw yn Calcutta. Pan sylweddolwyd yn y fan honno cymaint ei dysg, gofynnwyd iddi ddarlithio i wragedd am ddyletswyddau gwragedd a ddisgrifir yn y Shastras. Wrth baratoi’r darlithiau, daeth i sylweddoli, er bod y llyfrau’n anghyson am lawer o bethau, roedden nhw’n unfryd gytûn fod gwragedd fel grŵp yn ddrwg, yn wir yn waeth na chythreuliaid. Yr unig ffordd allan oedd drwy filiynau o ailymgorfforiadau a thrwy addoli eu gwŷr. Nid oeddent i fwynhau dim ond y caethiwed isaf posibl iddo ef. Doedd ganddyn nhw ddim hawl i astudio’r Vedas, a heb eu gwybod hwy, fyddai neb yn gallu adnabod y Brahma, na chael gwaredigaeth. Felly, nid oedd yn bosibl i wraig gael ei gwaredu. Arweiniodd ei hanghytundeb â’r ddysgeidiaeth hon hi at ochr ddiwygiadol y traddodiadau Hindŵaidd.

Ond daeth i adnabod cymuned Anglicanaidd o leianod Eingl-Gatholig Mair Forwyn (Wantage), a hwy a’i harweiniodd at Grist. Ond roeddent yn arswydo nad oedd hi’n fodlon troi ei chefn ar nodweddion Hindŵaidd eraill, ac fe fyddai hi’n croesawu gweinidogion o sawl traddodiad Cristnogol i gyfrannu i’r eglwys enfawr a adeiladodd hi i blant a gweddwon. Ysgrifennodd at y chwiorydd: ‘Dydw i ddim yn teimlo fy mod wedi fy rhwymo i dderbyn pob gair sy’n disgyn o wefusau offeiriaid ac esgobion; rwy newydd gael fy rhyddhau o iau’r llwyth offeiriadol Indiaidd … Rhaid i mi gael meddwl drosof fy hun. Rhoddodd Duw i mi gydwybod annibynnol.’

Roedd hi wedi troi ei chefn ar ei hetifeddiaeth, a’r canlyniad oedd ei bod hi’n byw ar ffin rhwng dwy ffydd a dau ddiwylliant, ac yn destun drwgdybiaeth gan y naill ochr a’r llall. Dyna paham, mae’n debyg, ar ôl ei marwolaeth ar 30 Ebrill 1920, yr aeth ei henw’n angof. Ond roedd hi’n arwres gref ac yn arweinydd sy’n haeddu ei chofio. Gwnaeth waith mawr fel athrawes, ac yr oedd hi ar y blaen yn datblygu dulliau oedd yn defnyddio’r ymennydd a’r dwylo. Dadleuodd yn erbyn priodi plant ac o blaid hawl gweddwon i ailbriodi. Yn ei dull o fyw yr oedd hi’n ragflaenydd i Ghandi, gan fyw’n syml heb eiddo ond ychydig ddillad a llyfrau. Sylwyd bod ei byw Cristnogol yn cadw’r elfennau gorau yn ei bywyd gynt fel Hindŵ. Teithiodd i Brydain (lle y bu’n dysgu Sansgrit yn yr ysgol fonedd i ferched yn Cheltenham) ac aeth i America. Ysgrifennodd am erchylltra bod yn wraig i Framin a chreulonder y system y trodd ei chefn arni. Nid oedd y Gristnogeth a’i derbyniodd yn rhydd o ragfarnau crefyddol yn erbyn gwragedd, ond fe wrthododd gael ei llyncu gan ragfarnau a rhagdybiaethau eglwysi’r bedwaredd ganrif ar bymtheg: ‘Rydych chi’n rhy ddysgedig ac ysbrydol, yn rhy ddoeth, yn rhy ffyddlon i’r ffydd yr ydych yn ei phroffesu i ddeall fy anawsterau i dderbyn yn llwyr y grefydd yr ydych chi’n ei dysgu.’

Ond erbyn hyn y mae’r calendr Anglicanaidd yn rhoi diwrnod i gofio am y wraig Indiaidd a gymerodd yr enw Mair wrth ddod yn Gristion. A dyna lle mae hi, rhwng Catrin o Siena a Gŵyl Philip ac Iago, ar Fai 1af. Diolch amdani, ei dewrder a’i dyfalbarhad.

           Enid Morgan

GiG Cymru

GIG CYMRU

 Diolch i’n Gwasanaeth Iechyd Gwladol

Os baner a sosbenni – a’u sŵn mawr
        sy’n morio’r clodfori,
   clyw yn nwfn ein calon ni
   y diolch n’all ddistewi.

Yn darian, yn dosturi – arwres
        drwy oriau’n trybini,
  chwaer yw hon, a’i charu hi
  a wnawn … nid jyst am ’leni.
                                                     Mererid Hopwood

 

Ar drothwy

Yr Alarch (Rhif 17), Hima af Klint, 1915, Moderna Museet, Stockholm, Sweden. Parth cyhoeddus – Public domain (Wikimedia)

Ar drothwy – ymdroi ar y ffin

Fel llawer un yr wythnosau diwethaf hyn, rwy wedi bod yn treulio amser yn yr ardd, yn meithrin prosiectau newydd, yn symud planhigion, yn dyfrhau’r egin bach gwyrdd ac yn dyfalu a ddaw pethau i ffrwythlondeb. Ac mae ’na lu o ddamhegion am chwynnu a thocio a bwydo a dyfrhau i ffurfio tomen o ystrydebau pregethrwrol. Mae hi’n gyfnod rhwng dau fyd, yn gyfnod ar drothwy. Byddai Elfed ap Nefydd yn ein cymell, pan oeddem yn fyfyrwyr yn y coleg yn Aberystwyth, i gofio bod angen edrych yn y drych wrth yrru car er mwyn medru gyrru ymlaen yn ddiogel – cymhariaeth weledol berthnasol iawn i’r ifanc gorhyderus eu bod yn gwybod popeth!

Ond ar y funud, wyddom ni ddim i ble rydyn ni’n mynd, dim ond na fydd pethau byth yr un fath eto; cawn ein dal rhwng hiraeth am a fu, ac ofn am y dyfodol. Mae hunanynysu rhag ofn rhywbeth er mwyn goroesi wedi arafu’r hen yn ein plith fwy nag roedden ni wedi arafu eisoes! Ond mae’r rhai sydd wedi gorfod addasu eu ffyrdd o weithio yn darganfod posibiliadau’r We, yn dysgu sut i wneud fideos a’u hanfon, yn ceisio arbed eu bywioliaeth, yn gorfod geni plentyn, yn gorfod claddu cymar oes – does dim amser i synfyfyrio, dim ond i geisio dod i ben a goroesi. Ar drothwy, paratoi i groesi’r rhiniog, petruso ar y ffin.

Ar un cyfnod yr oedd adnod 6 o Salm 16 yn golygu llawer i mi: ‘Syrthiodd y llinynnau i mi mewn mannau dymunol. Y mae i mi etifeddiaeth deg.’

Yn y Saesneg cyfieithir llinynnau fel ‘boundary lines’. Ond wir, ni chefais i erioed bod byw ar draws ffiniau yn lle dymunol. Yn wir, mae byw ar ffin yn aml yn golygu cael eich amau gan y naill ochr a’r llall. Bu ambell sant yn ymdrechu’n fwriadus i fyw ar ffin ei ddiwylliant, yn fath o arwydd i’w gyfoedion fod perthyn o lwyrfryd calon i un diwylliant yn unig yn rhywbeth y dylai Cristnogion ymochel rhagddo. Ystyriwch fywyd Ffransis o Assissi, a Julian, y wraig fu’n byw mewn cell ym merw peryglus y 14eg ganrif yn Norwich tra oedd pla a rhyfel yn rhuo o’i chwmpas; ac yn yr ugeinfed ganrif, Dorothy Day yn dewis byw gyda’r tlodion yn America, a Ghandi – bendith arno – yn sefyll ar y ffin rhwng crefyddau yn India.

Ond yn y bwlch rhwng un peth a’r llall mae yna bosibiliadau newydd. Mae pethau yn y fantol. Nid yn unig bod amgylchiadau’n ein newid ni, ond bod mwy o ryddid i ni newid pethau. Gallech honni bod hwn yn amser sanctaidd, yn rhodd, yn fan lle y gall rhywbeth cwbl newydd ddechrau. A gwewyr yw esgor ar fywyd newydd: drws i fynd trwyddo i ddechrau dysgu gwersi newydd am waith, ac amynedd, ac ymroddiad a dyfnder cariad. Yn enwedig i’r hen, sydd, fel yr ifanc, yn orhyderus eu bod yn gwybod popeth!

Mae’r pandemig hwn, a ragwelwyd flynydoedd yn ôl a’n rhybuddio amdano gan arbenigwyr, yn ein gosod ninnau rhwng dau gyfnod, dau fyd, gan ymddihatru o’n rhagdybiaethau a’n hawydd i rag-weld.

Mae gen i hen ffrind ysgol – gwraig sydd, wrth i minnau deipio’r geiriau hyn, yn gwybod bod ei gŵr yn gorwedd mewn ysbyty rhwng byw a marw. Mae hi’n medru ymddiried y bydd beth bynnag ddigwydd iddo, yn ôl ‘ewyllys Duw’. Mae ein cyfnod ni, a’n diffyg ymddiriedaeth ni, yn gwrthryfela yn erbyn y syniad o Dduw sydd fel petai’n lladd fan hyn, ac yn achub draw. Ond camddeall ydi hynny. Ymddiried y mae hi fod ‘popeth yn gweithio er daioni i’r rhai sy’n caru Duw’. Nid crefydd swcwr yw hynny, ond her. Mae’n fy atgoffa i’n ddwys o ddarn o un o gerddi rhyfeddol T. S. Eliot, ‘Four Quartets’ – na fedra i fentro’i gyfieithu’

I said to my soul, be still, and wait without hope,
For hope would be hope for the wrong thing; wait without love,
For love would be love of the wrong thing; there is yet faith.
But the faith and the love and the hope are all in the waiting.
Wait without thought, for you are not ready for thought:
So the darkness shall be the light, and the stillness the dancing.

 ‘Four Quartets’, T. S. Eliot (Section III, East Coker)

Porth i Weithredu a Myfyrio

Wyt ti’n gallu cofio rhyw gyfnod o newid sylweddol neu gyfnod o ddysgu dwys? Oes rhyw gymal wedi dy daro yn yr uchod? Os oes, dalia dy afael ynddo a sylwi ar dy ymateb – corfforol, meddyliol, emosiynol. Oes yna rywbeth y dylet ei wneud yn wahanol?

(Mae’r uchod yn ymateb i un o draethodau Richard Rohr yn ei lythyrau dyddiol ar wefan Centre for Action and Contemplation.)

Llun: Yr Alarch (Rhif 17), Hima af Klint, 1915, Moderna Museet, Stockholm, Sweden.

Enid Morgan

Emynau

Emynau

Mae’n rhyfedd fel ry’n ni’r Cymry yn aml iawn yn troi at emynau pan ry’n ni’n cael ein hunain mewn amgylchiadau anodd ac ansicr.

Ers i’r pandemig yma ein cyrraedd ni, mae yna lawer mwy o emynau i’w clywed ar y radio – Radio Cymru, beth bynnag. Mae fel tase’r hen emynau yma yn rhoi mynegiant i rywbeth na allwn ni ei roi mewn geiriau am y ffordd ry’n ni’n teimlo. A dyna gamp llenyddiaeth ym mhob oes, sef galluogi rhywun i ganfod llais sy’n siarad ar ei ran.

Roedd un emyn ar raglen Shân Cothi’n ddiweddar a oedd yn siarad ar ran llawer ohonom, yn arbennig o gofio am deuluoedd sydd wedi colli anwyliaid dros yr wythnosau diwethaf hyn i Covid-19.

Er ei fod yn emyn cyfarwydd, roedd ei glywed yn y sefyllfa ry’n ni ynddi heddiw bron iawn fel ei glywed am y tro cyntaf – mewn ffordd newydd.

O fy Iesu bendigedig,
unig gwmni f’enaid gwan,
ymhob adfyd a thrallodion
dal fy ysbryd llesg i’r lan;
a thra’m teflir yma ac acw
ar anwadal donnau’r byd
cymorth rho i ddal fy ngafael
ynot ti, sy’r un o hyd.

Rhof fy nhroed y fan a fynnwyf
ar sigledig bethau’r byd,
ysgwyd mae y tir o danaf,
darnau’n cwympo i lawr o hyd;
ond os caf fy nhroed i sengi
yn y dymestl fawr a’m chwyth,
ar dragwyddol graig yr oesoedd,
dyna fan na sigla byth.

Pwyso’r bore ar fy nheulu,
colli’r rheini y prynhawn;
pwyso eilwaith ar gyfeillion,
hwythau’n colli’n fuan iawn;
pwyso ar hawddfyd – hwnnw’n siglo,
profi’n fuan newid byd:
pwyso ar Iesu, dyma gryfder
sydd yn dal y pwysau i gyd.

     (EBEN FARDD, 1802–63)

Wrth bwyso ar yr Iesu yn y dyddiau anodd hyn, gweddïwn y cawn brofi’r cryfder hwn i ddal y pwysau i gyd.

Bedd Eben Fardd (Ebenezer Thomas), eglwys Clynnog Fawr.

Perthyn

Perthyn

Diolch i’r Parch Desmond Davies, Caerfyrddin am baratoi yr erthygl hon, ac i Seren Cymru am eu caniatad i’w chyhoeddi yn Agora.

Y mae byw drwy’r cyfnod hwn o hunan- ynysu ac ymbellhau cymdeithasol yn brofiad newydd a chwithig i bawb ohonom. Tra’n derbyn yn ddi- gwestiwn fod mesurau’r llywodraeth yn angenrheidiol er mwyn atal lledaeniad haint Covid-19 (gwell enw arno yn ôl amlwg ddigon fod y cyfyngiadau yn gwyrdroi patrwm bywyd yn gyfan gwbl. Wrth reswm, y mae’r dull newydd hwn o fyw ac ymddwyn yn gwbl groes i’r hyn yw hanfod eglwys, lle mae cydymgynnull a chydaddoli yn sylfaenol bwysig. Oddi mewn i gymdeithas yr eglwys yr ydym yn deulu – yn deulu Duw, yn deulu’r ffydd – ac y mae’r ymdeimlad o berthyn i’n gilydd fel brodyr a chwiorydd yng Nghrist yn greiddiol i’r cyfan.

Prawf

Pan aeth yr athronydd René Descartes ati i geisio prawf o’i fodolaeth, y canlyniad y daeth iddo oedd: ”Yr wyf yn meddwl, felly yr wyf” (“Cogito, ergo sum”).

Cofiaf John V. Taylor ar raglen deledu un tro, yn pwysleisio mai’r prawf a fedd y Cristion yw, ”Yr wyf yn perthyn, felly yr wyf”. Y mae i rywun honni bod yn Gristion heb berthyn, mewn modd ystyrlawn a gweithredol, i’r eglwys yn groesddywediad llwyr. Adroddir am y Cristionogion cyntaf, y sawl y disgynnodd yr Ysbryd Glân arnynt ar ddydd cyflawni cyfnod y Pentecost, eu bod “oll ynghyd yn yr un lle”.

O ganlyniad i’r aflwydd presennol nid yw’n bosibl i ninnau gyfarfod “yn yr un lle”, ac eisoes yr ydym yn ymdeimlo i’r byw â’r golled. Gallwn yn hawdd ddeall rhwystredigaeth Paul am iddo gael ei atal rhag gweinidogaethu i aelodau’r eglwys yn Rhufain. “Y mae hiraeth arnaf am eich gweld”, meddai, ac felly ninnau ‘nawr wrth inni gael ein hamddifadu o’r cyfle i gydgyfarfod. Tebyg mae’n siwr, oedd profiad Ioan ar ynys Patmos, ac yntau’n alltud unig yn hiraethu am gwmnïaeth ei gyd-Gristnogion. “Ioan, eich brawd” yw ei gyfarchiad iddynt.

Ar ddechrau ei lythyr o garchar i’w rieni, dyddiedig 14 Mehefin 1943, sgrifennodd Dietrich Bonhoeffer: “Wel, y mae’n Sulgwyn, ac yr ydym yn dal i gael ein gwahanu wrth ein gilydd … Pan glywais glychau’r eglwys yn canu y bore ‘ma, buaswn wedi rhoi’r byd i gael mynd i’r gwasanaeth, ond yn lle hynny dilynais esiampl Ioan ar ynys Patmos, a chynnal gwasanaeth bychan ar fy mhen fy hun. O’r braidd y teimlais yn unig, oherwydd yr oeddwn yn gwbl sicr eich bod chwithau gyda mi, ac felly hefyd y cynulleidfaoedd hynny y bûm yn dathlu’r Sulgwyn gyda nhw yn ystod y blynyddoedd a fu”. Er i Bonhoeffer fod ar ei ben ei hunan yn ei gell gyfyng, nid oedd wrth ei hunan.

Mae’n wirioneddol bwysig ein bod ninnau’n cofio yn awr, er bod drws y capel ynghau bod yr eglwys yn dal i fod, a’n bod ninnau’n dal i berthyn iddi. Er ein bod yn gaeth i’r tþ, ac er na fedrwn gyfarfod â’n gilydd wyneb yn wyneb, y mae ein cymdeithas â’n gilydd yn parhau yn ddigyfnewid. Oherwydd, “nid estroniaid a dieithriaid” ydym mwyach “ond cyd-ddinasyddion â’r saint”, ac ni all unrhyw haint na rhwystr amharu ar hynny. Mae’n dda clywed, felly, am eglwysi sy’n defnyddio pob dull posibl (llythyr; galwad ffôn; y dechnoleg fodern, ac ati) i gysylltu â’i gilydd fel aelodau, ac i gynnal a hyrwyddo yr ymdeimlad o berthyn i’w gilydd yn yr argyfwng presennol.

Y Pasg

Un peth sy’n od i’w ryfeddu eleni yw na chawsom gyfle i ddod ynghyd i ddathlu’r Groglith a’r Pasg. Eithr er na chynhaliwyd y gyfres hon o gyfarfodydd mor real a pherthnasol ag erioed. Ni all ei Ysbryd, yn dal i’w amlygu ei hun i’r sawl sy’n credu ynddo. Yn dilyn ei 
atgyfodiad, daeth at ei ddisgyblion, a’u cyfarch â’r gair “Tangnefedd”, hynny “er bod “y drysau wedi eu cloi”. “Canaf am yr addewidion”, medd Watcyn Wyn, ac y mae addewidion Iesu ynglþn â’i bresenoldeb di-dor gyda’i bobl gyn wired ag erioed: “Ni adawaf chwi’n amddifad; fe ddof yn ôl atoch chwi”; amser hyd ddiwedd y byd”.

Arculfe (VIIè siècle) & Saint Adamnan (≈624 – 704) / Parth Cyhoeddus – Public Domain

Profiad diangof yw dringo i fyny’r grisiau yn yr eglwys honno yng Nghaersalem a godwyd gan Helena (mam Cystennin Fawr) ar y fangre, yn ôl traddodiad, lle safai croes Iesu, ac yna disgyn drachefn i weld ”y man lle gosodasant ef”. Yr enw a roddwn ninnau, Gristnogion y Gorllewin, ar yr eglwys hon yw Eglwys y Beddrod Sanctaidd, eithr fe’i gelwir gan Eglwys Uniongred y Dwyrain yn Eglwys yr Atgyfodiad. Dyna, mewn gwiriondd, yw pob eglwys. Yn ddiamau, y mae’r Groes yn ganolog i ffydd a’i thystiolaeth eglwys Crist, ac fel rhan annatod o’r un dystiolaeth gelwir arni hefyd i dystio i fuddugoliaeth Calfarî, a’r bedd.

Y mae inni gysur mawr o wybod bod yr Iesu byw gyda ni yn awr. Heb-os fe â pla’r coronafeirws heibio, ryw ddydd (nid yw i barhau am byth; daw amser pan fydd brechlyn ar gael i’n diogelu rhagddo), ac yna cawn gyfle i ddod ynghyd unwaith eto, i adnewyddu ein perthynas â’n gilydd oddi mewn i’r coinonia Cristnogol. Yn y cyfamser, mawrygwn y ffaith ein bod yn perthyn i gymdeithas y saint, ac i eglwys “na chaiff holl bwerau angau y trechaf arni”.

Dichon y bydd yr argyfwng presennol yn fodd i ddyfnhau ein gwerthfawrogiad o’r gymuned ffydd, a’n hiraeth amdani.

Desmond Davies

Gŵyl Fai 2020

Gŵyl Fai 2020

Mae Gŵyl y Banc ddechrau mis Mai fel arfer yn cael ei chynnal ar ddydd Llun cynta’r mis. Y bwriad eleni, serch hynny, oedd cynnal yr ŵyl ddydd Gwener, 8 Mai, er mwyn nodi 75 mlynedd ers diwedd y rhyfela yn Ewrop ar 8 Mai 1945 – diwrnod VE (Victory in Europe). Bellach, mae Covid-19 wedi golygu na fydd unrhyw ddathliadau’n digwydd ar ŵyl Fai o gwbwl.

Ond mae’r garreg filltir hanesyddol yma yn gyfle i ni gofio, er ei bod hi’n 75 mlynedd ers i’r rhyfel ddod i ben yn Ewrop, fod ymarferion milwrol a’r gwariant ariannol ar baratoadau ar gyfer rhyfela wedi parhau. Ers y rhyfel mae llywodraethau’r Deyrnas Unedig wedi gwario cannoedd o filiynau o bunnoedd ar baratoi i fynd i ryfel, ac maent ar fin gwario rhagor.

Cyhoeddodd y llywodraeth yn ddiweddar ei bod yn codi’r gwariant milwrol o £2bn i £41.5bn. Caiff cyfran helaeth o’r arian hwnnw ei wario ar dros gant o awyrennau F-35 sydd wedi eu harchebu oddi wrth gwmni Lockwood.

F35. Awyrlu’r UD : gan Master Sgt. Donald R. Allen / Parth Cyhoeddus – Public domain

Mae’r arian yma’n fwy na dwywaith cymaint ag y mae’r Deyrnas Unedig yn ei wario ar geisio atal y bygythiad a ddaw yn sgil newid yn yr hinsawdd. Mae ganwaith yn fwy nag y mae’r llywodraeth wedi’i wario ar baratoi ar gyfer pandemig fel Covid-19, fel ry’m ni’n darganfod yn awr.

 

Dadl Ben Wallace, Ysgrifennydd Amddiffyn Prydain, mewn araith yn ddiweddar, yw bod ein gwariant milwrol yn ein galluogi i ymyrryd fel ‘grym er daioni’ mewn gwledydd lle mae gwrthdaro.

Ond, am yr ugain mlynedd diwethaf, bron, mae ymyrraeth milwrol y Deyrnas Unedig mewn gwledydd tramor wedi bod yn un o brif achosion gwrthdaro ac ansefydlogrwydd yn y byd. Mae ein hymyrraeth yn Irac ac yn Affganistan wedi cyfrannu tuag at greu mwy o ddioddefaint ac ansicrwydd yn y gwledydd hynny ac wedi hyrwyddo ffyniant mudiadau terfysgol fel Isis.

Ar hyn o bryd mae’r Deyrnas Unedig yn cyfrannu tuag at hyfforddi lluoedd milwrol Saudi Arabia yn ei hymosodiadau ar Yemen. Mae’r ymosodiadau hynny wedi achosi newyn enbyd yn y wlad, gan gyfrannu at gynnydd mewn afiechydon a chlefydau heintus. Mae Saudi Arabia wedi defnyddio arfau Prydain i fomio ysgolion, marchnadoedd ac ysbytai.

Ar ben y gwariant hwn i gyd, cyhoeddodd y llywodraeth yn y gyllideb ddiwethaf ei bod yn ‘creu cronfa newydd o £1bn i fenthyg arian i wledydd tramor i brynu nwyddau a gwasanaethau amddiffyn gan gwmnïau yn y Deyrnas Unedig’ – hynny yw, arfau. Y Deyrnas Unedig yw un o’r allforwyr arfau mwyaf yn y byd.

Ar achlysur cofio diwedd yr Ail Ryfel Byd, onid yw’r cynlluniau milwrol sydd ar droed gan y llywodraeth yn gywilydd ac yn warth, yn enwedig â ninnau yn y fath argyfwng ar hyn o bryd?

Wrth gloi, carwn dynnu eich sylw at ymgyrch ddiweddar ‘Healthcare, not Warfare’ gan Peace Pledge Union, gyda’r bwriad o bwyso ar y llywodraeth i wario mwy ar ‘Wella, nid Rhyfela’. Am fwy o wybodaeth:  

Mae Cymdeithas y Cymod wedi ryddhau’r neges yma o gefnogaeth i ymgyrch y PPU gan Mererid Hopwood:

Ac am na all bom waredu afiechyd,
Ac am na all gwn greu byd diofid,
Ac am na all ymladd na beunos beunydd
Wneud dim oll i wella’n gilydd

Heddiw
Trown beiriannau lladd yn beiriannau byw.

 

E-fwletin 3 Mai, 2020

Meudwyaeth

Wrth imi hunan-ynysu yma yn y tŷ, aeth fy meddwl ar grwydr at yr hunan-ynyswraig fwyaf dawnus a welodd y byd yma erioed. Rwy’n sôn am Emily Dickinson, bardd anhygoel o wreiddiol ei threiddgarwch. Am ugain mlynedd olaf ei bywyd anaml iawn y deuai allan o’i hystafell, heb sôn am fynd allan o’r tŷ. Yno y byddai gyda’i myfyrdodau a’i llythyrau a’i cherddi. O’i dyddiau ysgol gwrthododd blygu i dderbyn Calfiniaeth. Eithr datblygodd ryw gyfriniaeth bersonol, gan ei gweld ei hun mewn perthynas agos gyda Duw a Christ. O ran ei chrefydd yr oedd hi’n gwbl arbennig

Some keep the Sabbath going to church,
   I keep it staying at home
with a Bobolink for a chorister
   and an orchard for a dome.

Meddai hi wedyn am y ffordd y byddai pobol gynt yn credu:

Those dying then knew where they went,
   They went to God’s right hand;
That hand is amputated now
   And God cannot be found.

Mewn un llythyr mae’n dweud “Does gen i ddim parch at athrawiaethau.”

We both believe and disbelieve
   a hundered times an hour

Meddai am Iesu mewn cerdd arall:

He strained my faith...
Hurled my belief...
Wrung me with anguish...
Stabbed [me] while I sought His sweet forgiveness.

Ychydig sydd wedi canu am Iesu mewn ffordd mor rymus. Ond  go brin fod neb ychwaith, ar wahân i Ann Griffiths, wedi dangos y fath gariad tuag at Iesu. Lawer gwaith mae ei cherddi yn llawn sôn am fod yn briod â Iesu. Bydd rhai yn honni iddi wisgo gwyn bob dydd oherwydd ei bod am chwarae’r rhan yna, yn briodferch y Gwaredwr. Yr oedd ei charwriaeth gyda Christ yn angerddol, ond yn amhosib.

Chwilio am Iesu wnâi hi, a chael dysgeidiaeth ac athrawiaeth yn hollol ofer. Mewn un gerdd y mae hi’n dweud, pan fo pob cred wedi methu, o leiaf mae gweddi ar ôl:

At least to pray at last is left,
   Oh Jesus in the Air,
Your room I know not which it is -
   I'm knocking everywhere.

A dyna chi ar unwaith yn cofio ymchwil Ann Griffiths:

Byw dan ddisgwyl am fy Arglwydd,
    bod, pan ddêl, yn effro iawn
i agoryd iddo’n ebrwydd
    a mwynhau ei ddelw’n llawn.

Roedd Emily Dickinson, fel Ann Griffiths, yn defnyddio’r un ddelwedd, ei gweld ei hun yn briodferch i’r Iesu.

        I am ashamed - I hide - I hide
          What right have I to be a bride

Eto gwyddai fod ganddi addewid Duw y byddai hi yn dod i’r briodas honno,

        To that new Marriage, Justified
              through Calvaries of Love 

Dim ond athrylith a allai ganfod “Calfaria” yn y lluosog i ddisgrifio cariad diddiwedd Duw yng Nghrist. Ac wrth wynebu nosau a dyddiau diddig yn fy unigrwydd, bydd gweledigaethau Emily Dickinson yn gwmni a fydd yn fy syfrdanu ar bob tudalen.

Coch gwyn a gwyrdd

“Ar Fai y cyntaf helpwch yr Urdd
i droi’r diwrnod yn goch, gwyn a gwyrdd”

Mae Urdd Gobaith Cymru wedi cyhoeddi bod 1 Mai 2020, yn Ddiwrnod Coch, Gwyn a Gwyrdd, ac y bydd yn codi arian i Llamau, prif elusen ddigartrefedd Cymru, ar y diwrnod arbennig yma. Mae aelodau a ffrindiau enwog yr Urdd yn annog pawb i gymryd rhan, trwy enwebu pum person i wisgo coch, gwyn a gwyrdd.

Mae teuluoedd, plant a hyd yn oed anifeiliaid anwes yn cael eu hannog i wisgo lliwiau’r Urdd. Gall pobl rannu eu lluniau ar y cyfryngau cymdeithasol drwy ddefnyddio’r hashnod #UrddLlamau ac enwebu 5 person i wneud yr un peth. Gallwch gyfrannu drwy decstio URDD a’r swm yr hoffech ei gyfrannu, e.e. URDD5 i gyfrannu £5, at 70085. Mae tudalen justgiving hefyd ar gael: https://www.justgiving.com/cochgwynagwyrdd.

Mae gwaith Llamau, prif elusen ddigartrefedd Cymru ar gyfer pobl ifanc a menywod sy’n agored i niwed, yn bwysicach nag erioed. Mae’r elusen yn adrodd cynnydd yn nifer yr achosion o drais domestig, yn ogystal â phobl ifanc sy’n wynebu digartrefedd, gyda sofa surfers yn gadael cartrefi ffrindiau a theulu oherwydd y mesurau llymach ar hyn o bryd. Mae angen help ar Llamau i gefnogi’r bobl ifanc, y menywod a’r plant sydd yn eu gofal yn ystod y cyfnod hwn – gyda nifer heb fynediad i ardd na llefydd i chwarae ac ymlacio.

Dywedodd Sian Lewis, Prif Weithredwr Urdd Gobaith Cymru: “Fel mudiad ieuenctid mwyaf Cymru, roedden ni’n teimlo’n gryf y dylai’r Urdd fod yn gwneud rhywbeth positif i helpu ein partneriaid, Llamau. Mae’n gyfnod lle mae plant a phobl ifanc wedi dod yn ymwybodol iawn o anghenion cymdeithasol a sut gallan nhw helpu. Mae hefyd yn gyfnod lle mae croeso i rywbeth ychydig ysgafnach, felly gobeithio y bydd Diwrnod Coch, Gwyn a Gwyrdd yr Urdd yn rhoi gwên ar wynebau pobl, yn gyfle i rannu lluniau hwyliog ar-lein ac i godi rhywfaint o arian ar yr un pryd.”

Mae Llamau yn sefydliad sy’n gweithio gyda phobl ifanc a menywod bregus. Mae eu gwasanaethau hanfodol yn cynnwys – llety i bobl ifanc 24 awr y dydd, llochesau cam-drin domestig a chyngor ar wasanaethau cymorth argyfwng i bobl ifanc a menywod sydd mewn perygl o fod yn ddigartref neu o ddioddef camdriniaeth ddomestig, gan gynnwys Llinell Gymorth Digartrefedd Ieuenctid.

Wrth i’r sefyllfa fyd-eang COVID-19 barhau i esblygu, gwyddom fod hwn yn gyfnod anodd i lawer. Mae’n debygol o fod yn gyfnod anodd dros ben i’r bobl y mae Llamau yn eu cefnogi. Nid oes gan lawer ohonynt gefnogaeth ffrindiau a theulu fel sydd gan lawer ohonom ni, a thra mae eraill yn byw ‘adref’, yn anffodus nid yw’r adref hwnnw’n debygol o fod yn lle diogel.

Mae hwn yn gyfnod ansicr a phryderus i bawb a gwyddom fod gennych eich pryderon a’ch blaenoriaethau eich hunain. Fodd bynnag, os ydych mewn sefyllfa i helpu, byddem yn gwerthgfawrogi eich cefnogaeth. DIOLCH.

Cofiwch ddefnyddio #UrddLlamau i ddangos eich cefnogaeth ar y cyfryngau cymdeithasol.

Gellir cael mwy o wybodaeth am Llamau ar www.llamau.org.uk.