Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 13 Hydref 2019

Dychymyg

Dwi wastad yn rhyfeddu at ddychymyg plant a’r modd mae’n cael ei ymestyn, yn enwedig wrth chwarae.

Gwnaeth Albert Einstein gryn enw i’w hunan oherwydd ei wybodaeth eang a’i allu meddyliol rhyfeddol fel gwyddonydd a ffisegwr. Daeth ei theorïau, a’i ddarganfyddiadau, ynghyd a’i ddaliadau, yn enwog yn fyd-eang. Ond – fe ddywedodd rhywbeth annisgwyl iawn, sef bod dychymyg yn fwy pwerus na gwybodaeth. Heb ddychymyg, meddai, ni fyddai wedi llwyddo.

Gallwn gael ein cyfyngu gan ffeithiau a gwybodaeth, ac mi awn yn ddibynnol ar yr hyn yr ydym wedi ei ddysgu. Ond does dim ffiniau na chyfyngiadau i’r dychymyg. Gall dychymyg rhoi cyfle a chyfeiriad ehangach i bethau sy’n ymddangos yn amhosibl, gan arwain at bethau nad ydym yn ei wybod. Mae’r dychymyg yn gweld posibiliadau yn y sefyllfaoedd mwyaf annhebygol.

Heb ddychymyg ni fyddai unrhyw arloesi na datblygiad newydd. Mae dychymyg yn rhoi hawl i ni weld y tu hwnt i’n llwybrau dyddiol. Oni bai amdano ni fyddai gennym lawer o’r pethau sydd gyda ni. Onid dychymyg yw ffynhonnell bron yr holl o ddyfeisiadau a datblygiadau arloesol dyn? Ail adrodd ffeithiau caled rydym eisoes wedi eu dysgu mae’r meddwl. Mae’r dychymyg yn fodd i gamu tu hwnt i wybodaeth

Yn y Bregeth ar y Mynydd mae Iesu yn cychwyn ei weinidogaeth gyda gweledigaeth o ba mor dda gall pobol dduwiol fod. Mae’n eu galw’n oleuni’r byd, gan ddweud taw nhw sydd agosaf at deyrnas nefoedd. Ar y diwedd mae’n dymchwel yr hyn a oedd yn wireb y dydd, sef llygad am lygad a dant am ddant. Rhaid gwrthod y ddysgeidiaeth o ddial a thalu drwg am ddrwg. I’r gwrthwyneb, dyma gynnig ffordd newydd o ymddwyn trwy ddweud y dylen ni garu gelynion. Tyfodd hyn o’i ddychymyg. Onid o’r dychymyg y llifa holl elfennau creadigol bywyd?

Yn anffodus, o’r union fan honno hefyd y llifa llawer o’n trafferthion, gan esgor ar pob math o ofnau. Mae hyn wedi cael ei ecsploetio drwy hanes. Mae’r cyfryngau yn hoffi bwydo arno ac mae gwleidyddiaeth yn gwneud hynny hefyd. Nid yw dwylo crefydd yn lân chwaith. Mae crefyddwyr wedi manteisio ar ofnau pobl ac wedi chwarae ar y syniad fod yna rhywbeth ‘anghywir’ ynom i gyd – hynny yw, ein bod i gyd yn sylfaenol bechadurus a drwg.

Dwi’n hoffi’r stori ddychmygol honno o draddodiad y Cherokee am dad-cu’n dysgu gwersi i’w ŵyr. Meddai’r tad-cu, “Mae yna frwydro tu fewn i bawb, megis dau flaidd yn ymladd â’i gilydd. Mae un yn ddieflig, yn llawn casineb, eiddigedd a thrachwant; mae’n drahaus a thwyllodrus. Mae’r llall yn dda – llawn llawenydd a chariad, mae’n haelionus a charedig”.

Gofynnodd yr ŵyr pa un sy’n debygol o ennill? Yr ateb: “Yr un rwyt ti yn ei fwydo fwyaf”.

Cawn ein rhybuddio yn barhaus ynghylch pa fwyd i beidio a’i fwyta a beth sy’n dda neu’n ddrwg i’r corff. Onid felly y dylai hi fod gyda’n dychymyg hefyd? Parhawn i’w ddefnyddio ym materion ffydd, gan adael iddo fywiogi a sirioli ein bywyd ysbrydol.

 

E-fwletin 6 Hydref 2019

Nithio Neges Niclas

Ddoe dadorchuddiwyd cofeb i Niclas y Glais ar ben Crugiau Dwy, ei gynefin ger Crymych yn Sir Benfro. Roedd hi’n arw. Roedd hi’n arw pan daenwyd ei lwch yn yr union fan ym mis Tachwedd 1971. Yn ôl ei gyfaddefiad ei hun roedd hi’n dywydd mellt a tharanau pan anwyd ef 140 mlynedd nôl ar Hydref 6. Bu’n fab y ‘trwste’ fyth ers hynny.

Roedd gwreiddiau’r Parch T. E. Nicholas yn ddwfn yn y fro ond ni arddelai unrhyw sentimentaliaeth tuag ati chwaith. Mynnai iddo ddysgu bod yn Gristion ymhell cyn mynychu Academi’r Gwynfryn yn Rhydaman i baratoi ei hun ar gyfer y weinidogaeth. A hynny ar sail sgwrs y bu’n clustfeinio arni y tu fas i dyddyn unnos gwraig weddw yr arferai fynd â llaeth enwyn iddi.

Cafodd fraw o’i chlywed yn cynnal sgwrs â rhywun a hithau’n byw ar ei phen ei hun. O sylweddoli mai siarad ag Iesu Grist oedd hi deallodd Niclas o’r funud honno yn laslanc nad oedd yr Iddewon wedi lladd Crist wedi’r cyfan a’i fod yn fyw yng nghyffiniau Crug yr Hwch.

Mynnai iddo arddel Sosialaeth a Chomiwnyddiaeth ymhell cyn iddo glywed am Karl Marx a Lenin ac Engels. A hynny o ganlyniad i’w brofiadau fel plentyn ar ei brifiant. O ddarllen ysgrifau radical y wasg Gymraeg ar y pryd daeth i ddeall mai gorthrwm i’w waredu oedd landlordiaeth.

Prin y byddai ei dad yn talu rhent yr un flwyddyn nes y derbyniai wŷs. Roedd bywyd yn galed a phawb yn ymgodymu â thlodi. Nid felly ddylai hi fod yng ngolwg Niclas. Roedd ei Grist ef yn cefnogi’r tlodion ac yn erlid y cyfoethogion er mwyn dileu’r gwahanfur a fodolai rhyngddynt.

Nodweddiadol ohono oedd ei bregeth olaf ym mhulpud Antioch ei blentyndod ym mis Awst 1969. Brawddeg agoriadol Gweddi’r Arglwydd oedd ei destun. Cyfeiriodd at ribidirês o wleidyddion a brenhinoedd na chredai y dylent arddel Duw yn dad. ‘Na fydded i chwi’r un tywysog arall o dan y ne’ taranai gan gofio fod yna Arwisgo newydd fod yng Nghaernarfon.

Clamp o gymeriad. “Buoch yn un o broffwydi Crist yn ein hoes”, meddai’r Dr Pennar Davies amdano. Yn yr un mowld ag Emrys ap Iwan ac R. J. Derfel. Fel y rheiny byddai’n traethu ei argyhoeddiadau trwy gyfrwng y wasg – pan na chai ei wahardd gan ambell olygydd.

Ond roedd Niclas hefyd yn cyhoeddi ei syniadau ar lafar a thrwy gyfrwng sonedau. Ysgydwid Waldo Williams pan ddarllenodd gerdd hir Niclas, ‘Rhyfel a Gweriniaeth’, pan oedd yn llanc ifanc, a chael ei gynhyrfu eilwaith pan ddarllenodd hi eto ymhen blynyddoedd.

Dengys yr erthyglau a’r llythyron personol o’i eiddo sydd wedi’u dyfynnu yn y gyfrol newydd ei chyhoeddi, i gyd-fynd â’r dadorchuddio, ‘Nithio Neges Niclas’, bod ei eiriau yn dal i siarad â ni heddiw.

“Gweddnewid y ddaear yw neges yr efengyl: credaf na weddnewidir hi byth gan gyfreithwyr, a barnwyr, a milwyr, a charchardai a chrogwyr. Fe gedwir y byd gan egwyddorion Iesu”. Trafodwch!

 

E-fwletin 29 Medi, 2019

Galaru, Gwewyr, ac Ochneidio

Meddai John Roberts yn ei emyn mawr, “Ni ddaw o’r ddaear ond llonyddwch brau.” Onid y gwrthwyneb sydd yn wir? Mae’r greadigaeth yn llafar iawn! “Y nefoedd sydd yn datgan gogoniant Duw” ac mae Duw  “yn gwneud y gwyntoedd yn negeswyr a’r fflamau tân yn weision” meddai’r Salmyddion! Ac ni ellir osgoi’r berthynas rhwng y ddynoliaeth gyda’r ddaear dan ei thraed yn y Beibl. Er bod y ddaear a’r ddynoliaeth o’r un defnydd – “llwch ydym” – y mae dehongli’r berthynas yn amrywio. Y mae dehongliad y proffwydi yn cael ei adleisio ym mhroffwydoliaeth Hosea.

Y mae gan yr Arglwydd achos yn erbyn trigolion y tir, am nad oes ffyddlondeb, cariad na gwybodaeth o Dduw yn y tir, ond tyngu a chelwydda, lladd a lladrata, godinebu a threisio a lladd yn dilyn lladd, am hynny, galara’r wlad/tir(?), nycha’r holl drigolion: dygir ymaith anifeiliaid y maes, adar yr awyr hefyd a physgod y môr.”*

Cosb am bechod oedd digwyddiadau annymunol yn y cread. Ond y darlun o’r tir sy’n arwyddocaol: “galara’r wlad/tir

Fel y dywedodd yr Athro Emeritws Gareth Lloyd Jones mewn encil yn ddiweddar nid ”gwlad yn llifeirio o laeth a mêl” oedd hi o bell ffordd ond gwlad yn dioddef trychinebau fel sychdwr a phla’r locustiaid yn gyson.

A phan ddown ni at y Testament Newydd a phrofiad yr apostol Paul yn ei lythyr at y Rhufeiniaid ei ddarlun o o’r cread yw” “fe wyddom fod yr holl greadigaeth yn ochneidio ac mewn gwewyr drwyddi”.

Er, yn ôl Llyfr Genesis, i Dduw gyhoeddi mai da oedd y ddaear a greodd, gwelir fod y greadigaeth fel y ddynoliaeth wedi profi cwymp yn ôl dehongliad Hebreig. Onid oedd dilyw, sychdwr a daeargrynfeydd yn nodweddion brawychus o’r hen fyd fel heddiw? Y mae’r ddaear fel pe bai yn brwydro yn erbyn esblygiad! Neu fel arall!

Ond i wneud sefyllfa ddyrys yn waeth rydym ni ddynoliaeth bellach wedi dwysau’r frwydr yn y canrifoedd diwethaf hyn wrth ecsbloetio’r ddaear yn ddilyffethair,. Rydym wedi ychwanegu at ei galar, ei gwewyr a’i hochneidio. Ond erbyn hyn yr ydym yn raddol ddeffro i dynged posibl y ddynoliaeth a’r bywyd amrywiol o’n cwmpas os anwybyddwn ni’r llwybr carbon. Fel y dywedodd Dyfed Wyn Roberts yn yr un encil, bywyd dyn a bywyd o’i gwmpas ar y ddaear fydd yn diflannu, ond bydd y ddaear ei hun yn goroesi ac yn ail-greu ei hun. Ac fel y gwelson ni, a hynny yn fyd-eang yn ddiweddar, mae’r genhedlaeth ifanc yn effro iawn i’r hyn sydd yn ein hwynebu, o dan arweiniad Greta Thunberg..

Onid darlun o genedl yn ymdrechu i oroesi yw’r darlun o’r hen genedl yn yr Hen Destament? Ac onid dyna yw ein pryder ninnau heddiw, pryder a fyddwn fel hil yn goroesi? Ond mae’n amlwg yn ôl tystiolaeth y rhelyw o wyddonwyr fod yn rhaid troi pryder yn weithredu, a hynny ar bob lefel o’n bywyd.

(* gwlad/tir. Mae`r NRSV yn defnyddio`r gair “land” bob tro ond mae`r BCN yn rhoi “gwlad”  wrth sôn am alar!)

 

E-fwletin 22 Medi 2019

Encil ‘Y Cymod a’r Cread’

Roedd dyddiad ein hencil eleni yn arwyddocaol iawn i’r thema, a ninnau’n cyfarfod  drannoeth y brotest fawr fyd-eang.

Heriodd yr Athro Gareth Lloyd Jones ni i ymateb i’r dasg  sy’n ein hwynebu wrth ddarllen yr Hen Destament. Ai dewis y darlun o’r gormeswr, ‘pob peth dan ei draed’ neu’r darlun o’r ‘goruchwyliwr’ i ofalu a pharchu’r cread? Mae’r ddau ddehongliad gyda’u gwahaniaethau a’u hanghysondebau i’w cael yn yr HD, ond wrth ddewis eu hadnodau fel y gwna’r ‘Bible believing’, maen nhw’n cynnal breichiau rhai fel Trump, sydd, yn eu traha a’u balchder, yn ymwrthod â gwybodaeth wyddonol.

Bu’n ddarlith hynod o gynhwysfawr. Rhaid ei darllen – a dysgu, a bydd yn ymddangos yn fuan iawn yn Agora.

Y Cyfranwyr: Sioned Webb, Yr Athro Gareth Lloyd Jones, Dyfed Wyn Roberts, Anna Jane ac Ifor ap Glyn

Roedd arweiniad Dyfed Wyn Roberts (Cymorth Cristnogol) hefyd yn cynnig dewis i ni, wrth drafod ‘Cymod a Duw’. A ydym am i’r meddwl Groegaidd a’i bwyslais ar y byd drwg, materol, ein caethiwo i’r ‘cnawd’ nes i Dduw faddau i ni yng Nghrist a’n rhyddhau i’r nef? Dyna ddehongliad yr eglwys orllewinol tros y canrifoedd. Ond nid dyna’r safbwynt Beiblaidd. Mae’r cread yn dda, ac ynddo y down i adnabod Duw. Uchafbwynt y creu  – yn ôl un diwinydd – yw’r Saboth pan  ‘orffwysodd’ Duw i fendithio a mwynhau’r hyn a greodd. Yn y Saboth mae’r gyfrinach i’r cread. Dathlu wrth warchod y cread yw ein galwad – ac onid ‘Canys felly y carodd Duw’r cosmos’ yw’r adnod? Rhaid darllen a myfyrio ymhellach ar gyfoeth cyflwyniad Dyfed.

Alaw a cherdd a chân, y rhodd o gelfyddyd a’r rhodd o addoli sy’n ein gwneud yn warchodwyr y cread a’r cymod, yn ôl Sioned Webb. Mewn sesiwn arbennig iawn o wrando ar gerddoriaeth fel cyfrwng cawsom glywed cerddoriaeth oedd yn ein cydio â’r nef ac â’n gilydd; weithiau yn ein harwain i ddawns, weithiau i alar ond pob amser i obaith. Roedd y darn Ami Maamin gan y Rabi o wlad Pwyl a gyfansoddwyd ar y trên i’r siamberi nwy, yn datgan y gobaith tawel yn shalom Duw yng nghanol ei gread.

Fel bardd soniodd Ifor ap Glyn am eiriau ac iaith fel cyfryngau creu  – i ddatgelu a rhyfeddu, i herio ac i ddeffro, i gymod ac i garu. Mae ‘angen  tywyllwch i weld y sêr’ ac yn ei gerddi sonia am y cymod a welodd: y ffoadur o Syria yn gweithio  fel weldiwr yn ‘asio bywyd newydd / yn tynnu masgia a thorri bara’. Gwelodd henoed tlawd yn gwneud eu hymarferiadau  Tai-chi ar balmant stryd yn China er mwyn cael y golau o ffenest siop. Soniodd am ei dad a’i hoffter o emynau, er nad yn ‘gapelwr’, ond, ag yntau yn fregus, yr emynau am gariad oedd yn gorchfygu ofn.

Cyfoethogwyd yr encil gan arweiniad defosiynol a chynnes Anna Jane, o’r dyfyniad ar y dechrau ‘Pan fyddwn yn dechrau gweithredu mae gobaith ym mhob man’. (Greta Thunberg) i’r diwedd, pan gyfeiriodd at orchymyn Crist yn Efengyl Mathew ‘Ewch i’r holl fyd a chyhoeddwch yr Efengyl i’r holl greadigaeth’.

E-fwletin 15 Medi, 2019

MENYWOD ANWELEDIG

Mae’n hawdd gwatwar menywod Mwslimaidd sy’n gwisgo burca. Yng ngwledydd y gorllewin maent yn datgan eu ffydd yn eglur ac yn pwysleisio eu hanesmwythyd gyda’r pwysau ar fenywod i wisgo yn atyniadol (i ddynion). Un cwestiwn pwysig: a ydyw menywod yn DEWIS eu gwisg eu hunain heb ddylanwad y gymdeithas o’u cwmpas (boed yn burca neu ddillad ‘atyniadol’)?

Mae Cristnogaeth Gymraeg wedi defnyddio dulliau gwahanol i wneud menywod yn anweledig. Wrth edrych ar ambell rifyn o’r papurau enwadol buasai’n hawdd dod i’r casgliad mai hen ddynion a phobl ifanc yw mwyafrif helaeth o’r darllenwyr. Ond  y prif ddull a ddefnyddir i guddio menywod yw defnyddio iaith wrywaidd. Mae’n anodd deall anfodlonrwydd  y Cymry Cristnogol i ddefnyddio iaith gynhwysol a pharatoi deunydd ar gyfer addoliad mewn iaith gyfoes. Efallai ein bod wedi blino cymaint ar fynnu’r hawl i ddefnyddio’r Gymraeg fel bod unrhyw ymdrech arall yn un ymdrech yn ormod.

Siomwyd nifer pan gyhoeddwyd y BCN yn 1988 heb adlewyrchu’r defnydd cynyddol o iaith gynhwysol ym mhob maes.  Pwysleisiwyd ei fod yn gyfieithiad o ddeunydd patriarchaidd gwreiddiol ond erbyn yr Argraffiad Diwygiedig  yn 2004  yr oedd yr iaith wedi gwella yn ddirfawr. Ond mae’n yn anodd dod o hyd i gopi o’r cyfieithiad hwn mewn capeli!

Collwyd cyfle wrth baratoi Caneuon Ffydd. Ni cheisiwyd  sicrhau fod yr emynau mewn iaith gyfoes. Pwysleisiwyd “parchu’r ffurf wreiddiol” heb ystyried  mor erwin yw’r eirfa wrywaidd  i glust sydd wedi arfer defnyddio iaith gynhwysol ac mor anghysurus yw gweld rhesi o fenywod yn canu “brodyr yw gilydd fo dynion pob oes” (844). Nid yw yn hawdd gwella ambell emyn ond beth sydd o’i le efo “boed i gyfeillgarwch gyfannu’r byd mewn hedd” (830) neu newid brawd i chwaer yn ail bennill 871. Mae chwilio am emynau sy’n cyd-fynd â thema oedfa gyda geiriau sy’n cynnwys menywod yn hunllef. Mae’n haws addasu llyfrau o ddeunydd ar gyfer addoliad ond mae’n ddiflas gorfod newid eu cynnwys. Mae enghreifftiau da o iaith gynhwysol ynddynt ond maent, bron i gyd, yn gyfieithiadau .

Pan ddefnyddir iaith wrywaidd, diystyrir cyfraniad gwragedd.  Er enghraifft, yn y drafodaeth ar Ioan 20:10-18 yn Agora, Gwanwyn 2019 gwelir hwn:

“Pam gwragedd? Am mai gwragedd sy’n geni ac yn bwydo, ac….   yn gofalu am ac yn meithrin plant a thrwy hynny yn sicrhau atgynhyrchu’r hil…”

Ni ystyrir y gwragedd hyn fel pobl, heb sôn am ddisgyblion dewr a ffyddlon, dim ond fel arwyddion o ffrwythlondeb. Ni buasai neb yn chwilio am gyfiawnhad i bresenoldeb dynion mewn digwyddiad o bwys. Ond tystion yw’r menywod hyn; ffaith pwysig i’r rhai ohonom sy’n credu yn Iesu er gwaetha tueddiadau patriarchaidd y Beibl a (tan yn diweddar) yr Eglwys.  

Mae angen diwygio dulliau o fynegi ein ffydd. Un rhan o’r gwaith yw denyddio iaith gyfoes, gynhwysol, ond rhan gymharol hawdd yw hynny pe bai’r ewyllys yno i wneud. Oni ddylai golygyddion llyfrau a cylchgronau Cristnogol fabwysiadu polisi o fynnu bod deunydd sy’n cael ei gyhoeddi ynddynt yn cael ei ysgrifennu mewn iaith gynhwysol?

Os nad ydych wedi cofrestru ar gyfer yr encil (Sadwrn 21ain) yr ydym wedi ymestyn y dyddiad i 6.00 nos Lun Medi 16. Cysylltwch â catrin.evans@phonecoop.coop  (01248 68085)

E-fwletin 8 Medi, 2019

A yw stori yn wir?

Un o fendithion bywyd yw cael gair o feirniadaeth ddidwyll gan rywun caredig. Fe gefais un o’r profiadau hynny gan Capten Ifans a oedd wedi ymddeol i Angorfa yn Aberarad cyn symud i fyw yn ôl i olwg y môr yn Llandudoch. Yno un bore Sul ar y ffordd tu allan i’r capel, wedi i mi, yn fyfyriwr bregus fy hyder, geisio arwain oedfa, daeth ataf i holi am y teulu. Wedyn fe ddwedodd, “Diolch am yr oedfa, ond John, peidiwch byth â dweud ‘y stori am Iesu yn dweud rhyw eiriau’ neu’r ‘stori am Iesu yn  gwneud rhyw wyrth.’ Hanes yw’r pethau yna , nid storïau” A byth oddi ar y funud honno rwyf wedi ymdrechu i ddilyn ei gyngor. Fe ddaeth yr atgof yna yn ôl yn fyw i mi yn ddiweddar wrth ddarllen colofn am “newyddion ffug”.
 
Nid ffenomen newydd yw “post-truth”, y meddylfryd sy’n barod i wfftio ffeithiau, barn arbenigwyr a dadleuon rhesymegol, a rhoi ei ffydd mewn emosiwn torfol. Daeth i’r golwg mewn amrywiol weddau, yn etholiad Arlywydd America, yng nghynnydd yr adain dde eithafol dros Ewrop, yn yr ymgyrchu camarweiniol yn erbyn brechu rhag haint, ym mhoblogrwydd Nigel Farage ac etholiad Boris Johnson. Mewn awyrgylch fel hyn bydd sloganau yn teyrnasu. Er enghraifft, beth bynnag fo’r dadansoddwyr economaidd yn ei ddehongli fel dadleuon yn erbyn Brexit, mae’r slogan “project fear” yn ddigon i chwalu eu holl waith. Fe all y gorffwylledd hwn fygwth gwareiddiad, oherwydd y mae’n dibrisio gwirionedd ac yn gorseddu twyll.
 
Beth yw’r ateb? Os dywedwn fod yn rhaid inni ddod yn ôl i orseddu gwirionedd bydd cwestiwn yr archwleidydd Pilat yn ein herio:  “Beth yw gwirionedd?”  Mae ffeithiau yn medru bod yn amwys ac amlochrog. A dyma ni yn ôl gyda honiad Capten Ifans. Beth yw sail y sicrwydd fod geiriau’r Iesu yn yr Efengylau yn wirionedd? Pam yr ydwyf fi, fel Capten Ifans, mor barod i gredu’n ddibetrus i’r Iesu garu tlodion a chleifion Galilea a Judea? Yr ateb gennyf i yw hyn: nid ffaith i’w derbyn yw gwirionedd, ond rhywbeth i’w wneud. A’r maen prawf fod geiriau’r Iesu yn wirionedd yw eu bod yn hollol gyson â’i weithredoedd. Fel y dwedodd Iesu wrth Pilat yn yr un cyfweliad: “Y mae pawb sy’n perthyn i’r gwirionedd yn gwrando ar fy llais i.” Y mae perthyn i’r gwirionedd yn gyfystyr â gwneud y gwir. A phan fydd gweithredoedd ac ymddygiad gwleidyddion yn dangos unplygrwydd a gonestrwydd yna bydd hawl ganddynt ddisgwyl i ni’r werin ddilyn eu harweiniad.
 
Ond a oes gwir mewn stori?
 
Cwestiwn mam yn aml i ni’n tri, pan welai hi ni’n darllen rhyw lyfr, oedd “A yw e’n wir?” Iddi hi, gwastraff amser oedd darllen nofelau. Roedd gwahaniaeth mawr rhwng stori a hanes. Nid yw’n syndod felly i mi deimlo rhyw annifyrrwch flynyddoedd yn ôl o glywed darlledwyr newyddion yn galw eitem o newyddion yn stori, yn union fel y bydd gohebwyr Saesneg yn defnyddio’r gair “story”. Byddai Capten Ifans wedi eu condemnio! Ond yn y mater hwn buaswn wedi dechrau dadlau gydag ef. Onid oes llu o storïau yn y Beibl wedi agor y drws i wirionedd anhraethol fwy na’r stori ei hun?

E-fwletin 1 Medi, 2019

Diwedd haf …

I rai ohonom, y caead mwyaf amlwg ar yr haf yw’r daith flynyddol i ŵyl Greenbelt dros benwythnos gŵyl y banc.   Daeth  hon yn ddefod flynyddol ers bron i hanner canrif i nifer, ac mae’r profiad yn cyfoethogi bywyd rhai yn fwy heddiw nag y gwnaeth erioed.    Mae’n ddathliad o greadigrwydd, ysbrydolrwydd a gweithredu ac yn flynyddol yn cynnig her a llawenydd.   Mae yno theatr, sinema, pabell goginio, orielau celf, llwyfannau gwerin, llwyfan roc, tafarn, pebyll seminarau, pebyll defosiwn, bwytai a gweithdai a llawer mwy.  Gosodir y cyfan yng ngerddi mawreddog Boughton House, ger Kettering.   Mae ysbrydoliaeth yr ŵyl yn dod o’r un stabal â Christnogaeth21 – sef diwinyddion, gwyddonwyr, artistiaid, sylwebyddion cymdeithasol, athronwyr a chomediwyr yn gweithio trwy’r heriau o fod yn ddilynwyr i Iesu Grist yn ein canrif a’n cyd-destun ni.  
  
Eleni fe dreuliais dipyn o amser ar stondin na fu’n rhan o’m profiad blaenorol.  Yn yr ‘Exchange’ roedd casgliad o fusnesau ac unigolion o gefndir y sefydliadau cydweithredol (y co-ops), CMS a Traidcraft.   Yno bues yn gwrando ar unigolion sy’n rhan o rwydwaith RESONANCE sydd yn gweithio o fewn byd busnes  i greu llewyrch cymdeithasol i gyd-fynd â’r galw am elw.  Yno cefais y fraint o glywed cylch o bobl busnes yn dadansoddi’r argyfwng di-gartrefedd ac yn trafod atebion creadigol a synhwyrol.    Trafodwyd datblygu cronfa sylweddol iawn i alluogi pobl i ddod at ei gilydd i brynu miloedd o dai fel buddsoddiadau personol a chymunedol.  Byddai modd wedyn gosod y tai hynny ar rent am bris fforddiadwy i deuluoedd anghenus, gan guro greddf y farchnad i brisio’r tlodion allan o’r farchnad dai.  Byddai’r rhenti hyn o hyd yn cynnig ad-daliad i’r buddsoddwyr fyddai’n ddiogel ac yn cystadlu’n dda gyda’r cyfraddau a gynigir y dyddiau hyn trwy ISAs a chynilon eraill.   Ar yr un pryd, trafodwyd y posibilrwydd y byddai mudiadau  a cholegau yn gallu cyd-ddatblygu prentisiaethau i bobl ifanc difreintiedig gael y cyfle i fagu sgiliau perthnasol i weithio yn y fasnach dai.    Cyd-destun dinesig a gwledig Seisnig oedd cymhelliad y drafodaeth, ond roedd yr opsiynau oedd yn cael eu trafod yn agor drysau i ffyrdd i ni fel siaradwyr Cymraeg geisio datrys yr argyfwng oesol sydd gyda ni yn y bröydd Cymraeg eu hiaith gyda thai haf.  Byddai’n dda cynnal symposiwm rhyw ddydd ar faterion economaidd a gwaith eglwysig. 

Un o ryfeddodau Greenbelt i mi yw’r ffaith nad wy’n rhy hen i’r ŵyl.  Yn fy ugeiniau, roedd yn ŵyl i’r ifanc.  Erbyn hyn mae’n ŵyl i bob oed.   Roedd yno gannoedd o unigolion yn eu 70au a thu hwnt eleni eto.  Mae’n ŵyl sydd wedi datblygu ei gwaith i gwrdd â’i demograffeg –  ceir gweithgareddau i bob oed –  y deallus, y doniol a’r dwys.  Dyma’r tebycaf y cewch i eisteddfod wedi ei dylunio i bobl o anian C21.  
 
Dymuniadau gorau i holl ddarllenwyr y bwletin wrth i ni baratoi am hydref a gaeaf arall.   Byddai’n dda gwybod o ble cawsoch chi ysbrydoliaeth yn ystod haf 2019 ar gyfer eich taith chi a’n taith ni fel cymuned.   Mae croeso i chi ymateb ar y wefan neu ar Facebook.
https://resonance.ltd.uk/    https://www.greenbelt.org.uk/

E-fwletin 28 Gorffennaf 2019

Capeli’n Cau

Cafwyd adroddiad yn y newyddion yn ddiweddar am ganfyddiadau arolwg a wnaed i agweddau cymdeithasol pobl yng ngwledydd Prydain. Yn ôl yr arolwg roedd dros hanner y boblogaeth yn dweud nad ydy nhw’n arddel unrhyw grefydd.

Mae’r lleihad yma wedi cyd-fynd â’r trai ymhlith y rhai sy’n perthyn neu’n mynychu ein capeli a’n heglwysi, gan arwain at gau cannoedd ohonynt.

Mewn cyfweliad yn trafod yr arolwg ar Radio Cymru roedd gan Cynog Dafis sylwadau diddorol iawn ar y mater. Yn eu plith honnai fod mesur helaeth o’r bai am y trai crefyddol ar y ffordd y mae’r Ffydd Gristnogol yn cael ei chyflwyno. “Caiff crefydd” meddai, “ei gweld fel hen beth ceidwadol, yn haearnaidd eu syniadau, ac sy’n barod iawn i feirniadu pobl â’u hymddygiad yn wahanol i ymddygiad traddodiadol”

Gobeithio y daw cyfle cyn hir i Cynog ymhelaethu ar ei sylwadau ar y pwnc amserol hwn ar wefan Cristnogaeth 21. Yn y cyfamser dyma fyfyrdod wedi cau capel.

 

Y Tŷ Cwrdd

Mae drysau’r Tabernacl wedi’u bolltio,
Y dŵr a’r trydan wedi’u troi i ffwrdd,
Aroglau pȋn y corau’n dal i’w glywed,
Ond neb yn t’wllu’r fan i gynnal cwrdd.

Bu’r storm yn bylchu’r to trwy gipio’r llechi,
Mae’r muriau llaith yn rhedeg gan chwys oer,
Llythrennau cysegredig wedi crawnu
Ac yn glynu wrth y morter fel hen boer.

Mae’i hyd a’i led a’i uchder wedi’u mesur
Daw rhywrai i fwrw golwg a’u boddhau,
Ond er troi’r lle yn dŷ, yn siop neu’n dafarn
Bydd rhywbeth o’r hyn oedd eto’n parhau.

Ond mae mam sydd heno’n dal i ddweud ei phader,
A rhywrai’n cynnau cannwyll ar y stryd;
Mae dau yn caru’n dyner ar y cyrion
A’u hiraeth am gael bod yn wyn eu byd,
Oes mae hiraeth am gael bod yn wyn eu byd.

*                  *                  *                  *

Dywed Leonard Cohen yn ei gân ‘Anthem’:

“There is a crack in everything,
That’s how the light gets in.”

Mae pobl yn dal i chwilio ac yn ‘hiraethu am gael bod yn wyn eu byd’ yn y dyddiau ol-Gristnogol (os nad ol-gapeli) hyn. A thra bo’r eglwys yn mynnu dal gafael ym muchod sanctaidd y gorffennol fe aiff pobl i chwilio a dod o hyd i’r goleuni mewn mannau eraill. Efallai taw yn fanna mae’n gobaith ni!

“O! Eglwys, eglwys! Ti sy’n lladd y proffwydi ac yn llabyddio’r rhai a anfonwyd atat, mor aml y byddem wedi gadael i ti ein casglu ynghyd gyda’th blant, fel y mae giâr yn casglu ei chywion dan ei hadenydd, ond fynnet ti ddim.”

(gw: www.nakedpastor.com/catoons)

Dyma’r e-fwletin ola tan fis Medi. Mwynhewch weddill yr haf, a chofiwch am encil Cristnogaeth 21yng nghapel Berea Newydd, Bangor, ddydd Sadwrn, Medi 21ain am 10:00 dan y teitl Y Cread a’r Cymod  yng nghwmni Gareth Lloyd Jones, Dyfed Wyn Roberts, Sioned Webb ac Ifor ap Glyn. Cost :  £20.00 (yn cynnwys cinio). Rhaid cofrestru erbyn Medi 14eg drwy anfon nodyn at: catrin.evans@phonecoop.coop neu ffonio 01248 680858.

 

E-fwletin 21 Gorffennaf, 2019

 Achub y Ddaear: Cael Gwared ar Ryfel

Dyma oedd teitl cynhadledd undydd y Movement for the Abolition of War ddiwedd Mehefin eleni.  Y bytholwyrdd Bruce Kent a’i wraig Valerie Flessati sy’n bennaf gyfrifol am sefydlu’r mudiad, a thair wythnos yn ôl roedd llond y Mander Hall yn Llundain wedi ymgasglu i glywed siaradwyr yn ystyried sut y mae rhyfel yn niweidio’r amgylchedd. Mae cip ar deitlau’r anerchiadau’n rhoi awgrym o ystod y trafod. ‘No climate justice, no peace’ meddai Molly Scott Cato, Aelod Senedd Ewrop ar ran plaid y Gwyrddion. ‘The carbon boot-print of the military’ meddai Stuart Parkinson wedyn, o fudiad Scientists for Global Responsibility.

Gan ein hannog i beidio â defnyddio termau diniwed fel ‘newid hinsawdd’ ond yn hytrach ‘difodiant hinsawdd’, a ‘gwyniasu byd-eang’ yn lle ‘cynhesu byd-eang’, cyflwynodd Stuart Parkinson ystadegau syfrdanol. Nid mesur milltiroedd-y-galwyn a wna cerbydau’r lluoedd arfog ond mesur galwyni-y-filltir, ac mae’r gwenwyn sy’n cael ei yrru mas o’u peiriannau’n cyrraedd 5% o’r cyfanswm blynyddol – a hynny dim ond wrth ymarfer.

Ac on’d yw hi’n ddiddorol sut y mae cwestiynau tu hwnt i barchu ‘rhwymau teulu dyn’ yn aml yn gallu denu cefnogaeth o bwys? Cofiwn mai parch at y meini hynafol uwchlaw parch at ffordd o fyw’r bobl leol, mae’n debyg, oedd yr hyn a lwyddodd i berswadio’r awdurdodau rhag dwyn tiroedd y Preseli oddi ar bobl y Preseli ’nôl ar ddiwedd 40au’r ganrif ddiwethaf.

Y gwir amdani yw bod rhyfela’n amharchu popeth a bod niweidio un agwedd ar fywyd yn arwain mewn cylch dieflig at niweidio’r llall. Wrth i ni niweidio’r amgylchfyd, mae mwy o wasgu ar ein hadnoddau, mwy o gystadleuaeth amdanyn nhw, mwy o annhegwch, mwy o dlodi, mwy a newyn, mwy o afiechyd  … a mwy o ryfel.

Pennawd rhifyn cyfredol Peace News yw ‘Time to strike! Climate Justice Now!’ a rywsut mae’n rhaid ei bod hi’n fwy na chyd-ddigwyddiad bod galwad wedi dod i gynnal ‘Streic Hinsawdd Fyd-eang’ ar Fedi 20 union ddiwrnod cyn dydd rhyngwladol ‘Heddwch Byd’, Medi 21.

Ond yn ôl i’r Mander Hall lle agorwyd y gynhadledd gyda darlith yr Athro Emeritws Peter van den Dungen, o Brifysgol Bradford. Teitl ei gyfraniad ef oedd  ‘Abolishing war  – hopeful lessons from history’. Y gair ‘hope’ hwnnw sy’n allweddol. Mae mor, mor hawdd anobeithio, ond dydy hynny’n werth dim.

Gobaith yw’r hyn arweiniodd at sefydlu mudiad y gwyddonwyr y cyfeiriwyd ato uchod, gyda nifer, fel Stuart Parkinson, wedi dechrau eu gyrfa yn y diwydiant lladd, yn newid cyfeiriad ac yn chwilio am ffyrdd amgen o ddefnyddio eu doniau a’u dysg wyddonol.  Gobaith oedd y tu ôl i safiad Awel Irene, Brian a Jan Jones, a Marie Walsh o Gymru a ddedfrydwyd yn ddiweddar yn dilyn eu protest yn erbyn Sefydliad Arfau Niwclear Burghfield. Gobaith sydd y tu ôl i’r alwad yng Nghymru i sefydlu Asiantaeth Arallgyfeirio Arfau ac Academi Heddwch.

Bydd y dyhead i ‘Achub y Ddaear a Chael Gwared ar Ryfel’ yn gofyn am ddal at ein gobaith a chreu cynllun radical. Ac mae’r cyswllt rhwng y radical a’r gobeithiol yn un tynn, fel y dangosodd Raymond Williams. Yn ôl y Cymro disglair o Fynwy, mae’r gwir radical yn mynd ati i wneud gobaith yn bosibilrwydd, nid anobaith yn sicrwydd.

Mae darllenwyr y bwletin hwn yn gwybod am rai o’r blaen a fu’n byw yn ôl yr esiampl honno.

E-fwletin 14 Gorffennaf 2019

A ninnau ar drothwy ein Prifwyl Genedlaethol cawsom wybod ychydig o wythnosau yn ôl na fyddai’r Oedfa flynyddol yn cael ei chynnal ar faes yr Eisteddfod eleni.  Yn lle hynny, bydd y gwasanaeth yn cael ei gynnal yng nghapel Seion, Llanrwst.  Dyna, mae’n debyg, oedd y bwriad gwreiddiol, ac fel mae’n digwydd dyna hefyd oedd dymuniad y Pwyllgor Lleol, ond yn dilyn trafodaethau penderfynwyd y byddai’r Oedfa yn cael ei chynnal ar y Maes gyda chyfle i arbrofi. Erbyn hyn cyhoeddwyd y bydd yr Oedfa yn symud yn ôl i gapel Seion am fod yr Eisteddfod wedi gwrthod dilyn y patrwm a sefydlwyd dros sawl blwyddyn o ganiatáu i’r rhai a oedd am fynychu’r oedfa i gael mynediad i’r Maes yn ddi-dl, a hynny’n unol â’r egwyddor na ddylid talu i fynychu oedfa.

Ers blynyddoedd bu’r Oedfa yn rhan annatod o weithgareddau’r Pafiliwn a thraddodwyd mwy nag un bregeth gofiadwy o’r llwyfan. Yn ogystal, bu’n fynegiant o bwysigrwydd y gymuned Gristnogol Gymraeg ym mro’r Eisteddfod ond eleni cafodd ei gwthio allan o ganolbwynt gweithgaredd ein Gŵyl Genedlaethol.  Hynny yw, nid oes yna le i Oedfa yn y Pafiliwn, nac ychwaith ar faes ein Prifwyl.

Teg felly yw gofyn y cwestiwn, a oes yna ddyfodol i’r Oedfa fel rhan annatod o’r Eisteddfod Genedlaethol a beth oedd y gwir reswm dros iddi orfod symund i’r dref eleni?  Ai gwrthod caniatáu mynediad yn rhad ac am ddim oedd yr unig reswm? Ai am ei bod hi’n anodd llenwi’r pafiliwn ar gyfer yr Oedfa? Ai am fod yna leihad yn niferoedd y rhai sy’n perthyn i’r Eglwysi Cristnogol yn gyffredinol? Ai pwysau o du y dyneiddwyr sydd mor uchel eu cloch yn y Gymru gyfoes sy’n gyfrifol?

Mae’n sefyllfa drist a chwithig. Ac mae yna ddiffyg tryloywder.   

Onid oes angen trafodaeth onest ac agored er mwyn cael gwybod a deall beth yn union yw safbwynt yr Eisteddfod Genedlaethol yn ganolog tuag at gynnal Oedfa? Tra bo mewnbwn a barn Pwyllgor Lleol yn allweddol, onid oes angen clywed gan yr Eisteddfod ei hun a yw oedfa o addoliad Cristnogol yn rhan bwysig o’i harlwy ai peidio?