Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 17 Mehefin 2018

Crefydd Amlieithog

Petai Dewi Llwyd yn gofyn i mi ar ddiwedd ei raglen ar fore Sul am yr anrheg pen blwydd delfrydol, mi wn yn union beth fyddai f’ateb!  Yr hyn a ddeisyfwn  fyddai’r  gallu i fedru siarad sawl iaith. Mae’r bobl hynny sy’n meddu ar y gallu yna yn destun f’edmygedd i erioed, a dyna pam, ar hyd y blynyddoedd, ‘mod i wedi gwario cannoedd ar amryfal gyrsiau a dosbarthiadau nos, ar werslyfrau a CD’s i’w chwarae yn y car, yn y gobaith y byddwn, rhyw ddydd, yn amlieithog!

Mae gen i brofiad fel athrawes iaith o fod yn cyflwyno’r Gymraeg i rai nad ydynt yn ei siarad na’i deall. Dw i wedi gweld pobl yn dysgu’r iaith a dod yn rhugl ynddi. Mae nifer o’r bobl hynny’n rhugl mewn sawl iaith arall hefyd. Maen nhw’n llwyddo, o bosib, am fod ieithoedd yn dilyn gramadeg; geirfa maen nhw’n eu rhannu’n gyffredin.

Ar sawl ystyr iaith yw crefydd hefyd.  Mae iddi ei gramadeg, ei geirfa, idiomau a’i ffordd o ddeud pethau. Pwrpas yr iaith, mae’n debyg, yw rhoi mynegiant i ni mewn sefyllfaoedd anodd, a digon brwnt a di-ddeall yn aml, a chreu synnwyr o’r hyn sydd, ambell dro, yn drech na ni.

Ond…yn wahanol i ddysgu ieithoedd, y mae’r  ramadeg  grefyddol a’r eirfa yn mynd yn fwyfwy dieithr i bobl. Mae’n  prysur  ddatblygu’n  iaith breifat – a hyn yw’r  cynni crefyddol cyfoes.

Y mae’r enwadau yn gwario ffortiwn mewn arian ac adnoddau i geisio unioni hyn. Ond y gwir, mae’n debyg, yw na fydd dim yn llwyddo oherwydd fod pobl wedi peidio â defnyddio’r math yma o iaith. Ac er gweiddi’n groch (fel y bydd rhai yn siwr o’i wneud wrth ddarllen hwn) nad yw hyn yn wir, mae’r ffeithiau a’r ystadegau yn creu darlun gwahanol iawn.

Medrir haeru bod pobl o hyd yn mynd i chwilio am arwyddocâd a dyfnder i’w bywydau  gan nad yw’r materol fyth yn medru eu digoni a’u diwallu, ond iaith wahanol y maen nhw’n mynd i’w defnyddio i fynegi hyn.  Iaith na fydd yn swnio’n grefyddol o gwbl.  Ni fyddant, mae’n debyg, yn cael eu denu at y gair trymlwythog ‘Duw’ ond yn hytrach  yn dewis geiriau a fydd i mi, fel un sy’n parhau i ddefnyddio’r hen iaith grefyddol, yn ymddangos yn llai dilys.

Y mae hyn oll yn mynd i fod yn her aruthrol i ni.  Dyna pam, o bosib, bod rhai yn parhau i fynnu fod yr hen iaith, a’r hen eiriau, yn g’neud sens. Ond siarad â ni ein hunain yr ydan ni yn y diwedd.  Cogio bach fod eraill yn wir yn gwrando arnon ni ac yn clywed. Tybiwn mai cenhadu ydan ni, ond yn y bôn, nid ydym yn gwneud nemor mwy nag ailgylchu ystrydebau cyfarwydd, treuliedig  ni ein hunain,

Yr her yw caniatau i bethau ac  ieithwedd, nad ydynt yn swnio nac yn teimlo’n  grefyddol o gwbl,  i ddigwydd. Caniateid wedyn  i gynifer o bobl, fedru mynegi dyfnder arwyddocâd ac ystyr yn y byd gorllewinol sydd  yn prysur gilio o’r hen ffyrdd crefyddol o fyw.

Fel y dywedoddy bardd Ffrengig, di-grefydd fel ag yr oedd, Paul Éluard, “mae byd arall, ond yn hwn y mae.”

I lawer, bydd hyn yn gwbl annigonol, ond y mae gobeithio y bydd pobl yn dychwelyd i siarad yr hen iaith, yn drybola o hunan dwyll.

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

 

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 

Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

 

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

 

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

 

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

 

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 

Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

E-fwletin 3 Mehefin 2018

Druan o’n pregethwyr

Rwy’n tybio y bydd canran uchel o ddarllenwyr y bwletin wedi mynychu tŷ cwrdd o ryw fath y bore ‘ma.   Oedd eich hymdrech werth eich hamser?  Oedd ymdrech y pregethwr neu bregethwraig gwerth ei hamser hithau? 

Yn ystod yr wythnos, fe glywais stori ddiddorol.   Wrth fynd am dro ar brynhawn Sul, fe gwrddodd ffrind i mi â chyfaill oedd wedi bod i oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” gofynnodd un i’r llall.   Dyma’r cyfaill yn ateb mai hwnnw oedd y bore Sul mwyaf ysbrydoledig iddo gael mewn oedfa ers blynyddoedd lawer, â’r pregethwr gwych iawn wedi gwneud iddo feddwl yn ddwys am bethau.   Ymlaen aeth y ddau ar eu teithiau gwahanol.   Ymhen ychydig, daeth y ffrind ar draws person arall, oedd wedi bod i’r un oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” oedd y cwestiwn i hwn hefyd.    Roedd yr ateb yn un tra gwahanol.  “Sai’n gwybod beth maen nhw’n gweld yn y pregethwr ‘na.   Dim lot am bwyti fe.  Yn ddigon di-fflach bore ‘ma”. 

Dau berson hyddysg a diwylliedig, wedi eistedd yn yr un adeilad yn gwrando ar yr un bregeth gan yr un pregethwr.  Un wedi ei ysbrydoli, y llall ddim wedi deall.  Un yn canmol, a’r llall mewn niwl. 

Beth sydd i’w ddysgu o hyn?

Wrth feddwl am y pregethwr, rhaid cydymdeimlo ag yntau wedi ei holl ymdrech.   Mae’r arddull sy’n deffro’r enaid yn amrywio o berson i berson, ac mae cyfathrebu o ben blaen capel neu eglwys yn dueddol o ddibynnu ar ddulliau cyfathrebu unffurf.  O leiaf yn yr achos hwn, roedd un cyfaill wedi cael balm i’w enaid a chyfeiriad i’w wythnos.   Tybed faint o ganran o gynulleidfa sy’n cael ei chyffwrdd mewn gwirionedd yn wythnosol?

Wrth edrych o berspectif y gynulleidfa, mae’n werth sylweddoli yr amrywiol anghenion sy’n bodoli o flaen trwyn y pregethwr.  Rhai blynyddoedd yn ôl roedd addysgwyr yn rhannu plant i dri categori o ddysgwyr – y clywedol, y gweledol a’r kinesthetig.   Roedd i bob un ei anghenion ei hunan – rhai yn dysgu orau trwy weld, rhai trwy wrando ac eraill trwy wneud.   Rwy’n berson radio, tra bod fy ngwraig yn dibynnu ar luniau teledu am ei mwynhad.  Un ohonom ni’n ddysgwr gweledol a’r llall yn glywedol.

Ydy hyn yn esbonio pam, yn rhannol, mae’n eglwysi yn gyffredinol yn edwino?  Wrth weithredu llai, ac ymfalchïo mewn tlodi gweledol di-addurn ein hadeiladau, mae addolwyr capeli Cymru wedi gorfod dibynnu ar fod yn ddysgwyr clywedol.   Crefydd radio yw’n crefydd gyfoes, mewn oes pan fo cymaint arall yn bosib.     Druan o’n pregethwyr. 

http://www.lancsngfl.ac.uk/projects/behaveattend-new/download/76/19_Learning_Styles.pdf?s=!B121cf29d70ec8a3d54a33343010cc2

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

E-fwletin Mai 27,2018

Iesu Hanes.

Carwn dynnu eich  sylw at gyfrol Maldwyn Griffiths, The Historical Jesus, The origins of Christian Belief. Austin Macauley Publishers. 2018. £8.99. Gellir pwrcasu copi gan Amazon am bris gostyngol neu’r cyhoeddwyr am y pris uchod.

Llawfeddyg ac Athro wedi ymddeol yw’r awdur, mab y mans ac aelod meddylgar o Eglwys Bresbyteridd Cymru, ond aelod gydag amheuon. O ddyddiau coleg yn Lerpwl pan oedd yn Llywydd Mudiad Cristnogol y Myfyrwyr (SCM) hyd heddiw y mae wedi holi yr hyn y mae ef ei hun yn ei gredu. Y ddau arwr yn ei fywyd yw ei dad a Dietrich Bonhoeffer. Yn ei gyflwyniad rhydd sylw manwl i Bonhoeffer y dyn a’i feddyliau. Roedd ei dad a Bonhoeffer wedi pwysleisio y wedd foesol i’r Ffydd Gristnogol ac y mae’n cydnabod eu dylanwad arno wrth iddo weithredu a gwneud penderfyniadau yn ei fywyd, ond prysura i ychwanegu nad efo sicrwydd absoliwt. A dyna fyrdwn ei gyfrol, ymdrech i ddeall tarddiad y credoau sydd yn sail i ffydd Cristnogion. Mae’n dyfynnu Tolstoy yn arwyddocaol iawn ar ddechrau ei gyfrol!

Fel mae’r teitl yn datgan mae’n ceisio deall yn nhermau ei chrud Iddewig a’i chefndiroedd hanesyddol – yn grefyddol, yn wleidyddol ac yn gymdeithsol. Rhydd sylw i’r modd y lluniwyd canon yr Hen Destament a’r Newydd. Yna aiff ymlaen i drafod ac i gwestiynu rhai agweddau ar gynnwys y Testament Newydd yn fanwl trwy neilltuo penodau i Enedigaeth Iesu, Ioan Fedyddiwr, yr Iesu Carismataidd,, Dysgeidiaeth Iesu, Yr Wythnos Fawr a’r Atgyfodiad ac ymateb ei ddilynwyr iddo. Yna rhydd sylw i Paul a’r Eglwys Fore, yr Ymgnawdoliad a Chredo Nicea. Yn ei ddiweddglo mae’n rhannu ei gasgliadau gyda’r darllenydd.

Dengys y gyfrol ei fod wedi darllen gweithiau rhai fel Schweitzer, Vermes,Saunders, a Crossan yn ogystal â Richard Holloway. Dengys ei fod yn uniaethu ei hun gyda’r Cristnogion meddylgar hynny nad ydynt yn derbyn y Beibl yn llythrennol. Ceisio darganfod Iesu hanes a wna y tu hwnt i’r holl ddehongliadau gwahanol yn y Testament Newydd ei hun a’r gwisgoedd diwinyddol sydd wedi eu lapio amdano dros y blynyddoedd. Y mae’n gwrthod yr enediageth wyrthiol ar sail camgyfieithu, a hefyd ymwrthyd ag atgyfodiad corfforol. Un ymysg eraill oedd Iesu gwr y gwyrthiau ac nid ef oedd y cyntaf na’r olaf i gael ei ystyried yn blentyn i Dduw. Ai arwyddocad Iddewig yn unig oedd i’r Deyrnas neu â  oedd arwyddocad byd-eang iddi? Mae Hanes ac Ysgrythur yn gwahaniaethu. Anodd meddai yw cysoni Peilat di-dostur llyfrau hanes efo Peilat cyfaddawdus y Testament Newydd. Fel Cynog Dafis ac Aled Jones Williams gwêl fod Duw yn broblem a chaiff ei hun yn cytuno hefo Richard Holloway â oedd yn ystyried Duw yn amherthnasol mewn dadleuon moesol ac felly yn amherthnasol i’n bywyd pob dydd.

Sylw treiddgar a phryderus o’i eiddo wrth drafod Credo Nicea oedd i’r Cyngor benderfynu ar un safbwynt ac un safbwynt yn unig a gwae pwy bynnag sydd gyda safbwynt gwahanol – yr heretig esgymun. Ond yn fwy na hynny y mae yna awgrym fod y Cynghorau Eglwyig â luniodd y credoau ddim yn annhebyg i’r pwyllgor hwnnw a gyfarfu i lunio llun ceffyl ond ar y diwedd yr hyn a gafwyd oedd llun camel ! Rheidrwydd felly yw bod yn ffyddlon i’r camel !

Cyfrol ddarllenadwy yw hon sydd yn trafod yn ofalus y cwestiynau y mae’r meddylgar yn eu gofyn yng ngholeuni rheswm, ysgolheictod diweddar a meddylfryd ein hoes. Cerddodd daith y mae llawer ohonom yn medru ein huniaethu ein hunain â hi. A thaith anorffen yw !

 

 

E-fwletin Mai 20 2018

 

Pentecost 2018

I’r weithred o adleoli llys-genhadaeth yr Unol Daleithau o Tel Aviv i Jerwsalem yr wythnos ddiwethaf esgor ar gymaint o drais, a hynny mewn gwlad sydd â’i phobloedd eisioes yn rhy gyfarwydd â’r treisgar a’r difaol yn eu bywydau, sydd fater o dristwch a galar enbyd.

Nid llai gofidus y ffaith bod rhai Cristnogion yn gweld y symudiad hwn yn nhermau menter ffydd ac yn gam priodol i gyfeiriad y Deyrnas. Yn eu plith mae rhai o gyfarwyddwyr ysbrydol yr Arlywydd Trump a’i lywodraeth. Un ohonynt, Robert Jeffress, gweinidog bedyddiedig o Dallas, gan gymaint ei sicrwydd ynghylch cywirdeb ac addasrwydd y weithred, yn fwy na pharod i ofyn bendith yr Arglwydd arni. Yn wir, aeth gam ymhellach na hynny wrth ddatgan yn ei weddi bo’r Arlywydd, ‘ yn sefyll ar yr ochr iawn i ti, O Dduw, pan ddaw hi’n fater Israel’.

Deil wedyn, mae’n amlwg, bod Jerwsalem yn brifddinas Israel o ddwyfol osodiad ac na wnaeth America un dim mwy na chadarnhau ac hyrwyddo cynlluniau a bwriadau Duw, nid yn unig mewn perthynas ag Israel, ond â’r greadigaeth yn gyfan gan fod ymdrechion yr Iddewon i ad-feddiannu’r tiroedd a addawyd iddynt, yn arwydd sicr o ddiwedd y byd ac o ddyfodiad yr Arglwydd i ddirwyn ei waith i ben a sefydlu Ei deyrnas. Gyda sobrwydd y mae sylweddoli bo’r ymresymu uchod yn seiliedig ar ddehongliad arbennig o’r Ysgrythurau. Braw, yn wir, yw deall bod y Beibl yn abl i annog meddylfryd sy’n esgor ar farwolaeth a difodiant, a fendithir, wedyn, gan Dduw.

Mae’n fanteisiol iawn i hyn ddigwydd yng nghyfnod y Pentecost a ninnau’n cael cyfle i gofio o’r newydd natur ymweliad arbennig Duw â thrigolion Jerwsalem y Sulgwyn cyntaf hwnnw. Tân nad oedd yn difa gafwyd bryd hynny. Awel nad oedd ynddi nwyon gwenwynig a thafodau’n parablu iaith gymdodgol a chymodlon. Ysbryd Iesu’n donio pobl â chariad sy’n sail i lawenydd, tangnefedd, goddefgarwch, caredigrwydd, daioni, ffyddlondeb, addfwynder ac hunan-ddisgyblaeth. Doniau prin iawn i bob golwg yn Jerwsalem ein dyddiau ni, ac eto doniau amlwg iawn ym mywydau’r Iddewon a’r Palestiniaid hynny sy’n dymuno anwylo a pharchu ei gilydd. Dyma ddoniau amlwg Iddewon a Christnogion a Mwslimiaid sy’n gweld eu hunain a’i gilydd yn etifeddion bendith Abraham ac yn gyfryngwyr y fendith honno i’r byd.

Dylid cadw mewn cof, wrth gwrs, mai gweithred beryglus yn gofyn am ddewrder mawr yw honno i geisio rhyddhau bendithion Israel, yn Feiblaidd a chyfoes, i eraill. Ymgais meddwon i’w gwawdio a’u dirmygu ar y Pentecost ac ymdrech gwallgof-ddyn yn haeddu marwolaeth ar Wener y Grôg.

 

 

E-fwletin 13 Mai, 2018

Cymwynaswr Haiti

A ninnau ar ddechrau wythnos Cymorth Cristnogol, mae clywed am y gwaith clodwiw sy’n digwydd mewn llefydd fel Haiti yn destun edmygedd. Heddiw, mewn oedfaon ymhobman, cawsom ein hannog i gyfrannu tuag at y gwaith, i ymgyrchu dros gyfiawnder, i wirfoddoli ein hunain, ac i weddïo.

Afraid dweud bod unrhyw un o’r elfennau hyn yn ddiffygiol heb y lleill. Mae’r dasg yn ein hatgoffa o eiriau un ymgyrchydd a ddywedodd, “Bûm yn gweddïo am ugain mlynedd, ond ni chefais unrhyw ateb nes dechrau gweddïo gyda’m coesau fy hun.”

Enw’r gŵr hwnnw oedd Frederick Douglass, y tybir iddo gael ei eni union ddau gan mlynedd yn ôl i eleni, ac am gyfnod yn ystod ei yrfa bu’n llysgennad ar ran yr Unol Daleithiau yn Haiti. Ef oedd y dyn du cyntaf erioed i ddal swydd o bwys yn llywodraeth Washington, ac mae’n briodol iawn ein bod yn cofio amdano eleni fel ymgyrchydd yn erbyn caethwasiaeth, lladmerydd ar ran lleiafrifoedd ymhobman, ymladdwr dros hawliau merched a dros Indiaid brodorol Gogledd America.

Frederick Douglass

Y rhyfeddod yw i Frederick Douglass gael ei eni i gaethwasiaeth. Daeth yn amlwg yn fuan fod yna ruddin go arbennig yn perthyn i’r bachgen, a dechreuodd ei feistres, gwraig o’r enw Sophia Auld, roi gwersi darllen iddo yn y blanhigfa yn Baltimore. Doedd ei gŵr ddim yn fodlon ar hynny, a byddai’n ei guro’n ddidrugaredd yn gyson.  Ond roedd Frederick wedi dechrau sylweddoli mai gwybodaeth oedd y llwybr o gaethwasiaeth i ryddid, a daliodd ati i ddarllen yn y dirgel, gan ddysgu rhai o’i gyd gaethweision drwy ddarllen o’r Beibl iddynt.

Byddai’n dweud yn aml na allai neb sarhau na diraddio’r enaid oedd y tu mewn iddo, ac na allai neb roi cadwyn am fferau ei gyd-ddyn heb ganfod bod y pen arall wedi ei glymu am ei wddf ei hunan.

Llwyddodd Frederick Douglass i ddianc o’r blanhigfa, a dechreuodd areithio’n rymus iawn yn erbyn caethwasiaeth. Gorfu iddo ffoi i Iwerddon ac i Lundain, lle y gwnaed casgliad i brynu ei ryddid. Dywedodd rywdro iddo gyrraedd Dulyn a Llundain a chael ei weld, nid fel dyn du, ond fel dyn. Gwnaeth gryn enw iddo’i hun fel areithiwr tanbaid a dylanwadol, yn gyfaill mynwesol i rai fel Thomas Clarkson ac eraill o blith yr ymgyrchwyr yn erbyn caethwasiaeth.

Pan ddychwelodd i America, daeth yn wleidydd medrus ac effeithiol, ac fe’i dyrchafwyd yn aelod o lywodraeth yr Arlywydd Benjamin Harrison, cyn cael ei anfon yn llysgennad i Haiti. Roedd gan drigolion y wlad honno barch aruthrol tuag ato, a chafodd sawl anrhydedd am ei waith drostynt. Eleni, bu coffa da amdano yn America ac yn Haiti.

Wrth bwyso a mesur ei yrfa, dywedodd Douglass rywbeth sydd yr un mor wir yn ein hoes ni: “Pan fo cyfiawnder yn cael ei wadu, pan fo tlodi’n cael rhwydd hynt i fodoli, pan fo anwybodaeth yn teyrnasu, a phan fo un dosbarth o bobl yn cael eu harwain i deimlo bod cymdeithas yn cynllwynio i’w diraddio, i’w gorthrymu a’u hamddifadu, fydd pobl nac eiddo byth yn ddiogel.”

 

E-fwletin 6 Mai, 2018

Mwslim ym Moreia

Caed un sylw mewn trafodaeth rai wythnosau yn ôl a hoeliodd fy meddwl. Trafodaeth oedd hi am beryglon tanseilio ffydd Cristnogion yn eu credoau traddodiadol. “Dyna’r angorion sy’n sicrwydd iddynt yn stormydd bywyd,” meddai un. Ac meddai un arall, “Os tynnwch chi’r seiliau, dyna holl adeilad eu Cristnogaeth yn dymchwel.” Fe ddaeth y rhybuddion yna i’m mhoeni i eto dros y Pasg. Mewn erthyglau a phregethau a myfyrdodau clywid mor ganolog i Gristnogaeth yw’r bedd gwag, gan wneud i mi, sy’n methu gweld mai atgyfodiad corfforol Iesu yw sylfaen Cristnogaeth, deimlo fel adyn o derfysgwr yn gosod bom o dan deml y dogmâu. Yn waeth na hynny, atgyfodiad corfforol Iesu, meddid, yw unig sail gobaith i deuluoedd yn eu galar: peidiwch â dinistrio eu cysur.

 Ond y dewis sy’n ein hwynebu yw hyn: naill ai llefaru yn ôl ein hargyhoeddiad a’n cydwybod neu ailadrodd yr un hen ddogmâu oesol er mwyn diogelu teimladau. Y gwir amdani yw fod llu o Gristnogion wedi gorfod wynebu’r dewis hwn ar wahanol adegau. Mae’r Diwygiad Protestannaidd yn enghraifft amlwg. A ddylai Martin Luther fod wedi llyncu ei argyhoeddiad oherwydd fod ambell druan mewn profedigaeth yn cael cysur o feddwl ei fod yn medru rhyddhau ei fam o boenau uffern drwy dalu rhyw swllt neu ddau i brynu maddeueb ar ei rhan? A bu gan Babyddion ar hyd y canrifoedd ddaliadau annwyl a chysurlon eraill nas derbynnir gan Brotestaniaid.

 Os ydym yn argyhoeddedig fod rhai dogmâu neu athrawiaethau yn groes i arweiniad Iesu, ein cyfrifoldeb yw datgan ein argyhoeddiad. Wedi’r cyfan dyna sut y bydd Cristnogaeth yn cywiro ei chamgymeriadau ac yn ei diwygio ei hun o gyfnod i gyfnod. Ymadrodd a ddefnyddiwyd gan Karl Barth, ond a briodolid i Awstin, oedd “ecclesia semper reformanda” (rhaid i’r eglwys gael ei diwygio yn barhaus). Cyfrifoldeb dilynwyr Iesu ym mhob oes yw caniatáu i Iesu, drwy ei eiriau a’i arweiniad, buro a diwygio’r eglwys.

 Ond mae yna ddau berygl mawr yn codi fan hyn. Sut allwn ni wybod i sicrwydd beth yw’r gwirionedd am ewyllys a safbwynt Iesu? A’r ail berygl yw mai sôn yr ydym o hyd am gredu safbwynt neu gredu ffeithiau. Yn wyneb yr anawsterau hyn caf awgrymiadau Brian McLaren yn gynorthwyol iawn. Y mae’n edrych ar grefydd drwy lygaid gwahanol, gan ddadlau dros ganiatáu i Gristion goleddu ffydd heb fod angen iddo seilio’r ffydd honno ar ryw “wirioneddau” gwrthrychol y mae’n rhaid iddo gredu ynddynt. Mae’n gwrthgyferbynnu ymddiriedaeth bersonol yn Nuw gyda chredu mewn honiadau am Dduw. Y mae ffydd Cristnogion, meddai, nid mewn gwybodaeth, ond yn Nuw.

 A chan ddilyn ei resymeg i’r cyfeiriad hwn, mae’n awgrymu yn More Ready Than You Realizey gallai dilynwyr Iesu barhau i fod yn ddilynwyr Bwda hefyd, neu’n Hindwaid neu Fwslemiaid. Felly, yn hytrach na chystadlu â hwy, yn sicr yn hytrach na brwydro yn eu herbyn neu eu lladd fel y gwnâi Cristnogion gynt, dylem eu cynorthwyo hwy, a phawb arall, i fentro ar gael gafael ar fywyd teyrnas Dduw.

 

E-fwletin 29 Ebrill, 2018

Y Ffordd Ymlaen

Y penwythnos hwn wrth ffarwelio ag Ebrill, mis yr adnewyddu, cofiwn iddo agor ar Sul y Pasg a ninnau’n medru dathlu bod gennym Grist Byw i’n bywhau, gyda llawer ardal yn cynnal oedfaon cyd-enwadol. Ond bellach, rym nôl yn ein capeli unigol. 

Wrth arwain addoliad gyda gwahanol enwadau ar y Suliau y dyddiau hyn, daw atgofion am ymweliadau ȃ’r un eglwysi flynyddoedd yn ôl  mae un gair yn glynu yn fy meddwl – lleihad.  Bydd rhai o’r ffyddloniaid yn dweud, “Mae wedi mynd lawr!“  neu “Beth allwn ni ‘neud?”  Wrth bendroni am y sefyllfa pa ddiwrnod, deuthum ar draws gyngor Abraham Lincoln i wleidyddion America adeg y Rhyfel Cartref, meddai, “…Rhaid inni feddwl a dechrau o’r newydd…”

Beth am briodoli ei gyngor ar gyfer eglwysi Cymru heddiw?  Ond gyda phwy a sut mae “Dechrau o’r newydd”?  I gael yr ateb,  gofynnwn i’r cyntaf ysgrifennodd hanes bywyd Iesu o Nasareth.  Mae ateb Marc yn ei frawddeg agoriadol, “Dechrau efengyl Iesu Grist…” yna nes ’mlaen mae’n  dweud wrthym sut ddechreuodd Iesu; “…Penododd ddeuddeg er mwy bod gydag ef, ac fel y danfonai hwy i bregethu…” 

Beth am inni dderbyn cynllun Yr Athro ei Hun?  Ymddiriedodd Iesu yn y deuddeg i gyfathrebu egwyddorion ei Deyrnas, ei ffordd o fyw i’w cyd-ddyn. Onid i’r disgyblion y datgelodd ei fwriadau mawr? Mae’n amheus gen i os oedd Iesu’n gartrefol gyda’r tyrfaoedd, er iddo eu hannerch yn fynych, enciliodd fwy nag unwaith oddi wrthynt.  Ofnir bod ein syniadau ni am dyrfa a llwyddiant, begynau oddi wrth rai’r Gŵr o Galilea. I lawer ohonom, arwydd o lwyddiant yw cynulleidfa fawr! 

A ddylem ddigalonni gyda’r niferoedd yn lleihau a’r capeli’n cau?  Er mor anodd yw derbyn hyn, rhaid argyhoeddi’n hunain nad yw cau capeli yn ddiwedd ar Gristnogaeth yn ein gwlad.  Cyflawnodd y capeli eu diben i’w hoes a’u cyfnod.  Onid celloedd bychain fu hadau’r ffydd yng Nghymru ddoe cyn adeiladu’n capeli?

Mae llawer o gymdeithasegwyr yn pwysleisio gwerth celloedd effeithiol mewn amryw feysydd. ‘Run modd, medrwn ninnau fod yn gelloedd Cristnogol effeithiol drwy gael cymdeithas ȃ Christ y Pasg, “…bod gydag ef…” gan weithredu’n ffydd yn ein cymunedau.  Trwy hyn, grymusir ein hargyhoeddiadau, yn hytrach nag eistedd yn sidêt yn ein capeli, ymhell “…o sŵn y boen sydd yn y byd…”  gan fynd ȃ phrofiadau “pen y mynydd” i’r dyffryn i gefnogi pobol gyda’u pryderon a’u problemau.

Wrth ddarllen yr hanes am angladd Winnie Madikizela-Mandela bythefnos yn ôl yn Ne Affrica, fe’m hatgoffwyd am y miloedd ddioddefodd fel hithau, oherwydd trefn ddieflig apartheid y llywodraeth.   Roedd yr hanes hefyd yn fy atgoffa am ateb un o Dde Affrica i grŵp o fyfyrwyr yn Lloegr, pan ddwedwyd wrtho eu bod yn astudio diwinyddiaeth.  Fe’i hatebodd, “In my country we’re doing it.”  Trwy weithredodd celloedd bychain y wlad honno gorseddwyd cyfiawnder.

Yn nyddiau’r lleihad yn rhengoedd mwyafrif o’n heglwysi, ai celloedd bychain effeithiol yw’r ffordd ymlaen i weithredu’n ffydd?

E-fwletin 22 Ebrill, 2018

Sylfeini Gobaith

Mae gennyf lawer iawn o barch tuag at Archesgob Caergaint. Mewn cyfnod sydd wedi bod yn ddigon anodd iddo gydag ymraniadau, neu o leiaf anghytuno, rhwng carfanau ceidwadol a rhyddfrydol yr Eglwys Anglicanaidd llwyddodd ar y naill law i gael cytundeb nid yn unig ar y cysyniad o esgobion benywaidd ond sicrhaodd bod hynny’n digwydd, tra ar y llaw arall llwyddodd i symud sylw’r Wasg o fod yn canolbwyntio yn ddiddiwedd ar yr eglwys a chyfunrhywiaeth, i ystyried cwestiynau ‘mawr’ a moesol yr eglwys a’r economi. Yn ei lyfr diweddaraf, a gyhoeddwyd ym Mis Chwefror 2018, Reimaging Britain, mae’n ceisio gwneud yr hyn rydym i gyd fel Cristnogion wedi bod yn ceisio ei wneud ar hyd y degawdau, sef dod a gobaith i gyfundrefn o wledydd – Prydain – sydd â’u poblogaethau wedi llwyr anobeithio. Cyflwyna’r gyfrol fel adnodd i gynorthwyo trafodaeth ôl-Brexit.

Craidd ei osodiad yw bod gwledydd Prydain bellach ar drobwynt gwleidyddol a moesol. Dywed: “Credaf ein bod mewn cyfnod, nas gwelir ond unwaith mewn rhyw dair neu pedair cenhedlaeth, pryd mae gennym y cyfle a’r anghenraid i ail-ddychmygu sut gymdeithas y dymunwn fyw ynddi.”  Ei her i ni Gristnogion yw bod gennym le canolog i’w chwarae yn y drafodaeth a’r ail-greu hwn; cred y gallwn, o fynd ati o ddifrif, fod y grym lliwio yn hyn i gyd.

Cydiodd y gyfrol ynof. Ceir beirniadaeth lem gan yr Archesgob ar ffocws byr weledol ein llywodraethau diweddaraf, ac yn arbennig yr un gyfredol, ar ‘werthoedd Prydeinig’. Cychwyn trwy edrych ar gymdeithas gan ddadansoddi ei phwyslais ar gydymddibyniad, datganoliaeth, gwerthfawrogiad a lles pawb. O’r fan honno â ymlaen i astudiaeth drylwyr o gonglfeini cymdeithas: cartrefi, iechyd, cyllid, addysg a’r teulu. Gorffen y gyfrol gyda phenodau yn ymwneud â globaleiddio gan ganolbwyntio ar ymfudo ac ymyrraeth. Ar newid hinsawdd, datgan yn bellgyrhaeddol bod gan y rheini sydd eto heb eu geni gymaint o hawl ar ein sylw ag y sydd gan y rhai sy’n byw heddiw.    
            
Gofyn Welby o ble daw’r arweinyddiaeth i’n symud ymlaen? Dyma, lle gwêl rôl yr eglwys Gristnogol. Mae’n dadlau na ellir gwneud hyn o dan y gyfundrefn gyfredol; o ran polisïau cred ar lefel y wladwriaeth a’r unigolyn mai dim ond y ddelfryd Gristnogol a all sicrhau cymdeithas wâr, deg, moesol a chymunedol-ryngwladol. Y cwestiwn mawr i Welby yw a ydym ni – fe, chi a finnau – yn barod i gydio yn y baton a rhedeg yr yrfa?

Foundations for Hope’, Sylfeini Gobaith yw is-deitl y llyfr. Ai breuddwydion ffôl yw ei gynigion? Ai rhyw ritholygfeydd afrealistig a gyflwynir gan yr Archesgob i ni? I mi, sy’n dal i deimlo colled afiaith byw yn dilyn y bleidlais honno ar 23 Mehefin 2016, daeth y gyfrol hon â godywyn o obaith i gors Brexit a’r posibilrwydd bod yna, efallai, fel yng nghyfnod Archesgob Caergaint arall, William Temple, yn yr 1940au, fodd i ni fynd ati i ail-strwythuro cymdeithas yn unol ag egwyddorion ein ffydd.  Y cwestiwn a erys yw a ydym yn gêm i wneud hynny?