Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin Sul y Pasg

 

Chwyth ef…!

Canodd W. J. Gruffydd unwaith am y Bedol a Bethel, ac y mae’r ddau sefydliad erbyn hyn o dan fygythiad. Ym Methel WJG mae capel yr Annibynwyr newydd gau, a gweddillion y gynulleidfa wedi cael lloches dros dro yng nghapel bach y Wesleaid, tra bod y Bethel gwreiddiol yn dal ati i fyny’r ffordd. Yn y cyfamser, mae gŵr busnes nid anenwog wedi prynu’r Bedol i gadw’r achos i fynd yno, ac mae newydd gynnig gofod i’r pentre i agor siop yno gan fod siop y pentre newydd gau. Y bwriad yw rhedeg y siop ar sail gydweithredol.

Mae sawl enghraifft o dafarnau sydd wedi eu “hachub” gan y gymuned, a’u rhedeg yn gydweithredol. Dyna fu’r hanes yn Llithfaen a Chlawddnewydd ers blynyddoedd, ac yn fwy diweddar dyna’r hanes ym Mryngwran ym Mȏn a’r Dafarn Sinc yn Sir Benfro. Ac yn awr y mae gweithgarwch mawr ar droed i godi arian i brynu Tafarn y Plu yn Llanystumdwy a’r Heliwr yn Nefyn.  A’r hyn sy’n gyrru’r ymgyrchoedd hyn yw’r teimlad bod angen gwarchod adnodd cymunedol, lle gall pobol gymdeithasu a chynnal pob math o weithgareddau.

Yn y cyfamser, mae ein capeli yn cau un ar ôl y llall heb unrhyw ymdrech i’w hachub, er mai’r capeli hyn oedd  canolfannau cymunedol a diwylliannol ein magwraeth ni oll. Ond mae mor amlwg ȃ hoel ar bost os nad yden ni am weld pentrefi a threfi a chefn gwlad Cymru yn gwbwl ddi-gapel yn y dyfodol, rhaid i’r ateb godi o’r gymuned ei hun. Ofnaf fod yr awdurdodau enwadol wedi methu rhoi arweiniad, ac felly mae’r bȇl yn ein dwylo ni.

Gwn nad wyf yn dweud dim byd newydd, ond rhaid inni ei ddweud hyd nes y gallwn droi’r geiriau yn weithredu. Rhaid dyfalbarhau i uno cynulleidfaoedd, a gwneud penderfyniadau ymarferol a chall parthed ein hadeiladau. Os nad yw hi’n ymarferol i addasu un o gapeli’r ardal, yna rhaid edrych ar adeiladau eraill sydd ar gael i’r gymuned. Yn wir, mae manteision o rannu adeiladau gyda gweithgareddau gwahanol, gan fod gwir angen cydio gwaith Cristnogol wrth ymdrechion eraill yn ein cymunedau.  Nid rhywbeth ar wahân i waith y Cristion yw darparu cartrefi i’r digartref, neu ofal i’r henoed, neu roi cymorth i rai sy’n byw gyda dementia i fyw bywyd mor llawn ȃ phosib, neu gasglu bwyd i’r banc bwyd lleol, a chant a mil o ddyletswyddau eraill. Oni allwn ni brofi i’n pobol ifanc fod Cristnogaeth yn gwneud gwahaniaeth i’n cymdeithas yn ogystal ȃ diwallu ein hanghenion ysbrydol, ni welaf obaith adfywiad o unrhyw fath.

Tanlinellwyd y neges hon imi yn ddiweddar wrth i dair oedfa gael eu dileu, un am fod y capel wedi cau, a dwy am nad oedden nhw’n credu y byddai digon yn troi i mewn i gyfiawnhau fy siwrne. Ac yn yr un cyfnod, pobol ifanc (wel, ifanc yn nhermau cynulleidfaoedd ein capeli ta beth) yn llawn brwdfrydedd yn cysylltu yn gofyn am gymorth i godi arian i achub y dafarn leol am nad oedd gan y gymuned ganolfan arall at eu defnydd. O am brofi’r brwdfrydedd hwnnw dros gadw capel – neu dros adfywio capel.

Dwi ddim am orffen heb daro nodyn mwy cadarnhaol, achos wedi’r cyfan, efengyl y gobaith a’r posibiliadau mawr yw efengyl Iesu Grist. Y mae yna arwyddion gobaith, ond y mae’r hen hualau yn bygwth eu tagu; mae’r gyfundrefn yn bygwth llesteirio’r ysbryd. Boed felly i’r gwynt y galwodd Williams Parry arno ers talwm chwythu drwy’r synagog ar y ffordd i’r dafarn!

E-fwletin Sul y Blodau

Newid ein perthynas

Dwi wedi mentro i mewn i’r ardd yr wythnos hon i dacluso ychydig ar dyfiant cynnar y gwanwyn a gwaredu pren marw’r gaeaf, er mwyn sicrhau bod y drain a’r chwyn yn cadw bant. Mae’r menig cryfion allan a pheiriant neu ddau i’m cynorthwyo gyda’r gwaith. Bydd yn dda paratoi ar gyfer medru mwynhau’r ardd yn yr haf a chael cyfle i dreulio amser yng nghanol natur ac i ffwrdd o dywyllwch ystafelloedd wedi’u cynhesu’n artiffisial. Awyr iach a haul cynnes, hyfryd…gobeithio.

Bydd yn braf cael cyfle i dreulio amser yn yr ardd dros y pythefnos nesaf gyda’r Pasg wedi cyrraedd a’r plant (a’r athrawon gobeithio) yn mwynhau saib cyn rhialtwch yr arholiadau.

Bydd hefyd yn braf cael cyfle i fynd i’r ardd am seibiant, i ffwrdd o wallgofrwydd gwleidyddiaeth y misoedd diwethaf ac ansicrwydd y misoedd i ddod.

Mae effaith trafodaethau Brecsit (ie, trafodaethau’n unig ar hyn o bryd) ar ein cymunedau lleol ni yn fy mhryderu’n fawr. Rwy’n gweld torri ar gyllidebau lleol yn dwyn gwasanaethau hanfodol i ben, ein gwasanaeth iechyd yn gwanychu’n ddyddiol, digartrefedd yn ein trefi a’n dinasoedd yn cynyddu a’r rhai sydd ar y ffin denau o fod yn ddigartref yn beryglus o uchel.

Ond y gwaethaf oll, yw’r atgasedd tawel ond gwenwynig sydd wedi codi ymysg ein cymdogion yn ein cymunedau tuag at fewnfudwyr ac at bobl sydd wedi cyfrannu ers degawdau i fecanwaith cymhleth ein cymunedau a’n gwasanaethau ac sydd wedi bod yn derbyn llythyron i adael ac i ddychwelyd i’w “gwledydd eu hunain”. Rydyn ni gyd wedi darllen eu hanesion.

Wrth baratoi ar gyfer gwasanaeth y Sul diwethaf a hefyd wrth ddilyn cwrs Grawys Beibl.net ac Eglwys Bresbyteraidd Cymru (adnodd ardderchog gyda llaw), trawodd un adnod fi, yn fwy nag erioed o’r blaen. Yr adnod yw’r un sy’n sôn am eiriau Iesu wrth Mair ac Ioan wrth iddo gael ei groeshoelio…

“Pan welodd Iesu ei fam yn sefyll yno, a’r disgybl oedd Iesu’n ei garu yn sefyll gyda hi, meddai wrth ei fam, “Mam annwyl, cymer e fel mab i ti,” ac wrth y disgybl, “Gofala amdani hi fel petai’n fam i ti.” Felly o hynny ymlaen aeth mam Iesu i fyw gyda’r disgybl hwnnw.” (Ioan 19:26-27)

Dwi wedi ceisio rhoi fy hun wrth droed y Groes gyda Mair ac Ioan. Beth oedd yn mynd trwy feddyliau Mair ac Ioan wrth i Iesu ddweud hyn, wrth iddyn nhw weld ei mab a’i gyfaill yn marw ar y groes? Sylwch hefyd mai dweud mae Iesu ac nid gofyn.

Mae’r hyn a ddeallaf o’r adnod hon eleni’n wahanol i’r gorffennol. Mae wedi codi’r cwestiwn ynof ac yn fy ngweddïau i Dduw fy nghryfhau yn y diwrnodau gwallgof hyn. Y mae geiriau Iesu’n dweud wrthym am newid ein perthynas er mwyn addasu i ddigwyddiadau’r presennol a’r hyn sydd i ddod. Sut allwn ni wneud hyn yn 2019? Sut allwn ni newid ein perthynas â’n gilydd, yn ein cymunedau, yn ein heglwysi i adlewyrchu Cariad Iesu Grist y Pasg hwn?

Mae yna rywbeth ynof – yr wythnos yma ta beth,  sy’n gyndyn iawn i dynnu’r drain o’r ardd yn llwyr. Pob bendith i chi dros yr Wythnos Fawr.

E-fwletin 7fed Ebrill, 2019

Clywed am hanes Nehemeia a’i bobl, gyda chymorth Duw, yn ailadeiladu waliau Jerwsalem mewn dosbarth Beiblaidd yn ddiweddar.  Dod i wybod mwy am ei bwyslais ar weddi a’i anogaeth ar i bobl gydweithio er mwyn adfer y ddinas wrth droi at gyfres ddiddorol Rhys Llwyd am y proffwyd a’i gredo a’i waith.

Mynegodd Nehemeia ddigon o gonsýrn am Jerwsalem a dod i adnabod angen ei gymuned.  Rydym yn byw mewn oes ac amgylchiadau gwahanol iawn heddiw ond mae arwyddocâd o hyd i hanes Nehemeia mewn perthynas â’r eglwys Gristnogol.

Beth yw’n consýrn ni am gyflwr yr Eglwys?  Ydyn ni’n adnabod ei hanghenion?  Mae yna lond trol o gonsýrn a siarad dibendraw am hyn ond mater arall yw gweithredu!  Pan ddaw hi’n fater o wneud rhywbeth mae’n haws yn aml iawn i ni, fel yr estrys, guddio’n pen yn y tywod. Gwell gadael i bethau fod a pheidio â meddwl gormod am yfory. Mae yna nifer o deuluoedd ifainc, llawer ohonynt wedi’u denu o’r wlad i’r dref am amryw resymau, yn dal i chwilio am eglwys i addoli ynddi heddiw. Ond nid chwilio fel ddoe ychwaith.  Nid y flaenoriaeth yw enwad neilltuol, fel, efallai, yn nyddiau tad-cu a mam-gu. Yn hytrach, awydd mawr y teuluoedd hyn heddiw yw dod o hyd i eglwys fyw sy’n cofleidio’r gymuned o’i chwmpas.  A, gwaetha’r modd, dyw hynny ddim bob amser yn rhwydd.  Chwilio maen nhw am eglwys lle mae sŵn plant yn hytrach na thawelwch a marweidd-dra. Eglwys sy’n anturio, arloesi ac yn herio yn hytrach na gweld problemau a pheryglon. Eglwys sydd heb ei llyffetheirio gan hen gadwynau a strwythurau enwadol. A lle mae eglwys fyw mae’r teuluoedd yno  – yn gymysg oll i gyd o ran enwadaeth.  Natur yr eglwys sy’n eu huno.

Ond beth mae llawer o’r teuluoedd hyn yn ei weld o’u cwmpas y dyddiau hyn?  Sefyllfa ranedig gyda phobl mewn sawl man, oddi mewn i’r un filltir sgwâr yn aml, yn ymlwybro’n flinedig i wahanol flychau a rheiny’n ddigon difflach.  A’r capeli hynny’n rhygnu byw a phalu ymlaen, doed a ddêl.  Maent yn sôn am ddod ynghyd i gydaddoli ond prin os o gwbl yw’r achlysuron hyn.  A sut mae teuluoedd ifainc yn dod i wybod am eglwys fyw yn y lle cyntaf meddech chi?  Wel, drwy’r cyfryngau newydd yn aml iawn.  Mae’r eglwys fyw’n cofleidio technoleg gyfoes.  Mae gan dechnoleg y grym i ddod â phobl ynghyd mewn dulliau na welwyd erioed o’r blaen.  Mae presenoldeb ar lein yn gweithredu fel drws ffrynt i’r eglwys fyw! 

Diolch am hanes Nehemeia. Mae o leiaf un peth creiddiol sy’n gyffredin i Nehemeia a ninnau heddiw, sef ein hangen am help Duw.  Ond efallai mai dymchwel yn hytrach na chodi muriau yw’n her fawr ni!

E-fwletin 31 Mawrth 2019

Cynhadledd ‘Dechrau o’r Newydd’

Daeth yn agos i 60 o bererinion drwy’r drws i Gynhadledd Dechrau o’r Newydd yn Aberystwyth ddoe (Mawrth 30). Mae hynny, ys gwedodd y boi’ny, yn gweud rhywbeth. Ond Beth? yw’r cwestiwn…

Bagad lled frith oedden-nhw – nifer dda o ffyddloniaid Cristnogaeth 21, y mwyafrif yn fynychwyr mannau addoli, eraill, drwy wybod i fi, yn ‘anghredinwyr’, un aelod blaenllaw o Ddyneiddwyr Cymru a dyn a’i gwyr pa amrywiadau pellach. Wedi dod efallai am eu bod yn meddwl (yn gryf neu’n gymhedrol) bod y busnes Cristnogaeth yma’n bwysig, ac oes oedd-e, nad wnaiff-hi mo’r tro ragor i rygnu ymlaen ar y cledrau cyfarwydd, a bod mawr angen ‘dechrau o’r newydd’.

Cafwyd seigiau amrywiol o ansawdd uchel i’w llyncu a’u treulio.

Arwel (‘Rocet’, addas ei lysenw) Jones, blaenor Methodus, yn olrhain ei daith o ‘lythrenoliaeth oddefol’ drwy amheuon, myfyrio ac astudio i’r sylweddoliad nad cofnod hanesyddol, na maniffesto chwaith, mo’r Testament Newydd ond mynegiant drwy narratif ddychmygus o brofiad, ‘gwirionedd mytholegol’, a rhyfeddod y person Iesu yn y canol. ‘Y ddealltwriaeth hon,’ meddai ‘yw ein harfogaeth’.

Catrin Williams wedyn yn son am amrywiaeth y dehongliadau y mae hi’n dod ar eu traws, a hithau’n ysgolhaig Testamant Newydd. Dehongli, meddai, nid datganiadau dogmataig o wirionedd honedig-absoliwt, yw hanfod y mater. Ac nid mater o dansygrifio i hyn-a-hyn o osodiadau penodol yw ‘ffydd’ a ‘chredu’ ychwaith, ond ymddiriedaeth yn ac ymrwymiad i’r gwerthoedd a’r egwyddorion sy i’w gweld yn nysgeidiaeth a bywyd Iesu.

Aeth Gareth Wyn Jones ati i ddad-eiladu myth y Cwymp yn ôl Genesis yng ngoleuni’r  wybodaeth wyddonol ac anthropolegol ddiweddaraf. Fuodd yna erioed gyflwr o berffeithrwydd yn unrhyw Eden gyntefig meddai ond ffaith anwadadwy yw bod drygioni, hunanoldeb a chreulonder yn wreiddiol yn y natur ddynol. Gall natur ein diwylliant fodd bynnag ddwysáu neu lareiddio’n gyriannau drwg, a’r pryder yw bod ein diwylliant cyfredol ni, drwy annog prynwriaeth, hunanoldeb a chystadleuaeth ddilyffethair ein tywys tua’r tywyllwch, yn cynnwys dinistr ecolegol, yn hytrach na’r goleuni.

A dyna Huw Williams, sosialydd, dyneiddiwr ac athronydd, i gloi. Roedd e’n gweld gwleidyddiaeth y chwith cyfredol a dyneiddiaeth yn nychlyd o ddiffyg cynnwys ysbrydol a moesegol. Hynny yn ei dro’n cyfrannu at apêl yr asgell dde a’r ffasgaeth y rhagwelodd JR Jones ei dwf o ganlyniad i ‘Argyfwng Gwacter Ystyr’. Fe welai Huw botensial yn nhraddodiad Cristnogol Cymru, Morgan Llwyd yn benodol, i gyfrannu at lanw’r gwacter hwnnw. Dyma’i eiriau clo. “Welaf i ddim sut y mae creu sylfaen foesol gref i fywyd dynol heb y gred bod grym a sylwedd y cread ohono’i hun yn dda. Rwy’n amau a yw credu hynny yn fy ngwneud yn Gristion, ond os felly, buaswn yn ddigon bodlon ar hynny.’

Yn y drafodaeth fywiog-angerddol wedyn gofynnodd rhywun sut oedd sicrhau bod y llwybr canol goleuedig Cristnogol yn mynd i gael llais yng nghanol honiadau amrwd seciwlariaeth groch ar y naill law a ffwndamentaliaeth grefyddol ar y llaw arall.

Ddim heb i rywun geisio mynegi cyfeiriad y llwybr yna mewn geiriau clir, dealladwy, a’i arddel, os nad yw hynny’n ormod o baradocs, gyda chymedroldeb angerddol, ddweden i. Dyw Cristnogaeth 21, fforwm agored i leisiau amrywiol, ddim am wneud hynny. Deall yn iawn. Ond os nad ydyn ni am ildio’r maes i’r eithafion amrwd, bydd rhaid i rywrai wneud. Dyna yn fy marn i yw’r cam nesaf rhesymegol. Dechrau o’r newydd.

E-fwletin 24 Mawrth 2019

TOMOS A NINNAU YN AMAU

Y mae rhai o’r geiriau ar y plac wedi’u gwisgo’n gysgod gan y canrifoedd, ond mae’r dweud yn ddigon clir. Maen nhw’n tystio mai “yma”, mewn ogof yn ardal Little Mount yn ninas Chennai, yn ne-ddwyrain India, y bu Tomos, y disgybl o amheuwr, yn cuddio tua’r flwyddyn 58 OC.

“Yma” yr oedd o pan oedd Rajah Mahadevan, brenin lleol, yn ei erlid am feiddio pregethu efengyl Iesu Grist yn y rhan hon o’r byd. Ac “yma” y mae’r maen cochlyd ei liw lle y gorffwysodd ei law mewn panig wrth geisio dianc – a gadael ol ei fysedd, medden nhw, sydd “yma” o hyd.

Mae’r hyn ddigwyddodd i’r disgyblion ar ol y croeshoelio ar Golgotha tua’r flwyddyn 33 OC wedi bod yn destun chwilfrydedd i mi erioed. Rydan ni’n gwybod, oherwydd tystiolaeth hanesyddol, hollol wrthrychol, mai Ioan oedd yr unig ddisgybl gafodd fyw i fod yn hen, a fo hefyd oedd yr unig un a gafodd farw o achosion naturiol. Fe ferthyrwyd pob un o’r lleill. Fe groeshoeliwyd rhai, fel Iesu ei hun; fe gafodd eraill eu llabyddio neu eu trywanu i farwolaeth.

Doedd dewis bod yn bregethwr Newyddion Da ddim yn ennyn cyfoeth na phoblogrwydd na bywyd hawdd yn nyddiau’r Eglwys Fore.

Ond nid yr ogof oedd diwedd stori Tomos. “Yma”, a’r waliau llaith yn cau amdano, a’i erlidiwr yn nesau, yr aeth Tomos ar ei liniau a galw am help gan Dduw. Galw, fuaswn i’n meddwl, efo pob gewyn ffydd yn ei gorff, am i ryw rym ddod o rywle i’w achub rhag ei ladd. Onid dyna ydi ein hanes ni i gyd, pan mae ein cefnau ni yn erbyn y wal?

A dyna pryd y digwyddodd o. Daeth llafn o oleuni o ben pella’r gell wleb a drewllyd. Roedd yno agoriad bychan y gallai Tomos a’i gyfeillion sleifio trwyddo, allan i’r awyr iach. Roedd yno gyfle. Achubiaeth, os liciwch chi.

Fe lwyddodd Tomos i ddianc bryd hynny, ac fe barhaodd i bregethu’r geiriau yr oedd o wedi’u clywed o enau Crist ei hun, wrth gynulleidfaoedd newydd, mewn llefydd a hinsawdd hollol ddieithr. Fo sefydlodd Gristnogaeth yn India.

Dair cilomedr yn unig o Little Mount, mae’r arwyddion a’r mapiau yn nodi enw lle arall o’r enw Sant Thome Mount – Mynydd Sant Tomos. Ac yma, yn y flwyddyn 72 OC, y lladdwyd y disgybl-nad-oedd-yn-amheuwr-bellach, gyda gwaywffon wenwynig ei wrthwynebwyr.

Bellach, mae Cadeirlan St Tomos yn nodi’r fan. Mae yma gwfaint a chartref plant, mae llwyfan awyr-agored ar gyfer cynnal gwasanaethau, mae sustem sain a gwifrau’n cracio yn yr awel… ac mae yma dawelwch a gwynder a chanhwyllau a gweddiau troednoeth ymwelwyr.

I’r Pabyddion pybyr sy’n cyfri’r 135 o risiau sy’n rhaid eu dringo i gyrraedd yma, mae’n benyd werth chweil. I’r twristiaid sy’n dod i dynnu lluniau er mwyn medru dweud eu bod nhw wedi bod, mae’n gamp iddyn nhw fynd oddi yma heb fod wedi cael eu cyffwrdd. Ac ydw, rydw innau’n credu’n llwyr i mi ymweld a man llofruddio Tomos. Dw i’n credu yn ei farw.

Ond, a minnau wedi rhoi fy llaw yn ol honedig ei fysedd, a ydw i’n coelio i mi ymweld ag ogof Tomos, y man lle daeth goleuni o rywle a chynnig ffordd allan iddo fo? A ydw i’n credu’r chwedl sy’n cynnal sylfeini eglwysi Little Mount? Mae hwnnw’n gwestiwn gwahanol – oherwydd y mae coelio yn un peth; a chredu yn fater hollol wahanol.

Ac onid dyna oedd profiad Tomos ei hun?

 

Y geiriau ar y plac ger yr ogof:

YR OGOF

lle gorweddai, tra’n cuddio

rhag cael ei erlid, ychydig cyn ei ferthyru

gan Rajah Mahadevan, brenin Mylaphram,

TOMOS

un o ddeuddeg disgybl mawr Crist

yr union un a roddodd ei fysedd yng

nghlwyfau ei Arglwydd a’i Dduw.

Gollyngwch eich ceiniog wrth y crair hanesyddol

ac archeolegol hynod hwn.

E-fwletin 17 Mawrth 2019

Annwyl Brenton Tarrant

Nid ydym erioed wedi cyfarfod, ond mae dy enw yn hysbys i bawb ers iti gyflawni’r gyflafan erchyll mewn dau fosg yn Christchurch, Seland Newydd ddydd Gwener diwethaf. Yno, yn y mosg Al Noor a’r mosg Linwood roedd pobl wedi dod ynghyd ar gyfer cynnal gweddïau yn ôl eu harfer. Mae dydd Gwener yn bwysig i Foslemiaid, yn union fel y mae’r Sul yn bwysig i Gristnogion. Gwyddost felly y byddai’r ddau fosg yn llawn o addolwyr.  O ganlyniad i’th ymosodiad dieflig bu farw 50 o bobl, gyda dwsinau wedi’u hanafu ac mewn cyflwr difrifol yn yr ysbyty. Yn eu plith yr oedd un ferch fach bedair blwydd oed. Yn ôl y sôn mae’n debyg y buost yn cynllunio i gyflawni mwy o ymosodiadau ond cefaist dy rwystro gan yr heddlu.  Rhaid diolch am ymateb dewr y ddau swyddog a lwyddodd i roi stop ar dy gasineb. Rwy’n deall dy fod bellach wedi dy arestio ac yn cael dy gadw dan glo ac y byddi ymhen amser yn gorfod wynebu’r awdurdodau. 

Mae’r byd wedi ymateb yn chwyrn i’r hyn a gyflawnaist a negeseuon o gydymdeimlad wedi’u hanfon at y teuluoedd a gollodd anwyliaid. Ymddangosodd adroddiadau yn y wasg am y modd y ceisiodd rhai pobl dy rwystro rhag saethu. Maent wedi cael eu disgrifio fel arwyr.

Beth ddaeth drosot ti dywed?  Pam wyt ti’n credu fod gennyt hawl i amddifadu pobl o’u hanwyliaid a’u lladd yn gwbl ddi-drugaredd?  Pa hawl sy gen ti i darfu ar addoliad cyhoeddus? Pam wyt ti’n credu dy fod yn medru ymosod ar bobl sydd o dras gwahanol iti dy hun? Pwy fu’n gyfrifol am blannu’r fath gasineb yn dy galon? Sut wnaeth yr atgasedd ddatblygu? Ac am ba hyd? Pwy fu’n gyfrifol am feithrin yr eithafiaeth yma yn dy fywyd?  A wnaeth unrhyw un sôn wrthyt erioed am gariad Iesu?  Mae’r holl bobl yr wyf i yn eu hadnabod yn methu deall pam y gwnest di gyflawni’r fath anfadwaith. Dwi innau chwaith ddim yn deall, ac yn sicr y mae yna ran ohonof sydd ddim am ddeall.

Ond rwyf am ddweud hyn, rwyt ti’n berson o gig a gwaed ac yn union fel finnau rwyt ti’n un o blant Duw ac y mae’r potensial ynot i fod yn well na’r person ffiaidd a welwyd yn y ddau fosg yn Christchurch ddydd Gwener diwethaf.  Hoffwn pe baet yn credu hyn, ond mater i ti yw hynny.

Yn gywir

E-Fwletin Cristnogaeth 21

(Cofiwch am y gynhadledd sydd i’w chynnal ar 29 a 30 Mawrth yn Aberystwyth ar y thema ‘Dechrau o’r Newydd’. Bydd cyflwyniad theatrig ar y nos Wener, a darlithoedd ar y Sadwrn gyda Cynog Dafis, Arwel Jones, Catrin Williams, Huw Williams a Gareth Wyn Jones. Mae’r manylion llawn ar ein gwefan http://ctistnogaeth21.cymru/newyddion/)

E-fwletin 10 Mawrth 2019

Ymateb Gweddi Ffransiscaidd yn Wyneb Rhagfarnau’r Byd

Dros yr wythnosau diwethaf bum yn dilyn hynt a helynt yr Eglwys Fethodistaidd Unedig sydd wedi bod yn cynnal cymanfa fyd-eang ar ran eu 12 miliwn o aelodau, yn St Louis.  Testun allweddol y  gymanfa oedd rhywioldeb dynol.   Dyma ail enwad fwyaf o blith rhai protestanaidd yr Unol Daleithiau, ac mae’r tensiwn wedi bod yn cynyddu rhwng aelodaeth cyffredin yr enwad yn yr UDA a’i haelodau ac arweinyddion Affricanaidd.  Penderfynwyd yn y dyddiau diwethaf, er mawr siom i nifer fawr o’i chynulleidfaoedd yn yr UDA, y byddai’r enwad yn parhau i wahardd priodasau hoyw ac yn cynnal eu gwaharddiad ar weinidogaeth gan aelodau hoyw a thrawsrywiol.

Roedd y siom ar wynebau’r aelodau hoyw a’r nifer fawr oedd yno i bleidleisio o blaid eglwys gynhwysol yn amlwg iawn.  Mae gwefannau cymdeithasol ers hynny wedi bod yn llawn mynegiant y loes a’r siom a deimlwyd, ond gyda phawb yn gwneud eu gorau i beidio creu hollt pellach rhwng eglwysi’r UDA a’u brodyr a chwiorydd Affricanaidd.   Yng nghanol y siom, fe bostiodd un gweinidog y weddi ganlynol, o’r traddodiad Ffransiscaidd.  Efallai yng nghanol y fath hollt, myfyrdod fel hon fyddai orau i ni gyd. 

“Boed i Dduw dy fendithio gan dy wneud yn anniddig gydag atebion hawdd, hanner gwirioneddau a pherthnasau arwynebol, fel y bydd i ti ddewis byw bywyd ag iddo ystyr.

Boed i Dduw dy fendithio wrth dy wneud di’n ddiamynedd gydag anghyfiawnder, gorthrwm a’r ecsploetio sy’n digwydd i bobl, fel y bydd i ti ymroi i fyw dros ryddid, cyfiawnder a heddwch.

Boed i Dduw dy fendithio â dagrau, ac i’th ruddiau fod yn gyson wlyb dros y rhai sy’n dioddef poen, gwrthodiad, newyn neu ryfel, fel y bydd i ti estyn dy law i’w cysuro, a throi eu poen yn lawenydd.

A bydded i Dduw dy fendithio â ffolineb digonol i ti gredu y gelli di wneud gwahaniaeth yn y byd hwn, ac o’r ffolineb hwnnw boed i ti gyflawni’r hyn y mae eraill yn ei ddweud sy’n amhosib, gan ddod a chyfiawnder a haelioni i holl blant y ddaear.” 

Amen.

E-fwletin 3 Mawrth 2019

Amser i ryfel?

‘Amser i ryfel’, medd yr wythfed adnod yn nhrydedd bennod Llyfr y Pregethwr yn yr Hen Destament, gan ddal bod gweithgarwch dinistriol yn rhan anochel o fywyd; yn gymaint rhan ag ydyw gweithgarwch adeiladol. Gwyddom o’r gorau fod rhyfeloedd yn rhan amlwg o hanes y ddynoliaeth, ond a ydynt yn anochel? Gwyddom fod rhyw reddf yn natur dyn – rhyw dynfa gynhenid – i ymladd a cheisio trechu ei gyd-ddyn, a hynny am amryfal resymau. Gwyddom hefyd fod rhaid dysgu plant o’r crud i rannu a thrin ei gilydd yn deg a gwâr. Cythru am wrthych deniadol a’i hawlio’n feddiant yw’r tueddiad. A gwyddom felly fod disgyblaeth a hunan-ddisgyblaeth yn anochel er mwyn gwrthweithio hunanoldeb a thrachwant a thrais.

Ond pwy mewn gwirionedd a fyddai’n credu mewn gwaed oer fod rhyfel yn ddymunol – fod angen rhyfel ar gymdeithas? Derbynnir mai estyniad o bolisi gwleidyddol yw rhyfel ond bod y gwleidyddion yn dirprwyo’r gorchwyl o ryfela i luoedd arfog – ‘Rhoi’r cyllyll yn llaw’r baban’, chwedl Waldo Williams. Ac nid oes amheuaeth nad oes rhai pobl y mae rhyfel naill ai’n fantais iddynt neu’n rhan o ‘realiti’ eu byd-olwg gwleidyddol. Sôn yr ydym am garfannau sydd o fewn a thu allan i wladwriaethau ac yn meddu ar rym a dylanwad.

Yn eu plith mae’r cwmnїau arfau sy’n cyflogi llu o arbenigwyr mewn sawl maes ac yn gwario symiau enfawr o arian yn y gwaith o ddyfeisio dulliau mwy effeithiol o ladd. Cynhelir arbrofion ganddynt er mwyn mesur effeithiolrwydd eu cynnyrch, ond mae’r peirianwyr a’r dylunwyr yn cydnabod na allant fod yn gwbl sicr sut y bydd eu harfau newydd yn gweithredu wrth ddibynnu’n unig ar amgylchiadau ffug. O’u safbwynt hwy, rhaid wrth ryfel a sefyllfaoedd go iawn i allu mesur gweithrediad ac effaith yr arfau, yn hytrach nag o dan amodau gwneud. A phan fo gwledydd sy’n rhyfela yn defnyddio’r arfau, mae’n gyfle i’r cwmnїau weld eu heffaith fel y gallant wella eu ‘perfformiad’. Ynghanol y dioddefaint, bydd arbenigwyr cyflogedig y cwmniau hyn wrth eu gwaith yn mesur y gyflafan; yn cofnodi a dadansoddi’r galanas mewn manylder oer.

Hefyd ymhlith hyrwyddwyr rhyfel y mae dosbarth o feddylwyr gwleidyddol a gwleidyddion wrth eu gwaith. Cred y garfan hon fod rhaid cael rhyfel bob hyn a hyn er mwyn datrys yr hyn a ddisgrifir ganddynt fel ‘tyndra a bygythiad anghydbwysedd’ mewn gwleidyddiaeth ryngwladol. Maent yn barod i gefnogi rhyfel er mwyn diogelu neu adfer yr hyn y maent yn ei alw’n ‘World Order’, gan feirniadu’r wleidyddiaeth sy’n argymell atebion moesol heb roi sylw i gydbwysedd. Ni fyddent yn debygol o gynhesu at gwestiwn rhethregol Waldo Williams,                                         

                                                           Pa werth na thry yn wawd

                                                           Pan laddo dyn ei frawd?

(Cofiwch am y gynhadledd sydd i’w chynnal ar 29 a 30 Mawrth yn Aberystwyth ar y thema ‘Dechrau o’r Newydd’. Bydd cyflwyniad theatrig ar y nos Wener, a darlithoedd ar y Sadwrn gyda Cynog Dafis, Arwel Jones, Catrin Williams, Huw Williams a Gareth Wyn Jones. Mae’r manylion llawn ar ein gwefan http://ctistnogaeth21.cymru/newyddion/)

E-fwletin 24 Chwefror 2019

Tŷ fy Nhad

Pedwar deg a phum mlynedd yn ôl i’r mis yma y bu farw’r diweddar D Jacob Davies yn ei gartref yn Y Mans, Alltyblaca.

Dyma labeli gwahanol y gellir eu rhoi ar awdur geiriau cân genedlaethol Merched y Wawr: arweinydd a beirniad eisteddfodau, bardd, darlithiwr, darlledwr, diddanwr, digrifwr, emynydd, golygydd, gwleidydd, hanesydd, llenor, pregethwr, sgriptiwr, storïwr. Gall y rheina i gyd ddisgrifio D. Jacob Davies gan iddo gyfrannu i bob un o’r meysydd. Ond ei gariad cyntaf oedd bod yn weinidog gyda’r Undodiaid.

Dyn llawn hiwmor oedd Jacob. Bu’n gyflwynydd y rhaglen ‘Penigamp’ ar y radio a’r teledu. Roedd y gallu ganddo i ddefnyddio hiwmor a dychan i gyflwyno’i neges, gan wneud hynny yn effeithiol a grymus. Roedd bob amser yn barod i chwerthin ar ei wendidau ei hunan; arwydd o ddyn mawr. Yn wir, fe awgrymodd Cassie Davies unwaith mai Jacob ei hun oedd gwrthrych y storiâu digrif hynny a luniodd ynghylch y cymeriad dychmygol ‘Defi John’. Yr un oedd y D. J. yn Defi John ag yn D. Jacob, meddai hi.

Os oedd yn ddyn mawr o ran doniau, eto, un bychan oedd o ran corffolaeth. Dwedodd unwaith, wrth siarad ar lwyfan, y byddai yn ddigon parod i godi ar ei draed ond byddai hynny ddim yn gwneud fawr o wahaniaeth.

Ganwyd Jacob fel ‘Dyn Bach o’r Wlad’ mewn tyddyn o’r enw Pen-lon ger Tre-groes. Aeth i ysgol y pentref cyn symud i Ysgol Ramadeg Llandysul. Ymfalchïai yng ngwreiddiau ei deulu a’i fod yn sefyll yn nhraddodiad y bardd gwlad. Cafodd nerth pellach wrth edrych ar gewri ei enwad fel Tomos Glyn Cothi, Iolo Morgannwg, Dafi Dafis Castell Hywel a Gwilym Marles. Dyna’r angor. Ac fel hyn y canodd amdanynt ar y don Franconia. Dyma fel y gwelai gwerth a phwrpas chapel ag eglwys.

                                                        Tŷ fy Nhad

Tŷ cyfeillgarwch yw hwn; hafan heddwch ynghanol ystormydd bywyd. Yma deuwn i’n hannog a’n cefnogi wrth ymdrechu byw.

Tŷ rhyddid yw hwn; yn gofalu am urddas a gwerth pob person a phlentyn. Y mae ei bobl yn dyner eu dwylo a charedig eu geiriau, ac nid oes yma erlid ar neb am farn onest.

Tŷ goddefgar yw hwn; a’i lwyfan yn agored i hwyl a chwerthin iach. Gosododd y Meistr arwyddair ar ei aelwyd, “Byddwch lawen a hyfryd…” 

Cymun bendigaid y tŷ hwn yw’r ymchwil wylaidd am y gwirionedd sy’n goleuo ac am y weledigaeth sydd yn ysbrydoli gweithredoedd da.

Tŷ proffwydoliaeth yw hwn a’i ffenestri yn gweld o bell yr hun a fydd pan garo dyn ei gymydog a phan sefydlir y ffydd yn ffaith.

Crud ein breuddwydion yw’r tŷ hwn a llais cariad fydd ei gerddi. Hwn yw gweithdy’r enaid a’i gynnyrch yw cymeriadau mawr a gwasanaeth diflino.

Yn y tŷ hwn y gorffwys pererinion y Ffordd ar eu taith. Yma yr adnewyddant eu hysbryd ac oddi yma yr ânt i gerdded heb ddiffygion a rhodio heb flino.

Preswylydd y tŷ hwn a ddywed, “Deuwch ataf i a mi a esmwythaf arnoch”. Gwyn eu byd preswylwyr y tŷ hwn”. 

 
(Cofiwch am y gynhadledd sydd i’w chynnal ar 29 a 30 Mawrth yn Aberystwyth ar y thema ‘Dechrau o’r Newydd’. Bydd cyflwyniad theatrig ar y nos Wener, a darlithoedd ar y Sadwrn gyda Cynog Dafis, Arwel Jones, Catrin Williams, Huw Williams a Gareth Wyn Jones. Mae’r manylion llawn ar ein gwefan http://cristnogaeth21.cymru/newyddion/)

E-fwletin 17 Chwefror 2019

Emynydd Mwyaf Cymru?

Yn ddiweddar rwyf wedi cael fy hun yn sefyll yn gynyddol fud wrth ganu emynau yn y cwrdd. Mae’r geiriau yn aml i’w gweld mor estron a’r ddiwinyddiaeth mor ganoloesol. Mae’r emynau sy’n cyrraedd fy nghanol llonydd distaw neu fy nghalon gythryblus yn gymharol brin. Wrth gymryd oedfa rwy’n ei chael hi’n anodd setlo ar bedwar neu bum emyn sy’n cynnig gwerth i’r oedfa. Yn y diwedd, rwy’n rhy aml yn troi nôl at ‘Bantyfedwen’ ac i ffwrdd â ni.

Bydd rhywrai yn dweud “Nid Pantyfedwen yw’r emyn. Honno yw’r dôn!”. Beth yw’r gwahaniaeth? Mae’r ‘Haleliwia’ yn yr emyn hwnnw wir yn cyffwrdd ac yn llonni. Mae’r her sydd ynddi i weld yr harddwch a’r bywiocau yn chwa o awyr iach yng nghanol diet hesb o emynau o’r oes o’r blaen. O’r oes hon, mae rhai emynau eraill yn llwyddo i wneud eu jobyn yn iawn – mae “Y Brenin Tlawd”,  “Teulu’r Byd” a “Meddwl am Fyd heb flodyn i’w harddu” yn dri.

Wedi bod mewn oedfa Hillsong, rwy’n gallu cadarnhau nad cyfoesedd yr emynau hyn sy’n cyffwrdd fy enaid. Ystyr y geiriau sy’n taro deuddeg, ynghyd â thiwn sy’n gweddu i’r geiriau hynny. Yn yr oedfa Hillsong y bues iddi, fel gyda llawer o’r stwff sydd ar sianelu fel TBN a’r God Channel, y cyfan a welais oedd manipwleiddio cerddorol a geiriau syrffedus. Gwnaeth yr oedfa ddim o gwbl i’m galluogi i fyfyrio ar y tragwyddol na’r presennol.

Tan yr wythnos ddiwethaf roeddwn wedi meddwl bod angen cyfuniad o eiriau dychmygus a thiwn arbennig i greu emyn gwerth chweil. Fodd bynnag, erbyn heddiw rwy’n dechrau ail-feddwl holl bwynt y cyfuniad o eiriau a thôn a elwir yn ‘emyn’.

Yn ystod y mis nesaf bydd cyfres o gyngherddau i ddathlu pen-blwydd y cerddor Cymreig, Karl Jenkins, yn 75 oed. Mae’r mab i organydd capel o Benclawdd yn cael ei ystyried fel un o gerddorion mawr y byd, gyda’i weithiau yn cael eu perfformio yn amlach na gweithiau unrhyw gerddor byw arall. Brynhawn Sul diwethaf perfformiwyd ei Symphonic Adiemus a’r Armed Man (ei Offeren Heddwch) yng Nghaerdydd.

Wedi golygfeydd o’r lladd a’r llanast rhyfel yn ei offeren heddwch ceir y Last Post ac wedyn mae’r côr yn canu: Agnus Dei, qui tollis peccata mundi. Misere nobis. (Oen Duw sy’n cymryd pechodau’r byd, trugarha wrthym…). Wedyn fe ddaw’r darn arbennig hwnnw wrth i’r soddgrwth gyfeilio ar y Benedictus yn yr Armed Man.

Prynhawn Sul diwethaf fe ddaeth rhyw ysfa addolgar drosof wrth wrando ar y rhain. Roedd geiriau’r offeren Lladin yn llifo. Y cyfan sydd yno yw Benedictus, Benedictus qui venit in nomine domini. Hosanna in excelsis. (Bendigedig yw ef sydd yn dyfod yn enw’r Arglwydd, Hosanna yn y goruchaf!). Mae’r Agnus Dei a’r Benedictus yn weddïau mor fawr ag unrhyw rhai a welwyd ar gân a diolch i Karl Jenkins amdanyn nhw. Maen nhw’n defnyddio geirfa’r eglwys hanesyddol a byd-eang i’w gosod yn gelfydd ar gyfer cerddorfa a chôr.

Fodd bynnag, y sioc a gefais wrth fod yn y gyngerdd gyda Karl Jenkins oedd sylweddoli fod y Symphonic Adiemus yn gwasgu’r un botymau o addoliad yn fy mherfeddion ag oedd yr Agnus Dei a’r Benedictus.

Geiriau’r Adiemus yw’r rhain.

“Ariadiamus la -te ariadiamus da Ari a natus la-te adua
A-ra-va-re-tu-e-va-te A-ra-va-re-tu-e-va-te A-ra-va-re-tu-e-va-te-la-te-a
Ariadiamus la-te ariadiamus da Ari a natus la-te adua
A-ra-va-re-tu-e-va-te A-ra-va-re-tu-e-va-te
A-ra-va-re-tu-e-va-te-la-te-a
A-na-ma-na-coo-le-ra-we A-na-ma-na-coo-le-ra
A-na-ma-na-coo-le-ra-we-a-ka-la A-na-ma-na-coo-le-ra-we-a-ka-la
Ah-ya-doo-way-ye A-na-ma-na-coo-le-ra-we-a-ka-la
Ah-ya-doo-way-ye A-ya-doo-a-ye A-ya-doo-a-y”

Does dim cyfieithiad. Nid Lladin ydyn nhw ond mumbo jumbo a ddyfeisiwyd gan y cyfansoddwr.

Gwnaed y sylw fod Karl Jenkins yn ysgrifennu cerddoriaeth ysbrydol ar gyfer oes seciwlar. Y cwestiwn sydd wedi troi yn fy mhen yn ystod yr wythnos ddiwethaf yw – a oes llai o werth ysbrydol i A-na-ma-na-coo-le-ra-we-a-ka-la nag i beth o’r mumbo jumbo y buon ni’n ei ganu, mewn rhai achosion, ers tair canrif yn ein capeli a’n heglwysi?

Cliciwch ar y dolenni i weld os oes rhai o’r rhain yn gyfrwng addoliad i chi. Dim un? Neu’r tri darn?

 Agnus Dei – Karl Jenkins
https://www.youtube.com/watch?v=vgvqkL4qlow
 
Benedictus – Karl Jenkins
https://www.youtube.com/watch?v=_kTffgdNhNw
 
Adiemus – Karl Jenkins
https://www.youtube.com/watch?v=_6IfYPB6JUE&list=PLH_4yc98Qxx5qn2wiZ1fT4q3XOE_0ZWAX&index=3
 
 
 
(Cofiwch am y gynhadledd sydd i’w chynnal ar 29 a 30 Mawrth yn Aberystwyth ar y thema ‘Dechrau o’r Newydd’. Bydd cyflwyniad theatrig ar y nos Wener, a darlithoedd ar y Sadwrn gyda Cynog Dafis, Arwel Jones, Catrin Williams, Huw Williams a Gareth Wyn Jones. Mae’r manylion llawn ar ein gwefan http://cristnogaeth21.cymru/newyddion/)