Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 9 Rhagfyr, 2018

EMANIWEL 24/7

Sefyll tu allan i un o siopau prysura’r ddinas oeddwn i gan siarad efo pâr canol oed. “Sut mae’r plant”? gofynnais, a chlywed fod y tri ohonyn nhw yn dal yn y siop gerllaw ac yn edrych mewn rhyfeddod ar yr holl addurniadau Nadoligaidd oedd yno. Ar y gair, rhuthrodd dau o’r tri allan a dyma’r ieuengaf yn gafael yn fy llaw gan feddwl ei fod yn gafael yn llaw ei dad.

Syndod oedd y teimlad gefais i; syndod at yr ymddiriedaeth oedd yng nghynhesrwydd y llaw fach. Ond buan y trodd y syndod yn siom wrth i’r bychan synhwyro nad llaw ei dad oedd hon a bu’n rhaid gollwng gafael. Mae ffydd ac ymddiriedaeth o’r fath yn cyffwrdd rhywun, yn llythrennol felly, dan yr amodau cywir.

 Ond fe all amgylchiadau droi’n beryglus pan fydd ymddiriedaeth wedi ei blannu yn y dwylo anghywir.

Beth sy’n digwydd pan fo arfau yn meddiant y dwylo anghywir; pan fo pŵer yn y dwylo anghywir a phan fo cyfrinachau yn disgyn i’r dwylo anghywir? Arwain at argyfwng mae hynny.      

Mae hwn yn dymor i ddatgelu beth hoffem ni ei gael yn anrheg Nadolig. Does dim hosan allai gynnwys dyheadau rhai – tangnefedd ar y ddaear, cymod rhwng dyn a dyn, heddwch rhwng gwledydd a fu’n elynion anghymodlon, dealltwriaeth rhwng cenhedloedd; rhyddid i’r unigolyn, cyfiawnder i bawb beth bynnag fo’u cred a’u rhyw; parch at gyd-ddyn beth bynnag fo ei [h]amgylchiadau. Ond yn y dwylo anghywir … â’n gwaredo.

“Cadw fi, O Dduw, canys ynot yr ymddiriedaf.” [Salm 16:1] Pa mor angerddol neu pa mor danbaid a brwdfrydig yw’n hymwybyddiaeth o bresenoldeb Emaniwel, “y Duw sydd gyda ni” sy’n fater o ddibyniaeth ar pa mor dda yr yde ni’n ei adnabod a pha mor ddwfn yw’n gwerthfawrogiad o’r hyn y mae’n ei wneud trosom ni. Dyma’r Duw y mae ei ddyfodiad yn dod yn nes ac yn nes.

Tyde ni, oedolion, ddim mor barod i afael y llaw y Tad. A fedr neb wneud hynny ar ein rhan:

“Yn nheyrnas diniweidrwydd –
Gwae hwnnw, wrth y pyrth;   
Rhy hen i brofi’r syndod,    
Rhy gall i weld y wyrth !” 
  (Rhydwen Williams ‘Yn Nheyrnas Diniweidrwydd’)    

Dyma gyfle, eto fyth, i ystyried yr hyn a dioddefodd Iesu er mwyn i ni adnabod yn well yr Emaniwel sy’n dyfod: wedi gadael perffeithrwydd ac ardderchowgrwydd y nefoedd yn ei holl ogoniant fe’i genir i dlodi; i fyw fel ffoadur ac i fyw dan reolaeth byddin estron. Fe wyddai beth oedd newyn, galar, caledi a themtasiwn. Bu’n ddigartref ac heb sicrwydd incwm. Fe’i bradychwyd gan un o’i ffrindiau. Fe’i gwadwyd gan ffrind arall. Cafodd ei boenydio, ei ddilorni a’i ddifrïo.

Fydd hynny dim yn amlwg yn y ddrama flynyddol yn y festri lle mae’r bugeiliaid a’r angylion “yn dod i gadw oed.” A pham y dylai fod? Wedi’r cyfan nid y plant â’i bradychodd.

Yr Emaniwel 25/12 sydd yn y crud. Yr Emaniwel 24/7 yw’r un y dylem ni fod yn paratoi ar ei gyfer.

E-fwletin 2 Rhagfyr 2018

Sul yr Adfent

Mae hi’n Sul yr Adfent. Tybed sawl un o ddarllenwyr y Bwletin fydd mewn capel neu eglwys sy’n defnyddio Efengyl swyddogol y Sul hwn – Luc 21.25-36, lle mae Iesu yn sôn am ddiwedd y byd. Fe fu eglwysi rhyddfrydol yn awyddus iawn i ddarganfod rhesymau dros wyro oddi ar y darlleniadur yn y tymor hwn er mwyn osgoi’r ysgrythurau hyn.

Fy marn i yw bod hynny yn gamgymeriad. Mae Naomi Klein, yn ei llyfr dylanwadol The Shock Doctrine yn dangos sut y mae grymoedd yn ein byd sy’n awyddus i weld y math o drychinebau y mae Iesu yn sôn amdanynt yn digwydd er mwyn manteisio arnynt. Enghraifft drawiadol yw sut y defnyddiwyd Corwynt Katrina a’i ddinistr i breifateiddio addysg yn New Orleans yn sgîl y drychineb. Yn dilyn bomiau Paris yn 2015, fe gyhoeddodd Francois Hollande stad o argyfwng a barodd am bron dwy flynedd, gan rwystro pob gwrthdystiad gwleidyddol yn y brifddinas (p’un ai oedd a wnelo nhw unrhyw beth o gwbl â bomwyr Paris ai peidio).

Os nad oes digwyddiadau naturiol neu bobl ddieflig yn creu’r sioc, yna fe fydd y grymoedd hyn yn mynd ati i greu eu sioc eu hunain. Hyd y gwela’ i, dyna’r esboniad dros frwdfrydedd rhai ar asgell dde y Blaid Geidwadol i ni ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn ddigytundeb. Fe glywsom sôn yn barod am stad o argyfwng gyda milwyr ar y strydoedd i helpu gyda chyflenwi bwyd a meddyginiaethau. Cam bychan fyddai gofyn i’r milwyr hyn rwystro unrhyw wrthdystio gwleidyddol ar yr un pryd.

Mae sicrhau fod gwleidyddiaeth ddemocrataidd i’w gweld yn methu yn dacteg gyffredin ymhlith yr asgell dde. Pan fethodd Gweriniaeth Weimar yn Almaen y 1930au ag ateb problemau’r bobl, fe fanteisiodd y Natsïaid. Yna fe ddaeth tân y Reichstag â’r esgus berffaith i gwblhau’r dasg drwy garcharu holl aelodau’r Blaid Gomiwnyddol gref, codi ofn ar bob gwrthblaid arall, a chreu gwlad unbenaethol. Gwnaeth Llywodraeth Sbaen yr un peth â llywodraeth Catalunya ar ôl creu anhrefn o gwmpas y refferendwm annibyniaeth yn 2017. Mae yna arwyddion clir fod anhrefn llywodraeth Donald Trump yn gwbl fwriadol. Nid trwy ddamwain y mae’n newid ei feddwl mor fympwyol, ond gan wybod fod ymddygiad oriog o’r fath yn helpu tanseilio’r union ddemocratiaeth y mae e’n awyddus i’w mygu.

At ei gilydd, fe fu traddodiad cymodlon gwleidyddiaeth Brydeinig yn ddigon i wrthsefyll y tueddiadau hyn. Methiant fu ymgais Oswald Moseley i greu anhrefn yn y 1930au; pan geisiodd llywodraeth ddatganoledig Gogledd Iwerddon ymateb mewn ffordd debyg i brotestiadau hawliau sifil heddychlon ym 1972 fe wnaeth Edward Heath ddileu’r llywodraeth honno. Nid yw’r DUP wedi anghofio’r profiad hwnnw, ac maent yn benderfynol o lwyddo creu anhrefn y tro hwn, mae’n ymddangos.

Felly, gwrandewch yn ofalus ar eiriau Iesu heddiw – neu darllenwch nhw drosoch eich hunain. Gwyliwch eich hunain … neu bydd y diwrnod hwnnw yn eich dal chi’n annisgwyl. Cadwch eich llygaid yn agored! Efallai na fydd Brexit yn ddiwedd y byd – ond mae yna bobl ddieflig fydd yn gobeithio fel arall.

Y Bydysawd, Pantycelyn a’r Iesu

Galileo, bedair canrif yn ôl, a ddeallodd gyntaf mai myrdd o sêr oedd y Llwybr Llaethog. A bu rhaid i ddynoliaeth wynebu’r ffaith mai rhan fechan o fydysawd enfawr oedd ein Daear a’n Haul ni.
 
Erbyn hyn mae gan wyddonwyr amcan go lew o faint, ffurf a chyfansoddiad y Llwybr Llaethog: ei diamedr ymhell dros 100 biliwn o oleuni-flynyddoedd (mae goleuni’n teithio 300,000 cilomedr yr eiliad) ac yn cynnwys 100-400 biliwn o sêr a nifer tebyg o blanedau. Mae’n Haul a’n Daear ni i’w cael mewn cornelyn bach ar ymyl mewnol un o freichiau’r sbeiral o gyrff nefol sy’n cyfansoddi’r Llwybr Llaethog.  
 
Tan i Edwin Hubble ddefnyddio’i delesgop newydd ddechrau’r 1920au roedd gwyddonwyr yn cymryd mai’r Llwybr Llaethog oedd y Bydysawd. Nid felly. Erbyn hyn fe wyddys mai un alaeth o blith dau driliwn o alaethau yn y Bydysawd Arsylwadwy yw’n Llwybr Llaethog ni. Mae’n aelod o ‘Grŵp Lleol’, clwstwr o 50 o alaethau, sy’ yn ei dro yn rhan o Archglwstwr (rhoed yr enw ‘Laniakea’ arni) sy’n cynnwys 100,000 o alaethau.
 
A dyw’r Bydysawd Arsylwadwy wrth gwrs yn ddim ond rhan (sfferaidd ei siâp medden nhw) o’r Bydysawd cyfan. Mae hwnnw’n ymhelaethu mor gyflym fel nad oes amser i’r Goleuni o’i bellafoedd eithaf fyth ein cyrraedd ni, i ni allu arsylwi ar y pellafoedd hynny.
 
Mae’r cyfan i gyd yn annirnad wrth gwrs – yn anamgyffredadwy ac yn anfynegadwy heblaw mewn termau mathemategol. Gallai myfyrio arno ein llethu a’n drysu’n llwyr. Neu fe allai ysgogi yr ymdeimlad yna o ddirgelwch, mawr-ryfeddod a gostyngeiddrwydd sy’n greiddiol i’r profiad crefyddol.
 
Gwyddai Pantycelyn rywfaint am fydysawd Galileo, a rhyfeddu at ei ‘[f]aint anorffen a'[i d]roeon anfesurol’. Rhaid bod y sêr yng nghefn ei feddwl wrth sôn am ‘luoedd maith y nef’. I Bantycelyn, wrth gwrs, roedd y Bydysawd yma’n gyforiog o ystyr ymhell y tu hwn i’r deddfau ffisegol sy’n rheoli’i rawd. Duw a’i creodd a’i hydreiddio â phwrpas:
Mae’th ddawn a’th ras a’th gariad drud
Yn llanw’r nef, yn llanw’r byd
 
Does dim modd i fi danysgrifio i’r syniad bod yna Ddeallusrwydd Dwyfol cariadus, consyrnol am Ddyn, y tu ôl i’r Byd Naturiol. Ddydd a ddaw er enghraifft, fe lyncith yr Haul ein planed fach ni a difa pob copa walltog sydd arni. Lle fel’na yw’r Bydysawd.
 
Ac eto, yn y cornelyn yma ohono o leiaf, mae yna Gariad. Mae hynny’n anwadadwy. A’n darlun arbennig ni Gristnogion o’r Cariad hwnnw yw Iesu, y Gair a wnaethpwyd yn gnawd ac a drigodd yn ein plith ni. Dichon mai’n creadigaeth chwedlonol-fytholegol ni yw-e, ond pa wahaniaeth yw hynny? Ei ystyr a’i esiampl sy’n bwysig. Ac nid byrhoedledd ein rhywogaeth ni, na’n bychander gronynnol ni yn anferthrwydd annirnad y Bydysawd, sy’n cyfrif yn y pen draw, ond ansawdd y bywyd y mae modd i ni, ar adegau o leiaf, ymgyrraedd ato.

E-fwletin 18 Tachwedd 2018

Plant Mewn Angen

Yn ystod yr wythnos ddiwetha clywsom am bobl yn gwneud cant a mil o weithgareddau i godi arian at Apêl Plant Mewn Angen. Clywsom hefyd am sut y gwnaeth yr apêl hon yn 2017 wahaniaeth i fywydau plant a’u teuluoedd ar hyd a lled gwledydd Prydain. A dydd Gwener diwethaf, ar ddiwrnod Plant Mewn Angen eleni gwelwyd haelioni anghyffredin pobl yn y gwledydd hyn unwaith yn rhagor i’r Apêl yma.

Yn dilyn astudiaeth diweddar gan Philip Alston, sy’n llefarydd ar ran y Cenhedloedd Unedig ar dlodi eithafol a hawliau dynol, canfu fod lefelau tlodi plant yng ngwledydd Prydain nid yn unig yn gywilyddus o uchel ond hefyd yn drychineb economaidd a chymdeithasol. Dywedodd bod mesurau llymder y llywodraeth a’r newidiadau ym mesurau Credyd Cynhwysol wedi cyfrannu’n helaeth at blant sydd mewn angen.

A ddoe roedd yna brotest yn Llundain wedi ei threfnu gan grŵp o’r enw “Extinction Rebellion”. Byrdwn y brotest oedd methiant gwleidyddion i fynd i’r afael â bygythiad newid hinsawdd. Yn wyneb hynny roedd nifer o blith y miloedd ar strydoedd Llundain ddoe wedi datgan eu parodrwydd i dorri’r gyfraith er mwyn dwyn perswâd ar wleidyddion ac eraill i weithredu.

Mewn datganiad yn ddiweddar gan bron i gant o academyddion blaenllaw sy’n gefnogol i achos y protestwyr ddoe, gan gynnwys y cyn-Archesgob Rowan Williams,  dywedwyd “Yn wyneb esgeulustod dybryd y llywodraeth a’u diffyg gweithredu ar fater yr hinsawdd, y mae gennym nid yn unig yr hawl ond hefyd y cyfrifoldeb moesol i wrthryfela er mwyn amddiffyn bywyd yn ei hanfod”. Aeth y datganiad ymlaen i ddweud y byddai plant sy’n fyw heddiw yng ngwledydd Prydain fel mannau eraill yn y byd, yn wynebau canlyniadau enbydus, o lifogydd i danau gwyllt, o dywydd eithafol i fethiant cnydau, a fyddai’n arwain yn anochel at chwalfa cymdeithas.

Tra bod arweinwyr gwledydd fel America, Rwsia, China, Canada, Awstralaia, y DU ac eraill fel petaent yn ddihid i ganlyniadau peryglus eu polisiau amgylcheddol, rhybudd gwyddonwyr sy’n cadw golwg fanwl ar y newid yn yr hinsawdd inni’n ddiweddar yw bod gennym fel dynoliaeth ddeuddeng mlynedd ar ôl i atal trychineb ecolegol byd-eang.

Ydyn, y mae plant mewn angen yn wir.

E-fwletin 11 Tachwedd 2018

Sul y Cadoediad

Oni fysan braf tysa pob rhyfel dros y byd yn profi cadoediad heddiw – ac yfory – ac ymlaen …?

Nos Fercher diwethaf buom yn ymgynnull tu allan i gatiau Awyrlu’r Fali, tua 70 ohonom. Roeddem ar ddeall fod 30 peilot o Sawdi Arabia wedi bod yn derbyn hyfforddiant yn yr Ysgol Hedfan Gyflym ac Isel, yn dysgu eu crefft cyn ei defnyddio yn erbyn pobl yr Yemen.

10 munud cyn cychwyn yr Wylnos daeth neges gan  Ahmad Algohbary, newyddiadurwr annibynnol o’r Sana’a yn Yemen sydd hefyd yn rhedeg hwn:  https://yemenhopeandrelief.org/

“Mae fy ngwlad wedi bod dan fomio a gwarchae gan glymblaid yr Unol Daleithiau, y D.U. a  Sawdi Arabia am y 3 blynedd ddiwethaf. Mae pobl yn marw o newyn – yn newynu i farwolaeth. Diolch am sefyll gyda ni. Mae’n wirioneddol yn golygu llawer i ni. Bydd eich cefnogaeth yn dod a’r rhyfel gwaedlyd hwn i ben. Diolch yn fawr iawn.”

Wrth weld y lluniau ac adroddiadau o’r Yemen, rhaid gofyn pam mae gwledydd sy’n honni bod yn Gristnogol, gydag egwyddorion gwâr, yn cefnogi rhyfela yn y Dwyrain Canol. Pam rydym fel sefydliadau crefyddol dal yn buddsoddi mewn diwydiant sy’n gwerthu’r modd i ladd ein cyd-ddyn?

Mae’n amser troi’r drol! Teitl llyfr sydd wedi fy nylanwadu ers blynyddoedd yw ‘The Upside Down Kingdom’  gan Donald B Kraybill. Mae’r awdur yn disgrifio’r Balestina yng nghyfnod Iesu fel un llawn gormes, tlodi a gwrthryfel. Roedd sefydliadau crefyddol a gwleidyddol amrywiol yr oes yn defnyddio eu grym i gryfhau eu lle yn y gymdeithas ar draul y bobl gyffredin a’r tramorwyr.

Roedd neges Iesu yn her i’r drefn. Roedd y Deyrnas am droi bob dim ei ben i lawr. Tybed os yw ein ffyrdd parchus tawedog go iawn yn amddiffyn y statws quo? A fydd codi ein lleisiau yn achlysurol mewn ffyrdd derbyniol yn ddigon i ddatgan y Deyrnas? Pryd fyddwn yn fodlon dilyn Iesu a herio’r sefydliadau sy’n cynnal ein cymdeithas gyfforddus ar draul y tlawd yng ngwledydd Prydain, yn Yemen ac mewn cymaint o wledydd eraill?

Croesawaf bob cyfle i edrych eto ar yr efengylau am arweiniad sy’n arwain at greu’r Deyrnas sydd y ffordd iawn i fyny. Efallai bydd rhaid torri’r cyfreithiau sy’n cynnal y fasnach arfau; efallai bydd rhaid inni beidio hedfan ar ein gwyliau yn flynyddol er mwyn osgoi’r dioddef mai newid hinsawdd yn creu; ac yn sicr bydd rhaid inni weithredu ar y cyd gyda’r rhai sy’n rhannu’r weledigaeth o bob llwybr a chefndir sy’n cyfateb i’r Samariad yn oes yr Iesu.

E-fwletin 4 Tachwedd 2018

Asia Bibi

Yn 2010 cafodd gwraig o’r enw Asia Bibi o Bacistan ei dedfrydu i’r gosb eithaf am gablu yn erbyn y grefydd Islam. Roedd hi wedi bod wrth ei gwaith yn casglu ffrwythau pan gododd ffrae rhyngddi hi a’i chydweithwyr dros gwpanaid o ddŵr. O ganlyniad, cafodd Asia ei harestio, ei dwyn o flaen ei gwell a’i chael yn euog o gabledd. Cafodd yr achos gryn sylw yn y wasg ac mae’n siwr i nifer helaeth o ddarllenwyr yr e-fwletin arwyddo deiseb yn ystod y blynyddoedd diwethaf yn gofyn i’r awdurdodau ym Mhacistan ei rhyddhau. Treuliodd flynyddoedd mewn cell carchar ar ei phen ei hun yn disgwyl gwrandawiad ar gyfer ei hapêl a ohiriwyd o leiaf bump o weithiau. Ond dydd Mercher diwethaf, 31 Hydref, cyhoeddodd tri barnwr o Oruchaf Lys Cyfiawnder Pacistan yn Islamabad ei bod yn ddieuog.

Clod i Dduw!

Yn naturiol bu penderfyniad y Llys yn destun gorfoledd mawr ac yr oedd llawer o bobl ar draws y byd yn obeithiol bod hyn yn gam enfawr ymlaen tuag at ryddid crefyddol a hawliau dynol ym Mhacistan. Meddai Neville Kyrke-Smith, Cyfarwyddwr Aid to the Church in Need: ‘Mae heddiw fel gwawr o obaith newydd ar gyfer y lleiafrifoedd sydd yn cael eu gormesu’. Wrth draddodi’r dyfarniad fe wnaeth y tri barnwr ddyfynnu’n health o’r Corân gan gyfeirio at yr adnodau hynny oedd yn datgan y dylid trin y sawl nad oedd yn arddel Islam yn garedig.

Yn sicr, rhaid canmol y Barnwyr am eu dewrder oherwydd gwyddom nad yw Pacistan gyda’i charfannau crefyddol eithafol yn wlad oddefgar. Yn 2011 llofruddiwyd un o lywodraethwyr y Punjab, gŵr o’r new Salman Taseer, am ymweld ag Asia yn y carchar a chydymdeimlo â’i hachos gan fynegi ei awydd i ddiwygio’r cyfreithiau cabledd. O ganlyniad, cafodd ei saethu gan un o’r swyddogion diogelwch oedd yn meddu ar dueddiadau ceidwadol crefyddol eithafol.   

Ond yn dilyn y dyfarniad ddydd Mercher, gwelwyd tyrfaoedd enfawr mewn sawl un o ddinasoedd Pacistan yn protestio’n ffyrnig ac yn dreisgar yn erbyn penderfyniad y Llys. Er mwyn tawelu’r protestwyr cytunodd y Llywodraeth na fyddai Asia Bibi yn cael ei rhyddhau o’r carchar hyd nes y byddai’r Barnwyr wedi cyflawni adolygiad terfynol o’u penderfyniad. Yn ogystal, cytunwyd na fyddai’r protestwyr oedd yn gyfrifol am y trais yn wynebu unrhyw achos llys. Ond at hynny cyhoeddoedd y Llywodraeth na fyddai Asia yn cael yr hawl i adael y wlad pe bai’n cael ei rhyddhau o’r carchar. O gofio’r hinsawdd gwrth-Gristnogol sy’n bodoli ym Mhacistan, ynghyd ag awydd y carfannau eithafol i ladd Asia, mae’n anodd dychmygu sut y byddai’r awdurdodau yn medru ei diogelu. Bellach, daeth adroddiadau bod ei chyfreithiwr wedi gorfod ffoi o Bacistan er mwyn diogelu ei fywyd yntau a’i alluogi i barhau i gynrychioli Asia a gweithio trosti.  

Mae’n sefyllfa anodd ac yn un sy’n hawlio ein gweddïau taer a dwys. Cawn ein hatgoffa o’r caledi y mae rhai Cristnogion yn gorfod eu goddef yn feunyddiol a’r pris y mae’n rhaid iddynt ei dalu os am arddel enw’r Iesu yn Waredwr. Mae’n sefyllfa hefyd sydd yn ein gwahodd ninnau nid yn unig i holi a fyddem yn barod i fentro’n bywydau dros Iesu a mynnu dweud yn dda amdano yn wyneb y fath fygythiad, ond i efelychu ffordd y gwas dioddefus yn ein bywydau beunyddiol a chario’r groes.

E-fwletin 28 Hydref 2018

Yr Ysbryd Glân

Mae yna nifer o lefydd neu ddigwyddiadau hanesyddol y bydden i wedi hoffi bod yn bresennol ynddynt. Dyna sydd yn wir, mae’n siŵr, am bawb ohonom – cael bod yn bresennol ar yr adegau pryd y gwnaed rhyw wahaniaeth sylweddol yn ein byd.

I mi, fe â un ohonynt yn ôl mor bell a’r flwyddyn 325 sef yng nghyfarfod o Gyngor Nicea. Byddai cael bod yn bresennol yno wedi bod yn dipyn o brofiad o gael cyfle i wrando ar yr holl drafodaethau a wnaeth arwain at y penderfyniad terfynol ar gredoau’r ffydd Cristionogol.

Prif bwrpas sefydlu’r Credo oedd er mwyn darparu datganiad athrawiaethol ag uniongrededd o’r ffydd honno. Gwnaed hynny mewn cyfnod pan oedd yna gryn dipyn o wrthdaro ynglŷn a’r credoau. Byddai derbyn neu wrthod yn fodd i wahaniaethu rhwng y rheini oedd yn gredinwyr a rheini oedd yn gwadu.

Drwy fabwysiadu’r Credo dyma ymgais i fedru datrys dadleuon tueddiadau Ariaeth oedd yn wrthwynebus i Esgob Alexander a’i safbwynt at y Drindod. Cyhuddwyd Arius o heresi wrth iddo gymylu’r gwahaniaethau ynglŷn a dwyfoldeb yr Iesu fel rhan o’r Duwdod. Gorffennwyd y datganiad gyda’r cyhoeddiad i gadarnhau’r gred yn yr Ysbryd Glan.

I lawer mae dryswch a chymhlethdod Athrawiaeth y Drindod yn galler bod yn ben tost. Mae’n astrus, gan achosi gryn ddirgelwch. O ganlyniad gall fod yn broblem gan ei fod mor anodd i’w esbonio a hefyd yn amhosibl ei gredu.

Yr hyn y mae llawer yn ei chael yn anodd ei wneud yw gwahaniaethu rhwng Yr Ysbryd Glan a Duw ei hun. I bob pwrpas mae’r ddau yn un heb fodd o’u gwahanu. Mynegir y ddwy elfen gan y presenoldeb dwyfol ar waith ynom fel unigolion a’u dangos wedyn ar waith yn ein cymunedau. Dyna’r anadl sydd yn rhoi bywyd i ni i’n ysbrydoli, i’n harwain ac i rhoi canllawiau i’n taith a’n cynnal pan fydd y daith honno yn hynod sigledig.

Dyma’r ysbryd sydd yn cynrychioli’r dirgelwch dwyfol yn ein plith. Mae i’w deimlo y tu fewn i ni, ac yn amlygu ei hunan, nid yn unig yn y ffordd i ni yn addoli ond yr un mor bwysig yn y ffordd i ni yn gweithredu. Dyma a wna ein trawsffurfio drwy hyrwyddo’r doniau, galluoedd a’r talentau gwahanol sydd gan bawb.

Gweddol hawdd yw deall ystyr y term “Ysbryd Duw ar waith”. Mae’n amrywiol ac yn gweithredu mewn ffyrdd gwahanol ym mywydau credinwyr; mae’n gweithio a chyflawni drwy ysbrydoli; mae’n cyfeirio ac arwain tra ar yr un pryd yn cynnal, trawsffurfio, pweru a rhoi doethineb gyda’r cyfan hyn yn cael ei ddarparu mewn addoliad neu gyfeillach. 

Os mynnwch dyma orchwylion Duw ar waith yn y byd fel mae’n cyffwrdd ag eneidiau pobl ac yn ein huno gyda’n gilydd. Ond beth am y Pentecost medde chi? Nid digwyddiad unigol ynysig yw’r Pentecost. Onid yw’r Pentecost ar gael lle bynnag mae ysbryd dynoliaeth yn ymateb i bob anogaeth neu gymhelliad dwyfol?

 

E-fwletin 21 Hydref 2018

Shifftio

Mae unrhyw un sy’n gweithio hwnt ac yma yng Nghymru yn gyfarwydd â’r arwyddion. Mae’r lleoedd gwag yn siarad. Siopau. Banciau. Ysgolion. Tai a hen ffermdai. Eu ffenestri tywyll, di-olau yn drist-ddatgan rhyw wedi-bod-oldeb angheuol. Mieri lle bu… wel, miri os nad mawredd. Dirywiad.

Gall arwyddion allanol fod yn gamarweiniol, wrth gwrs. Ond, yn amlach na pheidio, mae’r sgwrs leol petai’n cadarnhau’r argraff mai nid ‘trunk road’ sy’n rhedeg yma bellach ond ffordd dranc. Y brif-ffordd i Ebargofiant (Uchaf ac Isaf).

Yn sefyll yn gofgolofnau mynd-yn-angof ar strydoedd y prysurdeb-a-fu mae’r addoldai gwag. Efallai am fod llesgedd hir wedi rhagflaenu’r farwolaeth olaf mae’n syndod pa mor anaml y byddwn yn cysylltu’r naill ddirywiad â’r llall. Ond mi fydde’r daearyddwr cymdeithasol fawr o dro cyn adnabod y cyd-berthnasau sy’n clymu tynged y ddau ynghyd.

Ac mae’r un peth yn wir am ddirywiad y Gymraeg – yr hyn y mae’r Cynllunwyr Iaith yn ei alw’n ‘shifft iaith’: y symud negyddol o fod yn iaith fwyafrifol y gymdogaeth i fod yn iaith leiafrifol. Dyw shifft o’r fath ddim yn digwydd mewn gwagle. Fel a ddywed yr arbenigwyr, does dim byd naturiol o ran marwolaeth iaith. Megis y dirywiadau oll, er fod ffactorau lleol yn chwarae eu rhan, o’r tu fas y daw’r pwysau allweddol sy’n cydio’r elfennau negyddol ynghyd nes dadsefydlogi’r dafol a’i throi. 

Mae’r tri ‘shifft’ uchod yn amlwg. Yn yr adeiladau gwag. Yn hiraeth neu ddryswch hen bobol. Yng nghonsyrn rhieni ac athrawon. Yn iaith y buarth.

Eithr o dan y cyfan i gyd y mae shifft arall ar waith. Y shifft sylfaenol. Shifft diwylliant.

Dyma’r shifft sy’n cnoi-cnoi-cnoi ar seiliau cymdeithas; sy’n tanseilio’r ymdrechion glew i ddal ein tir (heb sôn am frwydro nôl).

Dyma’r shifft sydd yn ein denu i ymddatod oddi wrth Ecoleg y Cyd (sef cynefin creu, gweithio, dadlau, dathlu, uchelgeisio, cefnogi a theimlo gyda’n gilydd); sydd yn ein hudo i ymadael â bws cyhoeddus y cyd-ymdeithwyr a’n hannog i fynd ble a fynnom pryd a fynnom heb fecso’r un iot am neb na dim arall. Hyd yn ddiweddar roedd Ecoleg y Cyd yn amgylchedd diogel rhag Meddylfryd y Fi’n Gyntaf. Bellach, mae hyd yn oed arweinwyr llawr gwlad y Ffermwyr Ifainc yn gorfod brwydro’n galed-galed i gadw’r norm Prydeinig rhag dyrchafu ‘lifestyle choice’ (odw-i-am-neud-e? / be-sy-ynddi-i-fi?) uwch ‘ffordd-o-fyw’ (rhannu ac ymroi). 

Yn wyneb y fath bygythiad onid cyfle yw’n adeiladau gwag? Cyfle i fwrw’n holl hegni – yn rhydd o hualau cynnal sefydliad a’i waliau-i’w-haddoli a’i ffor-hyn-ma-rhaid-neud-pethe – nid i warchod yr hyn sydd ar ôl o gymdeithas ond i’w nerth-a-chariad-ysbrydoli a’i thyfu a’i galluogi i ymbweru o’r newydd. Ym mhob ffordd. Ar draws yr holl gynefin cymhleth, cyfoethog.

Gair da yw ‘shifft’. Can mil gwell na ‘dirywiad’. Mae’n caniatáu symud i ddigwydd nid yn unig er gwaeth ond er gwell hefyd.

Shifftwn. Egnïwn. Anghyd-go-iawn-ffurfiwn.

A gwneud hynny â gras ein harweinydd, Iesu Grist. A chariad grymus-dim-whare Duw. A chymdeithas bobol-yn-ddiwahân-ynghyd yr Ysbryd Glân.

 

 

E-fwletin 14 Hydref 2018

Trindodau

Yng nghanol dyddiau tywyll methiannau diplomyddol 2018, dylwn werthfawrogi arwyddocâd y diwrnod hwn yn 1994. Ar 14eg Hydref y flwyddyn honno fe ddyfarnwyd Gwobr Nobel am Heddwch i Yasser Arafat, arweinydd y Palesteiniaid, Yitzhak Rabin Prif Weinidog Israel a Shimon Peres ei Ysgrifennydd Tramor. Yn ystod y misoedd blaenorol fe fframiodd y tri Gytundeb Oslo, cytundeb llwyddiannus a roddodd i’r Palesteiniaid wladwriaeth a hunanlywodraeth.

Roedd y datrysiad hwn i broblem a wynebodd genedlaethau bron yn wyrthiol. Ers pedwar degawd bu’r Palesteiniaid yn crafu byw mewn gwersylloedd a thiroedd cyfyng. Labelwyd Arafat yn derfysgwr ar draws y byd; ac roedd agweddau’r byd tuag at y Palesteiniaid yn ddidostur, yn enwedig ar ôl cyfres o ddigwyddiadau erchyll.

Fodd bynnag, fel a ddigwyddodd yn Ne Affrica yn 1990 ac yng Ngogledd Iwerddon yn 1998, fe brofwyd fod pobl dewr a didwyll yn gallu dod i gymod gweithredol i drawsnewid cenedl. Dyna drindod fawr y 1990au – De Affrica, Palesteina a Gogledd Iwerddon.

Beth ddigwyddodd ers hynny?

Mae Gogledd Iwerddon mewn man bregus iawn. Lluniwyd Cytundeb Gwener y Groglith yn allweddol seiliedig ar y Deyrnas Gyfunol fel endid parhaol a fyddai’n boddhau’r Unoliaethwyr, tra mai diogelwch o fewn yr Undeb Ewropeaidd fel endid parhaol oedd, i bob pwrpas, yn caniatáu i’r cenedlaetholwyr Gwyddelig berthyn i’r cyfan fel rhan o Iwerddon a ‘deimlai’ fel un unedig. Yn 2018 mae’r sefyllfa’n un fregus iawn wrth i genedlaetholdeb Prydeinig a Brexit beryglu’r cydbwysedd a roes i ni’r heddwch hwn yn Iwerddon.

Mae sefyllfa De Affrica hefyd yn fregus, wrth i broblemau parhaus godi o fewn cymuned yr ANC. Efallai mai tlodi ac anghydraddoldeb fydd yn peryglu heddwch mewnol De Affrica dros y cyfnod nesaf.

Gweledigaethau crefyddol sydd wedi chwalu gobeithion mawr Arafat, Rabin a Peres ar gyfer Israel a Phalesteina. Ar yr un llaw, mae darlleniad llythrennol o’u Beibl wedi tanio rhan o gymuned yr Israeliaid i feddiannu tiroedd a fu’n gartrefi i deuluoedd Palesteinaidd – Gwlad yr Addewid yw gwlad eu haddewid. Mae creulondeb y rhai sy’n ymosod ar deuluoedd Palesteinaidd ac yn dad-wreiddio eu hen goed olewydd a’u gorfodi o’u cartrefi yn gythreulig o ddinistriol. Efengylwyr America sydd wedi tanio Trump i gydnabod eu hawliau Beiblaidd, gan waethygu’r sefyllfa.

Yr haf hwn treuliodd rhai o gefnogwyr C21 benwythnos mewn cae yn Llanidloes yng nghwmni Daphna Baram a Wisam Salsaa, yng ngwyl CODA. Mae Daphna yn gyfarwyddwr yr Israeli Committee Against House Demolitions (UK), mudiad sy’n gweithio i wrthsefyll meddiant Israel gyda ffocws arbennig ar bolisi Israel o ddymchwel cartrefi Palesteinaidd. Yn CODA hefyd roedd Wisaam, Palestiniad sy’n rym creadigol o Beit Sahour, ger Bethlehem ar y Lan Orllewinol (tiriogaeth Palesteinaidd a feddiannwyd). Mae e’n fwyaf adnabyddus ar hyn o bryd am redeg gwesty Banksy, Walled Off, yn y ‘dawel ddinas’ honno. Roedd y ddau yn siaradwyr (ac yn bobl) arbennig, yn ceisio heddwch mewn anobaith.

Y penwythnos hwn yn 2018 yw penwythnos cyntaf y broses o drefnu gŵyl CODA ar gyfer haf 2020. Rwy’n mawr obeithio na fyddwn ni’n eistedd gyda dau Wyddel mewn cae ymhen dwy flynedd i drafod rhyfel newydd yng Ngogledd Iwerddon o achos ein methiannau ni. Hir oes i’r gobaith a roddodd Arafat, Rabin a Peres i’r byd, a deued trindod newydd, debyg i honno, heibio’n fuan i bob gwlad sydd mewn perygl.

 

E-fwletin 7 Hydref 2018

Myfi, Tydi, Hyhi

Yn ddiweddar bu penawdau’r newyddion o America yn llawn o sôn am Bill Cosby, Brett Kavanaugh a Harvey Weinstein. O ganlyniad mae’r hashnod #MeToo yn parhau’n bresenoldeb cryf ar y cyfryngau cymdeithasol. Beth bynnag fo manylion yr achosion unigol hyn (rhaid aros am broses gyfreithiol cyn dod i farn, wrth reswm) mae’n amlwg o’r sylwebu sydd ar yr achosion bod yr ymdeimlad o hawl a theilyngdod a berthyn i gynifer o wrywod gwyn America yn nodwedd gyffredin o’r diwylliant yno.

Nôl yng Nghymru fach mae ein pleidiau gwleidyddol eto’n ffafrio dynion gwyn mewn siwtiau tywyll ar draul eu menywod. Ac mae un ohonyn nhw’n wynebu cyhuddiad o gyhoeddi fideo rhywiaethol, hyd yn oed. Bydd rhaid aros i weld a fydd aelodau’r Blaid Lafur yn cicio yn erbyn y tresi yn hyn o beth. Oes, serch degawdau o ymgyrchu am hawliau cyfartal i fenywod, mae gan y batriarchaeth afael cadarn iawn ar ddiwylliant y Gorllewin – fel nifer o ddiwylliannau eraill.

Un o’r llyfrau dw i’n edrych ymlaen at ei ddarllen dros fisoedd yr hydref yw cyfrol Arfon Jones, ‘Y Beibl ar… Ferched’ (Cyhoeddiadau’r Gair: 2018). Dïau fod Cristnogaeth wedi chwarae rhan allweddol wrth osod seiliau cadarn i’r anghydraddoldeb mae menywod wedi ei wynebu dros y canrifoedd – o ran trefn eglwysig, diwinyddiaeth, terminoleg ac arferion cymdeithasol. Tybed a yw hi’n hen bryd i ni fynd i’r afael a’r rôl orthrymus honno – a hynny o ddifri?

Un cyfrwng sy’n cynnal y batriarchiaeth yn ein cylchoedd crefyddol yw ein terminoleg, wrth gwrs, yn enwedig y geiriau ry’n ni’n eu defnyddio i gyfeirio at Dduw a’r teitlau a roddwn i Iesu. Mae’n ddisgwyliedig eu bod nhw’n eiriau gwrywaidd yn hanesyddol, gan fod hynny’n adlewyrchu gwerthoedd anghydradd y canrifoedd, ynghyd â’r gwahaniaethu a fu ar rolau cymdeithasol gwrywod a menywod. Maen nhw hefyd i raddau helaeth yn adlewyrchu trefn wleidyddol wrywaidd y cyfnodau Beiblaidd – cyfnodau o imperialaeth ar draws y Cilgant Ffrwythlon, cyfnod y Frenhiniaeth Iddewig a chyfnod Ymerodraeth Rhufain. Brenin, Tywysog, Arglwydd, gorsedd, llys a theyrnas – dyna’r ffurfiau cyffredin ry’n parhau i’w defnyddio yn ein gweddïau, ein salmau, ein hemynau a’n pregethau.

Gwir fod Hebraeg yr Hen Destament yn cynnig rhai amrywiadau niwtral i ni. O ddarllen y geiriau Hebraeg gwreiddiol a ddefnyddir i ddisgrifio Duw maen nhw’n cyfeirio’n aml at natur drosgynnol Duw – at Dduw Hollalluog, at Dduw Hollbresennol, at Dduw Tragwyddol; neu at briodoleddau Duw – Duw Heddwch a Thangnefedd, Duw Cyfiawnder, Duw’r Creawdwr, Duw’r Cynhaliwr ac ati. Maen nhw weithiau’n eiriau lluosog hefyd!

Efallai y byddai i ni arddel mwy ar y ffurfiau hynny yn un ateb ond tybed nad oes angen i ni ddechrau bathu a defnyddio termau newydd eraill hefyd – termau sy’n adlewyrchu’n realiti cyfoes, termau sy’n ystyrlon i bobl heddiw? Mae ‘Penllywydd’ Elfed yn le da i ddechrau efallai. (Arlywydd ddim cystal efallai erbyn hyn!) Arweinydd? Tywysydd? Cynhyrchydd? Oes gennych chi awgrymiadau eraill?

Ond beth am glywed llai am frenhinoedd a thywysogion a theyrnasoedd? Does dim fawr o gydraddoldeb yn y cyfeiriad hwnnw.