Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 9 Mehefin 2019

Dieithriaid

Mae pregeth gyntaf Iesu, fel y cofnodir ef yn Luc, yn trafod mater sy’n destun llosg iawn heddiw; sef ein perthynas â dieithriaid – rheini sy’n wahanol i ni, rhai o draddodiad gwahanol neu o gefndir gwahanol, pobl o ddiwylliant gwahanol, gwledydd gwahanol, gwahanol iaith a gwahanol hil.

Mae’n siŵr taw’r tair dameg fwyaf adnabyddus yw’r rheini sydd i’w cael yn y 15fed bennod o Efengyl Luc, sef damhegion ynghylch y Ddafad Golledig, y Darn Arian Colledig a’r Mab Colledig. Maent yn ddatganiadau ac yn ddarluniau clir o ymddiriedaeth a gobaith Iesu yn y natur ddynol – gwraig tŷ sydd ddim yn ildio wrth chwilota am ddarn arian, bugail oedd yn chwilio’n ddygn am ddafad grwydrol, a thad yn disgwyl am gyfle i groesawi’r mab afradlon yn ôl adref. Cawn yma ddelweddau o agweddau’r Iesu tuag at bobl a fu, efallai, ychydig yn esgeulus.

Cwyno wnaeth ei feirniaid ei fod yn ffrindiau gyda phechaduriaid a’i fod, ymhellach, yn sôn mwy am bobl nag am Dduw. Gellid tybied y byddai llawer yn y damhegion yma sy’n apelio at ddyneiddwyr heddiw. Ystyr greiddiol dyneiddiaeth, wedi’r cwbl, yw ‘bydolwg sy’n ymroddedig i hybu lles dynol’. Oni chafodd Iesu ei groeshoelio oherwydd ei ddynoliaeth a’i ysbryd dyngarol?

Yn Nameg y Samariad Trugarog anogwyd y cyfreithiwr i helpu’r un sydd wedi ei ddolurio, hyd yn oed os yw’n ddieithryn, megis Samariad yn helpu Iddew. Does dim arwyddion clir bod pobl yn flin gyda Iesu am ei ddysgeidiaeth am Dduw, dim ond am ei ddysgeidiaeth am bobl! Gwnaeth ddatgan yn Efengyl Mathew fod y Sabath, un o sefydliadau mwyaf cysegredig yr Iddew, wedi ei greu ar gyfer dynion ac nid dynion ar gyfer y Sabath. Mi ddangosodd nad oedd yna’r un ddeddf sabothol yn mynd i’w atal rhag gwasanaethu dyn.

Yn y 25ain pennod o Efengyl Mathew sonni’r am y rheini a fydd yn eistedd mewn gogoniant ar yr orseddfainc gyda Mab y Dyn. ‘Sdim sôn yn y fan yno am yr un egwyddor ddiwinyddol nag unrhyw drefniadaeth eglwysig. Y ffordd i ennill ffafriaeth yr Arglwydd oedd drwy wasanaethu cyd-ddyn – y newynog, y sychedig, y dieithriaid, y noeth, y cleifion a’r carcharorion. Gwelodd y posibiliadau mewn pobl megis yr afradlon mewn gwlad bell; gwraig odinebus; gwahanglwyf gwrthodedig. Gwelodd ynddynt botensial.

Credai mewn democratiaeth. Mae democratiaeth yn gysyniad llawer mwy na chael llais mewn politics a chael hawl i bleidleisio mewn etholiadau. Mae democratiaeth yn gydnabyddiaeth o’r posibiliadau hynod o anghyffredin sy’n gorwedd o fewn pobl gyffredin. Mae democratiaeth yn fwy na system o lywodraethu, mae’n deillio o ffydd anturus ym mhosibiliadau’r natur ddynol. Er camsyniadau, ffaeleddau a’r methiannau sydd yn perthyn i’r natur ddynol, rhaid fythol gredu yn y posibiliadau a all ymddangos wrth ddatgloi drysau i’r addewidion hynny a’u hagor led y pen er mwyn gwireddu’r potensial sydd yr ochr draw i ddrysau a fu unwaith ar glo.

Bydd rhai pobl yn sôn taw’r man dechrau yw cael eich ‘achub’. Onid yw’r Iesu yn troi’r cyfan o chwith? Os nad yw rhywun yn caru ei frawd, sef yr un mae’n medru ei weld, yna sut all garu Duw nas gwelir? Ry’n ni’n byw mewn oes sy’n rhoi heriau tebyg i ninnau.

(Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ar Orffennaf 6ed eleni, yng nghapel Salem, Caerdydd. Y cyfranwyr fydd Elin Royles, Aled Eirug a Gethin Rhys. Mae rhagor o fanylion wedi ymddangos ar y wefan. Cadwch y dyddiad yn rhydd!)

 

E-fwletin 2 Mehefin 2019

Duw Cariad Yw

Cododd erthygl ddiweddar D. Ben Rees drafodaeth iach wrth iddo ragweld diwedd cymunedau addoli Cristnogol yn iaith Dewi Sant, wedi bron dwy fil o flynyddoedd di-dor. Wythnos diwethaf cynigiodd awdur anhysbys bwletin C21 ymateb i D. Ben gan ddweud,

“…mae yna le i obeithio hefyd. Rwy’n obeithiol oherwydd bod Duw yn ei air yn ein galw i fod yn bobl obeithiol, ac rwy’n obeithiol wrth weld Duw ar waith yng Nghymru a thrwy’r Gymraeg”… cynhaliwyd gŵyl Llanw yn Ninbych-y-pysgod, ble daeth cannoedd ynghyd, o bob oed, enwad a thraddodiad, i ddathlu’r Atgyfodiad. Roedd gwasanaeth bore Sul diwethaf Eglwys Ebeneser, Caerdydd, dan arweiniad criw o Gristnogion ifanc yn eu hugeiniau. Cynhaliwyd noson Thai i’r gymuned yn ddiweddar mewn eglwys yn Llandysul sy’n denu nifer fawr o deuluoedd iddi. Mae eglwys Gymraeg yn ymgynnull ar bnawn Sul yn ardal Abertawe i addoli, gweddïo, astudio’r Gair a chymdeithasu, a’r mwyafrif yno rhwng 17 a 30”.

Yr hyn a’m tarodd yw bod yr ymateb yn amlygu un o broblemau’r eglwys Gristnogol gyfoes – yng Nghymru a thu hwnt. Ac eithrio’r bwyd Thai, mae’r esiamplau sydd yn cael eu cynnig fel arwyddion gobeithiol yn nodweddu crefydd sydd yn edrych fel petai yno er ei fwyn ei hunan, yn cylchdroi yn ei ddefodau ei hunan. Ai dyna le mae gobaith y Crist i’r Gymru heddiw?

Mae meddylfryd tebyg yn cael ei fynegi ym mwletin 12fed Mai. Bryd hynny roedd yr awdur (gwahanol?)  yn mynegi consyrn am broblem rhai o ffyddloniaid C21 gyda’u diffiniad o Dduw. Aeth yr awdur ymhellach gan ddweud. 

“Efallai fy mod yn anghywir. Efallai nid yw’r mwyafrif ohonom yn credu mewn “Duw”.  Efallai y dylem ni hepgor unrhyw ymgais i addoli? Ond wedyn beth yw diben cyfeirio at ein gilydd fel ‘Cristnogaeth 21’,  enw sy’n cyfeirio at ffydd mewn “Duw”? Os dilynwn y llwybr hwn oni ddylem newid yr enw i rywbeth arall?  Moesoldeb 21 efallai?”

Mae’r ddau awdur yn adlewyrchu’r obsesiwn a ddatblygodd yn ystod dau fileniwm o grefydda – sef y ffocws bron yn ecsgliwsif ar gred, neu yn fwy penodol ar uniongrededd. Roedd yn doriad pwysig yn hanes yr eglwys pan aeth cysur credo yn bwysicach na’r patrwm gwreiddiol o bobl y ffordd – pan aeth credo Nicea yn bwysicach na’r Gwynfydau. Diwedd y daith honno yw ffwlbri’r efengyliaeth Americanaidd sy’n bwydo cyfrifon banc telengylwyr sy’n gwerthu cred di-gariad, didosturi a di-sail. Mewn oes arall fe arweiniodd yr un patrwm at greisis yr Eglwys Babyddol pan oedd ofergoeliaeth y bobl yn fodd i’r esgobaeth elwa ar arian y tlodion.  

Onid hanfod y ffydd Gristnogol yw‘r Crist ei hun? Mae’n dealltwriaeth o Dduw a’r anweledig wedi symud o oes i oes – o’r daran a’r garreg i’r cymylau a’r tu hwnt.  Yr hyn sydd yn gwneud Iesu Grist yn arbennig yw lle canolog anghenion dynol – cariad a thrugaredd – uwchlaw pob peth arall.

Felly, tra bod C21 yn ceisio dehongli beth yw dilyn yn ôl traed Iesu Grist, does dim angen i ni newid ein henw i Moesoldeb 21; ac fe ddylem fod yn falch o fedru herio’n gilydd i weld Cristnogaeth fel mwy na gŵyl, defod, darllen a chymdeithasu ymhlith ein gilydd. Mae dilyn Crist yn cwmpasu’r cyfan… a llawer mwy. Efallai y gall y ddau ddyfyniad canlynol fod o gymorth o’u hystyried…

 “Ffordd o fyw yw Cristnogaeth – ffordd o fod yn y byd sy’n syml, yn ddi-drais, yn hael ac yn gariadus. Fodd bynnag, cafodd ei droi yn grefydd sefydliadol (gyda phopeth sydd yn mynd gyda hynny) ac fe lwyddwyd i osgoi’r mater o ffordd o fyw a ffordd o fod. Erbyn hyn, gallwch fod yn rhyfelgar, yn hunanol, yn hiliol, yn farus a materol a dal i ‘gredu mewn Iesu yn waredwr’… Cafodd y byd hen ddigon ar y fath dwpdra. Mae’r dioddefaint sydd yma yn ormod i’r fath grefydd wag”.

Y Tad Richard Rohr, Offeiriad Ffransisgaidd.

 “Ry’n ni gyd yn gwneud smonach o ddiwinyddiaeth – chi a fi. Felly fy argymhelliad yw ein bod ni’n rhoi’r ystyriaeth gyntaf i gariad. Pam? Achos nid athrawiaeth yw Duw, nac enwad ychwaith. Nid rhyfel yw Duw, na chyfraith, ac nid casineb. Nid uffern yw Duw chwaith… achos Duw, cariad yw.“   

Brian Zahnd, gweinidog ac awdur.

E-fwletin 26 Mai, 2019

Dawn proffwydo…

Mae ychydig o sylw wedi’i roi yn y wasg Gymraeg yn ddiweddar i broffwydoliaeth Dr D. Ben Rees. Proffwyda na fydd capeli nac eglwysi Cymraeg yn bodoli erbyn 2050. Heb os, mae achosion yn cau blith draphlith o Fôn i Fynwy, ond mae yna le i obeithio hefyd. Rwy’n obeithiol oherwydd bod Duw yn ei air yn ein galw i fod yn bobl obeithiol, ac rwy’n obeithiol wrth weld Duw ar waith yng Nghymru a thrwy’r Gymraeg.

Dywed Iesu ei fod yn ‘mynd i adeiladu fy eglwys’ (Mathew 16:18). Proffwyda Eseia na fydd diwedd ar deyrnasiad Iesu (9:7). Dyma addewidion Duw i’w bobl. Mae Mair yn moli Duw am ei fod yn Dduw’r addewidion (Luc 1:55). Nid cyfeirio at Gymru a’r Gymraeg a wna’r Ysgrythur yma’n benodol, wrth gwrs, ond maent yn addewidion y dylem obeithio ynddynt.

Soniais fod tystiolaeth o Dduw ar waith yng Nghymru heddiw yn gwneud i mi obeithio na fydd proffwydoliaeth ein brawd yn dod yn wir. Dros y Pasg, cynhaliwyd gŵyl Llanw yn Ninbych-y-pysgod, ble daeth cannoedd ynghyd, o bob oed, enwad a thraddodiad, i ddathlu’r Atgyfodiad. Roedd gwasanaeth bore Sul diwethaf Eglwys Ebeneser, Caerdydd, dan arweiniad criw o Gristnogion ifanc yn eu hugeiniau. Cynhaliwyd noson Thai i’r gymuned yn ddiweddar mewn eglwys yn Llandysul sy’n denu nifer fawr o deuluoedd iddi. Mae eglwys Gymraeg yn ymgynnull ar bnawn Sul yn ardal Abertawe i addoli, gweddïo, astudio’r Gair a chymdeithasu, a’r mwyafrif yno rhwng 17 a 30. Dw i’n siwr bod rhagor o enghreifftiau o eglwysi Cymraeg ifanc yn tystio’n hyderus ac ar ffurf newydd i’w cymunedau hefyd. Efallai yn wir na fydd capel Cymraeg ar agor erbyn 2050, ond o weld Duw ar waith yn y Gymraeg heddiw, dw i’n hyderus y bydd eglwysi Cymraeg yn ffynnu ac yn cyfarfod mewn amryw fannau a lleoliadau…hyd yn oed mewn tafarndai!

Proffwyda Joel: “Ar ôl hynny, bydda i’n tywallt fy Ysbryd ar y bobl i gyd. Bydd eich meibion a’ch merched yn proffwydo; bydd dynion hŷn yn cael breuddwydion, a dynion ifanc yn cael gweledigaethau.”

Ar drothwy Eisteddfod yr Urdd, ac wrth obeithio am wledd o wythnos o ganu, adrodd, dawnsio, celf, cerddoriaeth a rhyfeddodau gwyddonol, a oes lle yn ein capeli a’n heglwysi i fechgyn a merched broffwydo ac i fod yn weledyddion? A yw’n confensiynau, ein traddodiadau, ein pwyllgorau a hyd yn oed ein haddoliad a’n crefydd yn rhwystro gwaith yr Ysbryd, gan achosi i ddynion hŷn gael hunllefau am y dyfodol, yn hytrach na chael pleser mewn breuddwydion melys a chysurlon?!

Dw i’n ddiolchgar i D. Ben Rees am ei gyfraniad gwerthfawr i’r sgwrs, ac am alw ar yr enwadau i ystyried o ddifri eu hystad. Ond gadewch i ni hefyd gymryd cysur a hyder yn y ffaith mai Duw’r addewidion yw ein Duw ni, a’i fod ar waith heddiw, a bod ein meibion a’n merched yn proffwydo, ac yn parhau i broffwydo yn y Gymraeg.

(Cynhelir ein Cynhadledd Flynyddol ar Orffennaf 6ed eleni, yng nghapel Salem, Caerdydd. Y cyfranwyr fydd Elin Royles, Aled Eirug a Gethin Rhys. Bydd rhagor o fanylion yn ymddangos ar y wefan yn y dyddiau nesaf. Cadwch y dyddiad yn rhydd!)

 

E-fwletin 19 Mai, 2019

                      “Y mae’r tlodion gyda chwi bob amser…” (Math.26:11)

Yn ystod yr wythnos a aeth heibio, bu’n anodd osgoi tlodi yn ei wahanol ffurfiau yn ein byd helbulus. Cafwyd cyfle yn ystod wythnos Cymorth Cristnogol i feddwl am beryglon tlodi yn Sierra Leone y wlad beryclaf i roi genedigaeth i blentyn oherwydd y tlodi a diffyg adnoddau addas. Ar yr un pryd, mae Cymorth Cristnogol wedi tynnu allan faniffesto am y saith mlynedd nesaf. Fel erioed mae ei chymorth i gymuned dlawd i helpu ei hun yn ogystal ag yn ymateb i argyfwng y foment. Mae`r pwyslais ar gymuned yn hytrach nag ar unigolion. Cred mai problem wleidyddol yw tlodi yn y bôn, a bod tynnu sylw at hynny yn rhan o’i chenhadaeth. Daeth cyfle hefyd i arwyddo deiseb yn galw am ddileu dyledion Sierra Leone oherwydd y benthyciadau a gafwyd i reoli haint marwol yr Ebola. Heb faddeuant gall y wlad lithro i gors economaidd ddyfnach. Mae cyfle i arwyddo’r ddeiseb ar y we.

Yn ystod yr un wythnos cawsom ein syfrdanu gan y newyddion fod tlodi ymhlith plant yn uwch yng Nghymru nag yn unman arall yn y Deyrnas Unedig ar sail ymchwil gwahanol elusennau. Mae dros 206,000 o blant yng Nghymru  yn byw mewn tlodi  sy’n gynnydd o 1% ac mae rhieni’n gorfod gwneud “penderfyniadau amhosib” o fwydo eu hunain neu eu plant. Fe ddangosodd yr ymchwil mai’r ardaloedd oedd â’r canran uchaf o blant yn byw mewn tlodi – 35% – oedd etholaethau De Caerdydd a Phenarth, Cwm Cynon a’r Rhondda. Mae 1/3 o blant cymoedd y de, gan gynnwys  Blaenau Gwent, Caerffili a Merthyr Tudful yn byw mewn tlodi. Ym Mhenrhiwceibr yng Nghwm Cynon, mae bron eu hanner yn byw mewn tlodi.

Yna caed stori gyffelyb yn Nyffryn Clwyd gan Chris Rouane A.S. yn tynnu ein sylw at sgandal y Banciau Bwyd. Mae Gorllewin y Rhyl a gorllewin tref Dinbych ymysg yr ardaloedd tlotaf yng Nghymru. Y llynedd yn ôl Trussell Trust bu galw mwy am fwyd y banciau. Sefydlu’r Credyd Cynhwysol (Universal Credit) a phump wythnos o aros oedd y prif achos. Roedd y nifer o oedolion anghenus wedi cynyddu o 696 a phlant o 416. Cyfanswm o oedolion 1763, plant 1273. Dwysawyd y sefyllfa oedd eisoes yn argyfyngus  oherwydd y toriadau.  Mae Cynulliad Cymru yn beio Llywodraeth San Steffan a llywodraeth San Steffan yn dadlau dros gael gwaith i bobol. Eto y mae pobol mewn gwaith hefo cyflog isel yn dibynnu ar y banciau bwyd.

Yn wyneb y fath amgylchiadau y mae’n anodd derbyn datganiad yn ddiweddar fod y bwlch rhwng y tlawd a’r cyfoethog wedi lleihau yn y Deyrnas Unedig. Yn yr un wythnos caed erthygl yn y Guardian gan Helen Barnard yn dadlau dros y ffordd ymlaen: marchnad lafur fydd yn gweithio i deuluoedd (cyflogau’n rhy isel), cael tai fforddiadwy go iawn (rhy gostus ar hyn o bryd), croesawu Credyd Cynhwysol ond rhaid diddymu’r pum wythnos o aros amdano. Ymddengys fodd bynnag fod yr ymdrech i ddileu tlodi yn un ymdrech barhaus, ond y mae’n rhaid parhau’r ymdrech.

E-fwletin 12 Mai, 2019

MOESOLDEB 21?

Ers i mi ddod i gysylltiad â Cristnogaeth 21 rwy wedi bod yn fwyfwy ymwybodol o’r awydd i gydaddoli gyda’r rhai sy’n chwilio am ffordd newydd i fynegi ein ffydd yn yr 21ain ganrif. Rwy’n meddwl fod mwyafrif helaeth y rhai sy’n ymwneud â Cristnogaeth 21 hefyd yn credu fod addoliad yn hanfodol i’w bywydau. Rydym yn chwilio am ddulliau i fynegi ein ffydd sy’n ddealladwy a pherthnasol. Dylai cydaddoli gael rhan sylfaenol yn y gwaith, ond teimlaf fod addoli wedi mynd yn fwy ymylol i weithgaredd Cristnogaeth 21.

Sylfaen hanfodol addoliad yw’r gred ym mhresenoldeb yr anfeidrol a’r tragwyddol sydd tu hwnt i ni; y gallu sy’n sail ein bodolaeth sy’n dymuno cael cysylltiad â ni a’n cymell i barchu Ei chreadigaeth a charu ein chwiorydd a’n brodyr, y ddynoliaeth. Dyma’r gallu yr ydym wedi arfer ei alw yn ‘Dduw’.  Ar yr un pryd mae Cristnogaeth 21 wedi bod (mewn enw) yn agored i rai o gredoau eraill a’r rhai sy’n amau bodolaeth “Duw”,  ond hefyd i’r rhai sy ddim yn credu mewn unrhyw fath o “Dduw”.

Yr anhawster sy’n codi wedyn yw sut gallem ni hyd yn oed drafod addoliad mewn ‘cymuned‘ ar wefan os yw’n cynnwys rhai sydd ddim yn dymuno ceisio cynnal perthynas â “Duw” o gwbl . Rwy’n teimlo fod rhywbeth mawr ar goll o’n trafodaethau a’n perthynas â’n gilydd.

Rwy’n fodlon iawn, wrth gwrs, i groesawu’r rhai nad ydynt yn credu mewn “Duw” i ymuno mewn trafodaeth, ond yn anesmwyth os yw cyfeiriad Cristnogaeth 21 yn cael ei lywio ganddynt. Buaswn yn fodlon, wrth gwrs, iddynt fod yn rhan (sylwebyddion?)  o addoliad, ond ni ddylem deimlo fod rhaid osgoi cyfeirio ein haddoliad tuag at “Duw.” Mater gwahanol yw os ydynt yn dewis peidio bod yn rhan o addoli Cristnogaeth 21.

Mae nifer o fewn C21  yn trafod ‘arbrofi’ mewn addoliad. Mae’n faes eang a ddylai fod yn rhan hanfodol o’n trafodaethau. Buasai’n gysur ac yn gynhaliaeth i’r rhai ohonom sy’n teimlo fod addoliad yn y Gymraeg yn dilyn hen batrymau marwaidd sydd bellach yn ddiflas a dibwrpas. Fe fyddai hynny  yn ein cryfhau ni i wynebu’r her o gyflwyno’r ffydd Gristnogol o’r newydd i wlad a byd sydd yn gweld crefydd fel rhywbeth diflas ar y gorau, a rhywbeth sy’n creu gwahaniaethau ac anghydfod.

Efallai fy mod yn anghywir. Efallai nid yw’r mwyafrif ohonom yn credu mewn “Duw”. Efallai y dylem ni hepgor unrhyw ymgais i addoli? Ond wedyn beth yw diben cyfeirio at ein gilydd fel ‘Cristnogaeth 21’,  enw sy’n cyfeirio at ffydd mewn “Duw”? Os dilynwn y llwybr hwn oni ddylem newid yr enw i rywbeth arall?  Moesoldeb 21 efallai?

E-fwletin 5 Mai, 2019

Bod yn Fenyw … yn 2019

Mae bod yn fenyw, yn hytrach na dyn, yn dal yn anfantais yn y byd sydd ohoni. Rydan ni wedi hen arfer gweld gwragedd y byd Moslemaidd yn gorfod cuddio eu benywdod trwy eu gwisg;  mewn rhai llefydd maent yn anweledig  gan eu bod yn gorfod cadw i’r cartref. Mae stori Malala, y ferch ddewr o Affganistan, sydd wedi gorfod wynebu bygythiadau i’w bywyd am feiddio ceisio cael yr un hawliau addysg â bechgyn, yn brawf o’r anawsterau sydd yn wynebu merched yn y byd Moslemaidd. Yn y byd Iddewig cyfoes wedyn, mae’n arferiad gan rai selogion i’r wraig gerdded ychydig o gamau y tu ôl i’w gwr;  y gŵr yw’r meistr yn y cartref ac oddi cartref.

Ond, cyn i ni ym Mhrydain bwyntio bys at wledydd eraill, beth am y bygythiadau, y casineb a’r sarhad sydd i’w weld yn ein gwlad yn sgil y gwahaniaeth barn ar ôl refferendwm Brexit yn 2016? Mae hyn i gyd i’w weld yn fwy amlwg ble mae merched yn y cwestiwn. Mae bygythiadau yn erbyn merched sydd yn aelodau seneddol yn fwy niferus ac, fel y gwyddom, llofruddiwyd un ohonynt. Mae rhai ymgeiswyr  etholiadol  yn sarhau merched yn ddyddiol, ac aelodau seneddol benywaidd yn benodol.

Ond, nid yn y byd gwleidyddol yn unig y mae diffyg cyfartaledd amlwg rhwng merched a dynion. Yn gymharol ddiweddar y daeth yr hawl i ferched gael eu hordeinio yn Eglwys Loegr a’r Eglwys yng Nghymru, a hynny ar ôl trafodaethau hir a dadleuol. Mae rhai clerigwyr ac aelodau eglwysig yn dal i wrthwynebu, a rhai yn gwrthod derbyn y cymun gan ferch o offeiriad. Bu’r Eglwys yng Nghymru yn trafod y mater unwaith eto ychydig ddyddiau’n ôl.  Nid yw’r Eglwys Gatholig wedi dechrau’r drafodaeth eto.

Ond, cyn i  Anghydffurfwyr ganmol ein hunain am ein bod wedi ordeinio menywod ers rhai blynyddoedd bellach, edrychwn yn fwy craff ar sefyllfa ein capeli. Mae’r mwyafrif llethol o’n cynulleidfaoedd yn ferched ac eto mae mwyafrif y swyddi o fewn y capeli yn dal i fod yn nwylo’r dynion. Gwaeth na hynny, clywais yn ddiweddar fod barn wedi ei datgan mewn cyfarfod o weinidogion Anghydffurfiol  na ddylai merch gymryd rhan mewn gwasanaeth cyhoeddus, ac yn enwedig na ddylai bregethu i ddynion! Dichon fod croeso i ferched baratoi paned a glanhau ond faint o wahaniaeth  sydd rhwng hynny a sefyllfa merched yn y gwledydd Moslemaidd ac Iddewig yn y Dwyrain Canol?   Mae rhai gyda rhagfarnau fel hyn yn hoff  o ddyfynnu o’r Beibl fel tystiolaeth lythrennol ac awdurdodol.

Ond a yw hyn yn gyson ag agwedd yr Iesu at ferched? Yn ystod y Pasg cawsom ein hatgoffa o bwysigrwydd merched wrth y Groes, wrth y bedd gwag a’u tystiolaeth yn y dyddiau cynnar. Cawn hanesion am yr Iesu yn rhoddi parch a sylw i wragedd fel y wraig o Samaria wrth y ffynnon a Mair Magdalen a’r teulu ym Methania. Mae’n  nodwedd arbennig o Efengyl Luc.

Ni allaf yn fy myw, yn yr unfed ganrif ar hugain, ddeall y teimladau negyddol yn erbyn merched ym mysg Cristnogion,  a hynny gan ferched eu hunain ar brydiau.  Mae’n fwy o ddirgelwch eu bod  yn cael eu cyfiawnhau trwy lynu wrth agweddau oedd yn bodoli yn y gymdeithas yn oes Iesu, ddwy fil o flynyddoedd yn ôl.

 

E-fwletin Sul y Pasg Bach

E-fwletin Sul y Pasg Bach


“Ni bu un awr heb ei nef,
Ni bu dydd heb ei ddioddef;
                 ..............
Llon a thrist fel llanw a thrai,
Bri a surni yw'n siwrnai.”

Felly y mae Gwynn ap Gwilym yn agor yr awdl a enillodd iddo Gadair Abergwaun yn 1986. ‘Cwmwl’ oedd y testun, a chanodd awdl goffa i’w dad a fu farw o’r clefyd creulon ‘Motor Neuron’

Ond y mae’r ddau gwpled yn crynhoi’r profiad dynol i’r dim. Fe wyddom i gyd am y copaon golau ac am y dyffrynnoedd pygddu. Chwedl J. C. Jones, Dinas Mawddwy, ‘Weithiau profi dyfroedd Mara, weithiau’r gwin pereiddia’i flas’. Mae i ninnau ein horiau euraid a’n horiau tywyll ym mhob agwedd o’n bywyd. Darllenais, yn rhywle, mai cydnabod hynny, y pegynnu rhwng uchelfannau a dyfnderoedd y bywyd ysbrydol, a barodd i rywrai o saint yr eglwys ddechrau galw’r Sul yma yn ‘Pasg Bach’. 

‘Low Sunday’ yw’r enw Saesneg ac, yn ôl un o ffynonellau Google, yn enw sy’n perthyn yn fwyaf neilltuol  i’r traddodiad Anglicanaidd. Gwell gen i’r enw Cymraeg. Mae yna ryw naws gwahanol i’r ‘Pasg Bach’ rhagor ‘Low Sunday’.

Sefyll ar y copa y buom Sul diwethaf, Sul Y Pasg. Y copa golau, disglair, gobeithiol, a rhannu’r hen, hen gyfarchiad sydd mor newydd a gwefreiddiol ag erioed, ‘Yr Arglwydd a gyfododd. Efe a gyfododd yn wir’. Yna daw profiad y disgyblion cyntaf i’n rhan ninnau, ‘ymhen wythnos, yr oedd y disgyblion unwaith eto yn y tŷ … y drysau wedi eu cloi,”  Yn y gwaelodion. Profiad anhygoel y Sul cynt  wedi pylu ac oeri dan draul a straen a her bywyd wythnos arall, a hwythau’n gwybod fwy am ofn a thywyllwch na dim arall.

Fe wyddom ninnau fel y gall amgylchiadau newid mewn moment. Gall trefn a phatrwm ein bywyd chwalu mewn eiliad. Gall ein holl gynlluniau a’n breuddwydion ddiflannu fel gwlith y bore.

Meddai William Barclay:  ‘Things happen to us and to others which baffle our understanding; life has its problems to which there seem to be no solutions and its questions to which there seem to be no answers. Life has its dark places where there seems nothing to do but despair’.

 Yna, pan oedden nhw yn y man isaf, ‘daeth yr Iesu’.  I ganol yr ofn a’r ansicrwydd, yr anobaith a’r digalondid. A dyma sylweddoli ei fod Ef gyda hwy o hyd, yn wyneb ac er gwaethaf yr amgylchiadau.

                 "Yr Arglwydd sydd yr un
                                  er maint derfysga'r byd;
                                er anwadalwch dyn
                                   yr un yw ef o hyd;" 

Yn oedfa hwyrol Sul y Blodau bendith fawr fu cael addoli dan arweiniad cyfaill a lwyddodd i ddod â golau newydd ar yr hanes cyfarwydd.  Byrdwn ei neges oedd bod angen i ni ‘weld’ yr Iesu ar ei ymdaith i ganol bywyd heddiw, ac i ddal ein gafael yn yr Iesu hwnnw sydd, fel erioed, yno ar ein cyfer ni i gyd. Yr Iesu sydd yr un ar y Pasg Bach fel ar Y Pasg. Iesu’r cariad anorchfygol sy’n drech na grym pob anobaith, digalondid a marwolaeth. Neges berthnasol iawn i eglwys yr Atgyfodiad a aeth yn eglwys y Pasg Bach.

Pasg Bach cysurlon a chalonogol i chi!

E-fwletin Sul y Pasg

 

Chwyth ef…!

Canodd W. J. Gruffydd unwaith am y Bedol a Bethel, ac y mae’r ddau sefydliad erbyn hyn o dan fygythiad. Ym Methel WJG mae capel yr Annibynwyr newydd gau, a gweddillion y gynulleidfa wedi cael lloches dros dro yng nghapel bach y Wesleaid, tra bod y Bethel gwreiddiol yn dal ati i fyny’r ffordd. Yn y cyfamser, mae gŵr busnes nid anenwog wedi prynu’r Bedol i gadw’r achos i fynd yno, ac mae newydd gynnig gofod i’r pentre i agor siop yno gan fod siop y pentre newydd gau. Y bwriad yw rhedeg y siop ar sail gydweithredol.

Mae sawl enghraifft o dafarnau sydd wedi eu “hachub” gan y gymuned, a’u rhedeg yn gydweithredol. Dyna fu’r hanes yn Llithfaen a Chlawddnewydd ers blynyddoedd, ac yn fwy diweddar dyna’r hanes ym Mryngwran ym Mȏn a’r Dafarn Sinc yn Sir Benfro. Ac yn awr y mae gweithgarwch mawr ar droed i godi arian i brynu Tafarn y Plu yn Llanystumdwy a’r Heliwr yn Nefyn.  A’r hyn sy’n gyrru’r ymgyrchoedd hyn yw’r teimlad bod angen gwarchod adnodd cymunedol, lle gall pobol gymdeithasu a chynnal pob math o weithgareddau.

Yn y cyfamser, mae ein capeli yn cau un ar ôl y llall heb unrhyw ymdrech i’w hachub, er mai’r capeli hyn oedd  canolfannau cymunedol a diwylliannol ein magwraeth ni oll. Ond mae mor amlwg ȃ hoel ar bost os nad yden ni am weld pentrefi a threfi a chefn gwlad Cymru yn gwbwl ddi-gapel yn y dyfodol, rhaid i’r ateb godi o’r gymuned ei hun. Ofnaf fod yr awdurdodau enwadol wedi methu rhoi arweiniad, ac felly mae’r bȇl yn ein dwylo ni.

Gwn nad wyf yn dweud dim byd newydd, ond rhaid inni ei ddweud hyd nes y gallwn droi’r geiriau yn weithredu. Rhaid dyfalbarhau i uno cynulleidfaoedd, a gwneud penderfyniadau ymarferol a chall parthed ein hadeiladau. Os nad yw hi’n ymarferol i addasu un o gapeli’r ardal, yna rhaid edrych ar adeiladau eraill sydd ar gael i’r gymuned. Yn wir, mae manteision o rannu adeiladau gyda gweithgareddau gwahanol, gan fod gwir angen cydio gwaith Cristnogol wrth ymdrechion eraill yn ein cymunedau.  Nid rhywbeth ar wahân i waith y Cristion yw darparu cartrefi i’r digartref, neu ofal i’r henoed, neu roi cymorth i rai sy’n byw gyda dementia i fyw bywyd mor llawn ȃ phosib, neu gasglu bwyd i’r banc bwyd lleol, a chant a mil o ddyletswyddau eraill. Oni allwn ni brofi i’n pobol ifanc fod Cristnogaeth yn gwneud gwahaniaeth i’n cymdeithas yn ogystal ȃ diwallu ein hanghenion ysbrydol, ni welaf obaith adfywiad o unrhyw fath.

Tanlinellwyd y neges hon imi yn ddiweddar wrth i dair oedfa gael eu dileu, un am fod y capel wedi cau, a dwy am nad oedden nhw’n credu y byddai digon yn troi i mewn i gyfiawnhau fy siwrne. Ac yn yr un cyfnod, pobol ifanc (wel, ifanc yn nhermau cynulleidfaoedd ein capeli ta beth) yn llawn brwdfrydedd yn cysylltu yn gofyn am gymorth i godi arian i achub y dafarn leol am nad oedd gan y gymuned ganolfan arall at eu defnydd. O am brofi’r brwdfrydedd hwnnw dros gadw capel – neu dros adfywio capel.

Dwi ddim am orffen heb daro nodyn mwy cadarnhaol, achos wedi’r cyfan, efengyl y gobaith a’r posibiliadau mawr yw efengyl Iesu Grist. Y mae yna arwyddion gobaith, ond y mae’r hen hualau yn bygwth eu tagu; mae’r gyfundrefn yn bygwth llesteirio’r ysbryd. Boed felly i’r gwynt y galwodd Williams Parry arno ers talwm chwythu drwy’r synagog ar y ffordd i’r dafarn!

E-fwletin Sul y Blodau

Newid ein perthynas

Dwi wedi mentro i mewn i’r ardd yr wythnos hon i dacluso ychydig ar dyfiant cynnar y gwanwyn a gwaredu pren marw’r gaeaf, er mwyn sicrhau bod y drain a’r chwyn yn cadw bant. Mae’r menig cryfion allan a pheiriant neu ddau i’m cynorthwyo gyda’r gwaith. Bydd yn dda paratoi ar gyfer medru mwynhau’r ardd yn yr haf a chael cyfle i dreulio amser yng nghanol natur ac i ffwrdd o dywyllwch ystafelloedd wedi’u cynhesu’n artiffisial. Awyr iach a haul cynnes, hyfryd…gobeithio.

Bydd yn braf cael cyfle i dreulio amser yn yr ardd dros y pythefnos nesaf gyda’r Pasg wedi cyrraedd a’r plant (a’r athrawon gobeithio) yn mwynhau saib cyn rhialtwch yr arholiadau.

Bydd hefyd yn braf cael cyfle i fynd i’r ardd am seibiant, i ffwrdd o wallgofrwydd gwleidyddiaeth y misoedd diwethaf ac ansicrwydd y misoedd i ddod.

Mae effaith trafodaethau Brecsit (ie, trafodaethau’n unig ar hyn o bryd) ar ein cymunedau lleol ni yn fy mhryderu’n fawr. Rwy’n gweld torri ar gyllidebau lleol yn dwyn gwasanaethau hanfodol i ben, ein gwasanaeth iechyd yn gwanychu’n ddyddiol, digartrefedd yn ein trefi a’n dinasoedd yn cynyddu a’r rhai sydd ar y ffin denau o fod yn ddigartref yn beryglus o uchel.

Ond y gwaethaf oll, yw’r atgasedd tawel ond gwenwynig sydd wedi codi ymysg ein cymdogion yn ein cymunedau tuag at fewnfudwyr ac at bobl sydd wedi cyfrannu ers degawdau i fecanwaith cymhleth ein cymunedau a’n gwasanaethau ac sydd wedi bod yn derbyn llythyron i adael ac i ddychwelyd i’w “gwledydd eu hunain”. Rydyn ni gyd wedi darllen eu hanesion.

Wrth baratoi ar gyfer gwasanaeth y Sul diwethaf a hefyd wrth ddilyn cwrs Grawys Beibl.net ac Eglwys Bresbyteraidd Cymru (adnodd ardderchog gyda llaw), trawodd un adnod fi, yn fwy nag erioed o’r blaen. Yr adnod yw’r un sy’n sôn am eiriau Iesu wrth Mair ac Ioan wrth iddo gael ei groeshoelio…

“Pan welodd Iesu ei fam yn sefyll yno, a’r disgybl oedd Iesu’n ei garu yn sefyll gyda hi, meddai wrth ei fam, “Mam annwyl, cymer e fel mab i ti,” ac wrth y disgybl, “Gofala amdani hi fel petai’n fam i ti.” Felly o hynny ymlaen aeth mam Iesu i fyw gyda’r disgybl hwnnw.” (Ioan 19:26-27)

Dwi wedi ceisio rhoi fy hun wrth droed y Groes gyda Mair ac Ioan. Beth oedd yn mynd trwy feddyliau Mair ac Ioan wrth i Iesu ddweud hyn, wrth iddyn nhw weld ei mab a’i gyfaill yn marw ar y groes? Sylwch hefyd mai dweud mae Iesu ac nid gofyn.

Mae’r hyn a ddeallaf o’r adnod hon eleni’n wahanol i’r gorffennol. Mae wedi codi’r cwestiwn ynof ac yn fy ngweddïau i Dduw fy nghryfhau yn y diwrnodau gwallgof hyn. Y mae geiriau Iesu’n dweud wrthym am newid ein perthynas er mwyn addasu i ddigwyddiadau’r presennol a’r hyn sydd i ddod. Sut allwn ni wneud hyn yn 2019? Sut allwn ni newid ein perthynas â’n gilydd, yn ein cymunedau, yn ein heglwysi i adlewyrchu Cariad Iesu Grist y Pasg hwn?

Mae yna rywbeth ynof – yr wythnos yma ta beth,  sy’n gyndyn iawn i dynnu’r drain o’r ardd yn llwyr. Pob bendith i chi dros yr Wythnos Fawr.

E-fwletin 7fed Ebrill, 2019

Clywed am hanes Nehemeia a’i bobl, gyda chymorth Duw, yn ailadeiladu waliau Jerwsalem mewn dosbarth Beiblaidd yn ddiweddar.  Dod i wybod mwy am ei bwyslais ar weddi a’i anogaeth ar i bobl gydweithio er mwyn adfer y ddinas wrth droi at gyfres ddiddorol Rhys Llwyd am y proffwyd a’i gredo a’i waith.

Mynegodd Nehemeia ddigon o gonsýrn am Jerwsalem a dod i adnabod angen ei gymuned.  Rydym yn byw mewn oes ac amgylchiadau gwahanol iawn heddiw ond mae arwyddocâd o hyd i hanes Nehemeia mewn perthynas â’r eglwys Gristnogol.

Beth yw’n consýrn ni am gyflwr yr Eglwys?  Ydyn ni’n adnabod ei hanghenion?  Mae yna lond trol o gonsýrn a siarad dibendraw am hyn ond mater arall yw gweithredu!  Pan ddaw hi’n fater o wneud rhywbeth mae’n haws yn aml iawn i ni, fel yr estrys, guddio’n pen yn y tywod. Gwell gadael i bethau fod a pheidio â meddwl gormod am yfory. Mae yna nifer o deuluoedd ifainc, llawer ohonynt wedi’u denu o’r wlad i’r dref am amryw resymau, yn dal i chwilio am eglwys i addoli ynddi heddiw. Ond nid chwilio fel ddoe ychwaith.  Nid y flaenoriaeth yw enwad neilltuol, fel, efallai, yn nyddiau tad-cu a mam-gu. Yn hytrach, awydd mawr y teuluoedd hyn heddiw yw dod o hyd i eglwys fyw sy’n cofleidio’r gymuned o’i chwmpas.  A, gwaetha’r modd, dyw hynny ddim bob amser yn rhwydd.  Chwilio maen nhw am eglwys lle mae sŵn plant yn hytrach na thawelwch a marweidd-dra. Eglwys sy’n anturio, arloesi ac yn herio yn hytrach na gweld problemau a pheryglon. Eglwys sydd heb ei llyffetheirio gan hen gadwynau a strwythurau enwadol. A lle mae eglwys fyw mae’r teuluoedd yno  – yn gymysg oll i gyd o ran enwadaeth.  Natur yr eglwys sy’n eu huno.

Ond beth mae llawer o’r teuluoedd hyn yn ei weld o’u cwmpas y dyddiau hyn?  Sefyllfa ranedig gyda phobl mewn sawl man, oddi mewn i’r un filltir sgwâr yn aml, yn ymlwybro’n flinedig i wahanol flychau a rheiny’n ddigon difflach.  A’r capeli hynny’n rhygnu byw a phalu ymlaen, doed a ddêl.  Maent yn sôn am ddod ynghyd i gydaddoli ond prin os o gwbl yw’r achlysuron hyn.  A sut mae teuluoedd ifainc yn dod i wybod am eglwys fyw yn y lle cyntaf meddech chi?  Wel, drwy’r cyfryngau newydd yn aml iawn.  Mae’r eglwys fyw’n cofleidio technoleg gyfoes.  Mae gan dechnoleg y grym i ddod â phobl ynghyd mewn dulliau na welwyd erioed o’r blaen.  Mae presenoldeb ar lein yn gweithredu fel drws ffrynt i’r eglwys fyw! 

Diolch am hanes Nehemeia. Mae o leiaf un peth creiddiol sy’n gyffredin i Nehemeia a ninnau heddiw, sef ein hangen am help Duw.  Ond efallai mai dymchwel yn hytrach na chodi muriau yw’n her fawr ni!