Archif Awdur: Golygydd

Darlith Flynyddol Ystafell Fyw Caerdydd

Darlith Flynyddol Ystafell Fyw Caerdydd

Cynhelir 10ed Darlith Flynyddol Stafell Fyw Caerdydd ar 19 Mehefin yn yr Hen Lyfrgell, Yr Ais, Caerdydd, rhwng 7 a 9 y.h.

Traddodir y ddarlith ar y testun ‘Diogelu’r genhedlaeth nesaf rhag niwed’ gan yr Athro Samantha Thomas. Prifysgol Deakin, Melbourne, Awstralia.

Croeso mawr i bawb.

Gellir cofrestru ar livingroom-cardiff.com neu drwy eu ffonio ar 029 2049 3895

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

 

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 

Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

 

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

 

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

 

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

 

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 

Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

Cynhadledd 2018

Dyddiad i’r dyddiadur!

Cynhadledd Flynyddol C21

‘Gwneud Synnwyr o’r Ysgrythur’

yng nghwmni’r Tra Pharchedig Jeffrey John, Deon St Albans

dydd Sadwrn 30 Mehefin yng Nghapel Salem, Treganna, Caerdydd

 

Lawrlwythwch y poster yma

Yn Deg Oed

Yn ddeg oed

Mae Cristnogaeth 21 yn ddeg oed eleni. Mae dweud hynny braidd yn ymhonnus, wrth gwrs, fel petaem yn hawlio ‘Cristnogaeth’! Mae awgrymu mai dyma Gristnogaeth yr unfed ganrif ar hugain yr un mor ymhonnus, wrth gwrs. Parhad, atodiad, trafodaeth, amrywiaeth, darganfod, dysgu, ysgogi yw Cristnogaeth 21, a hynny’n barhad o hen, hen draddodiad. Mae’r ffydd Gristnogol wedi parhau’n ffydd fyw oherwydd bod yr eglwys a Christnogion wedi rhannu a thystio mai mudiad ydyw – neu, yng ngeirfa’r Pentecost, yr Ysbryd ar waith – a bod y gwaith a’r dystiolaeth mor fyw ac amrywiol ag erioed. Mae Cristnogaeth 21 mor hen â hynny! Mae hynny’n golygu rhyw ddeialog barhaus, neu berthynas fyw, â’n gorffennol, â’r Beibl ac â’n gilydd. Neu, a’i roi yn iaith heriol a chyfeillgar Iesu: ‘Pwy y mae pobl yn dweud wyf fi ?’ – a chwestiynau eraill.

Pan ddechreuodd Cristnogaeth 21 fel gwefan ddiwedd 2008 roedd y bwriad yn syml, sef cyflwyno:

           lle i drafod y ffydd heb ddisgwyl unffurfiaeth,

            fforwm i ystod eang o safbwyntiau diwinyddol Cristnogol,

           a chyflwyno deunydd gwerthfawr ac adeiladol i ddilynwyr Iesu yn yr 21ain ganrif,

            – a hynny yn ‘gwrtais a gonest’.

Fe ddylai pawb oedd â’u bysedd ar byls datblygiad a dirywiad Cristnogaeth yng Nghymru sylweddoli bod gwir angen fforwm o’r fath, oherwydd:

  • mai prin yw’r cyfleoedd a’r lle i drafod, yn y Gymraeg, ein ffydd yn gwbwl agored a bod y drafodaeth honno’n agored i bawb yn ddiwahân, oddi mewn neu oddi allan i’r eglwys;
  • bod llwyddiant a’r twf mewn Cristnogaeth geidwadol, efengylaidd (mewn mannau, ffwndamentalaidd) yn arwain at honiad mai dyma’r ‘unig efengyl’, a hynny’n arwain at feddiannu Efengyl Crist, ymbellau oddi wrth Gristnogion eraill, a magu rhagfarnau,gelyniaeth a diffyg goddefgarwch mewn byd sy’n llawn rhagfarnau.

Bu peth ymateb disgwyliedig negyddol i C21. Daeth yr ymateb eithafol pan ddywedwyd mai ‘gweinidogion wedi ymddeol ac wedi methu yn eu gweinidogaeth, yn ogystal â’u siomi yn y mudiad ecwmenaidd’ oedd tu ôl i’r wefan. Mae’r geiriau i’w gweld rhwng cloriau cyfrol glawr caled ar hanes Cristnogaeth yng Nghymru. Achosodd yr ymateb ddryswch a thristwch yn ein plith, a’r unig eglurhad y gallem ei gynnig oedd mai rhagfarnau dall ac anwybodus oedd tu ôl i’r feirniadaeth a’i bod yn brawf pendant fod angen cyfrwng fel C21 yn y Gymru hon.

Mae’n llawer rhy fuan i ddweud beth yw lle a dylanwad C21. Ond o ddechrau bychan gwefan syml a Bwrdd Clebran (sef seiat/fforwm drafod), mae’r gweithgarwch wedi datblygu. Erbyn hyn, mae e-fwletin wythnosol a rhai cannoedd yn ei dderbyn; mae cynhadledd flynyddol ac encil blynyddol yn cael eu cynnal, a’r niferoedd yn tyfu bob blwyddyn; mae cylchgrawn digidol, Agora, wedi gweld cynnydd yn y niferoedd sy’n cyfrannu i’r wefan; mae un neu ddau o grwpiau lleol yn cyfarfod; ac mae nifer (5) o gyhoeddiadau wedi ymddangos sy’n ganlyniad uniongyrchol i sefydlu Cristnogaeth 21.

Mae methiannau hefyd sydd yn profi mai bregus iawn yw Cristnogaeth 21. Criw bychan ydym ac ar y cyfan criw hŷn ydym, ond gyda blynyddoedd o brofiad o fewn a thu allan i’r bywyd eglwysig. Prin iawn yw’r seiadu ar y wefan ac er bod rhai o safwynt efengylaidd wedi deall ein bwriad ac yn cyfrannu, ychydig iawn ydynt, ac rydym yn ddiolchgar iddynt. Nid yw cyhoeddusrwydd C21 wedi bod yn ddigonol chwaith ac nid yw trwch aelodau ein heglwysi yn gwybod dim am C21. Mae’r anwybodaeth honno yn wir hefyd yn achos Cymry Cymraeg sydd wedi hen droi cefn ar yr Efengyl a’r eglwys. Mae cymaint o Gymry Cymraeg (fel y Cymry di-Gymraeg a’r Saeson) mewn anwybodaeth lwyr am y ffydd Gristnogol a heb unrhyw le, o bosibl, i ofyn eu cwestiynau, rhannu eu meddyliau a herio ein honiadau.

Cristion

A ninnau’n dathlu’r deg gyda chynhadledd yng Nghaerdydd ynglŷn â darllen y Beibl heddiw, mae’n braf cael diolch i dîm golygyddol Cristion (Trydar @cristion_net) sydd a’u tymor o bum mlynedd wedi dod i ben, ac i ddymuno’n dda i Owain Llŷr ar ddechrau ei dymor yntau.

Mae cyfraniad olaf Gwenno Mererid, ‘Newid’, yn gyfraniad gonest, na fyddai Gwenno, efallai, wedi’i ysgrifennu ar ddechrau ei thymor. O edrych yn ôl ar ei chyfraniadau, roedd llawer o gwestiynau, amwyster a gonestrwydd yn ei herthyglau. Mae’n cydnabod hefyd mai wrth ddechrau ei chyfraniadau yr oedd yn ‘llachar, yn newydd, yn sgleinio â bywyd yn syml. Erbyn hyn dwi’n teimlo fel potyn metal wedi ei dolcio’. Bellach yn briod ac yn fam, nid yw’n dweud beth sydd wedi’i tholcio – mae colli rhywun agos ac ifanc yn dolc sy’n aros – ond mae’n dweud hefyd fod y newidiadau mwyaf dramatig yn digwydd i bobl sydd wedi cael eu magu yn y traddodiad crefyddol ceidwadol. Mae’n cydnabod ei bod, wrth fynd yn hŷn (aeddfedu?), yn newid, yn cwestiynu pendantrwydd ac yna, y geiriau ardderchog hyn: ‘Wrth fynd yn hŷn, ella bod fy ffydd i ddim mor gadarn, ond [mae] yn ddyfnach rhywsut.’ Mae cyfeillion Cristnogaeth 21 wedi cydnabod o’r dechrau bod yn rhaid i’r eglwys a phobl tu allan i’r eglwysi wybod y gall ansicrwydd a chwestiynau fod nid yn gymaint yn rhwystr i ffydd, fel y cred rhai, ond yn gymdeithion ffydd hefyd. Mae Gwenno yn dyfynnu nofelydd o’r enw Anne Lamont sy’n dweud nad amheuon sy’n groes i ffydd, ond sicrwydd neu – yn iaith Gwenno – bendantrwydd. Mae’r Beibl a chyfoeth yr etifeddiaeth Gristnogol yn tystio i hynny.

‘Uniongrededd hael’ yw teitl ysgrif Rhys Llwyd. Fe fydd Rhys yn gwybod (ac mae wedi cyfrannu i seiadau Cristnogaeth 21) fod yna nifer o safbwyntiau, radical a thraddodiadol-uniongred hefyd, sy’n troi at C21 am nad ydynt mor ymwybodol ag eraill o’r labeli sy’n ein baglu a’n rhannu. Mae uniongrededd hael yn nodweddu llawer o Gristnogion ‘efengylaidd’ o fewn yr eglwysi enwadol ond a fyddai’n anghyfforddus iawn mewn cylchoedd caeedig Cristnogol. Mae tuedd i ymhyfrydu, ond yn wylaidd ac edifeiriol, o fewn cylchoedd ‘efengylaidd’ mai nhw yw’r Cristnogion go iawn sydd ar ôl yng Nghymru, sef ‘gweddill ffyddlon etholedig Duw’. Dyna’r traddodiad y magwyd Rhys ynddo ac er ei fod yn parhau i arddel y ffydd efengylaidd mae ei ddealltwriaeth o’i hystyr bellach yn llai cyfyng a dogmatig ac yn fwy crwn ac amlhaenog. Ond, meddai, ‘Mae un egwyddor, un sylfaen lle nad yw “trafod” yn bosibl, sef Iesu ei hun. Nid safbwynt na chysyniad diwinyddol fu farw ar y Groes, ond person, annwyl Iesu sy’n fawr fel Duw a mawr fel dyn.’

Yn y berthynas rhwng Cristnogion a’i gilydd, mae’n hollbwysig gwybod, er mwyn rhannu’n agored y pethau y gallwn wahaniaethu arnynt. Mae’n ddiddorol fod Rhys yn dweud ‘nad yw trafod yn bosibl ynglŷn â Iesu ei hun’. A yw’r gair terfynol wedi’i ddweud am Iesu oherwydd Crist byw ydyw a grym ei atgyfodiad yn ddiderfynau? Go brin y gellir ei gyfyngu i athrawiaeth na phrofiad personol. Ac o ddilyn Iesu, ei gydnabod yn Arglwydd ein bywyd a’i eglwys (gan wybod bod angen egluro/ esbonio arwyddocâd y gair ‘Arglwydd’) yn ogystal â gwrando ar dystiolaeth yr Efengylau a’r Eglwys Fore, mae’n anodd peidio credu na all Iesu fod yn ddim ond sylfaen ein hundod a’n tystiolaeth i gariad adnewyddol Duw. Go brin fod ‘Pwy y mae pobl yn dweud wyf fi?’ ac ‘Ond pwy ydach chi yn meddwl wyf fi?’ yn gwestiynau ddoe.

Beth am ddod i’r gynhadledd yng Nghaerdydd ar 30 Mehefin? ‘Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John, Deon St Albans, yng Nghapel Salem, Treganna, Caerdydd, 10.00–2.15 (dewch â’ch cinio ysgafn eich hun. Coffi a the ar gael).

Beth am gofrestru i dderbyn yr e-fwletin wythnosol, neu ei ddarllen ar ein gwefan? Beth am bori yn www.cristnogaeth21.cymru a chael eich bodloni fod yna drafodaeth a chyfraniadau gwerthfawr i’r meddwl Cristnogol yng Nghymru?

 

 

E-fwletin 3 Mehefin 2018

Druan o’n pregethwyr

Rwy’n tybio y bydd canran uchel o ddarllenwyr y bwletin wedi mynychu tŷ cwrdd o ryw fath y bore ‘ma.   Oedd eich hymdrech werth eich hamser?  Oedd ymdrech y pregethwr neu bregethwraig gwerth ei hamser hithau? 

Yn ystod yr wythnos, fe glywais stori ddiddorol.   Wrth fynd am dro ar brynhawn Sul, fe gwrddodd ffrind i mi â chyfaill oedd wedi bod i oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” gofynnodd un i’r llall.   Dyma’r cyfaill yn ateb mai hwnnw oedd y bore Sul mwyaf ysbrydoledig iddo gael mewn oedfa ers blynyddoedd lawer, â’r pregethwr gwych iawn wedi gwneud iddo feddwl yn ddwys am bethau.   Ymlaen aeth y ddau ar eu teithiau gwahanol.   Ymhen ychydig, daeth y ffrind ar draws person arall, oedd wedi bod i’r un oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” oedd y cwestiwn i hwn hefyd.    Roedd yr ateb yn un tra gwahanol.  “Sai’n gwybod beth maen nhw’n gweld yn y pregethwr ‘na.   Dim lot am bwyti fe.  Yn ddigon di-fflach bore ‘ma”. 

Dau berson hyddysg a diwylliedig, wedi eistedd yn yr un adeilad yn gwrando ar yr un bregeth gan yr un pregethwr.  Un wedi ei ysbrydoli, y llall ddim wedi deall.  Un yn canmol, a’r llall mewn niwl. 

Beth sydd i’w ddysgu o hyn?

Wrth feddwl am y pregethwr, rhaid cydymdeimlo ag yntau wedi ei holl ymdrech.   Mae’r arddull sy’n deffro’r enaid yn amrywio o berson i berson, ac mae cyfathrebu o ben blaen capel neu eglwys yn dueddol o ddibynnu ar ddulliau cyfathrebu unffurf.  O leiaf yn yr achos hwn, roedd un cyfaill wedi cael balm i’w enaid a chyfeiriad i’w wythnos.   Tybed faint o ganran o gynulleidfa sy’n cael ei chyffwrdd mewn gwirionedd yn wythnosol?

Wrth edrych o berspectif y gynulleidfa, mae’n werth sylweddoli yr amrywiol anghenion sy’n bodoli o flaen trwyn y pregethwr.  Rhai blynyddoedd yn ôl roedd addysgwyr yn rhannu plant i dri categori o ddysgwyr – y clywedol, y gweledol a’r kinesthetig.   Roedd i bob un ei anghenion ei hunan – rhai yn dysgu orau trwy weld, rhai trwy wrando ac eraill trwy wneud.   Rwy’n berson radio, tra bod fy ngwraig yn dibynnu ar luniau teledu am ei mwynhad.  Un ohonom ni’n ddysgwr gweledol a’r llall yn glywedol.

Ydy hyn yn esbonio pam, yn rhannol, mae’n eglwysi yn gyffredinol yn edwino?  Wrth weithredu llai, ac ymfalchïo mewn tlodi gweledol di-addurn ein hadeiladau, mae addolwyr capeli Cymru wedi gorfod dibynnu ar fod yn ddysgwyr clywedol.   Crefydd radio yw’n crefydd gyfoes, mewn oes pan fo cymaint arall yn bosib.     Druan o’n pregethwyr. 

http://www.lancsngfl.ac.uk/projects/behaveattend-new/download/76/19_Learning_Styles.pdf?s=!B121cf29d70ec8a3d54a33343010cc2

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

E-fwletin Mai 27,2018

Iesu Hanes.

Carwn dynnu eich  sylw at gyfrol Maldwyn Griffiths, The Historical Jesus, The origins of Christian Belief. Austin Macauley Publishers. 2018. £8.99. Gellir pwrcasu copi gan Amazon am bris gostyngol neu’r cyhoeddwyr am y pris uchod.

Llawfeddyg ac Athro wedi ymddeol yw’r awdur, mab y mans ac aelod meddylgar o Eglwys Bresbyteridd Cymru, ond aelod gydag amheuon. O ddyddiau coleg yn Lerpwl pan oedd yn Llywydd Mudiad Cristnogol y Myfyrwyr (SCM) hyd heddiw y mae wedi holi yr hyn y mae ef ei hun yn ei gredu. Y ddau arwr yn ei fywyd yw ei dad a Dietrich Bonhoeffer. Yn ei gyflwyniad rhydd sylw manwl i Bonhoeffer y dyn a’i feddyliau. Roedd ei dad a Bonhoeffer wedi pwysleisio y wedd foesol i’r Ffydd Gristnogol ac y mae’n cydnabod eu dylanwad arno wrth iddo weithredu a gwneud penderfyniadau yn ei fywyd, ond prysura i ychwanegu nad efo sicrwydd absoliwt. A dyna fyrdwn ei gyfrol, ymdrech i ddeall tarddiad y credoau sydd yn sail i ffydd Cristnogion. Mae’n dyfynnu Tolstoy yn arwyddocaol iawn ar ddechrau ei gyfrol!

Fel mae’r teitl yn datgan mae’n ceisio deall yn nhermau ei chrud Iddewig a’i chefndiroedd hanesyddol – yn grefyddol, yn wleidyddol ac yn gymdeithsol. Rhydd sylw i’r modd y lluniwyd canon yr Hen Destament a’r Newydd. Yna aiff ymlaen i drafod ac i gwestiynu rhai agweddau ar gynnwys y Testament Newydd yn fanwl trwy neilltuo penodau i Enedigaeth Iesu, Ioan Fedyddiwr, yr Iesu Carismataidd,, Dysgeidiaeth Iesu, Yr Wythnos Fawr a’r Atgyfodiad ac ymateb ei ddilynwyr iddo. Yna rhydd sylw i Paul a’r Eglwys Fore, yr Ymgnawdoliad a Chredo Nicea. Yn ei ddiweddglo mae’n rhannu ei gasgliadau gyda’r darllenydd.

Dengys y gyfrol ei fod wedi darllen gweithiau rhai fel Schweitzer, Vermes,Saunders, a Crossan yn ogystal â Richard Holloway. Dengys ei fod yn uniaethu ei hun gyda’r Cristnogion meddylgar hynny nad ydynt yn derbyn y Beibl yn llythrennol. Ceisio darganfod Iesu hanes a wna y tu hwnt i’r holl ddehongliadau gwahanol yn y Testament Newydd ei hun a’r gwisgoedd diwinyddol sydd wedi eu lapio amdano dros y blynyddoedd. Y mae’n gwrthod yr enediageth wyrthiol ar sail camgyfieithu, a hefyd ymwrthyd ag atgyfodiad corfforol. Un ymysg eraill oedd Iesu gwr y gwyrthiau ac nid ef oedd y cyntaf na’r olaf i gael ei ystyried yn blentyn i Dduw. Ai arwyddocad Iddewig yn unig oedd i’r Deyrnas neu â  oedd arwyddocad byd-eang iddi? Mae Hanes ac Ysgrythur yn gwahaniaethu. Anodd meddai yw cysoni Peilat di-dostur llyfrau hanes efo Peilat cyfaddawdus y Testament Newydd. Fel Cynog Dafis ac Aled Jones Williams gwêl fod Duw yn broblem a chaiff ei hun yn cytuno hefo Richard Holloway â oedd yn ystyried Duw yn amherthnasol mewn dadleuon moesol ac felly yn amherthnasol i’n bywyd pob dydd.

Sylw treiddgar a phryderus o’i eiddo wrth drafod Credo Nicea oedd i’r Cyngor benderfynu ar un safbwynt ac un safbwynt yn unig a gwae pwy bynnag sydd gyda safbwynt gwahanol – yr heretig esgymun. Ond yn fwy na hynny y mae yna awgrym fod y Cynghorau Eglwyig â luniodd y credoau ddim yn annhebyg i’r pwyllgor hwnnw a gyfarfu i lunio llun ceffyl ond ar y diwedd yr hyn a gafwyd oedd llun camel ! Rheidrwydd felly yw bod yn ffyddlon i’r camel !

Cyfrol ddarllenadwy yw hon sydd yn trafod yn ofalus y cwestiynau y mae’r meddylgar yn eu gofyn yng ngholeuni rheswm, ysgolheictod diweddar a meddylfryd ein hoes. Cerddodd daith y mae llawer ohonom yn medru ein huniaethu ein hunain â hi. A thaith anorffen yw !

 

 

Derbyn yr e-fwletin

Os hoffech barhau i dderbyn newyddion C21 gan gynnwys yr e-fwletin wythnosol drwy e-bost, cofiwch bod angen cadarnhau hynny cyn nos yfory, 24 Mai. Anfonwch neges at cristnogaeth21@gmail.com a rhowch y gair DERBYN yn y blwch ‘Pwnc’.

Diolch yn fawr.

Dwn i ddim

‘Dwn i ddim …’

Mae gan wleidyddion fel arfer lawer i’w ddweud. Ond ymadrodd fyddwch chi prin yn ei glywed yn dod o’u genau yw ‘Dwn i ddim’. Yn wir, mae peidio gwybod pethau wedi troi yn arwydd o wendid ym marn y cyhoedd, neu o leiaf ym marn y cyfryngau.

Dwn i ddim pryd yn union y dechreuodd hyn. Efallai mai methiant Dan Quayle i sillafu’r gair ‘potato’ yn ystod ymgyrch etholiadol yr Unol Daleithiau yn 2008 oedd un o’r camau tyngedfennol. Byth oddi ar hynny mae gofyn cwestiynau o’r fath i wleidyddion – sillafu, symiau, cwestiynau o’r arholiad ar gyfer darpar-ddinasyddion Prydeinig – wedi dod yn gêm gan y cyfryngau torfol, yn enwedig wrth ddarlledu’n fyw.

Weithiau, wrth gwrs, mae’r cwestiynau nad oes modd eu hateb yn bwysicach na hynny – cofier methiant Diane Abbott i wybod cost polisi ei phlaid ei hun parthed plismona yn ystod etholiad cyffredinol 2017. Erbyn hyn, fe wyddom fod effeithau diabetes yn pwyso’n drwm arni ar y pryd.

Mae digwyddiadau fel hyn wedi peri i wleidyddion deimlo mai dweud ‘Dwn i ddim’ yw’r peth gwaethaf posibl. Yr enghraifft ddiweddaraf o rywun ddioddefodd yn sgil y gred honno wrth i mi sgrifennu yw Amber Rudd, a oedd yn amlwg yn methu ateb yn gyflawn rai o gwestiynau Pwyllgor Materion Cartref Tŷ’r Cyffredin, ond yn credu mai’r peth gorau fyddai ceisio swnio’n bendant yn ei hymateb. Y canlyniad oedd iddi gamarwain y Pwyllgor. Pe bai wedi dweud “Dwn i ddim”, mae’n bosibl y byddai hi’n dal yn ei swydd o hyd.

Yr eironi, wrth gwrs, yw fod ceisio sicrwydd a phendantrwydd wrth lefaru yn ei gwneud hi’n debycach y bydd gwleidydd yn llefaru celwydd, neu o leiaf yn dweud rhywbeth anwir, hyd yn oed os nad o fwriad. Mae hyn wedyn yn tanseilio’i hygrededd yng ngolwg y cyhoedd – ac yn cynyddu’r duedd i ddymuno ymddangos yn bendant am bob dim.

Mae’r duedd hon wedi cyrraedd uchafbwynt newydd yn ystod yr wythnosau diwethaf yn y trafodaethau am drefniant tollau newydd gyda’r Undeb Ewropeaidd. Nid oes unrhyw gynllun pendant wedi ei gyflwyno gan neb y gellid ei ddadansoddi a’i drafod yn rhesymol. Ond nid yw hyn yn atal gwleidyddion a sylwebyddion rhag datgan yn gwbl glir beth fyddai canlyniadau cynlluniau nad ydynt eisoes yn bodoli. Y gwir yw mai’r geiriau “dwn i ddim” yw’r unig rai all ateb cwestiynau megis: “Pa fath o beth fyddai undeb tollau newydd?”, “A ellir cael trefniant fydd yn cadw’r ffin yn Iwerddon yn agored?” neu “Beth fyddai canlyniadau peidio â chael trefniant tollau newydd?” Ychydig iawn o gyhoeddusrwydd gafodd sylwadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth, megis cyflwyniad difyr a manwl Lars Karlsson o flaen Pwyllgor Ymadael â’r Undeb Ewropeaidd Tŷ’r Cyffredin ar 20 Mawrth, sy’n esbonio bod llawer mwy y gellid ei wneud i greu ffin ddidrafferth yn Iwerddon nag y mae rhai yn tybio – ond llai nag mae eraill yn honni! A’i ateb i ambell gwestiwn oedd, “Dwn i ddim”!

Wrth gwrs, mae ffug sicrwydd wedi cael enw drwg iawn yn dilyn refferendwm 2016. Nid sôn yr ydwyf fan hyn am yr addewid ar ochr y bws coch parthed ariannu’r Gwasanaeth Iechyd, ond cofio i Boris Johnson, Michael Gove, David Davis a Liam Fox oll ddweud mai mater rhwydd iawn fyddai negodi trefniadau masnach ar gyfer y Deyrnas Unedig gyda’r Undeb Ewropeaidd wrth i ni ymadael. Efallai mai un o gamau moesol (os nad gwleidyddol) gorau Theresa May oedd gosod y dynion hyn yng ngofal y trafodaethau, gan sicrhau felly y byddai angen iddynt gymryd cyfrifoldeb personol am eu sylwadau pe byddai eu rhagfynegiadau hyderus yn profi’n anghywir.

Os anghywir y profant, nid y Deyrnas Unedig fydd y wlad gyntaf i ddarganfod y gwirionedd hwn am ddatganiadau carlamus parthed rhwyddineb camu i annibyniaeth oddi wrth uned fwy. Does ond angen meddwl am beth ddigwyddodd i addewidion arweinyddion De Swdan wrth iddi dorri’n rhydd oddi wrth y Swdan, neu Eritrea wrth iddi ddod yn annibynnol ar Ethiopia. Hyderu am ddyfodol gwell oedd dinasyddion y ddwy wlad newydd hyn, ond nid felly y bu – hyd yma, o leiaf. Calonogol felly yw bod mudiad Yes Cymru yn dweud yn gwbl groyw, “Ni allwn honni fod gennym yr holl atebion.” Pryd glywyd geiriau tebyg ddiwethaf ar lwyfan Prydeinig?

Nid pechod yw dyheu am sicrwydd. Mae’n gwbl ddealladwy. Fe gyfarfûm yn ddiweddar â chynrychiolwyr o fudiadau hawliau dynol yng Ngogledd Iwerddon, sy’n cael yr ansicrwydd ynglŷn â ffawd y dalaith yn dilyn Brexit yn annioddefol bron. Mae’r ofn sy’n cyniwair yn y wlad yn weladwy, a hynny yn bennaf oherwydd yr ansicrwydd sydd o’u cwmpas. Mae’n naturiol fod arweinyddion megis Arlene Foster am gynnig sicrwydd a hyder iddynt. Y drafferth yw nad oes sail ganddynt ar hyn o bryd i wneud hynny. Dyna ddagrau’r sefyllfa.

Cyn i ni daflu gormod o fai ar ein gwleidyddion, dylem nodi hefyd fod lladmeryddion crefydd yn dueddol iawn o wneud yr un peth. Gallwch wylio ar y We gannoedd o fideos a darllen miloedd o erthyglau yn cynnig sicrwydd am fywyd ar ôl marwolaeth. Yn ddiweddar fe fûm yn cynnal angladdau dau o’m cyd-aelodau yn ein capel yng Nghaerdydd. Roedd y ddau yn bobl feddylgar, ac wedi dweud yn agored iawn eu bod yn amau rhai o ddatganiadau sicr Cristnogaeth. Mentrais ddweud yn y naill angladd a’r llall nad oeddwn yn gwybod i sicrwydd beth sy’n digwydd ar ôl marwolaeth – ond fy mod yn barod i ymddiried yn Nuw, serch hynny. Roedd yn ddiddorol faint o’r galarwyr ddaeth ataf ar ddiwedd y gwasanaeth i ddiolch i mi am beidio â chynnig ffug sicrwydd am fater na all neb fod yn sicr ohono. Roedd gan ambell un hanesion digon brawychus am or-sicrwydd a gynigiwyd i deuluoedd ar adegau tebyg yn y gorffennol. Nid bygythiad oedd y geiriau “dwn i ddim” yn y cyd-destun hwn, ond cysur.

I ddod ’nôl i fyd gwleidyddiaeth – oes yna obaith, felly? Efallai fod yna. Lai na hanner awr wedi i Carwyn Jones gyhoeddi ei fod am sefyll i lawr fel arweinydd Plaid Lafur Cymru a Phrif Weinidog Cymru, roedd y cyfryngau wrthi’n gofyn i bob darpar ymgeisydd posibl a fyddent yn sefyll. Un yn unig roddodd ymateb pendant, sef Mark Drakeford. Fe fu i nifer o’r lleill ddefnyddio’r geiriau anodd hynny “Dwn i ddim”. Roeddent am ymgynghori â’u teuluoedd, eu pleidiau lleol, ac mewn rhai achosion â’r genedl gyfan, cyn penderfynu. Mae tipyn o watwar wedi bod mewn rhai cylchoedd ar yr amhendantrwydd hwn. Ond tybed nad yw hi’n argoeli’n dda y gallem gael yng Nghymru Brif Weinidog sy’n barod i ddweud ar goedd “Dwn i ddim”?

Gethin Rhys

Mae Gethin yn gweithio fel Swyddog Polisi’r Cynulliad Cenedlaethol i Cytûn. Barn bersonol a geir yn yr erthygl hon, a ysgrifennwyd ar 10 Mai 2018.