Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 15 Hydref 2017

Dyddiadur Dydd Sadwrn, 14 Hydref, 2017

Ro’n i wedi bwriadu mynd i’r Llyfrgell Gen heddi. Na. Ma’ hynny’n gelwydd. Mi o’dd y’n nhiwtor am i fi fynd – i’r gynhadledd William Williams, Pantycelyn. Doedd hi fyth yn fwriad gen’ i i fynd, a gweud y gwir. Wel, falle – se’n i wedi digwydd dihuno’n gynnar – cyn ganol dydd, hynny yw. Wrth gwrs, wnes i ddim. Ac eto, wedi codi a mentro mas i godi sudd oren a lla’th, mi wnes i oedi ar waelod rhiw Penglais. Mi o’dd hi fel pe bai ambell i fys o fewn un esgid ise troi tua’r gogledd. Ond troi tua’r de – tua’r dre – wnes i. Wi’n cofio gymaint â hynny. Yn blaen. Wedyn ma pethe’n mynd yn niwlog. Wel, yn dywyll a gweud y gwir. Ddim am y tro cynta’ ’leni. Yn llythrennol ac yn ffigurol. A – fel y rhan fwya’ ohono ni (yn cynnwys y William Williams hwnnw, nôl fy nhiwtor) – ma’ arna’i ofan t’wllwch.

Y peth nesa wi’n cofio yw’r boi ma’n estyn mwged o de i fi. Te coch, ffrwythlon, da. (Mi o’dd y bachan yn nabod ei de, ’sdim dowt.) Wedi llyncu pennad neu ddau dyma fi’n sylweddoli mod i yng  nghwmni criw o yfwyr erill. Rhai bach yn hŷn; rhai bach yn iau. Bobol ifenc, fwy neu lai. Bron bob un ohonynt. Yn fechgyn ac yn ferched.

A wedyn dyma’r boi – o’dd e bach yn hŷn na ni, ond dim gymint a hynny – dyma fe’n agor sgwrs. A dyma’r peth od: o’dd hi’n sgwrs agored – sgwrs gyda ni gyd. Ac eto – ar unwaith – dyma fi’n teimlo’i fod e’n siarad â fi. Yn uniongyrchol. Gofyn cwestiyne o’dd e. Ambiti ble o’n ni’n teimlo o’n ni. Ddim yn llythrennol ond…wel, chi’n gw’bod, y’n lle yn y byd. ’Y nghyflwr. Cyflwr y’m mherthynas â phobol. Bobol agos. Bobol o’n cwmpas. A phawb arall. Cymdeithas. Bobol ar yr un siwrne â ni, os o’n i’n dod mla’n â nhw neu bido.

Pan ddechreuodd yr atebion ddod, o’dd bobol yn defnyddio ymadroddion a geiriau go wahanol: eu bod nhw’n sownd mewn trash; yn cael eu baglu gan rywbeth neu rywun drwy’r amser; gael trafferth sefyll. Pan dda’th y’n nhro i, y gair dda’th o’m mhen i o’dd ‘anialwch’. Gair – o’r synau o’m cwmpas –  o’dd yn crynhoi teimladau pawb, fwy neu lai.

A’th e mla’n wedyn i ofyn siwt o’n ni’n meddwl bo’ ni wedi cyrraedd y fath le? Doedd yr atebion ddim yn hir cyn dod. Un neu ddau ohonyn nhw ar lun stori drist. Trist iawn. Pobol anlwcus. Bywydau anffodus. Dioddefwyr annhegwch. Bobol mor wahanol i fi, nes i sylweddoli, wrth i’r sgwrs – y cwestiynu a chyd-wrando yma – fynd yn ei flaen. O’dd ’da fi neb i feio, o’dd e. Ond fi fy hunan. Neu – yn y geiriau a ddefnyddiodd y bachan cyn i ni gael paned arall – ‘gael y’n nala mewn rhwyd o’m gwneuthuriad y’n hunan’.

Wrth i’r tegyl ferwi, da’th y peth ’na ni’n clywed mewn priodasau rowndabowt i’r meddwl – y peth ambiti ffydd, gobaith ac ati. A’r mwyaf o’r rhai hyn yw…

Glaniodd paned ffresh yn y’n llaw gan dorri ar draws lif y cof. Ond, y peth od yw mai’r gair bach coll hwn oedd canolbwynt y sgwrs o fan hyn ymlaen. Y’n hangen – yn wir, y’n syched – amdano.  A’i natur. A dyfnder y ffynnon. Y ffynhonnell. A holl bwysigrwydd y dŵr hwn i’n gallu ni i fyw yng ngwir ystyr sbectaciwlar-ddwys y gair.

A’r peth odaf oll oedd, wrth i’r sgwrs yma – drwy ymholi boi’r te – gyd-ymdyfu rhyngom, mi ddechreuais i deimlo’n ffyddiog, o’r diwedd, fod yna rywle i fynd. Rhywbeth i anelu ato. Mas o’r anialwch. Nid i baradwys (oedd y bachan yn y’n rhybuddio ni’n erbyn twyllo’n hunan fel’na) ond ffordd fydde’n ffordd ymlaen ar waetha’r holl rwystrau fydde’n sicr o fod yn y’n herbyn.

Wrth i ni ysgwyd llaw wrth i’r sesiwn gwpla, cyflwynodd darn bach o bapur i bob yr un ohonom ac arno’r geiriau:  ‘Adolygu’r sgwrs – Caneuon Ffydd, 730’.

E-fwletin 8 Hydref 2017

Frank Lloyd Wright

Ganrif a hanner yn ôl ganwyd y pensaer Frank Lloyd Wright. Un o ardal Pont-shaen, ger Llandysul oedd ei fam, Anna. Roedd yn bumed plentyn i Richard a Mallie Jones. Yn 1844 aeth y rhieni a’r saith plentyn i’r America.

Ceir sawl awgrym pam yr aethant. Awgryma rhai eu bod, yn syml, yn dianc gorthrwm y cyfnod. Awgryma eraill iddyn nhw golli eu limpyn neu dorri eu calonnau pan wnaeth sgweier anenwog Alltyrodyn adael i’w gwn hela redeg yn wyllt drwy eu gardd. Awgryma Meryle Secrest (cofiannydd Frank Lloyd Wright) fod gan Richard gysylltiad ag ymgyrchoedd Merched Beca. Posibilrwydd arall yw mai gweld cyfle i wireddu breuddwydion wnaethon nhw, fel cymaint o deuluoedd eraill y fro.

Fodd bynnag, cyrhaeddwyd Efrog Newydd yn nechrau Rhagfyr 1844, wedi 6 wythnos o fordaith helbulus. Ar y dociau, twyllwyd y teulu uniaith Gymraeg wrth iddyn nhw ymddiried yn ddiniwed mewn cynnig a wnaed iddyn nhw gan siaradwr Cymraeg arall. Rhedodd hwnnw bant â llawer o’u harian a’u heiddo. Cyn cyrraedd Wisconsin cafwyd trychineb gwaeth. Bu farw un o’r plant (Nanny, chwaer Anna) yn 3 oed, fe’i claddwyd yn y fan a’r lle.

Dair blynedd ar hugain wedi cyrraedd Wisconsin, a hithau yn 27 oed, fe briododd Anna ym mis Mai 1867 ag William Russel Wright. Ganwyd mab iddynt yr un flwyddyn a’i enwi’n Frank Lloyd Wright. Dadleuir mai’r ffaith fod Frank yn fab i Gymraes a theulu o Undodiaid a roddodd iddo’i ysbryd mentrus, heriol ac anghydffurfiol. Disgrifiodd ei hunan fel, “…gwr o dras Gymreig ac Undodwr o’r iawn ryw”.

Pan oedd yn 9 oed cerddai ar draws cae o eira gyda’i ewythr. Dwedodd hwnnw wrtho ym mhen draw’r cae i edrych yn ôl ar yr olion troed. “Sylwa, mae dy draciau di yn mynd igam-ogam ar draws ac ar led ym mhobman – draw at ffens y gwartheg ac yn ôl i’r clawdd eto. Sylwa, mae’n nhraciau i’n anelu’n uniongyrchol at y nod. Dyma wers bwysig i ti!” Flynyddoedd wedyn dwedai fel roedd y profiad wedi cyfrannu at ei athroniaeth o fywyd. “Penderfynais bryd hynny,” meddai’n ddireidus, “i beidio â cholli’r pethau sy’n cael eu cynnig mewn bywyd fel fy mod yn cael profiadau gwahanol. Gwaetha’r modd, nid felly oedd fy ewythr yn gwneud”.

Ystyriwyd ef yn athrylith, yn un a oedd yn ymwadu’n llwyr â’r cyffredin, gan dorri ei gwys ei hunan. Bu’n arbrofwr a oedd yn chwilio am ffyrdd newydd a gwell, gan osod nodau newydd i benseiri. Credai mewn Pensaernïaeth Organig, gan ddangos parch at “…y deunyddiau a sicrhau perthynas gytun rhwng y dyluniad a swyddogaeth yr adeilad”.

Ei obaith oedd diwygio cymdeithas trwy bensaernïaeth. Honnai y byddai cartrefi da yn cael effaith gadarnhaol ar y trigolion, e.e. y gyfradd ysgariadau; a bod dyluniad adeiladau yn medru effeithio ar gynnyrch a hapusrwydd y gweithle. ‘Pregeth mewn carreg’ oedd ei bensaernïaeth. Roedd o’r farn bod rhan o’r dwyfol o fewn natur, a dyletswydd pensaer oedd ei ddal a’i gyfleu: “I believe in God, but I spell it N-A-T-U-R-E”, meddai. Y geiriau sydd ar ei garreg fedd yw, ‘Mae cariad at syniad yn gariad at Dduw’.

 

 

 

E-fwletin 1 Hydref 2017

Cenhadaeth ein Cenedl

Aeth blynyddoedd lawer ers i’n capel ni godi arian i’r “genhadaeth”. Dwi ddim yn cofio pryd y gwnaethon ni sôn ddiwethaf am y “genhadaeth”, hynny ydy, yn y ffordd rwy’n cofio pethau fel plentyn yn y ’60au.

Ry’n ni, fel nifer o eglwysi eraill, yn ariannu cynlluniau i oresgyn tlodi, i ymladd afiechyd a newyn, i gynorthwyo cynlluniau sy’n cefnogi ffoaduriaid yn ne Ewrop, i ddilladu’r digartref yn lleol ac i gynnig cefnogaeth i rai gydag anawsterau salwch meddwl. Mae ‘na gyffro am nifer o’r prosiectau hyn. Fodd bynnag, nid yw’r gair ‘cenhadaeth’ wedi cael ei ddefnyddio mewn perthynas ag unrhyw un o’r gweithgareddau uchod; ac i fod yn onest, ry’n ni fel eglwys yn ddigon hapus gyda hynny.

Yr wythnos hon yng Nghymru fe lansiwyd cenhadaeth newydd, ac rwy’n tybio y bydd hon yn genhadaeth a fydd yn ennyn ein cefnogaeth. Os na ddarllenoch chi’r ddogfen, mae hi’n werth i chi daro golwg ar Addysg yng Nghymru: Cenhadaeth ein Cenedl. Gydag arddeliad cenhadol, fe gyhoeddodd Kirsty Williams y ffordd ymlaen ar gyfer ysgolion yng Nghymru. Mae’r wlad ar fin mynd ar daith newydd gyda’i phlant. Wedi cenedlaethau o greu cwricwlwm sy’n seiliedig ar restrau cynnwys diben-draw, ond heb weledigaeth am eu pwrpas, mae yna gwricwlwm newydd ar ddod a fydd wedi ei wreiddio mewn gwerthoedd.

Amcanion cwricwlwm newydd Cymru yw gwneud yn siwr bod y genhedlaeth nesaf yn ddysgwyr uchelgeisiol a galluog, sydd hefyd yn gyfranwyr mentrus a chreadigol; eu bod yn unigolion iach a hyderus, sydd hefyd yn ddinasyddion egwyddorol a gwybodus.  Bydd y cwricwlwm newydd i Gymru yn cael ei ysgrifennu er mwyn helpu’r ifanc i ddatblygu yn y ffyrdd hyn. Dyna yw ei bwrpas.

Yn eich barn chi, tybed a fyddai’r rhain hefyd yn nodau teilwng i’ch eglwys? Beth fyddai angen i’ch eglwys chi ei wneud i greu aelodau sy’n ddysgwyr uchelgeisiol a galluog, yn gymdogion sy’n cyfrannu’n fentrus a chreadigol i fywyd yr eglwys a’i chymuned, yn bobl iach a hyderus ac yn ddinasyddion egwyddorol a gwybodus?

Ydy’n heglwysi ni hyd yn oed yn anelu mor uchel â hyn? Neu a ydyn ni wedi cyrraedd y pwynt lle mae nodau ein system addysg ar gyfer ein pobl ifanc yn fwy nobl ac uchelgeisiol na nodau’r eglwys ar gyfer ei haelodau? Beth am gefnogi egwyddorion Cenhadaeth ein Cenedl ar gyfer ein plant, tra hefyd yn mynd ati i greu strategaeth ar gyfer ein heglwysi ar sail yr un egwyddorion?

Gallwch gyrchu’r ddogfen ar y ddolen hon: http://gov.wales/docs/dcells/publications/170926-education-in-wales-cy.pdf

 

E-fwletin Medi’r 25ain, 2017

Yn ei chyfrol Learning to Walk in the Dark, cydnebydd Barbara Brown Taylor ei dyled i’r awdur a’r gweithredwr gwleidyddol o Ffrainc,  , 1924-71,  am ddangos iddi’r ffordd i weld yn y tywyllwch.  Buan iawn, wedi ei ddallu’n ddamweiniol yn saith oed, y sylweddolodd Lusseyran mai  ‘golau arall yw tywyllwch’. Gyda chefnogaeth ei rieni  ymwrthododd â hunan-dosturi ac ar eu hanogaeth rhannai â nhw’n gyson ei ddarganfyddiadau o’i fyd a’i fywyd newydd.

Jacques Lusseyran 1924-71

Nid yn lleiaf y ffaith nad aeth y golau o’i fywyd. Ni chollodd ei allu i weld ac adnabod a dirnad. Er i’w lygaid ddiffodd gallai weld ac adnabod y goeden wrth furmuron  yr awel drwy’i dail ac uchder y wal wrth wasgfa’i chysgod ar ei gorff. Gwyddai  wrth gyffyrddiad ei law p’run ai offer llaw ynteu beiriant fu’n llunio’r bwrdd cinio.
Dysgodd fyw’n sylwgar.  Dawn nad yw’r llygaid gwibiog, cyflym, arwynebol eu trem  yn ei chaniatau. Dawn y mae Iesu’n gofyn am ei meithrin. Syllu a sylwi  a chraffu ar adar a blodau a chymylau a gwynt. Cyn anodded â dim iddo oedd meithrin y ddawn i sylwi arno’i hunan a chanfod fod  y ddawn honno’n ddibynnol ar ei gyflwr mewnol. Yng nghysgodion ofn a thristwch pylai’r golau  a’i ddiffodd yn llwyr gan feddylfryd cas, dialgar ac anfaddeugar.
Profwyd hynny pan  gludwyd ef,  ynghyd â  dwy fil o’i gyd-wladwyr, gan y Natsïaid i Buchenwald.  Sylwodd fel y gweithiai casineb yn ei erbyn, nid yn unig wrth dywyllu ei fywyd ond ei grebachu’n ogystal. Tra mewn natur ddrwg, dymherus cerddai i fewn i furiau a baglu dros gelfi. 

Tra carai, gwelai. Tra carai, cerddai’n rhydd.

 Yng ngoleuni  ei sylwadau cawn ragorach golwg ar natur ddeublyg y farn a gyhoeddir gan Iesu yn nhermau adfer a cholli golwg.  (Ioan 9.39)  Bod y  dall yn cael adferiad golwg  sydd fendith fawr yn wir.  A ninnau yn byw ym myd Trump a Kim Jong Un gwyddom pa mor beryglus yw’r person sy’n gweld yn glir â hithau’n amlwg i’r ddau lle triga’r gelyn ac yn  lle gorwedd y bygythiad i fywyd y byd. A chofio mai dau sy’n gweld pethau’n glir yw Trump a Kim Jong Un onid oes lle i gredu nad llai bendithiol y bywyd hwnnw sydd ar dro’n gorfod ymbalfalu ei ffordd yng nghysgodion nos lle mae’r goleuni , nad oes a wnelo ddim  â’r llygaid, yn llewyrchu.

E-fwletin Medi 18 2017

A ninnau yng nghanol tymor y tywyllu, mae’r e-fwletin heddiw yn gweud apêl – ymysg pethau eraill – am fwy a gwell golau!

Prydferthwch Sancteiddrwydd

Dros yr haf, ar ôl sawl trychineb, mae pobl wedi neilltuo gofod yn ymyl y digwyddiad i greu safle lle gall unrhyw un ddod i gofio’r meirw a dangos cydymdeimlad. Mae greddf ddofn yn ein natur sy’n peri i ni fod eisiau creu gofod prydferth gyda blodau, canhwyllau, rhubannau a byrddau negeseuon fel canolbwynt i gofio ac i ymddiried y rhai a gollwyd i’r ysbryd cariadlawn sy’n parhau tu hwnt i’n bywydau ni. Rhan o’r weithred yw gadael rhyw symbol sy’n dangos ein bod ni wedi colli rhywbeth ond hefyd wedi ennill o’r profiad fod y ddynolryw  yn dod at ei gilydd i ddangos bod cariad yn drech na chasineb. Dros dro mae’r  llefydd hyn yn sanctaidd. Fel Cristnogion mae gennym ni adeiladau sanctaidd ond rhywsut mae’r awydd i gwneud y llefydd hyn yn brydferth wedi gwanychu.

Yn y Diwygiad Mawr bu pwyslais ar gael gwared â rhai pethau oedd yn cael eu hystyried yn sanctaidd ynddynt eu hunain ac nid yn unig fel symbolau gweledol o’r anweledig sanctaidd. Dyna oedd cerfluniau o’r saint yn wylo neu yn gwaedu, oedd yn addo gwyrth; creiriau yn cynnwys esgyrn saint a llu o bethau heb sail ysgrythurol, ond yn dod ag elw i’r Eglwys. Yr oedd angen cael gwared ohonynt a datblygodd y pwyslais ar harddwch syml. Ond yr oedd hynny 500 mlynedd yn ôl.

Yn nyddiau  Elizabeth I cadwodd yr Anglicaniaid bethau megis ffenestri gwydr lliw, croes, canhwyllau a llieiniau lliwgar, a thros y blynyddoedd mae cofebau i’r cyfoethogion wedi troi ambell eglwys yn arddangosfa.   Mae anghydffurfwyr wedi codi capeli gyda gwaith coed prydferth ond heddiw mae casgliad amrywiol o ddarnau o garped ar y seddau, tomen o hen lyfrau emynau a hysbysfwrdd llawn o hen bosteri a hysbysebion wedi crebachu a melynu. Yn y festri mae cypyrddau wedi eu “haddurno” gyda llyfrau wedi llwydo gan leithder a llwyth o bamffledi blêr,  llestri te gyda mwy o soseri na chwpanau, lluniau o ddiaconiaid surbwch a chynifer o hen gadeiriau, meinciau a byrddau. Mae creu gofod yn y canol bron yn amhosibl. Ni all neb honni bod festrioedd fel hyn yn creu naws addolgar.

Pa  argraff  mae’r blerwch yma yn ei roi i’r  rhai sy’n mynychu addoldy yn achlysurol? Pa effaith mae awyrgylch anghysurus yn ei gael arnom ni? Mae’r awydd i greu lle sanctaidd, i fynnu bod y man cyfarfod i agosáu at Dduw yn lle prydferth yn reddf ddofn ynom ond rhywsut mae cymysgedd o ddadleuon diwinyddol ac arferiad yn ein rhwystro rhag mynegi yr awydd hwn yn agored ac mewn dull sy’n ddealladwy i’r rhai sy’n creu eu llefydd sanctaidd dros dro yn ein byd cyfoes.

Rydym yn byw mewn cyfnod lle mae’r gweladwy yn bwysig i fynegi ein teimladau dwysaf. Onid rŵan yw’r amser i edrych o’r newydd ar ein haddoldai ac ystyried pa bethau gweledol sy’n creu awyrgylch addolgar, pa newidiadau fuasai’n cynorthwyo’r rhai sy’n creu llefydd sanctaidd eu hunain i weld ein haddoldai hefyd yn dod yn llefydd sanctaidd? Rhaid mynd ati i ychwanegu lliw a golau mewn dulliau cyfoes a chreu gofod lle gall y genhedlaeth hon deimlo ei bod yn haws agosáu at Dduw.

 

E-fwletin Medi’r 10fed, 2017

Y Gêm

Daeth hi bron yn amser te, ac yn bryd i Nain fynd ag Ynyr bach allan i’r car, a’i strapio’n ddiogel yn ei sedd. Draw â nhw wedyn i dŷ Mam a Dad ac at ei ddwy chwaer. Wedi i bawb, gan gynnwys Mam, gyrraedd adre, bydd Nain yn dychwelyd at ei hadre hi, ac at y llanast.

O ddrws y cefn i mewn i’r gegin bydd gweddillion chwarae’r diwrnod yn bentyrrau anhrefn. Bydd ceir a lorïau ar eu hochrau rhwng coesau cadeiriau ac adfeilion adeiladau lego, a chwch yn araf sychu ar waelod y bath. Am y tro cynta ers oriau, fe droir llun a llais y teledu drosodd o Cyw S4C at newyddion y byd. Druan o Nain: yr un olygfa yn union a wêl yno hefyd, ond fod olion corwyntoedd a llifogydd byd yn drwch o ddagrau a thrueni.

Dinistr Irma

Aelwyd chwarae’r cyfoethogion oedd y Bahamas. Prynu a gwerthu fila a phalas oedd eu difyrrwch. Byddent yn ymgiprys am gael eu dwylo am y limosîn disgleiriaf, a hwylio’r moroedd dof tra byddent yn lolian yn eu iots esmwyth. Ac yna fe ddaeth Harvey ac Irma a Jose fel tri bwli i ganol y chwarae.

Trawiadol iawn yw tebygrwydd pentrefi’r difrod i aelwyd Porth yr Aber ar derfyn dydd. Y ceir a’r cychod ar draws ei gilydd yn domennydd diwerth. A’r strydoedd fel mynwent wag. Ond y peth olaf y dylem ni ei wneud yw glafoerio yn ein diogelwch tybiedig. Mae hyd yn oed Cymru wedi gorfod byw drwy hyn lawer gwaith. O’r trallodion a deimlwyd ar aelwydydd y Gododdin pan ddôi’r newyddion am gyflafan Catraeth. Yna’r olygfa a welai Heledd wrth syllu ar Ystafell Cynddylan. Dagrau aelwyd yr Ysgwrn pan ddaeth y newyddion am dranc Hedd Wyn, a’r llawer aelwyd debyg drwy’n gwlad.

I mi mae stormydd a daergrynfâu yr wythnosau diwethaf hyn yn dysgu dwy wers. Dylai grymusterau erc

hyll y cread ddangos inni mor frau yw teganau ein bywyd ni. Efallai y gallant lenwi gwacter ein byw, dros dro. Ond yn hinsawdd y cynhesu bydeang, byw o storm i storm fyddwn ni bellach. Ac wedi i ni ailadeiladu ar adfeilion un storm fe fydd un arall yn cyniwair ar y gorwel.

A’r wers arall yw hon. Onid yw hi’n ddigon inni orfod wynebu stormydd enbyd byd natur a’u holl ganlyniadau heb inni fynd ati i ddyfeisio stormydd milwrol i ddifrodi gwareiddiad. Daeth geiriau un cadfridog, sydd â chyfrifoldeb o fewn i weinyddiad y Tŷ Gwyn bellach, fel gwayw o fraw i ’nghalon i: “If Kim Jong-un oversteps the mark, then it’s game on!” Pan fo arweinydd un o bwerau mawr ein byd ni heddiw yn meddwl mai gêm yw rhyfel mae hi ar ben arnom.

(Cofiwch mai Medi 15 – dydd Gwener nesaf – yw’r dyddiad i roi eich enw os ydych am ddod i Môr goleuni, tir tywyll , diwrnod tawel ar ddydd Waldo yn Eglwys Sant Hywyn ,Aberdaron yng nghwmni Tecwyn Ifan, Gwyneth Glyn a Manon Wilkinson.)

Cysylltwch â Catrin Evans 01248 680858 catrin.evans@phonecoop.coop

E-fwletin Medi 4 2017

E-fwletin Medi 4 2017

Cristnogaeth 21

Cyfarchion enwadol?

Mor braf yw gweld llwyddiant pabell Cytûn ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol.  Ond er mor werthfawr yw mwynhau’r cydweithio, nid yw’n ddigon i guddio methiant yr enwadau i wynebu argyfwng mawr ein tystiolaeth Gristnogol Gymraeg. Ar  wefan yr Annibynwyr mae cyfeiriad i’r perwyl mai nid ‘eglwys’ (ond ai ‘enwad’ a olygir ?) ond ‘mudiad’ yw’r Annibynwyr. Y gwir yw mai mudiad yw pob enwad – ond mudiad wedi ei gyfyngu. Fe all y cydweithio guddio methiant yr enwadau Anghydffurfiol yn arbennig, (sydd yn un ym mhopeth hanfodol i eglwys – enwadau y 4 Tudalen) i fuddsoddi adnoddau mewn rhannau helaeth o Gymru sy’n cynnal gweddillion yn hytrach na hyrwyddo mudiad. Os oes rhywun yn amau nad dyma yr her fwyaf erioed i’r dystiolaeth Anghydffurfiol Gymraeg, yna edrycher ar www.politicsbyreuttal.blogspot.co.uk  i weld dyfnder ein hargyfwng. Ond a oes unrhyw weithgarwch newydd, ie, hyd yn oed, plannu eglwysi newydd, ble mae yr enwadau wedi buddosddi gyda’i gilydd i fod yn eglwys sydd yn un yn ei chenhadaeth? Bron nad oes ymhyfrydu erbyn hyn yn y ffolineb o gynnal dau neu dri enwad yn un gynulleidfa ond eto yn enwadau ar wahan. Onid y gynulleidfa sy’n addoli yw’r eglwys? Perthyn i’r gorffennol mae popeth arall.  Onid unig ddyfodol y gynulleidfa honno yw dod a bod yn un eglwys?

Ai naïfrwydd oedd i aelod o gapel a werthwyd yn ddiweddar  awgrymu y dylai’r arian o’r gwerthiant fynd i eglwys o enwad arall yn yr un ardal? Neu ai gweledigaeth amgenach o genhadaeth ydoedd? Fe fydd yr awgrym yn swnio yn naïf i swyddogion enwadol efallai, ond yn y cyfamser mae’r dirywiad yn carlamu ymlaen. Mae’r ffidil chwedlonol i’w glywed, ac etifeddiaeth yn mud losgi.  Nid yw enwad (gan anwyddyddu capelyddiaeth), yn golygu dim i’r mwyafrif o’n haelodau erbyn hyn a phwy a wâd nad oes adlais o’r Efengyl mewn agwedd felly? Mae’r Annibynwyr a’r Presbyteriaid yn cael cefnogaeth hael gan Gyngor Cenhadol CWM, ond a oes gan y ddau enwad un rhaglen genhadol ar gyfer y dyfodol?

Mae’r un cwestiwn yn berthnasol i’r Bedyddwyr. Yn yr ardaloedd Cymraeg, ymylol erbyn hyn yw sôn am Weinidogaeth Bro a rhannu gweinidogaeth, heb sôn am adeilad.  A yw arweinwyr ein henwadau wedi cyd-gyfarfod, dyweder, yn Sir Fôn neu yn Ne Ceredigion, ac wedi ystyried rhaglen genhadol fentrus i’r dyfodol?

Mae’r Llywodraeth yn sôn am filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.  A yw y tu hwnt i’r dystiolaeth Anghydffurfiol yng Nghymru i sôn am weithgarwch Cymraeg newydd ym mhob cymuned yn y dyfodol? Ac os na allwn ddechrau’r gwaith heddiw, yna – pa bryd ? Yn amser Duw yw’r ateb arferol grefyddol. Heddiw felly?

Gyda’n cofion a’n diolch.
Cofiwch am ein gwefan, Agora a’r Bwrdd Clebran a chofiwch gofrestru ar gyfer ein Diwrnod Tawel yn Aberdaron (Medi 30ain) erbyn Medi 15ed. Manylion ar y wefan. www.cristnogaeth21.cymru.

E-fwletin Mehefin 25ain, 2017

Haf 2017

Yr hunan-fomiwr ym Manceinion, yr ymosodiadau ar Bont Llundain a Marchnad y Borough, hunllef y tân yn Nhŵr Grenfell, yr ymosodiad ar Fwslemiaid wrth iddynt adael Mosg Parc Finsbury ac, i raddau llai efallai, yr ansicrwydd ynghylch ein dyfodol yn y DU yn sgil Brexit ac oblygiadau’r sefyllfa wleidyddol fregus ar ôl yr etholiad – dyna rai o’r pethau sydd wedi cyfrannu at y ffaith mai hwn yw un o’r hafau mwyaf gofidus a phryderus ers blynyddoedd.

Mewn grŵp trafod y bum i ynddo yr wythnos ddiwethaf y gerdd dan sylw oedd ‘Ofn’ gan y Prifardd Hywel Griffiths. Yn e-fwletin wythnosol olaf Cristnogaeth 21 dros fisoedd yr haf, fe’ch gadawn chi gyda’r gerdd hon. Ynddi cawn ein hannog i beidio a gadael i dristwch, trallod a thywllwch ein hamgylchiadau drechu goleuni gobaith.

Gelwir arnom i wrthod gadael i ragfarnau’r wasg a thwyll gwleidyddion i reoli’n barn a’n meddyliau. Yn hytrach mynnwn yr asgwrn cefn i feddwl yn wreiddiol a meithrin yr annibyniaeth barn hwnnw a’n gwna ni’n rhydd; yn rhydd i wrthwynebu twyll a gormes, yn rhydd i arddel grym y pethau bychain, yn rhydd i garu ein gilydd.

               Ofn 

Pan fo holl rym tywyllwch dros y byd,
a rhyddid wedi’i fygwth ar bob tu,
pan fo cysgodion ar y ffyrdd i gyd
a phob un cornel stryd yn gysgod du,
pan nad oes dim ond dychryn ar y sgrin
a dim ond nos yr ochr draw i’r llen,
pan fo pob ffrind yn sinistr a blin
a’r rhai mewn grym yn gweld y byd ar ben,
diffoddwch y teledu am y tro,
agorwch lenni’r lolfa led y pen,
cofleidiwch yr anwybod, ewch ag o
tu allan ar y stryd fel cyllell wen
i dorri drwy hualau’r ofnau sydd
yn cadw pawb yn saff rhag bod yn rhydd.

                        Hywel Griffiths                                                        

Mae dwy fideo wedi eu paratoi i gyd-fynd â’r gerdd uchod:

https://www.youtube.com/watch?v=qSHKZw8VKTo;

https://www.youtube.com/watch?v=9OYzBOYDGlc

Byddwn yn ail-ddechrau dosbarthu’r e-fwletin ym mis Medi. Yn y cyfamser, fe fydd y wefan yn cael ei diweddaru’n gyson, gan  gynnwys cyhoeddi erthyglau newydd yn yr adran ‘Agora’, ein cylchgrawn digidol.

 

E-fwletin Mehefin 18fed, 2017

Bydd rhai ohonom, mae’n debyg, wedi treulio diwrnod neu ddau yn ystod y tridiau diwethaf mewn cyfarfodydd enwadol blynyddol: Yr Annibynwyr yng nghylch capeli Rhydaman ac Undeb Bedyddwyr Cymru wedi dathlu’r 150 yng Nghaerfyrddin ddydd Sadwrn, gyda tua 200 yn bresennol a 50 ohonynt yn blant, ond y mwyafrif yr ochr anghywir i 55! Dathliad llawen. Cafwyd awr arbennig yng nghwmni Mererid Hopwood a Tecwyn Ifan.

Tybed faint o sylw gafodd Y Tyst a’r Seren, heb anghofio bod gan Eglwys Bresbyteraidd Cymru Y Goleuad, a’r Gwyliedydd deufisol gan Yr Eglwys Fethodistaidd? Roedd yna hefyd gyhoeddiad o’r enw Y Llan i’w gael unwaith gan Yr Eglwys yng Nghymru…

Wyddoch chi faint sy’n derbyn yr enwadol wythnosol erbyn hyn? Clywais yn gymharol ddiweddar o lygad y ffynnon taw 900 yw cylchrediad Y Goleuad, gyda thua 50 yn llai i’r Tyst a Seren Cymru wedi disgyn i ychydig dros 500.

Tybiaf fy mod yn eithriad, oherwydd medraf gael golwg ar y 3 uchod mewn llyfrgell ganolog amser cinio bob dydd Gwener. Maen nhw yno yn ddieithriad bron ar y sillffoedd. Ffordd arall o ddweud nad oes fawr neb yn eu cymryd na’u darllen!

Credaf fy mod yn darllen un ohonynt ers hanner canrif bellach. Roedd yna golofn wythnosol gan weinidog digon amlwg yn ei ddydd, dan deitl tebyg i ‘Cartref…ac oddi cartref’ oedd yn cyfeirio at amrywiol gapeli, emynwyr, cyfansoddwyr… Dyna, mae’n debyg, lle dechreuodd fy niddordeb mewn pethau o’r fath ym mlynyddoedd fy arddegau. Rydw i’n dal i ddangos diddordeb. Ond pwy sy’n cyflawni gwaith fel hyn heddiw? Faint o ddarllenwyr yr enwadol sydd yr ochr cywir i 60?

Seren Cymru, – dyna detl amheus. Buasai Seren i 500 yn agosach ati! Sylwais rai misoedd yn ôl, yn wahanol i bob enwadol a chylchgrawn arall, nad oes unrhyw gyfeiriad at bwy sy’n argraffu’r Seren. Rydw i wedi bod yn holi ers dechrau mis Ebrill, gan fod safon y lluniau (sydd wastad mewn du a gwyn) yn amrywio o ran safon ac weithiau’n llai derbyniol. Ond  mae’n gyfrinach! Meddyliaf weithiau y byddai mwy o bosibilrwydd i’r Pab yn Rhufain ddysgu Cymraeg na chlywed unrhyw un ar y cyfryngau, neu mewn cylchgrawn arall, yn cyfeirio at yr enwadol wythnosol. Maen nhw rhywsut yn anweledig, ac yn anghlywadwy! Gwrandewch ar Catrin Beard ar y Post Prynhawn unrhyw brynhawn Gwener!

Sylwaf fod gan Y Tyst rhyw ddwsin o unigolion sy’n cyfrannu darnau golygyddol yn eu tro. Rydw i yn mwynhau darllen nifer o’r rhain a cheir amrywiaeth braf o safbwyntiau gwahanol. Diolch am rywbeth i feddwl amdano wedi gadael drysau’r llyfrgell.

Efallai taw diolch am y copiau print ddylen ni tra eu bod nhw dal yn ein dwylo. Yn amlwg does  fawr o ddyfodol gan bod trwch y darllenwyr dros 60. Glywoch chi am unrhyw un gweddol ifanc yn talu am yr enwadol ers dechrau’r ganrif hon? Os oes yna rywrai ifainc yn darllen?  Buasai’n ddiddorol clywed ganddynt beth yw’r atyniad.

Bydd yr enwadol ar gael ar lein yn unig rhywbryd rhwng 2020-2030. Rwy’n fodlon mentro sawl punt neu ewro!

E-fwletin Mehefin 11eg, 2017

Drannoeth y drin etholiadol, mae llawer iawn ohonom yn dal i drafod y canlyniadau rhyfeddol. Mae’r bleidlais a drefnwyd i greu sicrwydd wedi esgor ar gyfnod newydd o ansefydlogrwydd pryderus.

Pan alwyd ni i’r blychau pleidleisio, roeddem ni eisoes mwn cyfnod anodd yn sgil yr ymosodiadau terfysgol yn Llundain a Manceinion. Teimlai amryw ohonom y byddai’r erchyllterau hynny, o orfod, yn arwain at newid natur cymdeithas wrth i ni ddiogelu ein hunain.  Lleiafrif bychan iawn a leisiodd eu gwrthwynebiad i bresenoldeb plismyn arfog ar faes Prifwyl yr Urdd, er bod y mwyafrif yn ei weld yn ddatblygiad chwithig tu hwnt.

Rhwng y cyfan, bu’r wythnosau diwethaf yn gyfnod o ddiflastod ac anobaith, er inni brofi llawenydd wrth weld y cariad a’r cyfeillgarwch yn llifo ynghanol y blodau yn Albert Square a Borough Market. 

Ac yna, wrth i’r llwch setlo yn sgil yr etholiad, cafwyd rhagor o resymau dros fod yn obeithiol am y dyfodol.

Yn y lle cyntaf, gwelwyd pobl wrth eu miloedd yn troi tu min tuag at y wasg Saesneg, adain dde. Fore’r etholiad, roedd hi’n amlwg fod yna ysbryd newydd ar gerdded wrth i’r cyfryngau cymdeithasol annog pobl i brynu hynny a fedren nhw o’r papurau pennau coch er mwyn eu taflu i’r bin sbwriel neu hyd yn oed eu llosgi.

Ac nid dyna unig gyfraniad y cyfryngau cymdeithasol i ddadleuon yr etholiad. Roedd yna ail ddatblygiad cyffrous a daniodd ddychymyg ein hieuenctid ymhob cwr.

Daeth Facebook, Twitter ac Instagram yn fyw wrth i’r bobl ifanc gael eu cynhyrfu i chwarae rhan fwy amlwg nag a wnaethon nhw erioed o’r blaen. Dyma’r etholiad lle y gwelwyd y nifer mwyaf o bobl yn bwrw’u pleidlais ers ugain mlynedd, a’r awgrym yw fod y genhedlaeth ifanc rhwng 18 a 25 oed wedi tyrru i’r gorsafoedd pleidleisio.

Wedi dweud hynny, rhaid i ni fod yn ofalus eithriadol am yr honiadau hyn, gan nad ydyn nhw wedi eu profi eto. Clywsom Sky News yn mynnu bod cymaint â 72% o bobl ifanc wedi defnyddio eu hawl i fwrw’u coelbren, ond does dim sail i gasgliad o’r fath hyd nes y cyhoeddir y gwir ffigurau.  Roedd Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr (NUS) yr un mor barod i wneud cyhoeddiad tebyg, ac er bod arolwg barn gan y New Musical Express yn awgrymu ffigwr llawer is, sef 53%, mae’r swm yn dal i fod yn rhyfeddol o gofio mai dim ond 44% o’r genhedlaeth hon a drafferthodd i bleidleisio yn 2015.

Boed y ffigwr yn 72% neu 53%, fe erys y ffaith bod yr etholiad hwn wedi dal dychymyg ein pobl ifanc, ac fe ddylai hynny fod yn destun llawenydd i bob un ohonom. Yng Ngheredigion, Gogledd Caerdydd a Chaergaint, fel mewn degau o etholaethau eraill, dywed yr ymgeiswyr llwyddiannus fod y bleidlais ifanc wedi bod yn ddylanwadol tu hwnt.

A ninnau mewn cyfnod mor bryderus, fe ddylai fod yn fiwsig i glustiau unrhyw un i glywed fod y genhedlaeth nesaf wedi torri ei chwys ei hun, gan anwybyddu rhagfarnau’r papurau newyddion adain dde, a dewis chwarae rhan amlwg yn y broses ddemocrataidd drwy wneud safiad dros eu hegwyddorion.