Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 12 Ionawr 2020

DUW – EIN MAM

Ers blynyddoedd maith mae Cristnogion ffeministaidd wedi cydnabod y gallwch ddefnyddio llawer o enwau am Dduw mewn addoliad: yr unig enw sy’n amhosibl ei ddefnyddio tu allan i gylchoedd ffeministaidd yw “Ein Mam,”(neu cyfeirio at Dduw fel ‘Hi’)  gan y  bydd eraill yn anesmwytho.

Gallwn olrhain yr anhawster i benodau cyntaf Genesis, “Creodd Duw ddyn ar ei ddelw ei hun.”  Mae ystyr y gair  “dyn”  yn newid o ‘unigolyn’ i ‘wryw’ yn ôl y cyd-destun. Dysgwyd yr eglwys am ganrifoedd fod gwryw wedi ei greu gyntaf a’i wraig wedyn, ac “Ef” yw pinacl y greadigaeth. Gan fod ‘dyn’ (gwryw) wedi ei greu ar ddelw Duw, honnwyd gan yr eglwys fod Duw hefyd yn ‘wryw’ Copi amherffaith o’r gwryw oedd y fenyw, heb fod ar ddelw Duw, ac felly yn israddol i’r gwryw ac o dan ei awdurdod. Nid yw’r dehongliad hwn wedi diflannu o rhai rhannau o’r eglwys.

Galwodd Iesu Duw yn “Abba.”  A oedd yn bwriadu dweud mai’r  gair Tad, neu Abba, yw unig enw addas ar Dduw, neu a ydoedd yn ceisio arwain pobl i deimlo agosrwydd Duw? Os mai’r ail sy’n gywir, onid yw mynnu galw Duw yn Dad yn rhwystro’r agosatrwydd hwnnw, yn enwedig pan mae’n cael ei ddefnyddio i ormesu menywod sydd wedi dioddef trais  gwrywod? (Ac mae rhai ohonom mewn eglwysi Gymraeg.)

Mae’r defnydd mynych o’r geiriau Tad,  Arglwydd, Barnwr, neu Frenin sy’n cyfleu grym gwrywaidd wedi cau menywod allan o ran lawn ym mywyd yr eglwys ac yn rhagfarnu yn erbyn delweddau benywaidd o Dduw.

Mae’n amhriodol uniaethu Duw gyda gwrywdod. Os ydym yn derbyn fod gwryw a benyw wedi eu creu ar ddelw ac ar lun Duw, mae’n dilyn yn gwbl naturiol ei bod yr un mor briodol i ddarlunio Duw fel menyw: Ein Mam, Duw sy’n esgor, bydwraig, mam eryr, pobyddes, gwraig a gollodd ddarn o arian, cyfeilles; Duw sy’n cysuro ac yn ymgeleddu; Duw Sara a Hagar yn ogystal â Duw Abraham.

Cymharodd Iesu ei hun, ymhlith amrywiaeth o cymariaethau eraill, i iâr yn casglu cywion o dan ei hadenydd. Weithiau cyfeirir at yr Ysbryd fel person benywaidd. Mae “ruach” [gair benywaidd sy’n golygu ysbryd] “yn ymsymud ar wyneb y dyfroedd.” (Gen.1.2). Sonnir hefyd  am Soffia, doethineb Duw yn y Diarhebion fel menyw yn y NRSV.

Mae’r Beibl, er gwaetha ei batriarchaeth, yn llawn o wahanol ddelweddau o Dduw ond mae’n bosibl mynd trwy oedfa mewn capel heb clywed unrhyw gyfeiriad at Dduw heblaw fel “tad” neu fel “arglwydd”,  sydd yn creu’r argraff nad yw’r  Duw yr ydym yn ei addoli yn y capel mor agos a’r Duw sy’n bresennol pan yn gweddïo gartref.

Mae unrhyw iaith, unrhyw eirfa, sy’n ceisio darlunio Duw, yn annigonol. Dylai’r ffaith hon ein ysgogi  i ddefnyddio geirfa mor eang a phosibl wrth gyfeirio ati Hi.  Yn bennaf mae’n amser i ni gydnabod fod dweud ein “Ein Mam” yr un mor ddilys ag unrhyw eiriau eraill wrth i ni geisio agosáu at Dduw.

E-fwletin 5 Ionawr, 2020

Ar ddechrau blwyddyn cofiwch… chwerthin.

Fe soniodd awdur e-fwletin olaf 2019 am ‘bregethwr yn cyflwyno neges ddwys yn gwisgo siwmper Rwdolff neu sannau jingle bells.’ Mae hynny’n beth cyffredin: addoli ysgafn joli ho-ho plant, a chyn i Rwdolff dynnu ei siwmper Nadolig, gwneud yn siŵr fod y plant (eto fyth) yn gwybod a chredu fod yn rhaid edifarhau am eu pechodau oherwydd  bod Crist wedi marw trostynt. Dwys iawn – mater o fywyd a marwolaeth!

Ond, ar ddechrau 2020, dyma neges arall i bawb a fu’n dathlu’r Nadolig, a chael eu denu, dros dro, i ryfeddod, lliw, dychymyg a chyfoeth addoli: mae Duw am i ni rannu llawenydd  a bendithion ei gariad  a pheidio cymryd ein hunain yn or-ddifrifol. Mae byd o wahaniaeth rhwng cymryd Duw o ddifrif, a chymryd ein hunain o ddifrif. Dathlu Duw yw’r naill, bod yn grefyddol iawn ydi’r llall.  Mae Marcus Borg wedi sôn amdano’i hun  yn siarad gyda myfyrwyr mewn awyrgylch anffurfiol, ond roedd yno un myfyriwr dwys, ceidwadol efengylaidd. Fel roedd y gymdeithas yn ymlacio a llawer o hwyl yn trafod ‘cred y Cristion’  roedd y myfyriwr hwnnw yn cochi , yn aflonyddu ac yn llawn tyndra. Yna, diflannodd yn ei ‘gynddaredd ysbrydol.’

Anrheg Blwyddyn Newydd ardderchog i Gristnogion o bob lliw a llun, barn a rhagfarn, fyddai  cyfrol Nick Page, A Nearly Infallible History of Christianity (Hodder & Staughton  2013) Yr is-deitl gan yr awdur yw “A history of 2000 years of saints, sinners, idiots and divinely inspiried trouble makers”.  Mae sibrydion ar led fod Cytûn am gyfieithu’r gyfrol i Gymraeg eciwmenaidd, ond bod yr Anglicaniaid a’r Annibynwyr am baratoi eu cyfieithiad eu hunain er mwyn gwarchod eu traddodiad. Mae prolog byr y gyfrol yn cyfeirio  at Cresibius, Groegwr (300 cyn Crist) yn dyfeisio rhywbeth tebyg i res o beipiau, a math o focs pren a llafnau cyllyll yn dod trwyddo – math o offer poenydio, neu arf rhyfel efallai? Ond Cresibius oedd dyfeisiwr yr organ!

Mae cyflwyniad byr i bob pennod. Ar ddechrau Pennod 2 cawn restr o eiriau sydd ddim yn y Beibl: penyd, trindod, eglwys, Nadolig, uniongred, Cristnogaeth (a llawer mwy). Nid yw hyn  yn golygu fod y geiriau hyn yn annerbyniol, ond mae’n golygu eu bod, ar un amser, yn eiriau newydd. Yna, ar ddechrau Pennod 7, ‘heretic’ yw un gair oedd yn anghywir ar y pryd. Mae bron pob meddyliwr Cristnogol wedi cael ei alw’n heretic gan rywun, fel Iesu ei hun. Yna, Pennod 12: does dim yn newydd – mae Cristnogaeth ar fordaith oesol o ddarganfyddiadau. Ond, yn allweddol, ym Mhennod 1:  busnes canolog Cristnogaeth yw Atgyfodiad. Mae bywyd wedi marwolaeth ac y mae gobaith yn oesol. O ystyried rhai o’r mannau y byddwn yn ymweld â hwy ar ein taith trwy hanes, mae’n werth dal gafael ar y ffaith hon.

O ddarllen y fath gyfrol hwyliog a ffraeth, ond gwybodus a threiddgar, fe gaiff Cristnogion Cymru (a thrwy’r byd) o bob gradd ac anwybodaeth,  dehongliad a thraddodiad, fodd i weld y Duw ‘a chwardd’  Salm 2.4) wrth ein gweld –  Cristnogion, eglwysi, cenhedloedd – fel ‘mân lwch y cloriannau’ (Eseia 40:15 ) ar ddechrau 2020.

 

 

E-fwletin Olaf 2019

Diwedd blwyddyn a diwedd degawd. Felly bu’r cyfryngau yn bwrw trem yn ôl. Mae’n arwyddocaol mai prin oedd yr ymgais i fwrw trem ymlaen – ag eithrio rhaglen wych Radio 4, Correspondents Look Ahead (https://www.bbc.co.uk/programmes/m000cn1t).

Fe aeth edrych ymlaen yn dipyn o fwgan i lawer. Bydd ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn rhywbeth i’w ofni yn hytrach na’i ddathlu i 71% o Gymry Cymraeg, yn ôl ymchwil yr Athro Richard Wyn Jones. Tu hwnt i hynny, gair y flwyddyn 2019 yn ôl Geiriadur Rhydychen oedd ‘argyfwng hinsawdd’. Mae arolygon yn dangos nad breuddwydio am ddyfodol gwell y mae llawer o bobl ifainc, ond ofni’r gwaethaf. Gair y flwyddyn dictionary.com oedd ‘existential’ – mae ein bodolaeth yn y fantol.

Sut, felly, mae ymateb i’r ofn o’n cwmpas? Un ymateb Beiblaidd yw eiddo’r Pregethwr – Y peth gorau all rhywun ei wneud ar y ddaear yma ydy bwyta, yfed a mwynhau ei hun (Pregethwr 8.15, Beibl.net). Dyna gyfiawnhau Nadolig llawer ohonom, felly. Ond cofier bod y cyngor hwn yng nghyd-destun dealltwriaeth yr Athro am fywyd – Mae’n ddiystyr! Dydy e’n gwneud dim sens! Mae’r cwbl yn hollol absw’rd! (Pregethwr 1.1)

Mae cynnwys yr athroniaeth hon rhwng cloriau’r Beibl wedi bod yn destun cwestiynu i Iddewon a Christnogion. Mae rhai ysgolheigion yn gweld ôl lliniaru ar y neges gan genedlaethau wedyn drwy ychwanegu ambell adnod fwy ystyrlon. Mae eraill yn gweld yr adnodau mwy uniongred hynny yn arwydd bod y Pregethwr ei hun yn cloffi rhwng dau feddwl (gweler pennod 2 yn enwedig).

Rhywbeth felly yw bywyd eglwysi yn yr oes hon hefyd. Bydd oedfaon y Nadolig wedi cloffi rhwng dau feddwl – gyda Siôn Corn yn ymddangos mewn ambell un ochr yn ochr â Iesu Grist. Hyd yn oed pan nad eir i’r eithafion hynny i gymodi â’r byd, bydd drama’r geni wedi bod yn gyfle i ddweud ww ac aa am y plant – a denu eu rhieni i’r capel – gyda dim ond casgliad apêl Nadolig Cymorth Cristnogol i ddwysáu’r sentiment ryw ychydig. Bydd ambell bregethwr wedi ceisio cyflwyno neges ddwys yn gwisgo siwmper Rwdolff neu sannau jingle bells, rhag bod neb yn meddwl ein bod yn cymryd ein crefydd ormod o ddifri.

Oes yna obaith i 2020, felly? Yn unol ag arfer Iesu, rhaid edrych y tu hwnt i’r addoldy i’w weld. Yn ôl Geiriadur Collins, nid ‘argyfwng hinsawdd’ ond ‘streic hinsawdd’ oedd gair y flwyddyn 2019. Dyma blant a phobl ifainc yn cefnu ar yr ysgol ddyddiol, fel y maent eisoes wedi cefnu ar yr Ysgol Sul, am nad yw’n mynd i’r afael â’u gwir ofid a gwir angen ein byd. Mae capeli yn ei chael hi’n anodd gwybod beth i’w ddweud am hyn – yr un anhawster ag y cawsant adeg streiciau’r glowyr – rydym wedi hen arfer â chloffi rhwng dau feddwl. Ond nid felly ein plant. Yn eu dycnwch nhw a’u parodrwydd i edrych tu hwnt i flaenoriaethau llugoer eu rhieni a’u Pregethwyr y gorwedd ein gobaith.

Canys plant a aned i ni, meibion a merched a roddwyd i ni……

Diolch am eich cefnogaeth drwy gydol 2019, a Blwyddyn Newydd Dda chi.

E-fwletin 22 Rhagfyr 2019

BYW MEWN BOCSYS

Maddeuwch i mi nad ydw i’n teimlo’n arbennig o Nadoligaidd.

Gan fod hon yn golofn ar-lein, fe allwn i ofyn i chi glicio ar y ddolen isod a gwylio’r fideo a dyna ni.  Dyma’r ddolen:

Mae’n fideo gymharol hen. Ond mae hi mor, mor berthnasol i’n heddiw ni.

Dyna’r byd mae’r cyfryngau tabloid yn ein cyflyru i fyw ynddo ar hyn o bryd. Pa focs ydan Ni’n byw ynddo fo. A pha focs maen Nhw’n byw ynddo fo.

“Pobl o gefn gwlad. Pobl sydd erioed wedi gweld buwch. Y Cymry newydd o dras a lliw croen ‘gwahanol’ nad oes ‘bocs’ iddyn nhw yn y cyfrifiad, a’r Cymry ‘sydd wedi bod yma erioed’. Pobl sy’n ennill cyflog da a phobl sy’n crafu byw. Y rhai dan ni’n ymddiried ynddyn nhw (iwnifform nyrs neu blismon) a’r rhai dan ni’n amheus ohonyn nhw (tatŵs neu gapiau base-ball). Y crefyddol a’r hunan hyderus. Y rhai dan ni’n rhannu rhywbeth efo nhw a’r rhai dan ni’n rhannu dim â nhw.

Ai chi oedd clown y dosbarth ...
Ydych chi’n riant i lysblant ...
Ydych chi’n credu mewn bywyd ar ôl marwolaeth ...
Ydych chi wedi gweld UFO ...
A dyna chi ni ... pawb ohonan ni ...
Ni sy’n hoffi dawnsio ...
Ni sydd wedi cael ein bwlio ...
Ni sydd wedi bwlio ...
Ni sydd wedi cael rhyw yn yr wythnos ddiwethaf ...
Ni sydd â’n calon fach ar dorri ...
Ni sydd dros ein pennau a’n clustiau mewn cariad ...
Ni sy’n unig...
Ni sy’n ddeurywiol ...
Ni sy’n cydnabod dewrder eraill ...
Ni sydd wedi dod o hyd i ystyr bywyd ...
Ni sy’n achub bywydau ...

Ac mae’r bocsys yn cael eu chwalu a’u hailadeiladu dro ar ôl tro ar ôl tro. 
A phobl yn gwenu ac ysgwyd llaw a chofleidio, yn tynnu coes a chysuro’i 
gilydd. Yn un gymdeithas.

Mae’n byd ni’n cael ei wasgu i mewn i focsys sydd wedi eu gwneud o
bapur newydd ar hyn o bryd. Y papurau newydd tabloid a’u tebyg digidol 
sy’n mynnu ein bod Ni yn byw mewn bocs gwahanol iddyn Nhw. 
Y Nhw y mae modd ei feio am bopeth.

Os ydych chi’n mynd i rannu bocs gyda rhywun sy’n union fel chi. Os wyt 
ti’n mynd i rannu bocs gyda rhywun sy’n union fel ti. Os ydw i’n mynd i 
rannu bocs gyda rhywun sy’n union fel fi ... all o ond bod yn focs i un.  
A dim ond un math o focs i un y gwn i amdano fo. Ac unwaith mae’n
meddwl ni mewn bocs felly waeth  i’n corff ni fod mewn arch ddim.

Ond er fod y geiriau’n rymus, papur newydd ydy o, mae o’n beth gwan
ac mae o’n breuo yng ngolau haul llygaid goleuni.

Dan ni’n unigryw. Dan ni’n wahanol yn ein hanfod. Dan ni’n debyg am 
ein bod ni’n wahanol. Dan ni’n normal am nad oes yna’r fath beth
â normal. Mae’r bocsys yma yn bethau dan ni cael ein gosod ynddyn nhw
ac yn bethau dan ni’n gosod ein hunain ynddyn nhw. Ac mae’r ddau beth 
yna yn digwydd wrth i ni arddel ein hegwyddorion. Wrth ddewis ein 
bocsys a dewis pwy rydyn ni’n rhannu’n bocs efo nhw.

Wrth fod yn ddiolchgar am ein bocsys anrhegion, ac wrth lenwi bocsys
y banc bwyd, cofiwn y bydd y blynyddoedd nesaf yn gofyn dewrder 
a phenderfyniad.

Felly, pa ffordd well o wynebu’r tywyllwch yna na thrwy gynnau cannwyll
a dymuno llawenydd y Nadolig y naill i’r llall, ac wrth ddathlu bywyd y 
brenin tlawd, gofalu hyd eithaf ein gallu y bydd y flwyddyn nesaf yn
flwyddyn dda.

Nadolig Llawen.

E-fwletin 15 Rhagfyr, 2019

Democratiaeth?

Wedi’r holl ddyfalu, wedi’r holl ganfasio, dyna ni’n gwybod beth yw barn y bobol. Barn neu fympwy? Yn hynny o beth mae gen i gydymdeimlad â’r 216 ymgeisydd a safodd y tro hwn yng Nghymru.

Yn ystod yr ymgyrch etholiadol hon fe ddaeth hi’n amlwg fod democratiaeth “newydd” ar waith. Cyn hyn, fe welwyd pa mor bwysig oedd gallu’r arweinyddion a chynrychiolwyr y pleidiau i greu argraff ar y gynulleidfa deledu. Mewn geiriau eraill roedd gallu person i “berfformio” yn allweddol, sy’n awgrymu y dylid cadw hynny mewn cof wrth ddewis arweinydd. Y gallu i berfformio o flaen y camerâu oedd yr ystyriaeth. Er yn waith caled, dan lygad didrugaredd y camera, roedd hynny’n esmwythach na chrwydro’r strydoedd trwy’r gwynt a’r glaw i gyfarfod â phobol wyneb yn wyneb.

Pwy enillodd y ddadl deledu oedd yr ymffrost. Ond mae’r ddemocratiaeth “newydd” wedi symud barn i berspectif mwy sinistr. Dro ar ôl tro, ac nid yng ngwledydd Prydain yn unig o bell ffordd, mae celwydd yn dod yn rhwydd i wleidyddion. Magodd yr ymadrodd ‘fake news’ ei ystyr ei hun, i’r graddau fod hau yr hadau camarweiniol, celwyddog bellach yn arf a ddefnyddir yn agored i ddylanwadu ar y gwyliwr. Yr hyn sy’n dioddef yw ‘gwirionedd.’

Onid tristwch affwysol yw’r ffaith fod Arlywyddion a Phrifweinidogion gwledydd yn pedlera celwyddau yn gwbl wyneb-galed ac wyneb-agored? Mae’n nodwedd herfeiddiol, afiach o drin y broses. Bu adeg pan oedd ansawdd i arweinyddiaeth. Dawn brin yw honno heddiw.

Pam fod gwleidyddion o’r fath, mae’n ymddangos, yn poeni cyn lleied am ennill ymddiriedaeth pobol? Ennill pŵer yw’r nôd. Addo’r byd, heb fawr fwriad i gyflawni’r addewidion hynny – ag eithrio parchu’r farn rwygedig [52%/48%] am gyflawni Brexit.  Onid y gwir yw ein bod ni’n talu’r pris am fethiant gambl y Torĩaid bron bedair blynedd yn ôl i drechu plaid oedd yn fygythiad iddi hi bryd hynny ond sydd bellach yn blaid gloff a’i harweinydd unbeniaethol wedi troi ei gôt. Ei air olaf ef yn yr ymgyrch oedd gobeithio am law trwm ar ddydd yr etholiad er mwyn taflu dŵr oer ar frwdfrydedd ei wrthwynebwyr! A gobeithio na fydd y ffermwyr hynny oedd yn wên lawen ac yn codi eu bodiau-tywydd-teg ym mhresenoldeb Boris Johnson yn y Ffair Aeaf yn cwyno am ansicrwydd y farchnad amaethyddol yfory.

Mae’r dyddiau pan oedd rheidrwydd ar y cyfryngau torfol i gadw balans ac i fod yn ofalus rhag lledu celwyddau wedi hen fynd heibio. Y cyfryngau dylanwadol erbyn hyn yw’r cyfryngau cymdeithasol di-reoledig. Sut gellir eu rheoleiddio sut bynnag? Mae’n ddiwydiant ynddo’i hun. Ac mae cyflymder y dylanwad yn aruthrol. Dyna natur y bwystfil. O fewn mili-eiliad mae’r celwyddau a’r hanner-gwirioneddau wedi eu hanfon a’u hail-anfon gan filiynau o ddefnyddwyr y “ddemocratiaeth” anghyfrifol, beryglus hon.

Yr eironi, yn nhymor Adfent, yw mai symbol y groes fu’r arwydd ar y papur pleidleisio. “Gwasgarodd y rhai balch eu calon; tynnodd dywysogion oddi ar eu gorseddau, a dyrchafodd y rhai distadl.” ‘Fake news’ neu gwirionedd?

E-fwletin 8 Rhagfyr, 2019

Cyfri’r Triliynau

Mae gen i gyfaddefiad i’w wneud. Er i mi ymdrechu ymdrech deg, ni fedraf yn fy myw amgyffred beth yw gwerth triliwn o bunnau. Mae’r fath ffigwr ymhell y tu hwnt i’m dirnadaeth i. Pan fo un blaid yn cyhuddo un arall o gyhoeddi maniffesto sy’n debygol o gostio £1.2 triliwn, mae’r ffigurau’n peri i ‘mhen i droi.

Ond gwir ddagrau pethau yw ein bod yn llawn sylweddoli mai siarad gwag yw’r addewidion am fyd gwell yn aml iawn. Tra bo’r gwleidyddion ar eu bocsys sebon yn telynegu am ddatrys ein holl broblemau cymdeithasol trwy wario miliwn fan hyn a thriliwn fan draw, fe wyddom i gyd mai’r mudiadau elusennol sy’n trwsio’r craciau yn ein byd toredig, yn bwydo’r anghenus ac yn gofalu am y digartref.

Ar yr union ddiwrnod y dechreuodd yr ymgyrchu etholiadol o ddifrif, roeddwn i gydag eraill ar ddyletswydd mewn arch-farchnad sy’n ymylu ar un o’r ardalodd mwyaf difreintiedig yng ngwledydd Prydain, yn griw bach oedd yn derbyn rhoddion gan y cwsmeriaid at y banc bwyd lleol. Fel bob amser, cawsom i gyd ein synnu gan haelioni pobl oedd yn ei chael hi’n ddigon anodd i gael dau pen llinyn ynghyd eu hunain. Ac mi gododd y ffigwr o driliwn o bunnau yn y fan honno hefyd. Ffrind i mi oedd wedi bod yn darllen adroddiad gan Swyddfa’r Ystadegau Gwladol (O.N.S.) yn dangos bod y bwlch rhwng y tlawd a’r cyfoethog yn parhau i dyfu yn yr ynysoedd hyn, a’r 10% cyfoethocaf wedi gweld cynnydd o £2.3 triliwn yng ngwerth eu heiddo dros y deng mlynedd diwethaf.

Ynghanol y dadlau am y triliynau, cawsom ein hatgoffa gan Ymddiriedolaeth Trussell fod y galw am y banciau bwyd wedi gweld mwy o gynnydd dros y chwe mis diwethaf nag a welwyd ers pum mlynedd. Mewn rhannau o Gymru, doedd gan un o bob pump o gartrefi ddim incwm o gwbl yn ystod y mis cyn cael hawl i ddod i’r banc bwyd. Ac am y gweddill, y cyfartaledd incwm ar ôl talu costau cynnal tŷ  oedd £50 yr wythnos.

Un o nodweddion Etholiad 2019 yw bod mwy a mwy o elusennau yn pledio ar y llywodraeth i amddiffyn trigolion gwledydd Prydain rhag newyn.  Does dim modd gwadu’r ffaith fod y sefyllfa’n argyfyngus. Ar ben hynny, rydym yn gweld atgasedd o fewn ein cymdeithas nas gwelwyd ei debyg erioed o’r blaen. A dim ond ffŵl fyddai bellach yn ceisio gwadu fod yr argyfwng newid hinsawdd yn ein harwain i ddifodiant.

Eto i gyd, gellid dadlau nad yw’r etholiad ddydd Iau yn adlewyrchu’r argyfyngau hynny. Unwaith eto, drannoeth y drin, bydd y baich o geisio achub y sefyllfa yn syrthio ar ysgwyddau’r mudiadau dyngarol, yr elusennau a’r gwirfoddolwyr anhunanol. Fedr y gweddill ohonom ond diolch am weledigaeth y rhai hynny sydd byth yn digalonni, ond yn hytrach yn gweithredu mewn ffydd. Fel y dywedodd Martin Luther King: “Cymerwch y cam cyntaf mewn ffydd. Does dim rhaid i chi weld y grisiau i gyd, dim ond mentro ar y cam cyntaf.“

E-fwletin 1 Rhagfyr, 2019

ASESIAD RISG

Rhywbeth sydd angen ei gyflawni mewn sawl cylch o fywyd y dyddiau hyn yw asesiad risg. Fel y gwyddom, mae’n rhan greiddiol o Reoliadau Iechyd a Diogelwch.

Mae gofyn dilyn camau pendant wrth gyflawni asesiad o‘r fath – adnabod y peryglon, ystyried pwy neu beth allai fod mewn perygl o’r peryglon hynny, gweithredu mesurau i reoli’r peryglon ac ystyried unrhyw gamau pellach i’w cymryd, cofnodi darganfyddiadau’r asesiad ac adolygu’r asesiad yn rheolaidd.

Mae’r asesiad hwn yn gam pwysig yn y broses o amddiffyn gweithwyr a busnesau yn ogystal â chydymffurfio â’r gyfraith. Mae’n ein helpu i ganolbwyntio ar y risgiau sydd o bwys yn y gweithle – y rhai sydd â’r potensial i achosi niwed go iawn. Mewn llawer o achosion, mae gweithredu mesurau  syml  yn gallu rheoli risgiau, er enghraifft  glanhau gorlifoedd ar unwaith er mwyn arbed pobl rhag llithro neu gau droriau cypyrddau i sicrhau nad yw pobl yn baglu.

Mae cyflawni asesiad risg yn orchwyl sy’n dod i ran eglwysi a chapeli, yn arbennig y rhai lle mae mynwentydd. Mae gofyn i swyddogion archwilio’n ofalus beth all achosi niwed er mwyn dadansoddi a ydynt wedi rhagofalu’n ddigonol neu a ddylent wneud mwy.

Mae data’n dangos, er enghraifft, fod dros 2,000 o danau mewn eglwysi a chapeli bob blwyddyn yn Lloegr yn unig a’r atgyweirio’n costio miliynau o bunnoedd. Mae rhai tanau’n gallu bod yn ddifrifol iawn – yn drychinebus yn wir, fel yn achos Eglwys Gymunedol Bethel yng Nghasnewydd ym Mehefin 2018. 

Ond pam cyfyngu’r asesiad i’n hadeiladau a’r corff dynol yn unig?  Wedi’r cyfan, mae dyn yn gorff ac enaid!  Rydym yn dda yn ein capeli ac eglwysi am ofalu am y corff, ei fwydo a’i ddilladu.  Diolch am gyfraniad amhrisiadwy llawer o gapeli’n estyn llety i’r digartref, yn cynorthwyo gwahanol elusennau, yn rhoi i eraill sydd â llai ac yn helpu i gyflenwi banciau bwyd. Ond beth am ofalu am yr enaid?  Pa mor effeithiol yw’n capeli’n porthi’r enaid? A yw’r cydbwysedd yn iawn gennym?

Mae yna bob amser berygl i ni fyw i blesio’n hunain.  Mae canlyniadau hynny’n gallu bod yn eglur iawn yn ein hymddygiad – pethau fel casineb, ffraeo, cenfigen, gwylltio uchelgais hunanol, rhaniadau, carfanau gwahanol, eiddigeddu, meddwi, partïon gwyllt a phechodau tebyg. Mae’r risg yn fawr oni bai ein bod yn cael ein paratoi i fyw i blesio Duw ac i dderbyn ffrwyth yr Ysbryd Glân.  Mae’r wobr yn fawr o blannu hadau a gweld ffrwyth yr Ysbryd Glân yn tyfu ynom  – cariad, llawenydd, heddwch dwfn, amynedd, caredigrwydd,  daioni, ffyddlondeb,  addfwynder a hunanreolaeth. Os ydyn ni’n tyfu’n ysbrydol, mae’n bosibl i ni dyfu’n fwyfwy tebyg i Grist.

Mae cyfrifoldeb arnom ni fel unigolion i roi’n ffydd yn Iesu’n gyfan gwbl.  Ond mae hefyd gyfrifoldeb ar ein capeli a’n heglwysi i’n bwydo’n briodol i dyfu yn y ffydd a dod yn fwy aeddfed yn ein perthynas â Iesu. Fel arall, mae  perygl i ni barhau’n ‘fabis bach’ yn ein dealltwriaeth o’r bywyd Cristnogol – yn bobl y mae angen ein bwydo â llaeth gan nad ydyn ni’n barod i gymryd ‘bwyd solet’.  

A beth felly am fwydlen ein capeli yn y ganrif hon i’n helpu i dyfu’n ysbrydol? A yw’n addas i’n cyfnod? A oes rhwystrau? A ellir ei gwella a’i chryfhau?  Rhaid wrth asesiad risg i geisio canfod yr ateb – a’i adolygu’n rheolaidd!

E-fwletin 24 Tachwedd 2019

Cadair Wag

Siom o’r mwyaf oedd clywed yn ddiweddar am benderfyniad Cytûn Lloegr (Churches Together in England), sy’n cynrychioli 49 o Eglwysi o draddodiadau gwahanol, i wrthod rhywun i fod yn un o’u llywyddion am fod yr un a enwebwyd mewn priodas o’r un rhyw. Cawsai Hannah Brock Womack, sy’n aelod gweithgar o’r Crynwyr ym Mhrydain ac yn briod â gwraig arall, eu henwebu gan grŵp o wahanol eglwysi a oedd yn cynnwys y Crynwyr ym Mhrydain, Cyngor Lutheraidd Prydain, Eglwys Lutheraidd Efengylaidd Lloegr, Eglwysi Lutheraidd, Diwygiedig a Chynulleidfaol Unedig Almaeneg eu hiaith ym Mhrydain ac Eglwys yr Alban (Henaduriaeth Lloegr). Yn naturiol, mynegodd Hannah ei siom ond ar yr un pryd, er iddi deimlo’n drist ac yn rhwystredig, dywedodd nad oedd penderfyniad Cytûn Lloegr wedi peri syndod iddi.  

Yng ngoleuni’r penderfyniad i wrthod enwebiad Hannah, fe fydd un o’r Cadeiriau Llywyddol yn wag am dymor. Mewn datganiad dywedodd Cytûn Lloegr bod y gadair wag yn cynrychioli’r diffyg cydweld oedd yn bodoli rhwng yr eglwysi yn Lloegr mewn perthynas â rhywioldeb ac yn brawf o’r realiti nad oedd pererindod yr Eglwysi ar y mater hwn wedi cyrraedd pen y daith hyd yn hyn. Mae’r corff wedi ymrwymo i wrando ar y grŵp o eglwysi a enwebodd Hannah ac i ddod o hyd i ffyrdd i sicrhau bod eu llais yn cael gwrandawiad teilwng, tra’n cydnabod ar yr un pryd y poen a’r tristwch a grewyd gan y penderfyniad i wrthod yr enwebiad.  

Mae’r Crynwyr ym Mhrydain yn eu datganiad hwythau, er yn rasol iawn, yn rhybuddio na ddylid diystyru’r gofid a grewyd o ganlyniad i’r penderfyniad hwn. Cyfeiriwyd at yr angen i fynd ati i weithio i geisio cymod drwy gynnal sgyrsiau creadigol am y gwahaniaethau sy’n bodoli. Mae’r Crynwyr wedi mabwysiadu safbwynt gref a diamwys mewn perthynas â mater rhywioldeb ond yn anffodus nid pob Eglwys sydd yn barod i dderbyn a rhannu eu gweledigaeth. Mawr obeithir y bydd y sgyrsiau yma yn digwydd yn fuan fel y gall Cytûn Lloegr gynyddu eu dealltwriaeth a derbyn pobl beth bynnag yw eu rhywioldeb.  

O ran Cymru, mae’n braf gwybod bod rhai o’r eglwysi rhyddion yn barod i weinyddu priodasau ar gyfer cyplau o’r un rhyw, ond nid pawb! Ond os methwn â rhoi lle teilwng o fewn rhengoedd ein heglwysi i bobl sydd yn hoyw ac mewn priodasau o’r un rhyw, ni allwn ddweud gydag unrhyw argyhoeddiad ein bod yn rhoi cariad Crist ar waith ac yn gymdeithas sydd yn adlewyrchu gwerthoedd y Deyrnas.  

Prysured y dydd pan fyddwn yn medru rhannu a gweithredu gweledigaeth y Crynwyr.

E-fwletin 17 Tachwedd 2019

Trai a Llanw

Pethau rhyfedd yw penawdau,  disgrifiadau bachog a gyfansoddir i grynhoi cnewyllyn rhyw sefyllfa; pethau sy’n ein perswadio ar yr un pryd fod y disgrifiad hwnnw’n wirionedd, pa mor gywir bynnag yw hynny. Un peth sy’n cael ei wthio arnom beunydd beunos gan y cyfryngau erbyn hyn yw ein bod yn byw mewn oes ddigrefydd, neu ôl-grefyddol, oes pan yw ffydd yn ddiangen a diystyr, oes pan fo’r meddwl dynol arch-resymegol yn creu pob dim, yn deall pob dim ac yn rhoi ateb i bob dim. Yr hil ddynol, meddir, sy’n cynrychioli’r gallu mawr bellach, a phob dyn yn dduw bach ei hun. Pob unigolyn, yn ddyn a dynes, yn dduw neu dduwies a phob duw neu dduwies yn unigolyn dynol. Wfft, meddir, i grefydda ffurfiol ac wrth ddweud hynny, wfft i Gristnogaeth hefyd yn y fargen.

Fel tystiolaeth o hyn, codir y dystiolaeth barhaus o gapeli gweigion ac adfeiliedig, capeli wedi eu troi at ddefnydd amgen. Clybiau a bwytai yw rhai ohonynt, fel hen eglwys Pembroke Terrace yng Nghaerdydd, tra bod hen addoldy’r Methodistiaid Calfinaidd yn yr un ddinas yn Heol y Crwys a oedd, meddid, yn rhy beryglus i’r saint, yn fan cysegredig i grefydd arall, sef crefydd Islam. Dyna eironi’r sefyllfa. Er mynnu mai mewn oes ôl-grefyddol yr ydym yn byw, mae crefydd yn enw crefyddau heblaw Cristnogaeth yn hollbresennol mewn gwleidyddiaeth a chymdeithas ledled y byd. Efallai mai byw mewn oes ôl-Gristnogol yn hytrach nag ôl-grefyddol yr ydym.

Rhaid cofio, serch hynny, nad rhywbeth newydd yw rhincian dannedd am ddifaterwch a gwrthwynebiad i grefydd. Erbyn diwedd y canol oesoedd, yr oedd cwyno mai dyrnaid o fyneich yn unig a oedd yn un o abatai mwyaf urddasol Cymru, Margam, a sefyllfa debyg yn y rhan fwyaf o’r adeiladau trawiadol hyn a godwyd pan oedd ffydd yn ei hanterth. Cwynai’r Esgob Richard Davies ar gychwyn oes Elisabeth, wedyn, bod cyn lleied o offeiriaid yn ne-orllewin Cymru nes bod y nifer fach a wasanaethai esgobaeth Tyddewi yn rhuthro o un eglwys i’r llall ar y Sul er mwyn cynnal rhyw fath o oedfa. Pan ysgubodd ton o frwdfrydedd crefyddol, meddid, dros Gymru yn ystod y ddeunawfed ganrif wedi cyfnod, ie,  o ‘dywyllwch dudew’ yn ôl diwygwyr fel Williams Pantycelyn , dim ond tri aelod yn unig oedd ar un adeg yn seiad tref Caerfyrddin, a rhyw drigain neu lai oedd aelodaeth seiadau eraill ar y cyfan. Rhyw 10% yn unig o’r boblogaeth oedd yn ‘Fethodistiaid’ yn yr hyn a gyfrifir yn ganrif aur y mudiad. Yn 1851, pan oedd cyfrifiad crefyddol, dywedwyd gyda balchder bod Cymru’n ‘wlad o anghydffurfwyr’. Ie, anghydffurfwyr oedd y rhan fwyaf a gyfrifwyd; ac eto, rhaid cofio mai tua hanner y boblogaeth a fynychai le o addoliad o gwbl. Cymru o ‘ddwy fuchedd’ oedd Cymru bryd hynny hyd yn oed. Gwir, fe gyrhaeddodd crefydda poblogaidd ryw anterth ar ddechrau’r ganrif ddiwethaf, ac efallai i hyn daflu golau anffafriol ar ein sefyllfa ninnau heddiw. Efallai mai eithriad oedd yr anterth hwn, a’n bod ninnau’n byw mewn cyfnod mwy nodweddiadol o ran ein hagwedd at grefydd.

Beth bynnag am wahanol gyfnodau o drai a llanw ar hyd y canrifoedd maith y mae gan Gristnogaeth, serch hynny, rywbeth go arbennig i’w gynnig, rhywbeth  sydd uwchlaw yr hyn y gall crefyddau eraill ei gynnig ac yn sicr uwchlaw rhesymeg noeth y meddwl dynol.  Mae hwnnw yn methu, ac o fethu, sut mae dygymod â hynny? Taflu goleuni i fyd tywyll a wnaeth Crist, rhoi pwys ar faddeuant fel sail i fywyd heb fagu chwewrder na dial; maddeuant a chariad ynghyd yn rhoi gobaith, a hynny yn ei dro yn gefndir i ffydd. Mewn byd sydd mor llawn o ansicrwydd a thywyllwch heddiw y mae’r waredigaeth a gynigiwyd ganddo yr un o hyd, beth bynnag am unrhyw drefniadaeth grefyddol. A na,  ddylem ni ddim digalonni am ddifaterwch ymddangosiadol y funud. Y mae llanw newydd mor anochel â thrai.   

E-fwletin 10 Tachwedd 2019

Cymdeithas Waldo 

Dydd Gwener nesa Tachwedd 10fed. am 10.00  cynhelir ‘Ocsiwn ‘Llên a chelf a llun a chân’  Cymdeithas Waldo’ yn Neuadd Ysgol Y Frenni. Crymych. Sir Benfro. Mae Cymdeithas Waldo’n dathlu ei phen blwydd yn deg oed y flwyddyn  nesaf, a nod yr ocsiwn yw codi arian i alluogi’r Gymdeithas i barhau i drefnu gweithgareddau ymlaen i’r ddegawd nesaf.  Dyma gyfle i brynu gwaith gan arlunwyr, beirdd a llenorion Cymru. I gael catalog o gynnwys yr ocsiwn cysylltwch ag Alun Ifans, Erw Grug, Maenclochog, Sir Benfro. SA66 7LB.  E-bost  alunifans@hotmail.com Ffôn 01437 532603.

Fel rhagflas o’r ocsiwn dyma 6 englyn gan Aled Gwyn ‘Waldo’, un y mae’n werth cael ein atgoffa amdano ar Sul y Cofio.

               Waldo

Noddodd y Tâf a’r Cleddau – ei wreiddyn

Ger heddwch eu glannau.

 Lle bore oes, lle bu’r hau,

 Bro ei sail, ei Breselau.

 

Enaid o’r môr goleuni – gŵr addfwyn

Y greddfol wrhydri;

 Yn niwl nos ein cynnal ni

 Wna’r Dail, a’n hysbrydoli.

 

Mae’n gangen ein llawenydd, – a’n hyder

Inni gredu beunydd

 Mae yn ddistaw y daw dydd

 Cilio o bob cywilydd.

 

Er yn dderwen arbennig – y braffaf

Broffwyd; dirmygedig

 Ydoedd a gwrthodedig.

 Ni surai, ni ddaliai ddig.

 

Eneidfawr wawl mewn adfyd – i’n cynnal,

Ef yw cân ein gwynfyd;

 Hwn a feddai gelfyddyd

 Y bardd, i oleuo byd.

 

Yn ddiddiwedd ryfeddod – a diau

Dewin mwya’n cyfnod;

 Y ddawn wych, i rai’n ddyn od

 Dyn a wybu adnabod.

                                    Aled Gwyn