Archifau Categori: Agora 39

Pererindod – o gwmpas y cartref

PERERINDOD O GWMPAS Y CARTREF YN YSTOD Y PANDEMIC CORONAVIRUS

Wrth bererindota fe fyddwn yn ymadael â’n cartrefi ac yn teithio i fan sanctaidd er mwyn gweddïo ac agosáu at Dduw. Ond mae ein cartrefi hefyd yn fannau sanctaidd, ac wrth symud o gwmpas ynddyn nhw gallwn weddïo ac agosáu at Dduw lawn cymaint â phetaem wedi mynd i ffwrdd ar bererindod.

  1. Y Drws Ffrynt

Efallai nad ydych wedi defnyddio llawer ar eich drws ffrynt ers sawl wythnos – efallai ddim o gwbl os ydych yn llwyr ynysu’ch hunan. Dyma, gan amlaf, ein man cyswllt cyntaf â’r byd y tu allan.

Arglwydd Dduw, mae’n anodd peidio mynd allan o’r tŷ. Er bod y drws ffrynt yn rhwystr sy’n ein gwahanu’n gorfforol oddi wrth y byd y tu allan, dyro i ni ras i gadw mewn cysylltiad mewn meddwl ac ysbryd ag eraill, gyda chyfeillion a theulu, gyda digwyddiadau cenedlaethol a rhyngwladol. Yn enw Iesu, Amen.

  1. Yr Ystafell Fyw

Dyma’r man lle y byddwch chi’n treulio’r rhan fwyaf o’ch amser. Gan amlaf dyma’r ystafell i ymlacio ynddi, ond nawr gall fod yn teimlo’n debycach i garchar wrth i chi ddyfalu sut i dreulio’ch amser.

Arglwydd Ddduw, diolch i ti am gysur ein hystafell fyw a’r holl bethau ynddi sy’n arfer ein helpu i ymlacio. Bydded iddi ddal i fod yn fan cysur, a dangos i ni sut i ymroi i weithgareddau fydd yn rhoi i ni’r nerth a’r dyfalbarhad i fyw yn yr amser presennol hwn. Yn enw Iesu, Amen.

  1. Y Gegin a’r Ystafell Fwyta

Mae’n bosibl eich bod yn treulio mwy o amser yn paratoi bwyd – neu’n peidio ffwdanu, a ddim yn bwyta’n iach. Efallai’ch bod yn dibynnu ar bobl eraill i siopa drosoch ar hyn o bryd.

Arglwydd Dduw, diolch i bawb sy’n gweithio’n galed, ac efallai’n mentro’u bywydau, er mwyn darparu bwyd ar ein cyfer. Amddiffyn ffermwyr, dosbarthwyr, gweithwyr yn y siopau, gwirfoddolwyr mewn banciau bwyd a’r rhai sy’n defnyddio’u doniau i fwydo eraill, yn enwedig mewn ysbytai. Helpa ni i fwyta’n gall fel bod ein cyrff yn parhau’n gryf ac iach. Yn enw Iesu, Amen.

  1. Man Gwaith

Os ydych yn gweithio gartref, neu’n dysgu plant gartref, bu’n rhaid dod o hyd i le i wneud eich gwaith eich hunan.

Arglwydd Dduw, mae dod â gwaith adre i’r tŷ yn anodd. Mae’r ffiniau rhwng gwaith a ‘nid-gwaith’ yn mynd yn aneglur ac rydyn ni’n gweld colli ein cyd-weithwyr. Dyro ras i ni i gynnal ein gilydd wrth weithio ar wahân. Boed i blant fwynhau dysgu gartref a dod o hyd i ffyrdd i gadw mewn cysylltiad â’u ffrindiau ysgol. Darpar ar gyfer y rhai sydd wedi colli swyddi a busnesau oherwydd yr argyfwng hwn. Yn enw Iesu, Amen.

  1. Man Gweddi

Efallai fod gennych gadair neu gornel ystafell lle y byddwch yn arfer gweddïo. Os nad oes, pam na ddewiswch chi fan gweddïo, yn enwedig gan nad ydyn ni’n gallu mynd i’r eglwys ar hyn o bryd? Gallwch osod croes, Beibl, Llyfr Gweddi, cannwyll, llun, neu flodau neu ryw gyfuniad o’r rhain ar fwrdd isel neu stôl neu gadair. Efallai yr hoffech wneud rhestr o bobl i weddïo drostyn nhw ar hyn o bryd.

Arglwydd Dduw, mae dy bresenoldeb yn llanw ein tŷ a gallwn gwrdd â thi yma gymaint ag mewn eglwys. Rho ddoethineb i bawb sy’n arweinwyr yn yr eglwys, wrth iddyn nhw ddod o hyd i ffyrdd newydd o weinidogaethu yn yr argyfwng hwn. Tyrd â Christnogion yn agosach atat Ti ac at ei gilydd mewn cyfeillach o addoli, cynnal a thystio. Yn enw Iesu. Amen.

  1. Yr Ystafell Ymolchi

Mae glendid, yn enwedig golchi ein dwylo, yn ffordd bwysig o gael gwared ar y firws. Cofiwn am y rhai sy’n byw mewn gwersylloedd ffoaduriaid a ffurfiau eraill o dlodi, lle mae glendid a chadw pellter yn amhosibl.

Arglwydd Dduw, diolch i Ti am gyflenwad cyson o ddŵr pur. Helpa ni i gyd i barchu’r ffyrdd sy’n rhwystro’r firws rhag ymledu, yn enwedig pan fydd hynny’n teimlo’n drafferthus a chaethiwus. Amddiffyn y rhai heb adnoddau i’w cadw’n ddiogel. Yn enw Iesu, Amen. 

  1. Yr Ystafelloedd Gwely

Mae rhai’n ei chael yn anodd cysgu ar hyn o bryd ac eraill yn teimlo nad oes rheswm dros godi.

Arglwydd Dduw, mae patrymau cysgu pobl ar chwâl ar hyn o bryd. Dyro i bawb sy’n bryderus neu’n isel eu hysbryd y cwsg adnewyddol y mae ei angen arnynt, yn ogystal â phwrpas ar gyfer byw o ddydd i ddydd. Iachâ’r rhai a gyfyngir i’w gwely am eu bod yn sâl oherwydd y firws, gartref, neu mewn ward ysbyty neu dan ofal dwys. Diolch am bawb sy’n gofalu am eraill, a rho iddyn nhw’r adnoddau y mae arnynt eu hangen, yn ymarferol, yn feddyliol ac yn ysbrydol. Yn enw Iesu, Amen.

  1. Yr Ardd (neu, os nad oes gennych ardd, rhyw lecyn gwyrdd lleol)

Mae gennym gyfle bellach i dreulio amser mewn gerddi a llecynnau gwyrdd. Mae’r lleihad mewn llygredd a chynnydd bywyd gwyllt yn ystod y cyfnod cloi yn dangos y drwg y mae ein ffordd o fyw yn ei wneud i’r amgylchedd. Dyma’r amser i ailgysylltu â byd natur.

Arglwydd Dduw, helpa ni i fwynhau dy greadigaeth a dangos y mwynhad drwy fyw’n gynaladwy ynddi. Adnewydda ni, gorff ac enaid, wrth i ni dreulio amser yn yr awyr agored. Yn enw Iesu, Amen.

Gweddi i Gloi

Gweddi’r Arglwydd

Bydded i dangnefedd Duw sydd y tu hwnt i bob deall gadw ein calonnau a’n cartrefi yng ngwybodaeth a chariad Duw a’i Fab, Iesu Grist ein Harglwydd, ac i fendith Duw Hollalluog, y Tad, y Mab a’r Ysbryd Glân, aros gyda ni, yn awr ac am byth. Amen.

Margaret Le Grice
Cyfieithwyd gan Enid Morgan
Mai 2020

O Cox’s Bazaar i Gwm Sgwt

Gyda diolch i Cymorth Cristnogol

Deialog gan Anna Jane Evans a ddefnyddiwyd ar oedfa Radio Cymru yn ystod wythnos Cymorth Cristnogol. 

[Roedd un o’r gwersylloedd yn Cox’s Bazaar yn rhan o ymweliad tramor cyntaf Amanda Mukwashi fel Prif Weithredwraig CC. Dyma sgwrs gyda chefnogwyr o Gymru (Youtube) – https://www.youtube.com/watch?v=RrkWP_ugsg0

O Cox’s Bazaar i Gwm Sgwt

  1. Mae hi’n lockdown
  2. Mae hi’n lockdown
  3. Dwi’n y tŷ ’ma ers chwech wythnos
  4. ’Dan ni wedi gorfod gadael ein pentref ers tair blynedd
  5. Dwi mond yn cael mynd allan i brynu pethau hanfodol
  6. ’Dan ni ddim yn cael gadael y gwersyll
  7. Mae croen fy nwylo’n goch achos mod i’n eu golchi nhw mor aml
  8. Does gen i ddim sebon
  9. Maen nhw newydd agor ysbyty newydd yn yr ardal yma
  10. Maen nhw’n adeiladu llefydd newydd i ni olchi ein dwylo
  11. Dwi’n ofnus
  12. Dwi’n ofnus
  13. Dwi’n gweld colli fy merch – dwi heb ei gweld ers pump wythnos
  14. Dwi’n gweld colli fy nghartref – mae ’na dair blynedd ers inni orfod ffoi
  15. Diolch byth am Facetime
  16. Mae gen i lot o luniau ar fy ffôn a dwi’n edrych arnynt yn aml ond sgen i ddim ffordd o gysylltu efo neb
  17. Dwi’n nôl papur newydd i’r ddynes drws nesa – mae hi’n unig, bechod. Chwith mond gallu siarad drwy’r ffenest efo hi
  18. Sgen i ddim ffenest
  19. Dwi ’di cael llond bol
  20. Dwi ’di cael llond bol
  21. Fedra i’m dioddef gwisgo masg – mae’n gneud i’n sbectol stemio ac yn teimlo’n anghynnes ar fy ngheg
  22. Does ’na ddim masgiau yma o gwbl
  23. Mae’n od gweld pobl yn sefyll mor bell oddi wrth ei gilydd mewn ciw
  24. Mae ’na gymaint o bobl yn y lle ’ma, does dim ffordd yn y byd y gallwn gadw’n pellter
  25. Mae popeth yn teimlo mor ddiarth
  26. Mae popeth yn teimlo mor ddiarth
  27. Roedd petha mor braf cyn Covid – dwi’n bored ac mae pob diwrnod ’run fath – mae chwe wythnos yn amser mor hir!
  28. Roedd pethau mor braf cyn y rhyfel – mae pob diwrnod ’run fath – a dwi’n styc yn fama ers tair blynedd
  29. Mae’n lockdown
  30. Mae’n lockdown 

Gyda diolch i Cymorth Cristnogol

Mae gwybodaeth am ymateb Cymorth Cristnogol i’r sefyllfa cornafirws yno ar wefan CC: https://www.christianaid.org.uk/appeals/emergencies/coronavirus-emergency-appeal/rohingya

 

Trefn Gwasanaeth Cymorth Cristnogol

 

Cliciwch ar y ddolen isod i lawrlwytho ffeil PDF o drefn gwasanaeth Wythnos Cymorth Cristnogol 2020.

Trefn Gwasanaeth Cymorth Cristnogol 2020

‘Ar ein rhan ni sy’n byw yn y Gogledd gawn ni ddiolch i Anna Jane am ei gwaith dros Gymorth Cristnogol yn ein plith ers blynyddoedd lawer. Dymunwn yn dda iddi wrth iddi dderbyn galwad i weinidogaeth lawn amser gydag eglwysi Seilo Caernarfon a Chapel y Waun, Waunfawr.  Pob bendith Anna Jane’.

Gweddïau

Gweddïau

O Arglwydd fy Nuw
            Sy’n fy nghreu a’m hail-greu,

Mae fy enaid yn dyheu amdanat ti.
Dwêd wrtha i beth wyt ti, y tu hwnt i’r hyn rwy wedi’i weld,
Er mwyn i mi weld yn gliriach beth rwy’n dyheu amdano.
Rwy’n ymdrechu i weld mwy,
Ond wela i ddim y tu hwnt i’r hyn a welais i
Heblaw tywyllwch.
Neu’n hytrach, nid gweld tywyllwch yr ydw i,
Nid yw hwnnw’n rhan ohonot ti,
Ond rwy’n gweld nad ydw i’n gweld dim pellach
Oherwydd fy nhywyllwch fy hun.

Pam y mae hyn, Arglwydd?
A dywyllwyd fy llygaid gan fy ngwendid
Neu a ddallwyd fi gan dy ogoniant?
Y gwir yw mod i wedi fy nhywyllu gennyf fi fy hun,
A’m dallu gennyt ti.
Fe’m cymylwyd gan fy mychander,
Fy ngoddiweddyd gan dy fawredd;
Fe’m cyfyngwyd gan fy nghulni
A’m meistroli gan dy ehangder.
Yn wir, mae’n fwy nag y gall creadur ei ddeall! …

Arglwydd, gorchmynnwyd i ni, neu’n hytrach fe’n cynghorwyd ni
I ofyn trwy dy Fab,
Ac addewaist y cawn dderbyn,
Er mwyn i’n llawenydd fod yn gyflawn.
Y peth hwnnw yr wyt yn ei gynghori
Trwy’r ‘diddanydd ardderchog’ –
          Dyna beth rwy’n gofyn amdano, Arglwydd.
Gad i mi dderbyn
Yr hyn a addewaist trwy dy wirionedd,
‘er mwyn i’n llawenydd fod yn gyflawn’.

Dduw’r gwirionedd,
Rwy’n ceisio er mwyn derbyn,
‘er mwyn i’m llawenydd i fod yn gyflawn’.
Yn y cyfamser gad i’m crebwyll fyfyrio arno,
Fy nhafod lefaru amdano,
Fy nghalon ei garu,
Fy ngenau ei bregethu.
Gad i’m henaid newynu amdano,
Fy nghnawd sychedu amdano,
A’m holl hanfod ei chwennych
Nes i mi fynd i mewn i lawenydd fy Arglwydd
Sy’n un a thri, bendigedig am byth. Amen.

Detholiad o eiriau o’r Prosologion gan Anselm (1033–1109), Eidalwr a fu’n Abad Le Bec yn Ffrainc, ac yn Archesgob Caergaint

 

Pandita Mary Ramabai

Pandita Mary Ramabai

Gwyddom am ‘Pandit’ fel ffordd barchus yn India o annerch gŵr o ddysg, o awdurdod, o ddoethineb. Nid teitl i’w ddefnyddio am wraig, wrth gwrs. Pan aned merch i’r ysgolhaig o Framin Anant Shastri yng ngorllewin India ym 1858, fyddai neb wedi rhag-weld y byddai’r fechan hon yn tyfu i fod y wraig gyntaf i’w hanrhydeddu â’r enw ‘Pandita’.

Roedd Anant Shastri yn ddigon annibynnol ac od yn ei ddydd i gredu mewn addysg i ferched ac fe fynnodd i’w ferch gael dysgu Sansgrit, hen iaith y grefydd Hindŵaidd ac iaith llên hynafol a hardd y Vedas a’r Shastras. Defnyddir yr iaith o hyd mewn defodau crefyddol, gan gynnwys priodasau, a pheth anghyffredin o hyd yw i bobl ifanc ddeall y geiriau y maent yn cytuno i’w harddel.

Clywais am wraig ifanc a holodd beth oedd ystyr y geiriau, a darganfod ei bod yn mynd i addo hebrwng gwartheg ei gŵr, bob dydd, at y ffynnon. Gan ei bod yn byw mewn fflat mewn dinas, achosodd y darganfyddiad gymysgwch o chwerthin direidus a dicter ymhlith ei theulu a’i ffrindiau! Nid oedd ei mam a’i modrybedd wedi deall ystyr y geiriau pan briodwyd hwy!

Pandita Mary Ramabai

Felly, er pan oedd yn 8 oed, bu Ramabai yn dysgu Sansgrit. Bu farw ei thad a’i mam a’i chwaer, un ar ôl y llall, o newyn, a symudodd gyda’i brawd i fyw yn Calcutta. Pan sylweddolwyd yn y fan honno cymaint ei dysg, gofynnwyd iddi ddarlithio i wragedd am ddyletswyddau gwragedd a ddisgrifir yn y Shastras. Wrth baratoi’r darlithiau, daeth i sylweddoli, er bod y llyfrau’n anghyson am lawer o bethau, roedden nhw’n unfryd gytûn fod gwragedd fel grŵp yn ddrwg, yn wir yn waeth na chythreuliaid. Yr unig ffordd allan oedd drwy filiynau o ailymgorfforiadau a thrwy addoli eu gwŷr. Nid oeddent i fwynhau dim ond y caethiwed isaf posibl iddo ef. Doedd ganddyn nhw ddim hawl i astudio’r Vedas, a heb eu gwybod hwy, fyddai neb yn gallu adnabod y Brahma, na chael gwaredigaeth. Felly, nid oedd yn bosibl i wraig gael ei gwaredu. Arweiniodd ei hanghytundeb â’r ddysgeidiaeth hon hi at ochr ddiwygiadol y traddodiadau Hindŵaidd.

Ond daeth i adnabod cymuned Anglicanaidd o leianod Eingl-Gatholig Mair Forwyn (Wantage), a hwy a’i harweiniodd at Grist. Ond roeddent yn arswydo nad oedd hi’n fodlon troi ei chefn ar nodweddion Hindŵaidd eraill, ac fe fyddai hi’n croesawu gweinidogion o sawl traddodiad Cristnogol i gyfrannu i’r eglwys enfawr a adeiladodd hi i blant a gweddwon. Ysgrifennodd at y chwiorydd: ‘Dydw i ddim yn teimlo fy mod wedi fy rhwymo i dderbyn pob gair sy’n disgyn o wefusau offeiriaid ac esgobion; rwy newydd gael fy rhyddhau o iau’r llwyth offeiriadol Indiaidd … Rhaid i mi gael meddwl drosof fy hun. Rhoddodd Duw i mi gydwybod annibynnol.’

Roedd hi wedi troi ei chefn ar ei hetifeddiaeth, a’r canlyniad oedd ei bod hi’n byw ar ffin rhwng dwy ffydd a dau ddiwylliant, ac yn destun drwgdybiaeth gan y naill ochr a’r llall. Dyna paham, mae’n debyg, ar ôl ei marwolaeth ar 30 Ebrill 1920, yr aeth ei henw’n angof. Ond roedd hi’n arwres gref ac yn arweinydd sy’n haeddu ei chofio. Gwnaeth waith mawr fel athrawes, ac yr oedd hi ar y blaen yn datblygu dulliau oedd yn defnyddio’r ymennydd a’r dwylo. Dadleuodd yn erbyn priodi plant ac o blaid hawl gweddwon i ailbriodi. Yn ei dull o fyw yr oedd hi’n ragflaenydd i Ghandi, gan fyw’n syml heb eiddo ond ychydig ddillad a llyfrau. Sylwyd bod ei byw Cristnogol yn cadw’r elfennau gorau yn ei bywyd gynt fel Hindŵ. Teithiodd i Brydain (lle y bu’n dysgu Sansgrit yn yr ysgol fonedd i ferched yn Cheltenham) ac aeth i America. Ysgrifennodd am erchylltra bod yn wraig i Framin a chreulonder y system y trodd ei chefn arni. Nid oedd y Gristnogeth a’i derbyniodd yn rhydd o ragfarnau crefyddol yn erbyn gwragedd, ond fe wrthododd gael ei llyncu gan ragfarnau a rhagdybiaethau eglwysi’r bedwaredd ganrif ar bymtheg: ‘Rydych chi’n rhy ddysgedig ac ysbrydol, yn rhy ddoeth, yn rhy ffyddlon i’r ffydd yr ydych yn ei phroffesu i ddeall fy anawsterau i dderbyn yn llwyr y grefydd yr ydych chi’n ei dysgu.’

Ond erbyn hyn y mae’r calendr Anglicanaidd yn rhoi diwrnod i gofio am y wraig Indiaidd a gymerodd yr enw Mair wrth ddod yn Gristion. A dyna lle mae hi, rhwng Catrin o Siena a Gŵyl Philip ac Iago, ar Fai 1af. Diolch amdani, ei dewrder a’i dyfalbarhad.

           Enid Morgan

GiG Cymru

GIG CYMRU

 Diolch i’n Gwasanaeth Iechyd Gwladol

Os baner a sosbenni – a’u sŵn mawr
        sy’n morio’r clodfori,
   clyw yn nwfn ein calon ni
   y diolch n’all ddistewi.

Yn darian, yn dosturi – arwres
        drwy oriau’n trybini,
  chwaer yw hon, a’i charu hi
  a wnawn … nid jyst am ’leni.
                                                     Mererid Hopwood

 

Ar drothwy

Yr Alarch (Rhif 17), Hima af Klint, 1915, Moderna Museet, Stockholm, Sweden. Parth cyhoeddus – Public domain (Wikimedia)

Ar drothwy – ymdroi ar y ffin

Fel llawer un yr wythnosau diwethaf hyn, rwy wedi bod yn treulio amser yn yr ardd, yn meithrin prosiectau newydd, yn symud planhigion, yn dyfrhau’r egin bach gwyrdd ac yn dyfalu a ddaw pethau i ffrwythlondeb. Ac mae ’na lu o ddamhegion am chwynnu a thocio a bwydo a dyfrhau i ffurfio tomen o ystrydebau pregethrwrol. Mae hi’n gyfnod rhwng dau fyd, yn gyfnod ar drothwy. Byddai Elfed ap Nefydd yn ein cymell, pan oeddem yn fyfyrwyr yn y coleg yn Aberystwyth, i gofio bod angen edrych yn y drych wrth yrru car er mwyn medru gyrru ymlaen yn ddiogel – cymhariaeth weledol berthnasol iawn i’r ifanc gorhyderus eu bod yn gwybod popeth!

Ond ar y funud, wyddom ni ddim i ble rydyn ni’n mynd, dim ond na fydd pethau byth yr un fath eto; cawn ein dal rhwng hiraeth am a fu, ac ofn am y dyfodol. Mae hunanynysu rhag ofn rhywbeth er mwyn goroesi wedi arafu’r hen yn ein plith fwy nag roedden ni wedi arafu eisoes! Ond mae’r rhai sydd wedi gorfod addasu eu ffyrdd o weithio yn darganfod posibiliadau’r We, yn dysgu sut i wneud fideos a’u hanfon, yn ceisio arbed eu bywioliaeth, yn gorfod geni plentyn, yn gorfod claddu cymar oes – does dim amser i synfyfyrio, dim ond i geisio dod i ben a goroesi. Ar drothwy, paratoi i groesi’r rhiniog, petruso ar y ffin.

Ar un cyfnod yr oedd adnod 6 o Salm 16 yn golygu llawer i mi: ‘Syrthiodd y llinynnau i mi mewn mannau dymunol. Y mae i mi etifeddiaeth deg.’

Yn y Saesneg cyfieithir llinynnau fel ‘boundary lines’. Ond wir, ni chefais i erioed bod byw ar draws ffiniau yn lle dymunol. Yn wir, mae byw ar ffin yn aml yn golygu cael eich amau gan y naill ochr a’r llall. Bu ambell sant yn ymdrechu’n fwriadus i fyw ar ffin ei ddiwylliant, yn fath o arwydd i’w gyfoedion fod perthyn o lwyrfryd calon i un diwylliant yn unig yn rhywbeth y dylai Cristnogion ymochel rhagddo. Ystyriwch fywyd Ffransis o Assissi, a Julian, y wraig fu’n byw mewn cell ym merw peryglus y 14eg ganrif yn Norwich tra oedd pla a rhyfel yn rhuo o’i chwmpas; ac yn yr ugeinfed ganrif, Dorothy Day yn dewis byw gyda’r tlodion yn America, a Ghandi – bendith arno – yn sefyll ar y ffin rhwng crefyddau yn India.

Ond yn y bwlch rhwng un peth a’r llall mae yna bosibiliadau newydd. Mae pethau yn y fantol. Nid yn unig bod amgylchiadau’n ein newid ni, ond bod mwy o ryddid i ni newid pethau. Gallech honni bod hwn yn amser sanctaidd, yn rhodd, yn fan lle y gall rhywbeth cwbl newydd ddechrau. A gwewyr yw esgor ar fywyd newydd: drws i fynd trwyddo i ddechrau dysgu gwersi newydd am waith, ac amynedd, ac ymroddiad a dyfnder cariad. Yn enwedig i’r hen, sydd, fel yr ifanc, yn orhyderus eu bod yn gwybod popeth!

Mae’r pandemig hwn, a ragwelwyd flynydoedd yn ôl a’n rhybuddio amdano gan arbenigwyr, yn ein gosod ninnau rhwng dau gyfnod, dau fyd, gan ymddihatru o’n rhagdybiaethau a’n hawydd i rag-weld.

Mae gen i hen ffrind ysgol – gwraig sydd, wrth i minnau deipio’r geiriau hyn, yn gwybod bod ei gŵr yn gorwedd mewn ysbyty rhwng byw a marw. Mae hi’n medru ymddiried y bydd beth bynnag ddigwydd iddo, yn ôl ‘ewyllys Duw’. Mae ein cyfnod ni, a’n diffyg ymddiriedaeth ni, yn gwrthryfela yn erbyn y syniad o Dduw sydd fel petai’n lladd fan hyn, ac yn achub draw. Ond camddeall ydi hynny. Ymddiried y mae hi fod ‘popeth yn gweithio er daioni i’r rhai sy’n caru Duw’. Nid crefydd swcwr yw hynny, ond her. Mae’n fy atgoffa i’n ddwys o ddarn o un o gerddi rhyfeddol T. S. Eliot, ‘Four Quartets’ – na fedra i fentro’i gyfieithu’

I said to my soul, be still, and wait without hope,
For hope would be hope for the wrong thing; wait without love,
For love would be love of the wrong thing; there is yet faith.
But the faith and the love and the hope are all in the waiting.
Wait without thought, for you are not ready for thought:
So the darkness shall be the light, and the stillness the dancing.

 ‘Four Quartets’, T. S. Eliot (Section III, East Coker)

Porth i Weithredu a Myfyrio

Wyt ti’n gallu cofio rhyw gyfnod o newid sylweddol neu gyfnod o ddysgu dwys? Oes rhyw gymal wedi dy daro yn yr uchod? Os oes, dalia dy afael ynddo a sylwi ar dy ymateb – corfforol, meddyliol, emosiynol. Oes yna rywbeth y dylet ei wneud yn wahanol?

(Mae’r uchod yn ymateb i un o draethodau Richard Rohr yn ei lythyrau dyddiol ar wefan Centre for Action and Contemplation.)

Llun: Yr Alarch (Rhif 17), Hima af Klint, 1915, Moderna Museet, Stockholm, Sweden.

Enid Morgan

Emynau

Emynau

Mae’n rhyfedd fel ry’n ni’r Cymry yn aml iawn yn troi at emynau pan ry’n ni’n cael ein hunain mewn amgylchiadau anodd ac ansicr.

Ers i’r pandemig yma ein cyrraedd ni, mae yna lawer mwy o emynau i’w clywed ar y radio – Radio Cymru, beth bynnag. Mae fel tase’r hen emynau yma yn rhoi mynegiant i rywbeth na allwn ni ei roi mewn geiriau am y ffordd ry’n ni’n teimlo. A dyna gamp llenyddiaeth ym mhob oes, sef galluogi rhywun i ganfod llais sy’n siarad ar ei ran.

Roedd un emyn ar raglen Shân Cothi’n ddiweddar a oedd yn siarad ar ran llawer ohonom, yn arbennig o gofio am deuluoedd sydd wedi colli anwyliaid dros yr wythnosau diwethaf hyn i Covid-19.

Er ei fod yn emyn cyfarwydd, roedd ei glywed yn y sefyllfa ry’n ni ynddi heddiw bron iawn fel ei glywed am y tro cyntaf – mewn ffordd newydd.

O fy Iesu bendigedig,
unig gwmni f’enaid gwan,
ymhob adfyd a thrallodion
dal fy ysbryd llesg i’r lan;
a thra’m teflir yma ac acw
ar anwadal donnau’r byd
cymorth rho i ddal fy ngafael
ynot ti, sy’r un o hyd.

Rhof fy nhroed y fan a fynnwyf
ar sigledig bethau’r byd,
ysgwyd mae y tir o danaf,
darnau’n cwympo i lawr o hyd;
ond os caf fy nhroed i sengi
yn y dymestl fawr a’m chwyth,
ar dragwyddol graig yr oesoedd,
dyna fan na sigla byth.

Pwyso’r bore ar fy nheulu,
colli’r rheini y prynhawn;
pwyso eilwaith ar gyfeillion,
hwythau’n colli’n fuan iawn;
pwyso ar hawddfyd – hwnnw’n siglo,
profi’n fuan newid byd:
pwyso ar Iesu, dyma gryfder
sydd yn dal y pwysau i gyd.

     (EBEN FARDD, 1802–63)

Wrth bwyso ar yr Iesu yn y dyddiau anodd hyn, gweddïwn y cawn brofi’r cryfder hwn i ddal y pwysau i gyd.

Bedd Eben Fardd (Ebenezer Thomas), eglwys Clynnog Fawr.

Perthyn

Perthyn

Diolch i’r Parch Desmond Davies, Caerfyrddin am baratoi yr erthygl hon, ac i Seren Cymru am eu caniatad i’w chyhoeddi yn Agora.

Y mae byw drwy’r cyfnod hwn o hunan- ynysu ac ymbellhau cymdeithasol yn brofiad newydd a chwithig i bawb ohonom. Tra’n derbyn yn ddi- gwestiwn fod mesurau’r llywodraeth yn angenrheidiol er mwyn atal lledaeniad haint Covid-19 (gwell enw arno yn ôl amlwg ddigon fod y cyfyngiadau yn gwyrdroi patrwm bywyd yn gyfan gwbl. Wrth reswm, y mae’r dull newydd hwn o fyw ac ymddwyn yn gwbl groes i’r hyn yw hanfod eglwys, lle mae cydymgynnull a chydaddoli yn sylfaenol bwysig. Oddi mewn i gymdeithas yr eglwys yr ydym yn deulu – yn deulu Duw, yn deulu’r ffydd – ac y mae’r ymdeimlad o berthyn i’n gilydd fel brodyr a chwiorydd yng Nghrist yn greiddiol i’r cyfan.

Prawf

Pan aeth yr athronydd René Descartes ati i geisio prawf o’i fodolaeth, y canlyniad y daeth iddo oedd: ”Yr wyf yn meddwl, felly yr wyf” (“Cogito, ergo sum”).

Cofiaf John V. Taylor ar raglen deledu un tro, yn pwysleisio mai’r prawf a fedd y Cristion yw, ”Yr wyf yn perthyn, felly yr wyf”. Y mae i rywun honni bod yn Gristion heb berthyn, mewn modd ystyrlawn a gweithredol, i’r eglwys yn groesddywediad llwyr. Adroddir am y Cristionogion cyntaf, y sawl y disgynnodd yr Ysbryd Glân arnynt ar ddydd cyflawni cyfnod y Pentecost, eu bod “oll ynghyd yn yr un lle”.

O ganlyniad i’r aflwydd presennol nid yw’n bosibl i ninnau gyfarfod “yn yr un lle”, ac eisoes yr ydym yn ymdeimlo i’r byw â’r golled. Gallwn yn hawdd ddeall rhwystredigaeth Paul am iddo gael ei atal rhag gweinidogaethu i aelodau’r eglwys yn Rhufain. “Y mae hiraeth arnaf am eich gweld”, meddai, ac felly ninnau ‘nawr wrth inni gael ein hamddifadu o’r cyfle i gydgyfarfod. Tebyg mae’n siwr, oedd profiad Ioan ar ynys Patmos, ac yntau’n alltud unig yn hiraethu am gwmnïaeth ei gyd-Gristnogion. “Ioan, eich brawd” yw ei gyfarchiad iddynt.

Ar ddechrau ei lythyr o garchar i’w rieni, dyddiedig 14 Mehefin 1943, sgrifennodd Dietrich Bonhoeffer: “Wel, y mae’n Sulgwyn, ac yr ydym yn dal i gael ein gwahanu wrth ein gilydd … Pan glywais glychau’r eglwys yn canu y bore ‘ma, buaswn wedi rhoi’r byd i gael mynd i’r gwasanaeth, ond yn lle hynny dilynais esiampl Ioan ar ynys Patmos, a chynnal gwasanaeth bychan ar fy mhen fy hun. O’r braidd y teimlais yn unig, oherwydd yr oeddwn yn gwbl sicr eich bod chwithau gyda mi, ac felly hefyd y cynulleidfaoedd hynny y bûm yn dathlu’r Sulgwyn gyda nhw yn ystod y blynyddoedd a fu”. Er i Bonhoeffer fod ar ei ben ei hunan yn ei gell gyfyng, nid oedd wrth ei hunan.

Mae’n wirioneddol bwysig ein bod ninnau’n cofio yn awr, er bod drws y capel ynghau bod yr eglwys yn dal i fod, a’n bod ninnau’n dal i berthyn iddi. Er ein bod yn gaeth i’r tþ, ac er na fedrwn gyfarfod â’n gilydd wyneb yn wyneb, y mae ein cymdeithas â’n gilydd yn parhau yn ddigyfnewid. Oherwydd, “nid estroniaid a dieithriaid” ydym mwyach “ond cyd-ddinasyddion â’r saint”, ac ni all unrhyw haint na rhwystr amharu ar hynny. Mae’n dda clywed, felly, am eglwysi sy’n defnyddio pob dull posibl (llythyr; galwad ffôn; y dechnoleg fodern, ac ati) i gysylltu â’i gilydd fel aelodau, ac i gynnal a hyrwyddo yr ymdeimlad o berthyn i’w gilydd yn yr argyfwng presennol.

Y Pasg

Un peth sy’n od i’w ryfeddu eleni yw na chawsom gyfle i ddod ynghyd i ddathlu’r Groglith a’r Pasg. Eithr er na chynhaliwyd y gyfres hon o gyfarfodydd mor real a pherthnasol ag erioed. Ni all ei Ysbryd, yn dal i’w amlygu ei hun i’r sawl sy’n credu ynddo. Yn dilyn ei 
atgyfodiad, daeth at ei ddisgyblion, a’u cyfarch â’r gair “Tangnefedd”, hynny “er bod “y drysau wedi eu cloi”. “Canaf am yr addewidion”, medd Watcyn Wyn, ac y mae addewidion Iesu ynglþn â’i bresenoldeb di-dor gyda’i bobl gyn wired ag erioed: “Ni adawaf chwi’n amddifad; fe ddof yn ôl atoch chwi”; amser hyd ddiwedd y byd”.

Arculfe (VIIè siècle) & Saint Adamnan (≈624 – 704) / Parth Cyhoeddus – Public Domain

Profiad diangof yw dringo i fyny’r grisiau yn yr eglwys honno yng Nghaersalem a godwyd gan Helena (mam Cystennin Fawr) ar y fangre, yn ôl traddodiad, lle safai croes Iesu, ac yna disgyn drachefn i weld ”y man lle gosodasant ef”. Yr enw a roddwn ninnau, Gristnogion y Gorllewin, ar yr eglwys hon yw Eglwys y Beddrod Sanctaidd, eithr fe’i gelwir gan Eglwys Uniongred y Dwyrain yn Eglwys yr Atgyfodiad. Dyna, mewn gwiriondd, yw pob eglwys. Yn ddiamau, y mae’r Groes yn ganolog i ffydd a’i thystiolaeth eglwys Crist, ac fel rhan annatod o’r un dystiolaeth gelwir arni hefyd i dystio i fuddugoliaeth Calfarî, a’r bedd.

Y mae inni gysur mawr o wybod bod yr Iesu byw gyda ni yn awr. Heb-os fe â pla’r coronafeirws heibio, ryw ddydd (nid yw i barhau am byth; daw amser pan fydd brechlyn ar gael i’n diogelu rhagddo), ac yna cawn gyfle i ddod ynghyd unwaith eto, i adnewyddu ein perthynas â’n gilydd oddi mewn i’r coinonia Cristnogol. Yn y cyfamser, mawrygwn y ffaith ein bod yn perthyn i gymdeithas y saint, ac i eglwys “na chaiff holl bwerau angau y trechaf arni”.

Dichon y bydd yr argyfwng presennol yn fodd i ddyfnhau ein gwerthfawrogiad o’r gymuned ffydd, a’n hiraeth amdani.

Desmond Davies