Archif Awdur: Golygydd

Sgwrs gyda Gethin Rhys

Aelod o fwrdd golygyddol Agora yn sgwrsio â Gethin Rhys ar drothwy Cynhadledd Flynyddol Cristnogaeth 21, Sadwrn, 6 Gorffennaf

Gethin Rhys

Gethin Rhys yw Swyddog Polisi Cytûn ac erbyn hyn mae’n llais cyfarwydd ar y cyfryngau a’i waith, ei gyfraniadau ac yn arbennig ei arweiniad ar faterion cyfoes a phwysig ein dydd – a’i ddealltwriaeth o’r materion hynny – yn ei wneud yn allweddol i fywyd cyhoeddus yr eglwysi. Ar wahân i dderbyn gwahoddiad i gyfrannu erthyglau cyson i C21 (gw. Agora), rydym yn ddiolchgar iddo am neilltuo amser i sgwrsio â C21.

C21 Diolch am gytuno i gael sgwrs, Gethin. Efallai y byddai’n beth da, rhag bod unrhyw gamddeall, dy fod yn esbonio i ni beth yn hollol yw dy gyfrifoldeb fel ‘Swyddog Polisi Cytûn’.

Gethin Hyrwyddo a chydlynu ymwneud holl eglwysi Cytûn â Llywodraeth a Chynulliad Cymru ac, i raddau llai, â Llywodraeth y Deyrnas Unedig yng Nghymru. Oddi ar Fehefin 2016 fe ychwanegwyd at hynny gydlynu ymateb yr eglwysi hynny at ganlyniad y refferendwm trwy Weithgor Cymru ac Ewrop. Mae hefyd yn golygu cydweithio â mudiadau Cristnogol eraill, megis Cymorth Cristnogol, a hefyd gydweithio â’r Gynghrair Efengylaidd a chrefyddau eraill, yn benodol fel y prif gynrychiolydd ar ran yr holl gymunedau crefyddol ar Gyngor Partneriaeth y Trydydd Sector, corff statudol sy’n sicrhau fod Llywodraeth Cymru yn ymwneud â holl rychwant mudiadau gwirfoddol a chymunedol Cymru.

C21 Rwy’n dy gofio yn cyrraedd (Roedd ‘Rhys Gethin’ o’r mudiad oedd yn llosgi tai haf yn y newyddion yn y cyfnod hwnnw!) yn ddarpar weinidog ifanc yn Eglwys URC Salisbury Park (Saesneg), Wrecsam. O ble, sut a pham y cyrhaeddaist Wrecsam? A beth ddigwyddodd i ti wedyn?

Gethin Cefais fy magu yng nghapel yr Annibynwyr Saesneg – United Reformed Church (URC) wedyn – Beulah, Rhiwbeina, Caerdydd, a phan es i i’r brifysgol ymaelodais â’r URC, St Columba’s yn Rhydychen, ac ymdeimlo â galwad i’r weinidogaeth, felly trwy’r enwad hwnnw y gwnes i ymgeisio. Wrth hyfforddi yng Ngholeg y Frenhines, Birmingham, des yn fwyfwy ymwybodol mai dychwelyd i Gymru oedd fy ngalwad, ac felly dyna drefnu blwyddyn brawf yn Wrecsam. Oddi yno es i weithio am rai misoedd gyda Chlymblaid Deheudir yr Affrig yn swyddfa Cymorth Cristnogol yn Llundain (am fod yr URC wedi rhedeg allan o arian i gwblhau fy hyfforddiant!) cyn derbyn galwad i ofalaeth ar y cyd â’r Annibynwyr Cymraeg yng nghylch Aberhonddu.

C21 A adawodd y cyfnod hwnnw gyda Chymorth Cristnogol, er yn fyr, unrhyw argraff arbennig arnat am le a thystiolaeth yr eglwys yn Ne Affrica?

Gethin Mi oedd rôl yr eglwysi yn chwalu apartheid yn gymharol heddychlon yn eithriadol o bwysig, ac yn ysbrydoliaeth. Cefais y cyfle gyda Choleg y Frenhines i ymweld â Dwyrain yr Almaen ychydig cyn hynny, ac yno hefyd roedd yr eglwysi’n ganolog wrth herio gormes. Y tristwch yw fod dyfodiad y diwylliant gorllewinol, cyfalafol i’r gwledydd hyn wedi gwanhau dylanwad yr eglwys ac arwain at dwf mudiadau eithafol y ddwy wlad. Cefais gyfle i ymweld â De Affrica ddwy flynedd yn ôl, ac roedd pawb yno’n gytûn fod yr efengyl rywfodd yn gliriach dan ormes nag mewn gwledydd cymharol rydd.

Ond, i ddod yn ôl at yr alwad i Aberhonddu. Bûm yno am chwe blynedd, gan briodi â Fiona Liddell (hithau hefyd o Birmingham, yn digwydd bod) ac yna daeth y ddau ohonom yn gyd-Wardeniaid Coleg Trefeca am saith mlynedd gyda’n merched, Elinor a Sioned. Ar ôl dathlu 250 mlwyddiant Teulu Trefeca yn 2002, roedd yn amser symud ymlaen ac fe symudom i Bontypridd. Cafodd Fiona swydd yng Nghaerdydd ac fe ddes i’n ysgrifennydd eglwysi cyfamodol Cymru am ddwy flynedd a hanner, cyn treulio naw mlynedd mewn gofalaeth gyda’r URC yn y Porth, y Rhondda, a Threfforest, gan gyfnewid Trefforest am eglwys gydenwadol Llanfair, Penrhys, am y deunaw mis olaf.

C21 Mae gen ti brofiad helaeth ac amrywiol o’r eglwys a’r weinidogaeth Gristnogol. Mae’n siŵr fod pob cyfnod wedi dod â phrofiadau gwerthfawr i ti. Ond pa gyfnod a ddyfnhaodd dy argyhoeddiad a’th weledigaeth o fod yn eglwys yn y Gymru gyfoes?

Gethin Roedd gallu gweithio mewn ffordd wahanol yng Ngholeg Trefeca yn hollbwysig yn natblygiad fy ngweledigaeth. Oherwydd ehangder gweledigaeth John a Nerys Tudor ac Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn y 1960au a’r 70au, mae Trefeca, er yn ganolfan enwadol yn gyfreithiol, yn ganolfan ecwmenaidd yng ngwir ystyr y gair. Mae Howell Harris yn perthyn i efengylwyr (oherwydd ei ddiwinyddiaeth) ac i’r efengyl gymdeithasol (oherwydd ei weithgarwch). Mae’r ganolfan, o ddyddiau Harris ymlaen, yn gwbl ddwyieithog, yn fan cyfarfod rhwng y Cymry Cymraeg, y di-Gymraeg ac ymwelwyr o bedwar ban byd. Mae’n gymuned Gristnogol gydag o leiaf dau deulu yn byw yno, ynghyd â gwirfoddolwyr a’r holl ymwelwyr dros dro. Mae’n ganolfan sy’n deillio o brofiad ysbrydol dwys ond hefyd yn goleg sy’n rhoi bri ar ddysg a dealltwriaeth. Mae’r Capel Bach yn caniatáu llunio addoli amserol, cydweithredol, wedi’i gyd-arwain gan leygwyr a gweinidogion o bob enwad. Mae yno eiconau Uniongred, canhwyllau, a bwrdd cymun ac asgell syml sy’n gydnaws ag addoliad y Crynwyr neu’r anghydffurfwyr mwyaf diaddurn. Roedd arwain oedfa bore Sul yno i bobl oedd wedi cwrdd dim ond 40 awr ynghynt ond oedd nawr yn ffrindiau pennaf yng nghymdeithas y saint yn brofiad gwefreiddiol.

Am gyfnod roeddwn yn teimlo na allwn ddychwelyd i’r weinidogaeth leol am y byddai cymaint tlotach na’r hyn fuom ni’n ei brofi yn Nhrefeca. Ond ar ôl dwy flynedd a hanner mewn swydd weinyddol fe ddaeth yr alwad i ofalaeth gyda dau gapel lled draddodiadol, a cheisiais gario peth o ysbryd Trefeca yno, yn enwedig yn yr oedfaon caffi y gwnaethom eu sefydlu yn gydenwadol – sy’n parhau hyd heddiw yn y Porth.

C21 Mewn un ystyr, roedd gweithio ym Mhenrhys a Threfeca, yn dy ‘baratoi’ ar gyfer dy swydd bresennol. Fe fydd llawer – mewn anwybodaeth – yn cysylltu Cytûn yn bennaf ag undod eglwysig, ond a oedd undod eglwysig yn ganolog yn dy weinidogaeth o’r dechrau ?

Gethin Oedd. Roedd Coleg y Frenhines, pan es i yno, yn hyfforddi ar gyfer pedwar enwad: yr Eglwys Fethodistaidd, Eglwys Loegr, yr Eglwys yng Nghymru a’r URC. Roedd nifer dda o Gymry yno yr un pryd â mi, a des i wybod llawer mwy am yr Eglwys yng Nghymru a dod yn grediniol fod angen i mi ddychwelyd i Gymru. Yna, fel y dywedais, dyna alwad i ofalaeth gydenwadol a dwyieithog yng nghylch Aberhonddu: Capel y Plough (yr unig uniad llawn o gapeli Annibynwyr Saesneg ac Annibynwyr Cymraeg a gadwodd oedfaon yn y ddwy iaith), Libanus a Sardis, capel bychan yr Annibynwyr Cymraeg oedd yn addoli’n bennaf yn Saesneg yng Nghwmcamlais, ger Pontsenni. Roedd undod eglwysig yno’n golygu nid yn unig undod rhwng dau enwad ond undod rhwng y ddwy iaith. Roedd yn heriol ar adegau, ond yn brofiad heb ei ail.

C21 Ond o wybod fod ‘undod eglwysig’ wedi mynd i waelod agenda e.e. enwadau anghydffurfiol Cymru/Cymraeg/dwyieithog, a yw hyn yn golygu ein bod wedi mynd yn ôl, a bod ‘undod eglwysig’ wedi dod i ‘dead-end’, neu a oes gennyt unrhyw weledigaeth o’r hyn sydd ei angen i symud ymlaen i undod dyfnach rhwng enwadau nad oes dim mewn gwirionedd yn eu rhannu erbyn hyn?

Gethin Fe ddysgais yn y cyfnod gyda’r eglwysi cyfamodol nad yw uno’r enwadau’n gyfystyr ag undod eglwysig. Mae’r rhaniadau o fewn enwadau – rhwng rhyddfrydwyr ac efengylwyr, rhwng eglwysi Cymraeg a Saesneg, rhwng arddel doniau carismataidd a gwrthwynebiad iddynt, rhwng y sawl sydd am ddadfuddsoddi adnoddau’r eglwysi o danwydd ffosil a’r sawl sydd am barhau i wneud hynny er lles eu pensiwn – mae’r rhaniadau hynny’n llawer pwysicach ac anos eu pontio nag unrhyw drafferthion rhyngenwadol erbyn hyn. Ar y llaw arall, mae’r gweinidogaethau bro, bugeiliaid y stryd, banciau bwyd, Agor y Llyfr a phebyll yr eglwysi yn yr Eisteddfod Genedlaethol a’r Sioe Frenhinol oll yn dangos gwir undod Cristnogol. Pan ymwelais â Stellenbosch ddwy flynedd yn ôl fe gawsom oedfa mewn eglwys undebol yno, uniad rhwng yr Annibynwyr a’r Methodistiaid yn y dref, yr unig ddwy eglwys mewn tref oedd yn drwm dan ddylanwad yr Eglwys Ddiwygiedig Isalmaenig oedd yn gwrthwynebu apartheid. Roedd hanes y gynulleidfa fach ond gwydn honno yn dangos y cyswllt rhwng ceisio cyfiawnder yn enw Duw ac uno enwadau – rhaid i’r ymgyrch dros gyfiawnder ddod yn gyntaf.

Ond, a dod yn ôl at fy mhrofiad fy hun. Rydw i’n eithriadol o ddiolchgar i Undeb yr Annibynwyr Cymraeg am y croeso ges i ganddyn nhw, a finnau’n ddieithr i rai o deithi Annibynia. Cefais groeso arbennig gan y genhedlaeth o weinidogion gafodd eu hordeinio yr un adeg â mi. Roedden nhw eisoes wedi cyd-hyfforddi ac yn adnabod ei gilydd, ond fe ges i fy nerbyn yn ddigwestiwn ac yn llawen. Braint oedd cael bod ynglŷn â’r pwyllgor a luniodd y Llyfr Gwasanaeth a gyhoeddwyd yn 1998. Roedd yn arloesol o ran bod rhai o’r gwasanaethau’n ddwyieithog (fi aeth yn gyfrifol am y Saesneg) a bod cymaint o’r deunydd yn dod o draddodiadau Cristnogol eraill. Nid oedd pawb yn hapus gyda’r cyfan, ond rwy’n dal yn credu i ni wneud gwaith da, ac rwy’n dal i ddefnyddio’r llyfr yn gyson.

C21 Rwyt wedi paratoi deunydd cynhwysfawr ar gyfer argyfwng Prymadael (dy air am Brexit) yn ogystal a’th gyfraniad i’r drafodaeth ar yr argyfwng newid hinsawdd a chynhesu byd-eang. Nid wyf yn gofyn i ti restru ond a oes yna faterion eraill yng Nghymru y dylai’r eglwysi fod nid yn unig yn eu trafod ond yn ymgyrchu trostynt ?

Gethin Y peth cyntaf i’w ddweud yw nad oes dim yn bwysicach i unrhyw genedl na newid hinsawdd. Fel y byddaf yn dweud wrth gynhadledd Cristnogaeth 21 ar Orffennaf 6ed, mater bychan yw Prymadael o’i gymharu â hynny.

Ein trydedd flaenoriaeth ar hyn o bryd yw ymwneud â chwricwlwm newydd ysgolion Cymru sydd i’w gyflwyno o 2022 ymlaen. Mae peth o ’ngwaith ynglŷn â diogelu lle Addysg Grefyddol a dangos y cyfleoedd sydd i eglwysi lleol ymwneud â’u hysgolion lleol, gan y bydd y cwricwlwm yn rhoi pwyslais mawr ar gynefin pob ysgol.

C21 Oni ddylai’r eglwysi felly fod yn paratoi ar gyfer hynny ac yn rhoi arweiniad clir a sylweddol ar faterion fel newid hisawdd, yn hytrach na bodloni, efallai, ar ‘gynefin enwadol neu hanesyddol’ neu’r materion moesol sydd wedi cael sylw yn y gorffennol. Un peth yw mynd i ysgolion cynradd i Agor y Llyfr (sydd yn llwyddiant mawr), peth arall yw wynebu pobl ifanc 14–18 gyda’u gweledigaeth arbennig o’r byd ac yn gweld eglwysi eu ‘cynefin’ (ar y cyfan) yn amherthnasol ?

Gethin Mae hyn yn clymu ’nôl â’m sylwadau am Stellenbosch uchod. Yr hyn ddylai danio ein hymwneud â’r cwricwlwm yw ein dyhead yn enw Duw am gyfiawnder yn ein cynefin ac ar draws y byd. Mae’r dyhead hwnnw yn ei dro wedi’i ysbrydoli gan hanesion y Beibl am Dduw yn y creu, am y proffwydi yn herio ac am weinidogaeth Iesu. Os awn ati i geisio esbonio’r cysylltiadau hynny wrth ddisgyblion ysgol, fe ddeuwn ar yr un pryd i’w deall yn well ein hunain, gan felly gryfhau ein ffydd a’n tystiolaeth.

Ond mae’r cwricwlwm yn dechrau nid trwy ofyn ‘Beth ddylai fod ar y maes llafur?’ ond yn hytrach ‘Pa fath o ddinasyddion sydd ar Gymru eu hangen?’

Un peth sy’n sicr – fe fydd ar Gymru angen dinasyddion gwydn, deallus, hyblyg ac ymroddedig i wynebu’r argyfwng newid hinsawdd maent yn ei etifeddu oherwydd trachwant a difaterwch ein cenhedlaeth ni. Nid oes yr un genhedlaeth yn hanes y byd wedi rhoi etifeddiaeth mor fileinig i’w phlant a’i hwyrion ag rydym ni’n ei wneud, a bydd raid iddynt fod yn bobl arbennig iawn i fynd i’r afael â’r erchyllterau sydd o’u blaen. Fydd cwricwlwm addysg da ddim yn ddigon, ond fe fydd yn hanfodol. Fydd crefydd gyfundrefnol fawr ddim help iddyn nhw, rwy’n amau, ond fe fydd ffydd yn Nuw a bod yn agored i’r Ysbryd Glân yn hanfodol. All ein cenhedlaeth ni fyth wneud iawn am yr hyn rydym ni wedi’i wneud, ond o leiaf fe allwn geisio helpu’r rhai a ddaw ar ein hôl i fod â’r arfau deallusol ac ysbrydol yn eu meddiant i wneud eu gorau dan amgylchiadau echrydus. Chwarae ein rhan yn hynny yw ein dyletswydd.

C21 Llawer iawn o ddiolch i ti, Gethin, am fod mor barod i sgwrsio ac i rannu dy feddyliau yng nghanol dy holl baratoi i’n hyfforddi. Rydym yn gwerthfawrogi yn fawr dy waith yn ein hysgogi i wynebu’r heriau sydd o’n blaen fel eglwysi ac fel Cymry. Pob bendith i ti yn y dyfodol.

E-fwletin 30 Mehefin, 2019

HER IEUENCTID

Sylwoch chi? Cafodd ieuenctid Cymru sylw cadarnhaol a haeddiannol yn y wasg a’r cyfryngau’r wythnos hon – am unwaith! Y rheswm? Roedd hi’n Wythnos Gwaith Ieuenctid Cymru.

Un o uchafbwyntiau’r wythnos oedd i Senedd Ieuenctid Cymru gynnal dadl ar y cyd ag aelodau ein Cynulliad Cenedlaethol yn siambr Y Senedd. Cyflwynodd y Senedd Ieuenctid ei blaenoriaethau am y ddwy flynedd nesaf, sef:

  • hyrwyddo iechyd emosiynol ac iechyd meddwl,
  • delio â sbwriel a gwastraff plastig, a
  • datblygu sgiliau bywyd o fewn y cwricwlwm addysg.

At hynny, cyhoeddodd y Gweinidog Addysg, Kirsty Williams, ei bod yn bwriadu dyblu’r cyllid ar gyfer cynnal gwaith ieuenctid yng Nghymru. Mae hyn yn newyddion syfrdanol o ystyried i’r sector oddef toriadau a chwtogiadau parhaus dros gyfnod o ddegawdau.

Mae’r wasg yn ddigon parod i bardduo buchedd ac ymddygiad carfannau penodol o’n pobl ifanc; a hynny heb godi unrhyw lais ynghylch y toriadau di-ben-draw sydd wedi disbyddu’r union wasanaeth a all fuddsoddi’n adeiladol yng nghenedlaethau’r dyfodol. Prin a thenau yw gwasanaethau ieuenctid ein cynghorau sir erbyn hyn ac mae’n mudiadau ieuenctid gwirfoddol yn bodoli ar ddim mwy na chardod.

Ond faint o fuddsoddi mae ein henwadau crefyddol wedi bod yn ei wneud o ran ymgysylltu â’n plant a’n hieuenctid a buddsoddi ynddyn nhw? Hynny yw, faint o fuddsoddi sydd wedi ei wneud yn nyfodol Cristnogaeth yng Nghymru?

Mae i waith ieuenctid yng Nghymru bum piler craidd, sef bod angen i waith gyda phobl ifanc fod yn: addysgol, cyfranogol, mynegiannol, ymrymusol a chynhwysol. Mae’n deg holi, felly, i ba raddau ydyn ni, grefyddwyr, wedi bod yn rhoi cyfleoedd digonol i blant a phobl ifanc:

  • i holi ac ymchwilio’n agored i’w ffydd a’u cred?
  • i gyfrannu’n adeiladol at fywyd ein heglwysi a’n henwadau?
  • i fynegi eu dyheadau, eu gobeithion a’u syniadau yn ystyrlon?
  • i dyfu mewn gwybodaeth, sgiliau a gwerthoedd crefyddol?
  • i gyfrannu at fywyd yr Eglwys ar eu telerau eu hunain?

Braf oedd gweld un o aelodau Senedd Ieuenctid Cymru, Cai Thomas Phillips, yn cyflwyno cynnig amgylcheddol yn Undeb yr Annibynwyr Cymraeg pa ddiwrnod. Cafodd ei gyfraniad graenus ac ysbrydoledig sylw a chefnogaeth haeddiannol. Yn anffodus, fodd bynnag, roedd ei bresenoldeb ifanc yn yr Undeb yn novelty anarferol ymysg y pennau gwynion, moelion a brithion.

Ac o fewn y teulu Cristnogol Cymreig, beth am y meddylfryd rhyddfrydol? Onid pennau gwynion, moelion a brithion a welir gan mwyaf yng nghyfarfodydd a digwyddiadau C21 hefyd? Sut mae ennyn diddordeb pobl ifanc yn ein trafodaethau a’n safbwyntiau?

Un lle i ddechrau yw dangos mwy o gonsyrn am yr hyn sydd o ddiddordeb iddyn nhw: iechyd meddwl, yr amgylchedd a sgiliau bywyd. Mae gyda ni lawer i’w ddweud ynghylch y pethau hynny, mae’n siŵr. Yn ail, fel mae Kirsty Williams wedi sylweddoli, mae angen pobl, amser, adnoddau a chefnogaeth i wneud hynny’n effeithiol. Ydyn ni’n barod am yr her?

Gwefan Senedd Ieuenctid Cymru yw: https://www.seneddieuenctid.cymru/

Gallwch weld y ddadl ar y cyd rhwng y Senedd a’r Cynulliad ar you-tube yma: https://www.youtube.com/watch?v=EBzvLQoXYyw&feature=player_embedded

Ceir y ddogfen arweiniol Gwaith Ieuenctid yng Nghymru: Egwyddorion a Dibenion yma: http://www.cwvys.org.uk/wp-content/uploads/2018/11/GWAITH-IEUENCTID-YNG-NGHYMRU-EGWYDDORION-A-DIBENION.pdf

 

 

Cartre’n y Cread

Cartre’n y Cread

Nid oes yr un bardd Cymraeg wedi rhoi cymaint o sylw i argyfwng mawr ein cyfnod, sef cynhesu byd-eang a gwarchod y cread rhag llygredd, na Donald Evans. Ers y Pasg eleni mae’r ymgyrchu wedi dwysáu yn fyd-eang ac mae’r genhedlaeth iau – hyd y oed plant – wedi dod yn ymwybodol ei bod bellach tu hwnt i’r unfed awr ar ddeg i ddyfodol y cread. Aeth yr ymgyrchu bellach yn weithredu uniongyrchol di-drais. Mae Greenpeace wedi bod yn gwneud hynny’n arwrol ers dechrau’r 70au. Ac mae cyfraniadau Gethin Rhys i Gristnogaeth 21 ar y maes hwn wedi bod yn arbennig. Ar 6 Mai cyhoeddwyd adroddiad gan y Cenhedloedd Unedig (15,000 o adroddiadau o dystiolaeth a 1,800 o dudalennau) a rhagolygon y gallai’r cread golli tua miliwn o rywogaethau o fewn hanner canrif .

Mor bell yn ôl ag 1986 cyhoeddodd Donald Evans ei gyfrol Cread Crist sy’n cynnwys cerdd o’r un enw:

Cread Crist

Wrth wrando ar Sion Onwy
yn anadlu’n gyson … gyson yn ei gwsg,
caf f’atgoffa i’r craidd am rythmau iraidd y môr;
am afon yn ymdirioni’n gry’ ar wely graean;
am gawod yn loyw am goeden las;
am lais mwyalchen yn niwlen y wawr;
am heulwen yr hwyr am lwyni rhos;
am ddafad yn rhoi’i chariad yn fynych i’w hoen;
am Iesu’n bendithio plant dan fantell y nef.
Yna cofiaf am y gaeaf nad yw’n aeaf yn ein bygwth o’r nos;
am farwolaeth iâ dros wlad o ludw;
ac am y cyfan yn ddianadl.

Mae’r thema hon i’w weld yn ei dair cyfrol ar ddeg, gyda theitlau fel Y Cyntefig Cyfoes (2000) ac O’r Bannau Duon (1987 – ‘A hon, planed Duw, yr ym yn ei distrywio’) sy’n cynnwys y geiriau

Ond, fe gerdda’r Anghrewr dros y dŵr at lannau Duw,
a grym digariad i’m paradwys
a llygredd yr hen drosedd yn ei drem,
gan ado’i sang yn angau ar greigiau a gro
ac irder yr aberoedd.

Ond ei gyfrol bwysicaf hyd yma efallai yw Cartre’n y Cread, a gyhoeddwyd yn 2010 gan Wasg Gomer. Is-deitl y gyfrol yw ‘Cerddi moliant i’r fam ddaear’. Mae’r teitl a’r is-deitl yn cysylltu’r gyfrol â’r nifer cynyddol o ymgyrchoedd, seciwlar a chrefyddol, sy’n arwydd gobeithiol mewn cyfnod pan mae’r ‘grymusterau, y pwerau a’r awdurdodau’ yn ymddangos yn ddall ac yn fyddar i’r argyfwng. Mae llai o gyfeiriadau yn y gyfrol hon at Dduw’r Creadwr, ond mae’r neges yr un mor rymus. Mae’r beirdd gorau’n broffwydi ym mhob oes.

Dyma ddyfyniadau o’r gyfrol, gan ddiolch i Donald Evnas a chan annog darllenwyr Cristnogaeth21 i brynu’r gyfrol ac i fyfyrio ar neges sy’n ganolog i’r ffydd Gristnogol, sef Duw’r Creadwr a’i gread. Dyma neges a anghofiwyd yn rhy aml dros y canrifoedd ac a anghofir neu a anwybyddir gan lawer o Gristnogion o hyd.

      Yr wyt drigfan organaidd
o’th do’n toreithio i’th wraidd –
      Dydi’n cartre’n y cread
Yn tyrru braint er y brad.
                    (Cartre’n y Cread)

     A’r môr wedyn ei hunan
        yn ara’i lais ar y lan:
arwydd gwaraidd o gariad
yn iro’i briw, dileu’r brad;
hithau i ffaeleddau’i phlant
     yn ddaear o faddeuant. 
                   (Y Fam)

Rhwng maes a nef, er ei chlefyd 
     y mae hon yn Fam o hyd.
                   (Lliw drwy’r llygredd)

           A’r annedd …
     O drefn drwyddi draw
yn goeth o frith, yr enedigaeth fraint.

     Ond honno’n y cyfnod hwn
niweidiwyd gennym yn ein nwyd am gynnydd;
        yn wyrth a aberthwyd
        ar allor y rhagor o hyd,
rŷm allan o rythm ag anian ein hannedd.
A’r disgord cyfoes sy’n groes i’w graen,
     ond ara’i lid yw’n daear las,
  ac eto mae bagad o hen wareiddiau
     ar chwâl yn ei hanial hi.      
                (Y Fraint)

 P.Ll.J.                  

E-fwlein 23 Mehefin 2019

Mae gobaith yn dragwyddol

Ym 1970 y ganwyd David Treuer. Er mai Iddew oedd ei dad, fe’i magwyd ar Warchodfa Llyn y Gelen yng ngogledd Minnesota. Roedd ynddo ddigon o waed Indiaid i ystyried ei hun yn aelod o lwyth yr Ojibwe. Etifeddodd eu hunaniaeth a’r holl wayw o orfod byw yng nghysgod ac ar delerau’r dyn gwyn. Yr un flwyddyn cyhoeddwyd y gyfrol ddylanwadol honno ‘Bury My Heart at Wounded Knee’ gan Dee Brown, awdur a astudiodd hynt pobloedd y Cenhedloedd Cyntaf ar gyfandir Gogledd America, ond nad oedd yn un ohonyn nhw.

Ystyriwyd y gyflafan a ddigwyddodd yn 1890 yn Wounded Knee, pan laddwyd o leiaf 150 o deulu’r Lakota Sioux gan filwyr Americanaidd, fel gweithred yn dynodi diwedd ar wareiddiad y brodorion. Ond, wrth gwrs, doedd yr Arlywydd ar y pryd, Benjamin Harrison, damed mwy na’i ragflaenwyr na’i olynwyr, yn credu bod gan y cenhedloedd hyn, a oedd yn byw yn unol â rhythmau’r fam ddaear, wareiddiad gwerth sôn amdano.

Ystyrient mai gweithredoedd i gynhyrfu gwrthryfel oedd yr amrywiol ‘ddawnsfeydd’ o eiddo’r myrdd o lwythau, yn hytrach na gwyliau yn talu gwrogaeth i’w Creawdwr fel yr oedden nhw’n ei adnabod. I’r sawl sy’n ystyried hanes fel cyfres o ryfeloedd a buddugoliaethau treisgar gwir yw dweud fod brwydr Little Bighorn yn 1876 yn nodedig am fod Crazy Horse a Sitting Bull a’u hymladdwyr wedi trechu’r Cadfridog Custer a’i 600 o filwyr. Gyda llaw, Brwydr y Glaswellt Seimllyd yw enw’r brodorion ar yr achlysur hwnnw.

Ond eleni cyhoeddodd yr anthropolegydd, David Treuer, ei gyfrol yntau, yr un mor drwchus, o dan y teitl, ‘Heartbeat at Wounded Knee’, sy’n cyflwyno naratif ei bobl fel y datblygodd hyd y dydd heddiw. Mynna fod yna bobl wedi goroesi cyflafan Wounded Knee gan gynnwys Zintkala Nuni (Aderyn Coll) a ganfuwyd ym mreichiau corff ei mam yng nghanol y ‘gwaed ar yr eira gwyn’, chwedl Tecwyn Ifan. Bu hi farw yn 30 oed mewn tlodi enbyd wedi oes fer o gael ei harddangos mewn ffeiriau fel un o’r brodorion nas lladdwyd. Ni chafodd gyfle i daflu o’r neilltu gywilydd ei phobl.

Mynna David Treuer fod calon ei bobl yn dal i guro er gwaethaf enbydrwydd y gorffennol. Lladdwyd gyrroedd byfflo y gwastadeddau er mwyn eu hamddifadu o’u ffordd o fyw. Fe’u gorfodwyd i brynu prydlesi ar eu rhandiroedd eu hunain. Anfonwyd eu plant i ysgolion preswyl penodol er mwyn eu ‘gwareiddio’. Fe’u twyllwyd ynghylch cytundebau pan ddeuid o hyd i olew neu fwynau gwerthfawr ar eu tiroedd.

Bellach mynna fod ei bobl, yn yr oes ddigidol hon, wedi adennill eu hurddas a’i fod yntau wedi ymgysylltu â’r gogoniant a fu. Daeth i ddeall nad yw bywyd, fel yng ngeiriau un o’i hynafiaid, yn ddim mwy nag anadliad byfflo yng nghanol gaeaf. Gall ddweud yn dalog, ‘R’yn ni yma o hyd’. Cofleidiodd llawer o’i bobl Gristnogaeth ond gan ddyheu am ddealltwriaeth o’r gwerthoedd hynny sy’n gynhenid iddynt.

Mae gobaith yn dragwyddol.

 

(Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ar Orffennaf 6ed eleni, yng nghapel Salem, Caerdydd. Y cyfranwyr fydd Elin Royles, Aled Eirug a Gethin Rhys. Mae rhagor o fanylion wedi ymddangos ar y wefan. Cadwch y dyddiad yn rhydd!)

 

E-fwletin 16 Mehefin 2019

Meddwl gormod?

Weithiau mae’n bosibl meddwl gormod am bethau. Dyna ymateb un cyfaill ar ôl rhyw drafodaeth arbennig o ddwys yn ddiweddar. Ac ar ddiwedd cynhadledd ddiwinyddol ddiweddar cyfraniad un aelod amlwg o’r gynulleidfa oedd mai cymdeithas yr eglwys sy’n bwysicaf o ddigon. Bod yn gartrefol ac yn gyfforddus, bod yno’n gefn i’n gilydd.

Fe drawodd hynny fi unwaith eto’n ddiweddar. Rŵan, dwi ddim am i chi feddwl gormod am hyn ond sefyll yn y gawod oeddwn i yn syllu ar droed y bath. Wrth droed y bath roedd yna 17 o boteli plastig yn dal pob math o sebonach, potel i’r bath, potel arbennig i’r plant a photel arbennig i’r wraig, potel i’r gawod, potel i olchi gwallt a photel i feddalu’r gwallt. Poteli di-ri a phob un yn blastig.

Ac yno, yn y bath i Ddamascus, y penderfynais bod rhaid i mi drio gwneud rhywbeth am y peth. Beth ddigwyddodd i fariau sebon fy mhlentyndod? Ddes i o hyd i un ar silff waelod yr adran sebonach yn yr archfarchnad. Ac os oes modd defnyddio bar sebon ar y corff oes modd defnyddio un ar y gwallt? Wel oes cofiwch, mae modd gwneud hynny hefyd. O chwilio ymhellach mae yna’r fath beth a thabledi past dannedd a brwshys bambŵ.

Dyna fy mhoteli i wedi diflannu o ben y bath. Dwi eto i weld a fydd y teulu yn dilyn fy esiampl. Rhyw dair potel yn llai efallai? Go brin y bydd hynny’n gwneud gwahaniaeth. Diferyn dryw yn y môr mawr sy’n tagu o blastig. Fyddai’n cael dim effaith. Ond be arall fedra’i wneud? Alla’i wneud dim ond dechrau wrth fy nhraed a chamu ymlaen.

Ella’n wir y bydd y teulu yn dilyn fy esiampl. Ella y bydd y pwt hwn yn ysbrydoli un ohonoch chi i wneud rhywbeth yn debyg. Ac ella nad dryw bach fydda’i rhagor ond un o’r miloedd drudwyod rheiny sy’n cyfareddu pobl Aberystwyth. A leciwn i ddim gweld cawod yn gollwng o’r cwmwl hwnnw!

Felly, ella bod rhywun yn meddwl gormod am bethau, a thra bod meddwl gormod yn siŵr o fod yn well na meddwl dim, weithiau mae’n werth cadw pethau’n syml. Darllenais yn ddiweddar am rhywun benderfynodd ddweud helo wrth bobl yr oedd o’n cerdded heibio iddyn nhw yn y bore. Dim byd mawr. Dim ond gwenu, edrych i fyw llygaid pobl a dweud ‘bore da’. Mini-missions oedd y person yma yn eu galw nhw.

Er bod hyn wedi gwneud iddo deimlo ychydig yn anghyfforddus, roedd canolbwyntio ar wneud i bobl eraill deimlo’n well yn haws na meddwl pa mor anghyfforddus oedd o. Weithiau mae’n dda gyrru eich hun i rhywle lle’r ydych chi (fymryn) yn anghyfforddus. Wnaeth neb edrych yn wirion arno, fel petai o’n colli arni. Dydy caredigrwydd syml ddim yn cael ei werthfawrogi. Mae’r ymddygiad yn gallu lledaenu.

Felly be amdani? Wnewch chi byth waredu’r môr o blastig. Ond fe allwch chi wneud yr hyn allwch chi. Wnewch chi byth orfodi neb i wenu, ond ella mai nid gorfodaeth sydd angen ond esiampl.

Dach chi’n annhebygol o ddatrys dirgelion mawr duw a dyn, ond efallai mai’r hyn allwch chi wneud yw trin eraill (a’r ddaear) fel y byddech chi’n hoffi cael eich trin eich hun. Rŵan lle dwi wedi clywed hynny o’r blaen?!

 

(Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ar Orffennaf 6ed eleni, yng nghapel Salem, Caerdydd. Y cyfranwyr fydd Elin Royles, Aled Eirug a Gethin Rhys. Mae rhagor o fanylion wedi ymddangos ar y wefan. Cadwch y dyddiad yn rhydd!)

 

Swydd – Cymdeithas y Beibl

 

Swyddog Datblygu Rhanbarthol – De-Ddwyrain Cymru

Yn gweithio o gartref
3 diwrnod yr wythnos
£27,000-£30,000 pro rata y flwyddyn a hefyd yn ychwanegol pecyn cystadleuol o fuddion sector-elusennol

Mae Cymdeithas y Beibl yn cyflawni cenhadaeth fyd-eang i ddod â’r Beibl yn fyw i ddynion, merched a phlant. Yn gyrru’r genhadaeth mae argyhoeddiad y gall bywydau newid, er gwell, pan fydd pobl yn ymwneud â’r Beibl.

Fel Swyddog Datblygu Rhanbarthiol De-Ddwyrain Cymru, byddwch yn gweithio i sicrhau lle Cymdeithas y Beibl fel partner mewn cenhadaeth, a magu hyder yn y Beibl o fewn yr Eglwys, gan annerch mewn eglwysi ac mewn digwyddiadau yn ogystal â recriwtio, hyfforddi a chefnogi rhwydwaith o wirfoddolwyr. Byddwch hefyd yn cefnogi twf a safonau Agor y Llyfr, prosiect sy’n rhoi cyfle i blant ysgolion cynradd glywed tîm o bobl o’r eglwysi lleol yn cyflwyno straeon Beiblaidd.

Os yw hyn yn apelio atoch, cysylltwch â ni. Gofynnir i chi ddarparu CV a datganiad 300 gair o hyd yn cyflwyno’r rhesymau dros gredu mai chi yw’r person gorau ar gyfer y swydd hon. Dylid anfon yr uchod i HR.Recruitment@biblesociety.org.uk.

Dyddiad cau: 9 y bore, Gwener 14eg Mehefin 2019

Dyddiad y cyfweliad: Dydd Mawrth 25ain Mehefin 2019

E-fwletin 9 Mehefin 2019

Dieithriaid

Mae pregeth gyntaf Iesu, fel y cofnodir ef yn Luc, yn trafod mater sy’n destun llosg iawn heddiw; sef ein perthynas â dieithriaid – rheini sy’n wahanol i ni, rhai o draddodiad gwahanol neu o gefndir gwahanol, pobl o ddiwylliant gwahanol, gwledydd gwahanol, gwahanol iaith a gwahanol hil.

Mae’n siŵr taw’r tair dameg fwyaf adnabyddus yw’r rheini sydd i’w cael yn y 15fed bennod o Efengyl Luc, sef damhegion ynghylch y Ddafad Golledig, y Darn Arian Colledig a’r Mab Colledig. Maent yn ddatganiadau ac yn ddarluniau clir o ymddiriedaeth a gobaith Iesu yn y natur ddynol – gwraig tŷ sydd ddim yn ildio wrth chwilota am ddarn arian, bugail oedd yn chwilio’n ddygn am ddafad grwydrol, a thad yn disgwyl am gyfle i groesawi’r mab afradlon yn ôl adref. Cawn yma ddelweddau o agweddau’r Iesu tuag at bobl a fu, efallai, ychydig yn esgeulus.

Cwyno wnaeth ei feirniaid ei fod yn ffrindiau gyda phechaduriaid a’i fod, ymhellach, yn sôn mwy am bobl nag am Dduw. Gellid tybied y byddai llawer yn y damhegion yma sy’n apelio at ddyneiddwyr heddiw. Ystyr greiddiol dyneiddiaeth, wedi’r cwbl, yw ‘bydolwg sy’n ymroddedig i hybu lles dynol’. Oni chafodd Iesu ei groeshoelio oherwydd ei ddynoliaeth a’i ysbryd dyngarol?

Yn Nameg y Samariad Trugarog anogwyd y cyfreithiwr i helpu’r un sydd wedi ei ddolurio, hyd yn oed os yw’n ddieithryn, megis Samariad yn helpu Iddew. Does dim arwyddion clir bod pobl yn flin gyda Iesu am ei ddysgeidiaeth am Dduw, dim ond am ei ddysgeidiaeth am bobl! Gwnaeth ddatgan yn Efengyl Mathew fod y Sabath, un o sefydliadau mwyaf cysegredig yr Iddew, wedi ei greu ar gyfer dynion ac nid dynion ar gyfer y Sabath. Mi ddangosodd nad oedd yna’r un ddeddf sabothol yn mynd i’w atal rhag gwasanaethu dyn.

Yn y 25ain pennod o Efengyl Mathew sonni’r am y rheini a fydd yn eistedd mewn gogoniant ar yr orseddfainc gyda Mab y Dyn. ‘Sdim sôn yn y fan yno am yr un egwyddor ddiwinyddol nag unrhyw drefniadaeth eglwysig. Y ffordd i ennill ffafriaeth yr Arglwydd oedd drwy wasanaethu cyd-ddyn – y newynog, y sychedig, y dieithriaid, y noeth, y cleifion a’r carcharorion. Gwelodd y posibiliadau mewn pobl megis yr afradlon mewn gwlad bell; gwraig odinebus; gwahanglwyf gwrthodedig. Gwelodd ynddynt botensial.

Credai mewn democratiaeth. Mae democratiaeth yn gysyniad llawer mwy na chael llais mewn politics a chael hawl i bleidleisio mewn etholiadau. Mae democratiaeth yn gydnabyddiaeth o’r posibiliadau hynod o anghyffredin sy’n gorwedd o fewn pobl gyffredin. Mae democratiaeth yn fwy na system o lywodraethu, mae’n deillio o ffydd anturus ym mhosibiliadau’r natur ddynol. Er camsyniadau, ffaeleddau a’r methiannau sydd yn perthyn i’r natur ddynol, rhaid fythol gredu yn y posibiliadau a all ymddangos wrth ddatgloi drysau i’r addewidion hynny a’u hagor led y pen er mwyn gwireddu’r potensial sydd yr ochr draw i ddrysau a fu unwaith ar glo.

Bydd rhai pobl yn sôn taw’r man dechrau yw cael eich ‘achub’. Onid yw’r Iesu yn troi’r cyfan o chwith? Os nad yw rhywun yn caru ei frawd, sef yr un mae’n medru ei weld, yna sut all garu Duw nas gwelir? Ry’n ni’n byw mewn oes sy’n rhoi heriau tebyg i ninnau.

(Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ar Orffennaf 6ed eleni, yng nghapel Salem, Caerdydd. Y cyfranwyr fydd Elin Royles, Aled Eirug a Gethin Rhys. Mae rhagor o fanylion wedi ymddangos ar y wefan. Cadwch y dyddiad yn rhydd!)

 

Treigla ymaith y maen

TREIGLA YMAITH Y MAEN

Pan gyrhaeddwn ben ein tennyn;
pan fo’r byd yn llawn gofidiau;
pan na welwn y ffordd ymlaen
a’n gobaith wedi pylu:
             Treigla ymaith y maen.

Er inni ofni newid;
er mai amharod ydym;
er mai gwell fyddai gennym wylo
a rhedeg i ffwrdd;
            Treigla ymaith y maen.

Am inni ddod gyda’r gwragedd;
am inni obeithio lle mae gobaith yn gwegian;
am i ti’n galw ni o’r bedd a dangos inni’r ffordd;
            Treigla ymaith y maen.

Janet Morley, cyf. Mair Bowen

Gweddi cyn darlith

Gweddi cyn darlith

 Arglwydd, dyma ni.
Ein pennau’n llawn gwybodaeth,
Yn tybio’n bod ni’n gwybod amdanom ni’n hunain,
Yn ymhonni gwybod amdanat Ti.

Cofleidiwn ein credoau a’n hargyhoeddiadau
Amdanat.
Rydyn ni’n byw orau y medrwn ni
gan dy gadw Di led braich,
draw oddi wrth ein duwioldebau bach,
Ein mân ddefodau,
Ein hathrawiaethau,
Ein moesau a’n hideoleg
A’n rhagfarnau cuddiedig.
Ond mae ofn arnom ni, ofn cywilydd, ofn ein dicter,ofn ein bod wedi adeiladu tŷ ar dywod,

Ond dyma Ti eto.
Ti sy’n galw, yn dysgu, yn cywiro,

Allwn ni ddim dy gadw Di led braich am byth.
Dy bresenoldeb Di – y tu hwnt, yr Arall-arall,
yr Ydwyf tragwyddol
Yn ein galw i dyfu, i newid, i ddisgwyl y newydd
Ac i fentro.

Bregus ydyn ni, bregus o ran corff a chrebwyll.
Trwy dy Ysbryd Glân rho i ni
ddyhead am d’adnabod yn well,
ac i’th adlewyrchu ar y cilcyn yma o’th ddaear,
Yn enw Iesu. Amen.