Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 10 Rhagfyr 2017

Annwyl Bawb,

Mae balchder yn dod o flaen dinistr,
a brolio cyn baglu.
(Diarhebion 16.18, Beibl.net)

I fi, y gair Groeg hubris (gair mwy awgrymog na balchder) oedd gair 2017. Roedd mytholeg Groegaidd yn gweld canlyniadau annymunol i bawb a syrthiai i’r fagl honno, fel y mae awdur Llyfr y Diarhebion yntau.

Mae’r enghreifftiau eleni wedi bod yn lluosog:

  • Hubris Theresa May yn credu y gallai ennill Etholiad Cyffredinol yn rhwydd a darparu arweinyddiaeth cryf a sefydlog.
  • Hubris Nicola Sturgeon yn credu y gallai fanteisio ar ddryswch Llywodraeth y Deyrnas Unedig a galw’r refferendwm fyddai’n rhoi annibyniaeth i’r Alban.
  • Hubris Aung San Suu Kyi yn credu ei bod yn gymaint arwres yng ngolwg y byd y gallai guddio driniaeth greulon awdurdodau Myanmar o bobl y Rohingya.
  • Hubris Robert Mugabe yn credu y gallai nid yn unig llywyddu Zimbabwe tan ei farw ond y gallai benodi ei wraig yn olynydd iddo.
  • Hubris Carwyn Jones yn credu iddo wneud strocen wrth ad-drefnu’i gabinet ac ar yr un pryd dangos ei fod yn gryfach nag arweinyddion eraill wrth ddelio ag aflonyddu rhywiol, hubris a gafodd ganlyniadau digon erchyll i hawlio eu lle mewn trasiedi Roegaidd.

Mae gwleidyddion yn gyndyn i ddysgu oddi wrth hanes. Ar yr union eiliad pan yw arweinydd yn credu y gall ennill ei (l)le mewn hanes ac anfarwoli ei (h)enw fel rhywun a gyflawnodd rywbeth mawr, y daw’r perygl mwyaf y bydd yn baglu ac y bydd hanes nid yn canmol ond yn gwawdio.

A’r wythnos hon fe welsom ddechrau anochel darnio hubris lladmeryddion Brexit (a achoswyd gan hubris David Cameron yn credu ar ôl refferendwm yr Alban ac etholiad 2015 y gallai ennill unrhyw bleidlais heb lawer o ymdrech). Fe ddaeth yn amlwg na all y Deyrnas Unedig gadw ei pherthynas bresennol â Gweriniaeth Iwerddon a gweddill yr Undeb Ewropeaidd ac ar yr un pryd gael y rhyddid i wneud fel a fynnom mewn Prydain ‘annibynnol’. Bydd raid i ni bellach gadw at y rheolau Ewropeaidd ych-a-fi yna, o leiaf y rhai sy’n effeithio ar fasnach ar draws y ffin rhwng Gogledd a Gweriniaeth Iwerddon, a hynny am byth, y tu allan i’r Undeb Ewropeaidd. Mae balchder yn wir yn dod o flaen dinistr.

Mae Llyfr y Diarhebion wedi ei gweld hi. Yr arweinyddion hynny fydd yn cael eu lle yn oriel yn anfarwolion fydd y rhai hynny nad ydynt yn ceisio eu lle, y rhai sydd yn ddigon diymhongar i gredu nad ydynt yn haeddu bod yn yr oriel honno. Yr enghraifft fwyaf yn fy oes i, mi gredaf, yw Desmond Tutu, Unwaith yn unig y cyfarfûm ag ef, mewn cyfarfod amser brecwast mewn coleg yn Birmingham yn y 1980au. Ar ddiwedd y pryd, fe gododd yr Esgob a diolch i Bennaeth y Coleg am ein croesawu. Fe gododd y Pennaeth a diolch am y fraint o gael cwmni’r Archesgob. Ac fe gododd yr Archesgob a dweud dim, ond cerdded i’r gegin ac ysgwyd llaw â phob un a fu’n coginio ac yn gweini’r bwyd. Dim hubris, ond mawredd.

 

E-fwletin 3 Rhagfyr, 2017

“Be wna’i? Mae’r hogyn ’ma yn y dosbarth yn boen pen. Mae’n gwrthod gwrando arna’i, mae’n bwlio pawb, mae’n palu c’lwyddau. Isio tynnu sylw at ei hun y mae o, wrth gwrs – real babi mam. Dw’i wedi trio’i anwybyddu, dim ond rhoi sylw iddo pan mae’n ymddwyn yn gall. Defnyddio dipyn o seicoleg a rhoi cyfle iddo gallio oedd fy mwriad. Ond does dim yn tycio a’i giamocs erbyn hyn yn tarfu ar bawb a hyd yn oed y distawaf yn y dosbarth wedi dechrau cambihafio hefyd.

Reit, dw’i wedi cael llond bol! ’Does dim amdani ond mynd â fo at y pennaeth. Ond be’ sy’n bod arna’i? Hwn ydy’r pennaeth!” 

Mae wedi bod yn wythnos gythryblus draw dros yr Iwerydd, hyd yn oed yn fwy cythryblus na’r arfer, a’r bwli mawr fel pe bai’n annog trais a hiliaeth. Mae’n gallu gwneud hynny gyda holl rym y cyfryngau cymdeithasol yn gefn iddo gan adael i eraill bendroni sut orau i ymateb. Ei anwybyddu, gan beidio rhoi ‘ocsigen cyhoeddusrwydd’ iddo? Mynd i’r afael yn gyhoeddus â gwenwyn ei ffugddadleuon? Neu, defnyddio diplomyddiaeth i geisio dylanwadu arno’n dawel fach, a gobeithio y bydd hynny’n cael rhyw gymaint o effaith yn y tymor hir?

Ai dyma hefyd oedd y math o ddilema a wynebai’r Pab yr wythnos hon ar ei ymweliad â Myanmar? Cafodd ei feirniadu ar gychwyn ei daith am beidio ag enwi’r Rohingya’n benodol wrth annog y wlad i ddangos gofal a dyngarwch at ei thrigolion. Erbyn diwedd ei daith, y Pab erbyn hynny wedi cyrraedd Bangladesh, dewisodd ei eiriau’n ofalus ond yn fwy uniongyrchol: “The presence of God today is also called Rohingya”.

Boed yn America neu ym Myanmar mae safbwyntiau crefyddol yn agos iawn at yr wyneb bob tro. Be wnawn ni, er enghraifft, o gyfaddefiad Michael Flynn iddo ddweud c’lwyddau i’r FBI am ei gysylltiadau gyda Rwsia gan ychwanegu y byddai, “through my faith in God”, yn gweithio i unioni’r cam?

Yr Arglwydd Wood

A oes mistar ar Mistar Mostyn? Beth, yn arbennig, ydy cyfrifoldeb corff fel y Cenhedloedd Unedig i geisio tawelu bwlis y byd? Ers ei sefydlu yn 1945, mae’n gorff sydd a’i nod ar hyrwyddo heddwch a pharch rhwng pobloedd a’i gilydd. Ym Mangor yr wythnos hon bydd yr Arglwydd Wood, Cadeirydd Cymdeithas y Cenhedloedd Unedig ym Mhrydain, yn wynebu’r her mewn darlith gyhoeddus dan y teitl gogleisiol ‘Can the UN trump Trump?’

Beth yw’n cyfrifoldeb fel Cristnogion yn yr holl ymrafael?

 ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Traddodir darlith yr Arglwydd Wood, ‘Can the UN trump Trump?’, nos Wener, 8 Rhagfyr, am 5:30pm ym Mhrif Adeilad y Celfyddydau, Ffordd y Coleg, Bangor. Mae’r ddarlith yn agored i bawb.

E-fwletin Tachwedd 26ain. 2017

PAM BODDRAN?

Dwi’n dal i fynd. Mae genni ddigon o betha eraill ar fy tŵ dŵ list i neud ar fora Sul.

Dwi’n parcio nghar ym maes parcio Tesco, ac yn cerddad ffwl sbid am Sportsman’s Port am mod i’n hwyr i gyfarfod Cymdeithas y Gwranwin. Noson niwl, glaw budur a weipars ydi hi a dwi wedi bod yn Aberystwyth drwy’r dydd ac mae na hannar awr arall o deithio cyn y bydda i adra. Pam boddran?

Dwi’n mynd i gynhadledd diwrnod ar Gynnal Ysbrydolrwydd ym Mangor. Canslo diwrnod o waith. Dwi’n gall?

Sgwennu e -fwletin i Cristnogaeth 21. I be?

A llynadd mi bendefynais fynd i’r Seiat. Ia dyna be dwi newydd deipio; ‘mynd-i’r-Seiat’.

Dwi’m yn un o bobol y meinstrîm, reit yn y canol, yn gwybod be dwi’n neud a be dwi isio neud. Byddai eraill yn meddwl mai un felly ydw i. Ond mae nhw’n rong. Yn fancw, yn fanna’n rwla, yn sbio o bell dwi. Ac yn fancw ym mhen draw’r bwrdd dwi yn y Seiat fyd. Cywreinrwydd oedd un o’r pethau ddenodd fi yno dweud gwir. Busnesa bosib. Seiat oedd y lle hwnnw roedd fy nhad yn mynd iddo ar Nos Lun. Ac mi fyddwn inna weithia yn cael cynnig, ‘Slap ta Seiat tisio’ rôl cambihafio.’ Seiat oedd y dewis. A  siarad oedden ni. Felly, mi oeddwn isio gweld sut siarad oedd yn digwydd mewn Seiat dyddiau yma. Ac ar ôl bod mi wnes i ffendio bod na slap i gael mewn Seiat hefyd. Ond stori arall ydi honno. Taswn i ddim wedi bod, faswn i ddim di dwad ar draws hanes yr hogyn bach oedd yn chwarae cuddiad rhwng adnodau 51, 52 Marc 14. A dwi wedi cymryd at yr hogyn bach ma.

Ar y darlleniad cyntaf fel y gwyddoch chi ddarllenwyr yn llawer gwell na fi, mae’r adnodau yn ymddangos fel rhai cwbl di-gyswllt a di-angen ac eto, mae nhw yna. Tydi Mathew na Luc ddim yn  cyfeirio at yr hogyn. Dim ond Marc sy’n gwneud hynny. Yn ôl rhai dehonglwyr, Marc ei hun yw’r bachgen a’i fod yn rhy ddiymhongar i gynnwys ei enw ei hun yn y testun. Tybed ai bwriadus oedd hyn. Mae yma godi cywreinrwydd. Mawr fyd. Mae yma stori fawr arall yma a rwbath arall mwy yn cuddiad tu nôl i’r geiriau. Yn ôl un dehongliad yng nghartref mam John Marc y bu’r Swper Olaf. Os felly gellir dychmygu’r bachgen yn codi o’i wely’n slei bach ac yn clustfeinio ar yr hyn oedd yn digwydd ac yn gwrando yn y dirgel. Tybed ddaru fo wedyn daro lliain yn gyflym drosto a phenderfynu dilyn Iesu a’r disgyblion allan ganol nos i’r ardd? Byddai hynny, medd rhai yn esbonio sut bod cofnod o hanes Gethsemane ar gael. Os oedd y disgyblion i gyd yn cysgu ai fo glywodd gwewyr geiriau’r Iesu. Dyna chi glywed. Hogyn ifanc yn clustfeinio yn y cysgodion ac yn clywed geiriau fel yna. Does ryfedd iddo gyfleu’n gynnil gynnil iddo fod yno.

Faswn i ddim wedi bod wrth fwrdd y Swper Ola. Faswn i ddim wedi codi o ngwely a dilyn Iesu o bell chwaith. Ond dwi’n rhyw feddwl ella y baswn wedi gwneud ymdrech ac wedi mynd i isda’n cefn i wrando ar Marc yn hen ŵr yn dweud ei stori mewn rhyw westy’n rwla ar noson dywyll niwlog llawn glaw mân.

E-fwletin Tachwedd 26ain. 2017

PAM BODDRAN?

Dwi’n dal i fynd. Mae genni ddigon o betha eraill ar fy tŵ dŵ list i neud ar fora Sul.

Dwi’n parcio nghar ym maes parcio Tesco, ac yn cerddad ffwl sbid am Sportsman’s Port am mod i’n hwyr i gyfarfod Cymdeithas y Gwranwin. Noson niwl, glaw budur a weipars ydi hi a dwi wedi bod yn Aberystwyth drwy’r dydd ac mae na hannar awr arall o deithio cyn y bydda i adra. Pam boddran?

Dwi’n mynd i gynhadledd diwrnod ar Gynnal Ysbrydolrwydd ym Mangor. Canslo diwrnod o waith. Dwi’n gall?

Sgwennu e -fwletin i Cristnogaeth 21. I be?

A llynadd mi bendefynais fynd i’r Seiat. Ia dyna be dwi newydd deipio; ‘mynd-i’r-Seiat’.

Dwi’m yn un o bobol y meinstrîm, reit yn y canol, yn gwybod be dwi’n neud a be dwi isio neud. Byddai eraill yn meddwl mai un felly ydw i. Ond mae nhw’n rong. Yn fancw, yn fanna’n rwla, yn sbio o bell dwi. Ac yn fancw ym mhen draw’r bwrdd dwi yn y Seiat fyd. Cywreinrwydd oedd un o’r pethau ddenodd fi yno dweud gwir. Busnesa bosib. Seiat oedd y lle hwnnw roedd fy nhad yn mynd iddo ar Nos Lun. Ac mi fyddwn inna weithia yn cael cynnig, ‘Slap ta Seiat tisio’ rôl cambihafio.’ Seiat oedd y dewis. A  siarad oedden ni. Felly, mi oeddwn isio gweld sut siarad oedd yn digwydd mewn Seiat dyddiau yma. Ac ar ôl bod mi wnes i ffendio bod na slap i gael mewn Seiat hefyd. Ond stori arall ydi honno. Taswn i ddim wedi bod, faswn i ddim di dwad ar draws hanes yr hogyn bach oedd yn chwarae cuddiad rhwng adnodau 51, 52 Marc 14. A dwi wedi cymryd at yr hogyn bach ma.

Ar y darlleniad cyntaf fel y gwyddoch chi ddarllenwyr yn llawer gwell na fi, mae’r adnodau yn ymddangos fel rhai cwbl di-gyswllt a di-angen ac eto, mae nhw yna. Tydi Mathew na Luc ddim yn  cyfeirio at yr hogyn. Dim ond Marc sy’n gwneud hynny. Yn ôl rhai dehonglwyr, Marc ei hun yw’r bachgen a’i fod yn rhy ddiymhongar i gynnwys ei enw ei hun yn y testun. Tybed ai bwriadus oedd hyn. Mae yma godi cywreinrwydd. Mawr fyd. Mae yma stori fawr arall yma a rwbath arall mwy yn cuddiad tu nôl i’r geiriau. Yn ôl un dehongliad yng nghartref mam John Marc y bu’r Swper Olaf. Os felly gellir dychmygu’r bachgen yn codi o’i wely’n slei bach ac yn clustfeinio ar yr hyn oedd yn digwydd ac yn gwrando yn y dirgel. Tybed ddaru fo wedyn daro lliain yn gyflym drosto a phenderfynu dilyn Iesu a’r disgyblion allan ganol nos i’r ardd? Byddai hynny, medd rhai yn esbonio sut bod cofnod o hanes Gethsemane ar gael. Os oedd y disgyblion i gyd yn cysgu ai fo glywodd gwewyr geiriau’r Iesu. Dyna chi glywed. Hogyn ifanc yn clustfeinio yn y cysgodion ac yn clywed geiriau fel yna. Does ryfedd iddo gyfleu’n gynnil gynnil iddo fod yno.

Faswn i ddim wedi bod wrth fwrdd y Swper Ola. Faswn i ddim wedi codi o ngwely a dilyn Iesu o bell chwaith. Ond dwi’n rhyw feddwl ella y baswn wedi gwneud ymdrech ac wedi mynd i isda’n cefn i wrando ar Marc yn hen ŵr yn dweud ei stori mewn rhyw westy’n rwla ar noson dywyll niwlog llawn glaw mân.

E-fwletin Tachwedd 19eg. 2017

‘ac anifeilaid y maes hefyd ….’

Yn ystod yr wythnosau diwethaf bu hanes y lyncs, sef y gath fawr a ddihangodd o Sŵ y Borth yn hawlio’r newyddion, nid yn unig yn Aberystwyth a’r cylch ond ar draws Cymru a thu hwnt. Llwyddodd y greadures ddwy flwydd oed hon i ddianc o’i chaets ac er gwaethaf pob ymdrech i’w themtio â phob math o ddanteithion, penderfynwyd yn y diwedd byddai’n rhaid ei saethu er mwyn sicrhau diogelwch trigolion y Borth, a hynny er mawr siom i nifer helaeth o bobl.  

Ychydig o ddiwrnodau yn ddiweddarach daeth y newyddion trist am farwolaeth lyncs arall yn y Borth, o ganlyniad i ddamwain wrth iddo gael ei symund o un lle i’r llall yn y sŵ. Beirniadwyd perchnogion y sŵ yn hallt am y digwyddiad hwn ac mae o leiaf un mudiad wedi galw ar y Cyngor Sir i gau’r lle.

Bu’r bennod hon yn un hynod drist ac yn destun gofid i berchnogion y sŵ, y Cyngor, yr heddlu a’r trigolion lleol. Tra mae’r digwyddiad yn codi cwestiynau moesol nid yn unig am ein perthynas ag anifeiliaid gwyllt a’r modd y maent yn cael eu cadw a’u trin, mae hefyd yn codi cwestiynau mewn perthynas â’r sawl  sy’n arddel y ffydd Gristnogol: hynny yw, beth yw cyfrifoldeb y Cristion tuag at anifeiliaid? Mae ‘na ddigonedd o Gristnogion yn fawr eu gofal dros anifeiliaid,  ond a ydym yn cysylltu’r gofal hwnnw yn benodol â’n ffydd?

Mae David Clough, Athro Moeseg Diwinyddol ym Mhrifysgol Caer wedi dadlau bod gofal a chonsyrn dros anifeiliaid yn rhan hanfodol o fod yn ddisgybl i’r Arglwydd Iesu. Yn sicr, mae’r Beibl yn dangos bod Duw yn dymuno i ni ofalu nid yn unig am y greadigaeth ond am greaduriaid hefyd. Gallwn ddwyn i gof y straeon dirifedi hynny am seintiau’r eglwys yn dangos gofal tuag at anifeiliaid,  fel yn hanes Macarius, Jerome a Francis.

Mae’n siŵr bod nifer ohonom wedi ein cyfareddu gan y gyfres deledu Blue Planet a gyflwynir gan David Attenborough, a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn anghytuno y dylid gwneud pob dim o fewn ein gallu i ddiogelu dyfodol cyfoeth y rhywogaethau. Ond i ba raddau y mae hyn yn amlwg ym mywyd yr eglwys heddiw? Gwyddom am waith arddechog mudiadau Cristnogol sy’n estyn cymorth i’n brodyr a’n chwiorydd ar draws y byd, ond faint o sylw a roddir i’r mudiadau hynny sy’n ceisio amddiffyn hawliau anifeiliaid yn ein heglwysi? Rydym yn llwyr ymwybodol o bwysigrwydd prynu nwyddau masnach deg, ond a fyddwn yn annog Cristnogion i brynu cynnyrch anifeiliaid gan gwmnïau sy’n gwarantu eu bod yn rhoi y gofal gorau i anifeiliaid?     

Mae’r efengyl a gyflwynwyd i ni yn newyddion da i’r greadigaeth, ond a yw hi’n newyddion da i’r anifeiliaid yn yr unfed ganrif ar hugain?      

E-fwletin Tachwedd 19eg 2017

‘ac anifeilaid y maes hefyd ….’

Yn ystod yr wythnosau diwethaf bu hanes y lyncs, sef y gath fawr a ddihangodd o Sŵ y Borth yn hawlio’r newyddion, nid yn unig yn Aberystwyth a’r cylch ond ar draws Cymru a thu hwnt. Llwyddodd y greadures ddwy flwydd oed hon i ddianc o’i chaets ac er gwaethaf pob ymdrech i’w themtio â phob math o ddanteithion, penderfynwyd yn y diwedd byddai’n rhaid ei saethu er mwyn sicrhau diogelwch trigolion y Borth, a hynny er mawr siom i nifer helaeth o bobl.  

Ychydig o ddiwrnodau yn ddiweddarach daeth y newyddion trist am farwolaeth lyncs arall yn y Borth, o ganlyniad i ddamwain wrth iddo gael ei symund o un lle i’r llall yn y sŵ. Beirniadwyd perchnogion y sŵ yn hallt am y digwyddiad hwn ac mae o leiaf un mudiad wedi galw ar y Cyngor Sir i gau’r lle.

Bu’r bennod hon yn un hynod drist ac yn destun gofid i berchnogion y sŵ, y Cyngor, yr heddlu a’r trigolion lleol. Tra mae’r digwyddiad yn codi cwestiynau moesol nid yn unig am ein perthynas ag anifeiliaid gwyllt a’r modd y maent yn cael eu cadw a’u trin, mae hefyd yn codi cwestiynau mewn perthynas â’r sawl  sy’n arddel y ffydd Gristnogol: hynny yw, beth yw cyfrifoldeb y Cristion tuag at anifeiliaid? Mae ‘na ddigonedd o Gristnogion yn fawr eu gofal dros anifeiliaid,  ond a ydym yn cysylltu’r gofal hwnnw yn benodol â’n ffydd?

Mae David Clough, Athro Moeseg Diwinyddol ym Mhrifysgol Caer wedi dadlau bod gofal a chonsyrn dros anifeiliaid yn rhan hanfodol o fod yn ddisgybl i’r Arglwydd Iesu. Yn sicr, mae’r Beibl yn dangos bod Duw yn dymuno i ni ofalu nid yn unig am y greadigaeth ond am greaduriaid hefyd. Gallwn ddwyn i gof y straeon dirifedi hynny am seintiau’r eglwys yn dangos gofal tuag at anifeiliaid,  fel yn hanes Macarius, Jerome a Francis.

Mae’n siŵr bod nifer ohonom wedi ein cyfareddu gan y gyfres deledu Blue Planet a gyflwynir gan David Attenborough, a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn anghytuno y dylid gwneud pob dim o fewn ein gallu i ddiogelu dyfodol cyfoeth y rhywogaethau. Ond i ba raddau y mae hyn yn amlwg ym mywyd yr eglwys heddiw? Gwyddom am waith arddechog mudiadau Cristnogol sy’n estyn cymorth i’n brodyr a’n chwiorydd ar draws y byd, ond faint o sylw a roddir i’r mudiadau hynny sy’n ceisio amddiffyn hawliau anifeiliaid yn ein heglwysi? Rydym yn llwyr ymwybodol o bwysigrwydd prynu nwyddau masnach deg, ond a fyddwn yn annog Cristnogion i brynu cynnyrch anifeiliaid gan gwmnïau sy’n gwarantu eu bod yn rhoi y gofal gorau i anifeiliaid?     

Mae’r efengyl a gyflwynwyd i ni yn newyddion da i’r greadigaeth, ond a yw hi’n newyddion da i’r anifeiliaid yn yr unfed ganrif ar hugain?      

E-fwletin 12 Tachwedd 2017

Gwerth ei ddarllen:

A Bigger Table – Building a Messy Authentic and Hopeful Spiritual Community  (John Pavlovitz :  Westminster and John Knox Press)

Daeth y llyfr i’m dwylo ar yr un pryd a chyflwyniad “Y Byd ar Bedwar” ar fywyd crefyddol Cymru.  Roedd y rhaglen deledu yn ddarlun o barlys, ofn a digalondid.  Bu darllen y llyfr yn help i’m ysbrydoli ac i ymwroli.

Y mae’r llyfr yn dechrau gyda Pavlovitz yn ŵr galarus o ganlyniad i ethol Donald Trump.  Mae’n siomedig yn bennaf oherwydd bod cymaint o greulondeb a chasineb wedi dod i’r golwg ymhlith y boblogaeth a’r cyfan wedi digwydd gyda thipyn o help o’r byd crefyddol.

Roedd Pavlovitz yn fachgen oedd yn sicr o’i hunaniaeth o fewn diwylliant llwythol y byd Eidalaidd/Americanaidd.  Aeth i goleg gan gyfarfod â phobl agored a chariadus.  Arweiniodd hyn ymhen blynyddoedd iddo ddod “yn weinidog i bwy bynnag” (all people pastor).

Datblygodd ei ffydd mewn ffordd oedd yn anturus, gwefreiddiol ac yn llawn menter peryglus: “roeddwn yn dod i gyffyrddiad gyda phersonau nad oedd gen i ddim yn gyffredin â nhw ond yn raddol dihunais i’r ffaith fod gen i a nhw dir cyffredin, sef, ein dynoliaeth”.

Bu Pavlovitz yn chwilio am ysbryd eangfrydig o fewn yr eglwys ond yn rhy aml yn darganfod bod cymunedau ffydd yn “gentrified, sanitized and homogeneous”.  Roeddent  yn cadw ar wahan i’r “tlawd, pobl y chwith neu unrhyw un sydd am ryw reswm yn anodd i ddelio â nhw”.

Y mae’r llyfr yn ysbrydoli ac yn herio gan gyfeirio at rhywbeth sy’n fwy na chrefydd oedfa (awr yn unig) sydd o dan reolaeth gaeth.  Mae’n tywys tuag at “fwrdd mawr” croesawus sy’n rhy fawr i’w gario trwy ddrws capel nac eglwys.  Nonsens iddo yw “Duw mawr a bwrdd bychan” ac y mae angen ceisio deall a delio â’r hyn sy’n cyfyngu ac yn elyniaethus i efengyl gras a chariad, gan gynnwys yn rhy aml pobl a’u syniadau tra crefyddol.

Dyma broblem i ni Gristnogion Cymraeg – sut mae cysoni brwydr dros yr iaith gyda bwrdd eang?

E-fwletin 5 Tachwedd, 2017

Yn ddiweddar bum mewn noson i gyflwyno’r gyfrol “Our Holy Ground” gan John Morgans a Peter Noble. Is-deitl y gyfrol yw “The Welsh Christian Experience”, sy’n ddisgrifiad teg o’r cynnwys, oherwydd yr hyn sydd yma yw cyflwyniad o’n hanes Cristnogol ni fel Cymry ar gefnlen hanesyddol y cenedlaethau dros ddwy fil o flynyddoedd.

Bydd John Morgans yn gyfarwydd i rai trwy ei waith gyda’i wraig Norah yng Nghanolfan Gristnogol Penrhys yn y Rhondda. Trwy’r ganolfan hon y daeth John Morgans a Peter Noble i gysylltiad â’i gilydd, y ddau wedi gwasanaethu fel gweinidogion gyda’r URC ac wedi cydweithio ym Mhenrhys. Ond i bwrpas y llyfr hwn John sydd wedi ysgrifennu’r testun a Peter wedi tynnu’r lluniau – 150 ohonynt mewn lliw/du a gwyn, yn gapeli ac eglwysi, yn gerfluniau a cherrig nadd, Clawdd Offa a wal Cofio Tryweryn.

Mae’r llyfr yn olrhain ffurfio cenedl y Cymry i’r cyfnod rhwng ymadawiad y Rhufeiniaid o’r ynysoedd hyn ar orchymyn Macsen Wledig yn y flwyddyn 383, a glaniad Gwilym Goncwerwr yma yn 1066. Dyna’r pryd yn ôl John Morgans y daeth Cymru fel endid tiriogaethol a diwylliannol i fod, ac roedd hynny yn rhannol o ganlyniad i fywyd a gwaith y mudiad Cristnogol.

O ddyddiau’r Saint a’u cymunedau a datblygiad y ‘llan’ a’r ‘clas’, ymlaen trwy’r cyfnod Catholig a’r Diwygiad Protestannaidd (y dathlwyd 500 mlwyddiant ei ddechreuad yr wythnos ddiwethaf); ymlaen wedyn i gyfnod sefydlu’r enwadau anghydffurfiol a’r diwygiadau hyd 1904-05, cawn ein harwain i rannu cyffro’r ffydd o genhedlaeth i genhedlaeth. Gwneir hynny mewn iaith syml ac eglur a hynod ddarllenadwy.

Cawn olwg ar y dadrithiad crefyddol rhwng y ddau Ryfel Byd, ac ymlaen wedyn at chwalfa fawr y patrwm crefyddol yn ail hanner yr 20fed. ganrif, ac i gyfnod ôl-Gristnogol yr Unfed-Ganrif-ar-Hugain.

Myn yr awduron bod y gyfrol hon ar gyfer pawb sy’n byw yng Nghymru ag sydd â diddordeb yn stori neilltuol y gwahanol genhedloedd sy’n byw ar yr ynysoedd hyn. Iddynt hwy mae parhad y traddodiad Cristnogol Cymreig yn mynd i ddibynnu ar barodrwydd y tri phrif raniad  o fewn y traddodiad hwnnw, sef Catholigiaeth, Alicaniaeth ac Anghydffurfiaeth, i gydnabod dilysrwydd ei gilydd o fewn Corff Crist.

Maent yn gweld Canolfan Penrhys fel esiampl i holl gymunedau Cymru, nid yn unig gan ei bod yn gynhwysol o ran y traddodiadau crefyddol,  ond wrth ei bod hefyd wedi ei gwreiddio yn y gymuned, ac yn dathlu treftadaeth amrywiol y gymuned – yn gerddorol, yn llenyddol, yn gelfyddydol yn ogystal â’i gwleidyddiaeth radical ac anghydffurfiol.

Tynnwyd y ddau lun olaf ar gyfer y gyfrol yr un diwrnod. Y naill yw llun o ffenestr liw yn eglwys Llanfair ar y Bryn, a oedd yn rhodd i’r eglwys gan John Petts i gofio am y gwrthodedig, yr estron, y di-enw. Yn llachar ruddgoch ei ffrâm mae yn y ffenest ddau air – ‘Câr di’; galwad, gorchymyn yn wir, ar i ni garu. Y geiriau ‘Duw Cariad Yw’ sydd i’w gweld ar fur yng nghapel Soar y Mynydd yw’r  llun arall.

Cred John Morgans a Peter Noble bod y ddau lun yma yn cyfuno i roi’r “ateb dwyfol” i’r hyn roeddent wedi bod yn chwilio amdano ar eu pererindodau ar hyd ac ar led Cymru yn paratoi’r gyfrol hon. ‘Câr di’ a ‘Duw Cariad Yw’.  “Roedd yn glo teilwng” meddent,  “i’n siwrnai, neu tybed ai dyma ddechrau’r siwrnai?”  

Dyma gyfrol gwerth cael golwg arni. Y Lolfa yw’r cyhoeddwyr a’r pris yn £9.99.

E-fwletin 29 Hydref 2017

Yn ôl i’r dyfodol

Maddau i ni, O Dduw, am gadw tai

    I bydru eistedd ynddynt ar y Sul;

Mae’r meini nadd a’r crefftwaith yn ddi-fai

    Ond mae’r cynteddau’n lleddf a’r pyrth yn gul.

Llond dwrn a ddaw i feimio’r ddefod fud

    A rhygnu drwy’r emynau heb fawr sêl;

Mae’r lleill yn ffyddlon fyth i bethau’r byd,

    I alwad fferm a gardd, y beic a’r bêl.

Ond eto, lle seiada’r ddau neu dri,

    Gan rannu rhin profiadau brith eu taith,

Daw gwres Dy bresenoldeb oddi fry

    Yn egni byw a’u tania at Dy waith.

Rho inni nerth i gau’r hen flychau prudd

A chynnau fflam ar gerrig aelwyd ffydd.

 

 

E-fwletin 22 Hydref 2017

Taleithiau Unol?

Er bod yna raniadau enwadol a diwinyddol yn britho’r Eglwys yma yng Nghymru fach, ymddengys nad ydyn nhw ond megis crafiadau arwynebol mewn cymhariaeth â’r sefyllfa sydd yn yr UDA ar hyn o bryd. Os yw Donald J Trump wedi llwyddo i begynnu’r drafodaeth wleidyddol yno, mae e hefyd wedi amlygu’r rhaniadau crefyddol sydd yn y wlad.

Mae ei safbwynt wahaniaethol yn erbyn Moslemiaid (a lleiafrifoedd eraill o bob math), ei ymosodiadau di-baid ar Obamacare, ei gefnogaeth i bolisïau cymdeithasol ceidwadol megis cyfyngu ar atal cenhedlu a hawliau i erthylu, ei amharodrwydd i gyfyngu ar werthiant drylliau, a llawer polisi arall, yn polareiddio’r byd a’r betws.

Cafodd ei ethol, mae’n debyg, gyda chefnogaeth gref o du’r ‘Dde Grefyddol’, adain ‘efengylaidd’ y sbectrwm crefyddol yno. Cyfeiriodd un o’i gefnogwyr crefyddol mwyaf pybyr, y Parch Franklin Graham, bod y ffaith ei bod hi’n bwrw glaw ar adeg urddo Trump yn arwydd Beiblaidd o fendith Duw ar ei arlywyddiaeth. Mae Franklin wedi parhau i wneud datganiadau ysgubol o’r fath mewn cefnogaeth i Mr Trump, a hynny er gwaethaf ymdrechion ei dad, Billy, i liniaru ychydig ar ei rethreg eithafol-geidwadol. Rhethreg yw honno sy’n llurgunio’r Efengyl er mwyn cefnogi’r agenda ormesol ac ymraniadol mae Trump a’i gefnogwyr yn ei hyrwyddo.

Mae UDA wastad wedi gweld ei hun fel arweinydd moesol y gorllewin ‘rhydd’, ond’ yw hi? America yw ffagl gobaith gwareiddiad Cristnogol y gorllewin. Dyna‘r goel. Dyna’r myth cyhoeddus. Ond i ba raddau y medrir ystyried America yn wâr neu’n Gristnogol o ran moeseg a diwylliant mewn gwirionedd? Ystyrir rhai ffeithiau moel yn unig.

Yn dilyn y lladdfa diweddar yn Las Vegas mae un pegwn o’r sbectrwm gwleidyddol a chrefyddol yno yn dal i honni bod hi’n ‘hawl’ sylfaenol dan y cyfansoddiad i’r saethwr gasglu dros 30 o ddrylliau pwerus – hawl – ond mai ’braint’ fyddai hi i’r 500 a mwy o’i ddioddefwyr i dderbyn gofal meddygol o ganlyniad i gael eu saethu ganddo. Mae nifer o’r dioddefwyr hynny eisoes wedi agor gwefannau codi arian i holi am gymorth – am gardod – er mwyn medru trin eu clwyfau. I roi halen ar y briw, mae Trump yn parhau i danseilio Obamacare ar bob cyfle.

Yr ail ffaith: ers 2001 mae’n debyg bod bron i 7,000 (6,893) o filwyr Americanaidd wedi marw mewn rhyfeloedd ar draws y byd. Adref, ar eu tir eu hunain, yn ystod yr un cyfnod, lladdwyd dros 130,000 (130,347) o ddinasyddion America gan eu cydwladwyr. Gwlad Gristnogol wâr? Mae’n rhaid i ni ddechrau amau hynny go iawn, glei.

Tra bod y chwith gwleidyddol yn ei chael hi’n anodd dygymod â dyfodiad Trump ac ymosodiad eofn y neo-geidwadwyr hyn ar wrthrychedd, ffeithiau a thrafodaeth resymegol, mae’n ymddangos bod y chwith crefyddol yn cael ychydig mwy o lwyddiant. Bydd nifer o gefnogwyr C21 yn ymwybodol o fudiadau fel The Christian Left, Sojouners, a Moral Movement y Parch William J Barber; ynghyd â sylwebwyr a blogwyr rhyddfrydol a blaengar fel John Pavlovitz. Os nad ydych yn gyfarwydd â nhw, chwiliwch amdanyn nhw ar y cyfryngau cymdeithasol. Mae’r gwrthgyferbyniad rhyngddynt â lladmeryddion crefyddol ceidwadol ac adweithiol y wlad, o ran ymagwedd, goslef a chynnwys, yn drawiadol iawn.

Dydy’r cyfeillion hyn ddim yn derbyn fawr o sylw ar y cyfryngau torfol cyffredinol, wrth gwrs – dim mwy na C21. Yn yr hinsawdd gymdeithasol/wleidyddol gyfredol yn y gwledydd hyn, hinsawdd sy’n dechrau ymdebygi’n rhy agos i normau’r UDA, efallai, tybed nad oes angen i C21 bod yn fwy llafar hefyd?