Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 28 Chwefror 2021

Gwneud y Pethau Bychain

Nôl yn 2014 cyhoeddwyd llyfr hynod ddifyr a defnyddiol, sef ‘Gwnewch y Pethau Bychain’ a olygwyd gan Ffion Heledd Gruffudd. Fel yr awgryma’r teitl mae’n gyfrol llawn syniadau am y pethau bychain, ond pellgyrhaeddol, y gall pawb eu gwneud er mwyn hybu Cymru a’r Gymraeg. Canlyniadau’r cyfrifiad diwethaf a fu’n rhannol gyfrifol am sbarduno’r golygydd i baratoi’r llyfr a hynny er mwyn ceisio ‘Cymreigio Cymru’. Mae’n adnodd arbennig ar gyfer pawb sydd yn dymuno gweld ein hunaniaeth fel Cymry yn mynd o nerth i nerth, a chan ei bod yn gyfrol ddwyieithog mae’n galluogi’r di-Gymraeg hefyd i wneud eu rhan.    

Er iddi gael ei chyhoeddi saith mlynedd yn ôl mae’r anogaeth yn y gyfrol yn wych a’r brwdfrydedd fel chwa o awyr iach. Ceir awgrymiadau ysgafn a doniol, yn ogystal â rhai mwy difrifol. Er enghraifft, rhowch enw Cymraeg ar eich anifail anwes; cefnogwch fusnesau teuluol Cymraeg eu hiaith; gosodwch faner y Ddraig Goch ar gyrion, pentrefi, trefi a dinasoedd; anfonwch e-byst at y cyrff hynny nad yw eu gwefannau ar gael yn Gymraeg.  

Ond a oes yna unrhyw awgrymiadau arbennig ar gyfer y Gymru Gristnogol gyfoes, o gofio mai geiriau Dewi Sant sydd i’w gweld ar glawr y gyfrol? Wel, oes yn wir, a cheir mwy nag un syniad:

  • Hyrwyddwch yr Efengyl yng Nghymru, adfywiwch y capeli, canwch yr emynau, darllenwch y gweddïau a’r Beibl (un William Morgan a’r Beibl Cymraeg Newydd). Rhain oedd asgwrn cefn y Gymraeg a’i diwylliant.
  • Anogwch ysgolion eglwysig, eglwysi a chapeli i sefydlu diwrnod o weddïo Cymraeg ar draws Cymru, a darparu gweddïau. Gallai’r rhain gael eu defnyddio mewn gwasanaethau ar ddyddiadau penodol.
  • Canwch emyn Cymraeg y mae pawb yn yr ysgol yn ei adnabod wrth gydaddoli, ac adroddwch weddi ddyddiol yn Gymraeg.
  • Gweddïwch yn uchel yn Gymraeg bob dydd.  

Mae’r syniadau yn rhai da ond wn i ddim a yw ‘adfywiwch y capeli’ yn ‘beth bach’ i’w wneud, nac ychwaith yn realistig, a go brin y byddai pob ysgol yn croesawu’r awgrym i sefydlu diwrnod o weddi!

Ond o ran cyfrwng i’n hybu a’n hannog, dyma’n wir sydd ei angen arnom. Hynny yw, rhestr syml o bethau cadarnhaol y gallwn fel Cristnogion, o bob traddodiad ac enwad, eu cofleidio a’u gweithredu er mwyn magu hyder a brwdfrydedd o’r newydd. Pan fydd cyflwr llesg ein heglwysi yn ein tristáu, sêl genhadol Dewi Sant yn prysur ddiflannu a chanlyniadau cyfrifiad arall ar y gorwel, a fydd, mae’n siŵr, yn cofnodi lleihad yn nifer y Cristnogion yng Nghymru, gadewch i ni gydio ym mhob dim a fydd o gymorth i’n hysbrydoli er mwyn dal ati i wneud y ‘pethau bychain’. 

E-fwletin 21 Chwefror 2021

Beibl, Bwrdd… a Ffoaduriaid

Mae rhai’n chwerthin, eraill yn crechwenu, ac ambell un yn gwgu, synnu neu’n gwaredu pan fydda’ i’n dweud imi dreulio hanner blwyddyn yn byw mewn cwfaint yng nghanol cyfandir Ewrop.​

Yr un sydd wedi treulio 30 mlynedd yn gyrru rhwng un dedlein a’r nesaf, yn ei chael ei hun yng nghanol nýns. A’r hogan sy’n hen gyfarwydd â Chymraeg y rhegfeydd, yn landio’i hun mewn cell ddeuddeg troedfedd wrth ddeg ar goridor cul ar chweched llawr adeilad seithllawr, dan groes fawr, fawr.

Ond beth bynnag ydi’r ymateb, mae yna, ym mhob un, mi hoffwn i feddwl, chwilfrydedd digon didwyll ynglŷn â sut brofiad oedd treulio chwe mis yn byw a bod yng nghanol lleianod urdd Bened ym mhrifddinas Awstria.​

Rhwng mis Medi 2014 a Chwefror 2015, cwfaint Stephanushaus yn Fienna oedd fy nghartref, wrth imi dreulio’r cyfnod yn gweithio ym mhrifysgol y ddinas gerddorol, Babyddol, honno. Mae’r cwfaint yn adeilad modern ar stryd brysur Ungargasse (Stryd Hwngari), lle mae tramiau a thacsis, beics, motobeics, ceir a lorïau yn taranu heibio trwy’r dydd a’r nos. Dyna sut oedd hi, y tu allan, yn y byd mawr, wrth i mi fynd o gwmpas fy mhethau, mynd i’r gwaith a’r londrét, mynd i siopa bwyd a chyfri’ gwerth pob peth mewn ewros yn lle punnoedd.

Ond y tu mewn, cyfnod o symlrwydd di-deledu oedd hwn. Cyfnod y bwyd plaen, sych a’r te du. Cyfnod o godi am 4.30 o’r gloch y bore, bob bore, wrth imi ddod i ymgyfarwyddo â chlywed y lleianod go iawn yn ystwyrian o’u celloedd ar y llawr uwch fy mhen gan baratoi am offeren a chymun chwech o’r gloch. Cyfnod o gael crap ar weddïo yn Almaeneg. A chyfnod o dawelwch a chadw cwmni â mi fy hun nad oes posib ei ddiffinio gyda’r un o fy miloedd ansoddeiriau llachar.​

Yng ngogledd ddwyrain Awstria y mae mam-eglwys y lleianod a fu’n gweithio yng nghwfaint wrban Stephanushaus ers 1964. Pwrpas sefydlu’r cwfaint yn Fienna hanner canrif yn ôl oedd darparu llety a chartref henoed ar gyfer offeiriaid wedi ymddeol; offeiriaid sâl heb deulu i edrych ar eu holau; ac i gynnig llety rhad ar gyfer ambell bererin fel fi.​

Ac mae pob pererin yn cyrraedd efo’i gês. Yn y cês hwnnw y mae yna ddillad, llyfrau, a lle gwag i gario swfenîrs adref efo fo. Ond yn y lle gwag hwnnw, yn ogystal â geidbwc, cawodydd eira a chardiau post, mi ffeindiais i fod yna ambell i ragfarn yn llechu hefyd…

Fel yr un sy’n cymryd yn ganiataol fod pob lleian yn glên ac yn wenau i gyd, fel tasa cariad Duw yn pelydru allan ohoni bob awr o’r dydd. Neu’r rhagdybiaeth honno fod pob lleian yn hoffi pobol ac yn ei helfen yn cymdeithasu ac yn sgwrsio efo dieithriaid. A’r gred, a’r gobaith, fod lleianod sydd wedi tyngu llw i dreulio’u hoes yn briod â’u Gwaredwr, yn ymgorfforiad grasol ohono mewn byd sy’n gallu bod mor hunanol a chreulon.​

Efallai mai gwers fwyaf fy misoedd yn Stephanushaus oedd deall na fuaswn i byth yn ffitio i mewn yno, mewn gwirionedd. Dim hyd yn oed pe bawn wedi cael aros am flwyddyn. Oherwydd doeddwn i ddim yn Babydd – ac roedd hynny’n codi mur rhyngof i a phob chwaer yn syth bin. Onid ydi hi’n well gan bob un ohonon ni dreulio amser efo pobol debyg i ni? Mae’n saffach, dydi? Mae’n haws. Ac mae’n neisiach.

Yn ail, mi ddysgais fod lleianod, fel pob pererin, yn cario’u profiadau efo nhw – ac, mewn ambell achos, roedd y sgrepan yn drom gan brofiadau llym a chreulon eu bywyd cynnar. Roedd gan bob un ei reswm, neu ei resymau, tros benderfynu troi cefn ar y byd a threulio’i hoes yn ymwrthod â’r drefn er mwyn gwasanaethu Duw. Weithiau, mi fyddai profiadau ddoe yn dod i’r wyneb mewn ffit o dymer ddrwg, mewn ffrae neu hyrddiau o grio direol. A doedd yr iwnifform ddim yn gysur o gwbwl ar adegau felly, pan oedd raid i’r emosiwn ffrwydro’i ffordd allan o blygion starts yr habit.

Ond roedd gofal y chwiorydd am yr offeiriaid oedrannus – sydd, oherwydd gofynion eu crefydd, yn ddibriod ac yn ddi-blant – yn gariad i gyd. Gofal anhunanol tuag at ddynion sydd, yng ngolwg y byd, wedi tyfu’n hen ar eu pennau eu hunain. A chariad difesur, fel y moroedd yn yr emyn, a diamod.

Ac efallai mai dyna sut y dylwn i feddwl am fod yn debycach i leianod Stephanushaus:-

– troi fy nghefn ar fateroliaeth a gwerthoedd ffug y byd sy’n fodlon gadael i’r gwan ddioddef;

– bod yn barod i weiddi, dadlau a chrio fy nheimladau yn onest gerbron Duw a’m cyd-bererinion;

– gofalu am bobol eraill, a gweithio heb ddisgwyl na chlod na thâl yn ôl.

Ond wyddoch chi’r peth gorau un am Stephanushaus erbyn hyn? Mae’r cwfaint wedi cau. Mae’r lleianod wedi encilio yn eu holau i’r gogledd gwledig. Ac mae’r adeilad solat ar Ungargasse bellach yn cael ei redeg fel gwesty, gan ffoaduriaid.

Yno, wrth groesawu a gweini ar dwristiaid, y mae mewnfudwyr a gafodd groeso gan bobol Awstria, yn talu’r gymwynas honno i eraill – ac yn dysgu sgiliau bywyd fel trin arian a dysgu ieithoedd.

Rwan, mae hynna YN swnio fel cenhadaeth go iawn.

E-fwletin 14 Chwefror 2021

Yna, Ti a Gredi

Mae amrywiaeth mawr yn y modd bydd pobl yn darganfod y dimensiwn ysbrydol i’w bywydau, gan ddod i gredu.

Dywed rhai, er mwyn credu, fod rhaid cytuno gyda dogmâu a chredoau penodol a rhaid llyncu’r pecyn cyfan. Mae hyn wedi bod yn broblem i mi erioed.

Gallai i ddim derbyn y pecynnau cyfan o athrawiaethau, dogmâu a chredoau; na chwaith deimlo’n ysbrydol gysurus pan fydd pobl yn gwthio a gorfodi eu syniadau a’u ffordd o feddwl arnaf.

Nid system o gredoau o wneuthuriad pobl eraill yw fy nghredoau i. Yn wir, alla’ i ddim derbyn llawer o’r syniadau uniongred am faterion ysbrydol. Yn union fel na allaf dderbyn awdurdod anffaeledigrwydd un person, megis y Pab, ni allaf dderbyn chwaith awdurdod anffaeledig un llyfr, megis Y Beibl.

Yn y gorffennol mae llawer o bobl, a rheini’n bobl dda ac ddyfnder ysbrydol, wedi cael eu herlid a’u cosbi a hyd yn oed eu lladd am nad ydynt wedi derbyn credoau penodol megis Credo’r Apostolion, Athenasiws a Nicea.  

I mi mae’r ffordd y down i ‘gredu’ yn ddibynnol ar agwedd y meddwl wedi i ni orfod wynebu profiadau gwahanol. Mae’r cyfan yn cael ei grynhoi yn ddestlus a’i fynegi mor glir yn y darn sy’n dilyn o waith y diweddar D. Jacob Davies B.A..

YNA, TI A GREDI

Os gwelaist ti olau mwyn llygad mam yn edrych ar ei chyntaf-anedig ym mhlyg ei mynwes wedi storm ei eni; os gwelaist ti’r rhyfeddod a’r diolchgarwch yn cydlawenhau wrth anwylo’r bychan byw,                                                          

YNA, TI A GREDI.

 Os buost ti ar goll mewn tyrfa fawr yn blentyn bach; os gwyddost ti am y gwae gwyllt o chwilio am wyneb dy fam a chlustfeinio ymysg y llu am ei llais; os teimlaist wedyn gynhesrwydd cyffyrddiad ei llaw,

 YNA, TI A GREDI.

 Os cefaist ti dy hun yn llethol unig ar frig mynydd uchel a’r distawrwydd mor fawr a glas pell yr awyr uwchben; os gwelaist dydi dy hun yn dy holl fychander yn ymyl aruthredd y mawredd mud,

 YNA, TI A GREDI.

 Os ymgollaist rywbryd yn ogofeydd dy gof; os ymgrwydraist yng nghilfachau dy feddwl; os rhoddaist lam ffydd tu hwnt i gyfyngderau ffawd; os gofynnaist i’r nos am seren, a’i chael,

 YNA, TI A GREDI.

 Os ymdeimlaist a hud anghyffwrdd awen bardd; os adnabyddaist ti ecstasi llenor pan ddaw a gair at air mewn cariad i genhedlu syniad; os clustfeiniaist ti ar wylofain hen alaw sy’n llefain a thafodau pobl ac angylion,

 YNA, TI A GREDI.

 Os buost ti’n agos, agos i boen, mor agos nes teimlo’r artaith, er nad oedd yn dy gnawd dy hun; os bu trai a llanw anadl un annwyl yn cwyno yn dy glust,

 YNA, TI A GREDI.

 Os oes gennyt freuddwyd na dderfydd yn y bore, na ddifethir gan wawd yr anghredinwyr; os gwyddost ti fod y breuddwyd hwn wedi dy feddiannu fel y rhoddit dy einioes i’w gadw,

 YNA, TI A GREDI.

 Os gwelaist lawenydd mawr sydd a’i berarogl yn goroesi pob diflastod a thristwch; os bu hwn yn gannwyll i ti yn nos dy dristwch,

 YNA, TI A GREDI.

 Os y’th fradychwyd yn dy ymdrechion; os gadawodd dy gyfeillion di ar drugaredd y dyrfa ddi-hid,

eto, os arhosodd un yn unig hyd y diwedd,

 YNA, TI A GREDI.

 

[Allan o ‘Yr Hen Foi – Ysgrythur Dafodiaith a Darlleniadau Eraill’, D. Jacob Davies].

E-fwletin 7 Chwefror 2021

Cofio

Ni ellir gor-ddarllen y Gwynfydau. Yn wir, da o beth yw eu gosod ar lechen y cof. Prin fod yna faniffesto amgenach wedi’i gyflwyno erioed na’r Bregeth ar y Mynydd. Mae wedi gwrthsefyll prawf amser. Sieryd yn huawdl o hyd.

Pan fyddom yn Cofio da o beth yw galw’r Gwynfydau i gof gan eu gosod fel meini prawf ochr yn ochr â’r digwyddiad hwnnw a goffeir i sylweddoli pa mor bell rydym wedi cafflo. Dyna chi’r holocost.

Arweiniwyd 11 miliwn o bobl i’r lladdfa mewn siambrau nwy a hynny am nad oedd eu cenedligrwydd neu eu rhywioldeb yn gweddu i ddiben cynllun anfad i greu hil honedig berffaith.

Roedd y cysyniad o gariad wedi’i ddileu. Roedd cariad yn absennol o galonnau erlidwyr a phoenydwyr. Roedd dynoliaeth ar ei ffordd i ddifancoll. Yn ei difa ei hun.

Penderfynodd erlidwyr arddel casineb dall yn hytrach na chariad golau. Yn wyneb hynny roedd y canhwyllau a ofynnwyd i ni eu cynnau yn symbolau pwerus i wrthweithio pwerau’r fall.

Ac nid digwyddiadau’r Ail Ryfel Byd yw’r unig staen ar ein bodolaeth. Gellir cyfeirio at hil-laddiad ym Mosnia, Rwanda a Cambodia ein hoes ni. Heb sôn am achosion cyffelyb a groniclir yn yr Hen Destament.

Ond mae yna unigolion sy wedi herio’r anfad ar sail y Gwynfydau. Mae eleni yn hanner can mlynedd ers marwolaeth Waldo Williams. Mae Cofio ar sail rhifau yn medru bod yn fynegbyst i’n dyfodol a’n gorffennol.

Penderfynodd y bardd herio’r awdurdodau. Credai bod gorfodaeth filwrol a’r rhyfela yng Nghorea yn y 1950au yn groes i hanfod y Gwynfydau. Os taw’r Gwynfydau oedd y llinynnau mesur priodol ar gyfer ein byw a bod, ni welai fod defnyddio arfau dinistriol a hyfforddi i’w defnyddio yn gydnaws â neges yr adnodau.

Wynebodd garchar gan dreulio cyfnodau dan glo yn Abertawe a Rutland a hynny ynddo’i hun i’r Crynwr a’r cyfrinydd yn fodd o buro’r galon. Cefnodd ar Anghydffurfiaeth. Gwelai pob dim yn gliriach yn nistawrwydd oedfaon y Cyfeillion. Cafodd ei lethu gan yr agwedd ‘shwd enjoioch chi’r bregeth?’ blaenorol ar derfyn oedfa.

Dyw hynny ddim i ddweud y dylai pregeth fod yn gyfystyr ag adloniant na chwaith fod yn syrffedus. Ond dylai o leiaf gynnig deunydd cnoi cil o bryd i’w gilydd os nad cynnig goleuni o’r newydd ar sail argyhoeddiad. Gorau oll os gwna gynnig ysgydwad er daioni.

Gellir dweud bod nifer o gerddi  Waldo yn darllen fel adnodau. Ni fedrai glodfori rhyfelwyr na thywysogion Cymreig. Nid arwyr iddo mohonynt.

Soned i Sant Tysilio oedd ei gerdd olaf a hynny am fod y Cymro o’r seithfed ganrif wedi ymwrthod â’r cledd. Doedd e ddim am ddilyn llwybr ei dad, Brochwel Ysgithrog, Tywysog Powys, a olygai parodrwydd i ddefnyddio trais.

Beth am i gynulleidfaoedd gyd-ganu, trwy gyfrwng zoom, ‘Dod ar fy mhen dy sanctaidd law’? Mae’r awdur, Eifion Wyn, wedi distyllu’r Bregeth ar y Mynydd yn ei eiriau. A’r un modd Euros Rhys Evans yn ei emyn-dôn a gyfansoddodd pan oedd yn ddeg oed. Y Gwynfydau yw’r gannwyll fwyaf llachar ohonynt i gyd.

E-fwletin 31 Ionawr 2021

Cofio Vivian

Er ein bod eisoes wedi cyhoeddi neges o deyrnged i’r diweddar gyfaill  Vivian Jones ar y dudalen Facebook, mae’n weddus iawn ein bod yn neilltuo’r e-fwletin heddiw i gofio amdano yn ogystal. Wedi’r cwbl, fyddai Cristnogaeth 21 ddim yn bodoli heb ddycnwch ac argyhoeddiad Vivian, ac fel ein cadeirydd cyntaf, teimlai fod cyfrifoldeb arno i ysgrifennu cyfrolau a fyddai’n adlewyrchu’r meddylfryd dros sefydlu’r wefan.

Wedi iddo ddychwelyd i Gymru o’r Unol Daleithiau yn 1995, ei bryder mawr oedd y diffyg llwyfan i drafod Cristnogaeth flaengar, gyfoes, yn y Gymru Gymraeg. Teimlai fod yna ogwydd ffwndamentalaidd yn perthyn i’r cylchgronau oedd yn bodoli ar y pryd, a bod angen creu lle diogel i bobl fynegi amheuon, holi cwestiynau a chynnig atebion gonest heb fod ofn cael eu beirniadu. Dyna oedd y tu ôl i sefydlu gwefan Cristnogaeth 21 yn 2008.

Roedd Vivian yn enghraifft o rywun oedd yn ein hannog ni’n gyson i edrych o’r newydd ar bopeth efo llygaid ffresh, ond mewn modd oedd yn parchu ysgolheictod. Credai’n gryf nad oes unrhyw beth sy’n fwy o sarhad ar ysgolheictod na derbyn pethau’n gibddall heb eu cwestiynu. Gwyddom fod Vivian yn ddarllenwr awchus, a’i chwaeth mewn llyfrau diwinyddol wedi ei dylanwadu’n helaeth gan ei gyfnod yn uwch-weinidog yn Eglwys Plymouth, Minneapolis. Dyna pam bod ganddo’r fath sêl dros edrych o’r newydd ar neges Iesu Grist a’i gwneud yn berthnasol i’r unfed ganrif ar hugain, ac o  hynny y daeth yr enw ‘Cristnogaeth 21’ wrth gwrs. Roedd am i ni sylweddoli mai’r hyn wnaeth yr Iesu oedd gwau edafedd y gorffennol yn batrwm newydd a rhyddhau trysorau ffydd Israel i bawb. Yr her i ninnau yw parhau i drafod a dehongli yn ymchwilgar.

I’r eglwysi hynny sy’n dilyn y Llithiadur bob Sul, mae’r darlleniad ar gyfer heddiw’n adrodd hanes Iesu’n bwrw allan ysbryd aflan yn y synagog yng Nghapernaum. Byrdwn y neges yw natur a diben awdurdod, ac roedd y dorf yn ymateb i’r ddysgeidiaeth newydd a gyflwynodd Iesu iddyn nhw, am ei bod mor wahanol. Nid ail-gylchu’r hen ddogmâu a’r hen athrawiaethau a’u gwneud nhw’n awdurdod, ond ail ddehongli, a gweld mawredd yr efengyl mewn goleuni newydd sy’n berthnasol i ni heddiw. Osgoi’r syniad o awdurdod mewn credo a dogma.

Roedd Vivian yn teimlo’n gryf ‘bod tuedd i Gristnogion dros y byd ddylunio Iesu fel un ohonynt hwy o ran hil – adwaith yn rhannol, efallai, i’r gorddefnydd o luniau Ewropeaidd ohono.’  Meddai unwaith, “Ni chawsom eto wared ar gulni enwadol yng Nghymru, ond mae culni Cristnogol lletach yr ydym yn rhan ohono.” Y culni hwnnw oedd ein bod wedi ystumio Iesu’r Iddew i ymdebygu i ni o ran hil, a bod hynny hefyd wedi llifo drosodd i’n ffordd o feddwl am ei osgo a’i neges. Yn ei flynyddoedd olaf, roedd Vivian wedi magu edmygedd tuag at Andrew Walls, cyn-genhadwr a fu’n Athro ym Mhrifysgol Caeredin ar Gristnogaeth y Byd Anorllewinol. Ac roedd yn hoff o’r dyfyniad hwn gan Walls: ‘For decades the God that theological students in the West have been taught about has been a territorial and denominational Baal.’

Ar brydiau, byddai sawl un ohonom yn rhyfeddu at feddwl miniog a chwim Vivian, dyfnder ac ehangder ei wybodaeth, a’i barodrwydd i wrando ar safbwyntiau gwahanol a syniadau newydd. Ond efallai mai’r hyn a gofiwn fwyaf yw ei gwmnïaeth ffraeth a chynnes.

E-fwletin 24 Ionawr, 2021

Wel am wythnos!

‘Wythnos Weddi am Undod Cristnogol’, Wythnos Cofio Martin Luther King, Wythnos Sefydlu Arlywydd newydd America, Wythnos ffarwelio â Mr Trump a’r wythnos pryd y gorffennwyd y ‘gacen gwyliau’ (Nadolig i chi Ddeheuwyr)! Mae’n siŵr fod yna lawer i beth arall wedi digwydd rhwng yr eilfed ar bymtheg o Ionawr a’r trydydd ar hugain ond dyna fydd yn aros yn y cof. Er bod briwsionyn olaf cacen Nadolig yn destun siom i rywun sydd â dant melys ac yn symbolaidd, syml yn arwyddo bod ‘Gŵyl y Geni’ a’i fendithion drosodd unwaith eto, digwyddiad Ionawr yr 20fed fydd yn aros yn y cof.

Tydw i ddim yn wleidydd ac felly haerllugrwydd o’r mwyaf fyddai ceisio dadansoddi mewn manylder yr hyn ddigwyddodd yn Washington ac eto naturiol ydi bod rhywun yn cyfeirio at un neu ddau o bethau cyffredin, amlwg oedd yn rhan o’r seremoni honno a dim yn fwy na’r ymdeimlad o ryddhad. Mi ‘roedd hynny’n amlwg yn holl awyrgylch y digwyddiad, yn eiriau ac ystum a phwyslais, a’r ymdeimlad yna o ddechrau newydd gyda’i obaith a’i ryddid a’r ffarwel hir-ddisgwyliedig i bedair blynedd o lywodraethu oedd ar adegau yn hynod o anghredadwy a swreal. Wrth i ‘Airforce 1’ yn symbolaidd godi ei hadenydd i gerddoriaeth a geiriau awgrymog Frank Sinatra, ‘I did it my way!’, fe symudwyd ymlaen i seremoni urddasol a theimladwy, ac i bennod newydd.

Ymhlith holl elfennau’r seremoni honno, yn draddodiadol ac yn newydd fe fyddai’n wir dweud y bydd cyfraniad un yn aros yn y cof am amser, sef Amanda Gorman, merch ddwy ar hugain oed o Galiffornia, ‘Bardd Laureate’ yr Ieuenctid’, a’i cherdd sy’n dwyn y teitl ‘Y Bryn a Ddringwn’. Nid dyma’r lle i ddadansoddi’r gerdd honno, cerdd yn ôl Amanda ddaeth iddi’n rhwydd; ceisiwch gopi, Digon ydi nodi’r agoriad a’r diweddglo

“When day comes, we ask ourselves where we can find light in this never-ending 
shade?’...

We will rebuild, reconcile and recover in every known nook of our nation, in every 
corner called our country our people diverse and beautiful will emerge battered 
and beautiful. When day comes, we step out of the shade aflame and unafraid. 
The new dawn blooms as we free it. For there is always light. If only we’re brave 
enough to see it. If only we’re brave enough to be it’.

Mae Ionawr y seithfed ar hugain yn cael ei ddynodi yn ‘Ddiwrnod Cofio’r Holocost’, cyfle i gofio am y chwe miliwn o Iddewon a lofruddiwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd ond hefyd realiti hil-laddiad; Darfur, Ruanda, Myanmar, Tseina i enwi ond ychydig. Thema’r diwrnod y flwyddyn yma ydi ‘Byddwch yn Oleuni yn y Tywyllwch’ ac fel is-themau fe geir y canlynol –

   (i)  Y mae tywyllwch yn ‘tynnu i mewn’ - tywyllwch ystumio a chasineb
  (ii)  Goleuni yng nghanol tywyllwch - yn llewyrchu i mewn i’r tywyllwch
 (iii)  Tywyllwch heddiw - hiliaeth a rhagfarn
 (iv) Bod yn oleuni yn y tywyllwch - ein cyfrifoldeb i fod yn oleuni

"For there is always light.  If only we’re brave enough to see it."

Gwahoddiad a her Amanda Gorman a her a chyfrifoldeb ein ffydd.  Ewch i wefan ‘Diwrnod Cofio’r Holocost’, darllenwch a myfyriwch.

Fe gaiff yr Iesu’r gair olaf – “Myfi yw goleuni’r byd…..Chwi yw goleuni’r byd’.

E-fwletin 17 Ionawr, 2021

Daw e-fwletin yr wythnos hon gan awdur o Washington DC.

Cwestiynau mewn argyfwng.

Mae ein hwyrion wrth eu boddau yn chwarae’r gêm “Cwestiynau”. Yr unig reol ydi fod rhaid i bob brawddeg mewn sgwrs fod yn gwestiwn.  Erbyn hyn mae “pam ddylwn i ateb ?” yn un o’r atebion mwyaf poblogaidd!

Yn ystod cyfnod Cofid, ac yn arbennig yn dilyn Brexit, ac yn fwy diweddar byth,  beth ddigwyddodd yn y Capitol yn Washington DC wythnos yn ôl, mae yna gwestiynau diri wedi bod yn troi a throi yn fy mhen.  Mae’n siŵr fod yr un peth yn wir amdanoch chi hefyd.   Beth ar wyneb y ddaear sydd wedi digwydd i ni? Pam na welsom ni hyn yn dod? Beth sydd o’i le ar bobl? Pam na wnaeth yr arweinwyr wneud y penderfyniadau i  amddiffyn y bobl rhag y clefyd yma? Brexit? Yr Arlywydd yma? Y rhai oedd yn gwrthryfela yn DC?  A oes rhaid maddau iddyn nhw? Beth ydi ystyr maddeuant yn y cyswllt yma? Wnes i wneud digon i fynegi fy marn? I wrthwynebu? I sefyll dros gyfiawnder? Mae yn siŵr fod gennych chithau lu o gwestiynau hefyd.

Does dim ateb digonol i ddim un o’r cwestiynau yma, ond mae’r broses o drio eu hateb wedi bod yn werthfawr ac yn bwysig i mi.  Rydw i wedi sylweddoli mor bwysig ydi trio deall pwy ydw i, mewn modd na fu raid i mi wynebu o’r blaen. A pha fath o berson hoffwn i fod?  Sut mae fy ffydd i yn dylanwadu arnaf, yn fy arwain?

Cyn i mi allu ateb y cwestiwn pam na wnaeth pobl eraill chwarae eu rhan rydw i wedi gorfod gofyn i mi  fy hun- be’ wnes i? Wnes i fynegi fy marn yn glir?  Wnes i ddigon? Allwn i fod wedi gwneud mwy? Neu oeddwn i yn un o’r bobl oedd yn iste ar yr ymylon, yn gwylio, ac o gadair gyfforddus yn twt-twtian?

Beth ydi maddeuant? A ydi hi yn bosib/iawn/ maddau os  nad oes cyffesu bai hefyd ? Pa feiau ddylwn i eu cyffesu? Oes yna amodau i faddeuant? Sut mae gwlad yn maddau? Beth fyddai Iesu Grist yn ei wneud yn y sefyllfa?  Beth mae o yn wneud? Ble welais ei neges yn fyw? Beth ydw i yn ei wneud yn ei enw?

Wrth bendroni’r holl gwestiynau daeth y Bregeth ar y Mynydd i’m hymwybod droeon i’m hatgoffa o rai a chanllawiau sylfaenol fy ffydd “Gwyn eu byd y rhai addfwyn…. Gwyn eu byd y rhai sydd arnynt newyn a syched am gyfiawnder… Gwyn eu byd y rhai trugarog, y pur o galon, y tangnefeddwyr….”

E-fwletin 10 Ionawr, 2021

Câr dy gymydog

Mae’r hyn sydd wedi digwydd yn America y dyddiau diwethaf hyn wedi peri tristwch i bawb ohonom. Fe gawsom ein syfrdanu gan mor hawdd y bu hi i’r dyrfa orlifo i mewn i’r Senedd-dy. Ond diffygion yr heddlu a’r lluoedd diogelwch fu’n gyfrifol am hynny. Beth oedd yn ddigri i mi oedd clywed Americanwyr yn sôn am y terfysgwyr yn halogi cysegr santeiddiolaf democratiaeth! Ni fyddai neb yng ngweddill y byd yn ystyried fod system lywodraethol yr Unol Daleithiau yn esiampl dda o ddemocratiaeth, pan na all neb ond ychydig gyfoethogion ystyried bod yn ymgeiswyr seneddol heb sôn am ymgeisio am yr Arlywyddiaeth. Plutocratiaeth yw’r system wleidyddol yn America, lle mae doleri’n prynu hysbysebion a phleidleisiau.

Ond yr hyn oedd yn drist i ni oedd cael gweld unwaith eto beth yw natur tyrfa. Mae hi’n hawdd ei harwain a’i thwyllo. Fe gredai’r mwyafrif o’r dorf yna y celwyddau am dwyll etholiadol, a chael eu llygad-dynnu gan unben Mae torf hefyd yn anghyfrifol o dreisgar. O fewn ychydig oriau fe gollwyd bywydau yn y terfysg. Ond y mae tyrfa hefyd yn wamal ei theyrngarwch. Trump yw ei harwr heddiw: pwy tybed fydd arwr yfory? Fel y gwelodd Iesu fe all tyrfa floeddio Hosana i Fab Dafydd un diwrnod, ac ymhen rhai dyddiau bleidleisio i Barabas.

Byddai Iesu bob amser yn osgoi tyrfa. Ym mhennod gynta’r Bregeth ar y Mynydd fe ddywedir “Pan welodd Iesu y tyrfaoedd esgynnodd i’r mynydd.” Ffoi oddi wrth dyrfa wnâi Iesu bob tro. Gwell ganddo ef oedd cwmni’r deuddeg. Yn wir ar brydiau arbennig byddai’n well ganddo gwmni tri.

Yn nyddiau argyfwng yr haint hwn bydd llawer ohonom yn arswydo wrth feddwl fod capeli Cymru yn gweld ffarwelio am byth â’r cynulleidfaoedd lluosog.  Bydd y  pla hwn yn achos difodiant niferoedd o gynulleidfaoedd lleol. A byddwn yn eiddigeddu am Gristnogaeth rhai gwledydd dwyreiniol a’u heglwysi’n gyfoethog gan dyrfaoedd o addolwyr. Ond nid y dorf yw cynefin Iesu.

Yng ngeiriau Waldo Williams,

Mae rhwydwaith dirgel Duw
yn cydio pob dyn byw;
cymod a chyflawn we
myfi, tydi, efe:

Cariad a chwlwm rhwng unigolion yw hanfod dysgeidiaeth Iesu. Fe all cyfnod dieithr y Cofid presennol fod yn gyfle gwych inni ddarganfod perthynas newydd a dwfn â’n gilydd fel  unigolion wrth weld angen ein cymydog. Byddwn yn clywed y dyddiau nesaf yma ddyfynnu rhifau yn eu miloedd, hyd yn oed eu miliynau,  a’r rheini y tu hwnt i’n hamgyffred ni. Ond pan glywn ni am gymydog neu gyfaill neu rywun annwyl yng nghanol ei wendid gan yr haint, dyna pryd y bydd y cyfle yn agor i ni.

Pwy a ŵyr na fydd ambell berthynas newydd rhwng aelwyd ac aelwyd yn cael ei ennyn gan oedfa zoom, ac efallai’n clymu calonnau cymwynasgar â’i gilydd.

 

E-fwletin 3 Ionawr, 2021

Anghofio

Yng nghanol yr holl ganmol ar fanteision Zoom – canmol haeddiannol – a’r honiad bod mwy yn ‘addoli ar Zoom’ nag oedd yn addoli yn ein heglwysi o Sul i Sul, ni fu hanner digon o sylw i agwedd arall ar y manteision.

Roeddwn wedi cofrestru i ymuno mewn gwasanaeth yng Nghanolfan Sabeel yn Jerwsalem am 4.00 o’r gloch ddydd Sadwrn, Rhagfyr 19eg. Yn gynharach yn yr Adfent roeddwn wedi bod yn addoli yn Washington ac yn Genefa, ond roedd cael cyd-addoli mewn canolfan Gristnogol a sefydlwyd i fod yn gyfrwng cymod, yn hyrwyddo cyfiawnder ac yn dystiolaeth i’r ffydd Gristnogol yn gyffrous a grymus, ac yn dod o lygad y ffynnon.

Gan wybod fod ein dathliadau Nadolig  yn cynnwys mwy na digon o actio mynd yn ôl i ‘ddyddiau Herod Frenin’ roeddwn yn edrych ymlaen at gael addoli gyda’r Cristnogion sydd heddiw yng nghanol gwlad ranedig lle mae grymoedd militaraidd  a gwleidyddol yn rheoli ac yn gormesu.

Roedd y gwasanaeth yn cael ei arwain gan Munther Isaac (Palestiniad a gweinidog Lutheraidd ym Methlehem), Michel Sabbah, Patriarch Jerwsalem 1987-2008 (y Palestiniad cyntaf erioed yn Batriarch y ddinas) a Yousef Alkhouri, Eglwys Uniongred Groeg (yn byw ym Methlehem ac yn un o sylfaenwyr ‘Christ at the Chekpoint.’) Roedd rhai eraill hefyd yn cynnwys y pregethwr, sef Naim Ateek, sylfaenydd Sabeel ac un sydd yn parhau i arwain yno ac yn un o Ddiwinyddion Rhyddhad mwyaf a phwysicaf yr eglwys Gristnogol. Ond nid yw ei enw yn golygu dim i’r mwyafrif o Gristnogion y Gorllewin.

Yn Sabeel mae byw’r efengyl yn un â rhannu a dehongli’r efengyl ar lawr gwlad ranedig. Roeddwn wedi edrych ymlaen yn fawr iawn i addoli yn Sabeel.

Ond  fe anghofiais.

Roeddwn ers misoedd wedi bod yn mynd o Zoom i Zoom i wasanaethau gyda ffrindiau a chydnabod, tebyg at debyg, ac yn teimlo weithiau fy mod yn Zoomoholig. Ond pan ddaeth gwasanaeth fyddai yn ehangu a dyfnhau addoliad ac yn gwneud ‘a drigodd yn ein plith ni’ yn gyfoes ac oesol – anghofiais ym mhrysurdeb paratoadau Nadolig, ac efallai mai un eglurhad am anghofio (er cywilydd) oedd mai pnawn Sadwrn oedd Rhagfyr 19eg.

Ond dyna rodd fwyaf Zoom i ni. Nid rhywbeth dros dro, ond cyfrwng i ddathlu ein bod erbyn hyn yn eglwys fyd-eang. A phechod yw anghofio hynny. Anfonais neges yn ymddiheuro na wnes ymuno (heb ddweud mai anghofio oedd y rheswm) a daeth ateb yn ôl o Sabeel gyda llun a neges annisgwyl.

O Sabeel, yr un llun ar gyfer y Nadolig a Blwyddyn Newydd.

Neges oedd hi gan Gristnogion yn poeni am y sefyllfa o ormes a thrais; gan Balestiniaid oedd yn perthyn i genedlaethau o ffoaduriaid ac yn parhau i fyw mewn tlodi dychrynllyd; a’r cyfan yn gyfarchiad dechrau blwyddyn i rai ohonynt a fydd yn dathlu Nadolig ar Ionawr 6. Neges fer oedd hi gyda llun llawen o arweinwyr a gwirfoddolwyr Sabeel yn anfon cyfarchion atom ni. Eu gobaith yw y bydd eu hymrwymiad a’u gobaith hwy yn ein hysbrydoli a’n cynnal ni yn 2021.

Blwyddyn newydd dda i ni i gyd gan hyderu na fydd argyfwng y Palestiniaid a’r Israeliaid, na’r Cofid chwaith, yn ein hamddifadu o obaith Teyrnas Crist.

E-fwletin 27 Rhagfyr, 2020

Mae pobl o egwyddor yn rhai i’w hedmygu, a phobl ddiegwyddor i’w hosgoi.

Un o gwestiynau mawr Brexit yw a ddylid cadw at egwyddor, doed a ddêl, neu a fyddai’n ddoethach cyfaddawdu?

Ar y naill law, o orsymleiddio, mae’r tyndra rhwng Brexit heb gytundeb ar sail yr egwyddor ddisyfyd fod gennym yr hawl i ddilyn  ein llwybr ein hunain, ac ar y llaw arall  beth am ffyniant yr economi, a’r pris am wrthod cydweithredu.

Pa bryd mae penderfyniad yn  troi yn stwbwrnrwydd neu styfnigrwydd tybed?

Doedd proffwydi’r Hen Destament  ddim yn cyfaddawdu, na Iesu chwaith.  Câi’r proffwyd ei wawdio a’i erlid.  Aeth Iesu i’w groes “heb neb o’th du.” Mae bod yn broffwyd gau, a dweud y pethau  mae’r awdurdodau am eu clywed lawer yn haws.

Rwy’n ddiolchgar iawn na alwyd mohonof i fod yn broffwyd, i gyhoeddi “ fel hyn y dywed yr Arglwydd.” Mae pobl sy’n siŵr mai nhw sy’n iawn wedi achosi cymaint o hafog.

Roedd angen i’r Hen Genedl fedru gwahaniaethu rhwng gwir broffwyd a ffug broffwyd.  Doedd dim prawf di-droi- nôl, ond roedd yn werth holi, “ydy’r proffwyd yma yn boblogaidd?”  Os ydy’r ateb yn gadarnhaol, dyw hynny ddim yn arwydd da.

Talodd rhai yn ddrud iawn am wrthod cyfaddawdu.  Welwyd hynny erioed yn gliriach nag yng nghyfnod y Tuduriaid.  Roedd Mari yn gyfrifol am ladd llu o “hereticiaid,” ac Elizabeth yn fwy creulon fyth.

Rhaid edmygu unplygrwydd a dewrder y rheini nad oes  troi arnynt.  Gofynnaf i mi fy hun weithie ydw i yn credu unrhyw beth yn ddigon cryf i fynd i’r stanc drosto?

Un peth ydy bod yn broffwyd cyfiawn Duw yn talu am sefyll dros gyfiawnder. Y proffwyd ei hun sy’n dioddef.  Peth arall ydy dihirod pwerus sy’n benstiff ddi-ildio er eu lles eu hunain, eraill sy’n dioddef wedyn.

Yn amlach na pheidio, mae proffwyd a merthyr yn tynnu gwae. Nid arno’i hun yn unig, ond ar y rhai sy’n agos ato hefyd.

Rydym yn gyfarwydd â chlywed am bobl ddrwg yn achosi poen i eraill.  Pobl dda, egwyddorol, yn achosi poen i eraill sydd gan yr Americanes, Marilynne Robinson yn gyson yn ei nofelau.  Gwelir yr un peth yn nofel  fawr Emyr Humphries, “ Outside the House of Baal.” Gwn innau, o fewn cof, am wraig gweinidog fyddai ar dro heb swper, fel bod bwyd i’r plant.

Mae pris i’w dalu am lynu at egwyddor, a llawer i’w hedmygu am wneud.  Ond mae adegau hefyd, does bosib, pan mai cyfaddawdu sy’n iawn.

Adeg Rhyfel Cartre Sbaen roedd catrawd o anarchiaid yn ymladd yn erbyn Franco.  Gan nad oeddent ar egwyddor yn credu mewn awdurdod, fe saethon nhw’r swyddogion – a cholli’r rhyfel!

William Abraham (Mabon) oedd yr amlycaf o arweinwyr y glowyr yng nghymoedd y de yn chwarter olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd cyflogau ac amodau’r gweithwyr yn gwthio llawer tuag at streicio ond mantra Mabon oedd, “Mae  hanner torth yn well na dim torth” tra’n dal i ymladd â’i holl galon dros y gweithwyr.

Yn y diwedd felly, tybed nad  tyndra rhwng egwyddor a diegwyddor  ydy hi bob tro, ond brwydr rhwng egwyddor ac egwyddor.