Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 16 Chwefror 2020

Un llyfr. Dau berson.

Yn ddiweddar, rwyf wedi bod yn gwrando ar ddau berson yn y gwaith sydd weithiau’n trafod eu ffydd ag eraill.

Maen nhw’n aelodau o wahanol eglwysi yn yr un dref. Pan fo hi’n sộn am ei Beibl, mae’n gweld cymhelliad i gynnwys pobl; tra ei fod ef yn gweld cymhelliad i eithrio.

Mae hi bob amser yn sôn am gydraddoldeb; ond ei reddf ef yw rhagfarn. Mae hi’n gweithio i geisio lleddfu poenau pobl yn y byd hwn. Ond iddo ef y byd nesaf yw’r cyfan sydd i’w weld o bwys.

Yn ei hanfod, mae hi’n gweld ei Beibl fel cymhelliad i garu; tra mai’r hyn y caiff ef o’r un llyfr yw pechod a barn gyfiawn Duw.  

Un llyfr. Dau berson. Dau fyd-olwg gwahanol.

Mae hyn yn gwneud i mi bwslo mai’r hyn yw’r Beibl, mewn gwirionedd, yw drych; a bod yr hyn a welwn ynddo wrth ei ddarllen yn aml yn adlewyrchiad ohonom ni ein hunain.

Efallai mai dyna paham y dylem fod yn gweithio at fodelu ein ffydd ar Iesu – nid ar ddrych ohonom ni’n hunain. Un Iesu cyson sy’n rhedeg drwy’r cyfan. Neu fel arall, mae perygl ein bod ni’n gallu bod mor ddi-gariad a rhagfarnllyd fel y gall unrhyw beth fod yn bosib. Dyna sut mae arweinwyr eglwysig yn Affrica yn gallu galw am ddienyddio pobl hoyw; a Franklin Graham yn America yn gallu darlunio Donald Trump fel cennad dros Dduw.  

Felly, heddiw, beth am weithio ar gryfhau ein ffydd, nid wrth edrych yn y drych, ond gan edrych fwy i gyfeiriad Iesu, perffeithydd ein ffydd. Efallai mai dyna sut y gallwn dyfu i fod yn blant y Gwynfydau.

 

‘Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.

 

E-fwletin 9 Chwefror 2020

Goleuo

Fe ddaeth yn fis bach. Ac roedd synau’r casglwyr calennig – clatsh rhythmig eu sgidie wrth groesi’r beili, cynghanedd rhyfedd eu cyd-chwerthin ac undod unsain eu Blwyddyn Newydd Dda – yn dal i ganu yng nghlustiau’r cof. Yn dihuno seiadau di-synnwyr y lili-wen-fach. Yn rhagfynegi’r atgyfodiad oesol oedd eisoes yn stwrian dan donnau’r cymoedd a’r esgeiriau.

Yn cyd-stwrian â’r mynydd ei hunan roedd holl gelloedd byw-byw-byw corff a meddwl a dychymyg ei gyd-ymdeithwyr. Tra fod y fam ddaear yn huno roedd arall-olau tywyllwch yn llusern lachar er di-huno a chywain pobl y mynydd ynghyd. Yn y ffermdai. Yn y dafarn. Yn yr addoldy. Yn holl anheddau cymdogaeth y Cyd. I gyd-greu. I gydymaddysgu. I gyd. Yma. Ynghyd.

Nes mlaen, wedi i’r haul ad-ennill ei awydd a’i hyder i belydru’i wres i groth holl gelloedd byw-byw-byw y bobl hyn a’u daear, roedd cymanfaoedd mawr y ‘cynaeafu a’r cneifo’ yn eu disgwyl.

Dyna oedd eu disgwyl. Am mai dyna fu eu disgwyl.

Erioed. Erioed.

 

Ond y flwyddyn oedd 1940. Ac ‘yma’ oedd Epynt.

 

Diddymwyd pob disgwyl.

Datodwyd y clymau cymhleth-gyfoethog.

Diwreiddiwyd pob tyfiant dynol.

Dinistriwyd y celloedd byw.

Yn olaf, mewn ymgais i’w ddiffodd, bomiwyd yr haul.

 

Eleni – bedwar ugain o flynyddoedd yn ddiweddarach – dyma ‘Gofiwch’ arall i’w ychwanegu at fur ein colledion.

Ond pa werth catharsis lleiafrif?

Dim llawer. Oni wna’r lleiafrif hwnnw’n ymroi i godi wal newydd. Un i gynnal ffenestr Grist-oleuedig fyd-lydan a fydd yn pelydru sylw ar y lleiafrifoedd hynny sy’n byw yng nghysgod erchyll y PeiriannauClirioPawb/PopethO’rFfordd. Heddiw. Nawr.

Ac, yn amlach na pheidio (fel ym Myanmar, Madagasgar, Ynysoedd Chagos, Brazil a Chanada er enghraifft) yn ein henw ni.

 

‘Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.

E-fwletin 2 Chwefror 2020

ARAF ac AROS

Sylwadau a ddeilliodd wedi i weithwyr baentio’r arwydd ‘ARAF’ ar yr hewl ger capel cyn cyrraedd croesffordd lle’r oedd yna arwydd ‘AROS’.

Mae’n rhaid i bawb ohonom arafu, aros a gorffwys o bryd i’w gilydd. Dyna sy’n rhoi rhythm i’n bywydau. Pan yn effro byddwn yn weithgar ac yn gwneud pethau. Ond mae angen i ni arafu weithiau; ac mae angen cwsg ar y corff wrth i weithgarwch a bwrlwm y dydd ymdoddi i orffwysfa’r nos.

Wedi’r gorffwys daw toriad gwawr wrth i dywyllwch ildio i oleuni’r diwrnod newydd unwaith eto. Dyna sy’n digwydd yn ein bywydau dynol, yn union fel sy’n digwydd ym myd natur. Wedi arafwch yr hydref, daw gorffwys llwyr y gaeaf cyn bod y byd yn paratoi at dyfiant newydd a thwf y gwanwyn drachefn.

Er pwysiced curiad cyson a di-dor y galon i’n cadw ni’n fyw, yn ôl y meddygon, mae’n debyg bod y galon yn gorfod gorffwys ar ôl pob curiad. Mae’r ysgyfaint hefyd yn gorffwys rhwng pob anadliad. Mae rhythmau’r galon a’r ysgyfaint yn hanfodol i’n cadw’n fyw. Rydym am gyflawni rhywbeth drwy’r amser. Mae perygl i ni o beidio arafu ac o beidio â gorffwys ac o ganlyniad gallwn golli llawer.

Dwi’n cofio unwaith cymryd rhan mewn taith gerdded. Unwaith y dechreuodd pawb gerdded roeddwn gyda’r rhai blaen ac roeddwn yn benderfynol o sefyll yno – felly y bu trwy gydol y daith. A dyna deimlad braf oedd cyrraedd diwedd y daith gydag un arall oedd yn mynnu bod gyda’r cyntaf i orffen.

O dipyn i beth daeth gweddill y cerddwyr i’n dilyn. O’u clywed yn siarad am eu profiadau ar y daith, y sgyrsiau cyfeillgar, a’u sylwadau am y golygfeydd a rhyfeddodau byd natur, diflannodd y teimlad braf o gyrraedd ar y blaen i bawb. Mor ffôl roeddwn wedi bod wrth beidio arafu a chymryd amser i sylwi ar yr hyn a welodd eraill. Mae arafu yn golygu llawer mwy na dim ond gweld – mae’n golygu sylwi.

Wrth i ni gael ein llethu gan bwysau pryderon a gofalon ac wrth i ni ymrwymo’n hunain i ormod o weithgarwch heb amser i orffwys, gall ein hymrwymiadau fod yn orthrwm. Tybed ai cyd-ddigwyddiad yw hi fod y gair Tsieineaidd am brysurdeb yn cynnwys y symbolau am galon a lladd?

Pan nad oes amser i orffwys ein tuedd yw cymryd pob dim yn ganiataol – pethau, pobl a gwybodaeth. Nid oes gennym amser i fwynhau pethau syml bywyd nac i ofalu yn ddigonol am ein hunain, ein hanwyliaid nac eraill.

Wrth neilltuo amser i wrando, byddwn yn cofio o ble yr ydym wedi hanu. A gall ystyried y gwerthoedd sy’n sail i’n bywydau ein harafu. Mae dod i wasanaeth crefyddol yn torri ar rythm yr wythnos a chynnig amser i orffwyso. Bydded i ni ganiatáu amser i’n hunan i arafu a gorffwyso rhag prysurdeb a byddardod holl fynd-a-dod bywyd.

Fel y gwelwn ym myd natur, oni fyddai’n gwneud lles i ni hefyd adael rhai dogmâu, credoau ag athrawiaethu yn llonydd yn eu gaeafgwsg a chaniatáu i’n hunan symud ymlaen at dyfiant newydd?

 

Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.

 

E-fwletin 26 Ionawr, 2020

Mae deugain mlynedd ers y digwyddiad. Bryd hynny golygai Pererindod sasiynol aros dwy noson ar aelwyd – hynny cyn bod sôn am glwydo ar gampws prifysgol  na llety teithiwr.  Wedi pryd bwyd y noson gyntaf ac er mwyn cynnal sgwrs meddai’r gwesteiwr, “Wel, beth oedd dan sylw heddiw ’te?”  A chan feddwl y byddai Materion Cymdeithasol at ei ddant a ninnau mewn ardal ddiwydiannol yn Ne Cymru, dyna fentro rhannu rhai o’r pynciau a’r trafod fu arnyn nhw. Ond daeth taran o ymateb, “Pam ydach chi’n boddran efo’r byd hwn? Sdim gobaith i hwn, mae’n brysur ddarfod.  Rhowch eich bryd ar baratoi at y nesa”.  

Tipyn o sioc o gredu mai ‘felly y carodd Duw y  byd fel y rhoddodd…’ neu’r neges  am Dduw yn ‘cymodi’r byd ag Ef ei hun’.  Dichon y byddai eistedd yn gyfforddus wrth deledu a gweld tanau Awstralia a chwestiwn diogelu’r amgylchedd, neu ddioddefaint oherwydd ryfeloedd y Dwyrain Canol yn ategu’r gred honno, o bosib yn ennyn diddordeb apocalyptaidd eraill i’w derbyn. Onid oes synnwyr ynddi?   Anodd dygymod ag erchylltra canlyniadau cynhesu byd a’r rhagolygon o fynd heibio pwynt tyngedfennol y cynhesu.  Ni allwn oddef meddwl am bopty o fyd yn rhostio neu’n boddi plant ein plant.  Hawdd felly fyddai dehongli’r sefyllfa fregus a bygythiol hon fel dadfeiliad a diwedd planed.  Trueni, hefyd, dros bobl ac anifeiliaid de ddwyrain Awstralia, neu ddioddefaint ac anobaith plant a ieuenctid Syria neu fabanod a’u mamau yn y Swdan. Yr unig ddewis yw hwnnw rhwng anobaith llwyr neu forol am y byd a ddaw. ‘Gwneud popeth o’r newydd y mae O’  fel y crochenydd efo’i glai a dysgwn ganu’n hyderus-gyfforddus am ‘pan êl y byd ar dân.’

Ond onid yw geirfa’r ffydd yn pwyntio at ffordd arall, o bosib mwy Beiblaidd, o ddehongli’r sefyllfa? Dyna’r gair ‘edifeirwch’ sef y gallu i ddirnad bod rhaid newid  holl osgo a chyfeiriad bywyd,  ei ystyr, ei bwrpas  a’i werthoedd.  Nid disail y stori  i Gristnogaeth hybu’r meddylfryd o gynnydd cyfalafol drwy’r gorchymyn i ‘ddarostwng y ddaear’ ac ‘arglwyddiaethu’ arni. Cysylltir hi a chyfalafiaeth ac a thrwydded i reibio’r  greadigaeth a chwalu’r undod anorfod rhwng dyn a’i amgylchedd. Ymgyfoethogodd rhai yn enwedig yn y Gorllewin gan fanipiwleiddio eraill, a’u gormesu yn enw cynnydd a chreithiwyd y greadigaeth, ein hamgylchedd, nes bron a bod y tu hwnt i adferiad.  Yn wahanol i Robert Williams Parry ni allwn ffoi oddi wrth ‘hacrwch cynnydd.’ Onid yw Gwenallt yn nes ati wrth sôn ‘mor llwm yw’r enaid’ wedi diosg parchusrwydd, a gwybodaeth, diwylliant a dysg. ‘Mae’r llaid cyntefig yn ein deunydd tlawd/Llysnafedd bwystfil yn ein mêr a’n gwaed…’

Ai dyna a welwn yn y fflamau uffernaidd, yng nghri’r plant a’r ifanc, yr ofn a’r gofid am y dyfodol? Ond cam cwbwl bositif yw edifeirwch gan ei fod yn hawlio troi a chanfod y ffordd newydd. Caru hunan-aberthol, cyfannu, cyd-berthyn, cymod a chydlawenhau.

‘Y blaidd a drig gyda’r oen, y llewpard a orwedd gyda’r myn a…’

Her i bob copa walltog ohonom, credu neu beidio!

E-fwletin 19 Ionawr, 2020

                                                         Bwledyn

Hyderaf y bydd rhywrai ohonoch wedi eich cynddeiriogi o weld y pennawd hwn i’r Bwletin. Oherwydd dyna un o’r blinderau bach sy’n fy mhoeni y dyddiau hyn. Anodd cerdded heibio stondin papurau newyddion mewn siop heb ichi sylwi ar yr arfer syrffedus o greu gair mwys ar gyfer pennawd. Gyda’r papurau tabloid ymddengys ei bod hi’n orfodol bob dydd i gael rhyw strôc geiriol ar ben y prif eitem. Erbyn hyn “y mae pun ym mhob pennawd”. A byddaf yn meddwl weithiau ei bod hi’n gystadleuaeth rhyngddynt i ddyfeisio’r pennawd clyfraf.

Efallai fod rhai eraill ohonoch yn wfftio mod i’n gorymateb. Ond fy mhryder i yw fod hyn eto’n arwydd o’r agwedd sydd gennym bellach at hanes. Gêm yw rhyfel. Hap chwarae yw newid hinsawdd. A chwaeth y werin oedd yn pennu yr wythnos diwethaf fod clonc am y teulu brenhinol yn bwysicach na thynged pentrefi yng nghysgod llosgfynydd.

Gellid dadlau fod yr agwedd ysgafn yma yn fendith, fel cyffur i dynnu’n sylw oddi ar dynged trallodus ein byd. Ond mwy iach o lawer i mi yw agwedd rhai fel Antje Jackelén o Eglwys Sweden, sy’n gweld fod y trallodion dychrynllyd cyfoes yn peri inni chwilio am obaith. Ac fel y mae Jürgen Moltmann wedi dadlau yn ddi-ildio o gyson, rhaid inni weld fel y gall cyd-ddyheu mewn gobaith gwir ecwmenaidd symbylu gweithgaredd ymarferol. Dyfynnodd hanesyn gan gyfaill o Dde Affrica. “Pryd bynnag y byddai ar fy nhad angen can byddai’n torri coeden ar ei gyfer. Eithr cyn ei thorri byddai’n gofyn am faddeuant gan ysbryd y goeden. Yna daeth cenhadwr heibio a dweud mai eilunaddoliaeth oedd hyn: goresgynnwch y ddaear a thorrwch y goeden meddai hwnnw. Ond bellach bydd amgylcheddwyr yn dweud mai fy nhad oedd yn iawn: Y mae’r coed yn rhan o fywyd y ddaear, a rhaid gofyn i’r ddaear am faddeuant a phlannu coeden newydd yn ei lle.”

Gallaf ddychmygu dosbarth y dynion yn hen eglwys fy magwraeth yn trafod yr hanesyn hwn gyda blas, a byddai Enoch Dafis, a oedd â’i draed o hyd ar y ddaear ym mhob dadl, yn siŵr o ofyn pam llusgo’r ysbryd i mewn: fe ddylai rheswm ddysgu iddo fod yn ddarbodus a pheidio torri gormod o goed. Ond petai Moltmann yn athro ar y dosbarth byddai hwnnw’n ateb: y mae Nirfana crefyddau Bwda, a Duw crefyddau’r byd, gwaetha’r modd, yn gweld y byd yn rhy ddaearol ac wedi cadw’u llygaid yn ormodol ar fyd tragwyddol y tu hwnt. “Y maent wedi cynnig cysur yn nieithrwch y byd hwn, ond troesant y byd hwn yn ddieithryn. Y maent wedi cynnig paradwys mewn byd arall drwy ymwrthod â’r byd hwn.” Ac felly, i’r gwrthwyneb i’r agwedd hon, byddai’r weddi am faddeuant yn creu perthynas rhwng dyn a’r greadigaeth.

Daeth yn hen bryd inni bellach gofleidio’r ddaear, yn wir, caru’r ddaear, gan weld y ddynoliaeth yn rhan ohoni. Nid gweld y ddynoliaeth fel arglwydd ar y bydysawd ond cydnabod ei thasg drwy fod yn gyfrifol amdani. Ni all crefydd sydd heb gyfrifoldebau na gofynion gynnig cysur.

E-fwletin 12 Ionawr 2020

DUW – EIN MAM

Ers blynyddoedd maith mae Cristnogion ffeministaidd wedi cydnabod y gallwch ddefnyddio llawer o enwau am Dduw mewn addoliad: yr unig enw sy’n amhosibl ei ddefnyddio tu allan i gylchoedd ffeministaidd yw “Ein Mam,”(neu cyfeirio at Dduw fel ‘Hi’)  gan y  bydd eraill yn anesmwytho.

Gallwn olrhain yr anhawster i benodau cyntaf Genesis, “Creodd Duw ddyn ar ei ddelw ei hun.”  Mae ystyr y gair  “dyn”  yn newid o ‘unigolyn’ i ‘wryw’ yn ôl y cyd-destun. Dysgwyd yr eglwys am ganrifoedd fod gwryw wedi ei greu gyntaf a’i wraig wedyn, ac “Ef” yw pinacl y greadigaeth. Gan fod ‘dyn’ (gwryw) wedi ei greu ar ddelw Duw, honnwyd gan yr eglwys fod Duw hefyd yn ‘wryw’ Copi amherffaith o’r gwryw oedd y fenyw, heb fod ar ddelw Duw, ac felly yn israddol i’r gwryw ac o dan ei awdurdod. Nid yw’r dehongliad hwn wedi diflannu o rhai rhannau o’r eglwys.

Galwodd Iesu Duw yn “Abba.”  A oedd yn bwriadu dweud mai’r  gair Tad, neu Abba, yw unig enw addas ar Dduw, neu a ydoedd yn ceisio arwain pobl i deimlo agosrwydd Duw? Os mai’r ail sy’n gywir, onid yw mynnu galw Duw yn Dad yn rhwystro’r agosatrwydd hwnnw, yn enwedig pan mae’n cael ei ddefnyddio i ormesu menywod sydd wedi dioddef trais  gwrywod? (Ac mae rhai ohonom mewn eglwysi Gymraeg.)

Mae’r defnydd mynych o’r geiriau Tad,  Arglwydd, Barnwr, neu Frenin sy’n cyfleu grym gwrywaidd wedi cau menywod allan o ran lawn ym mywyd yr eglwys ac yn rhagfarnu yn erbyn delweddau benywaidd o Dduw.

Mae’n amhriodol uniaethu Duw gyda gwrywdod. Os ydym yn derbyn fod gwryw a benyw wedi eu creu ar ddelw ac ar lun Duw, mae’n dilyn yn gwbl naturiol ei bod yr un mor briodol i ddarlunio Duw fel menyw: Ein Mam, Duw sy’n esgor, bydwraig, mam eryr, pobyddes, gwraig a gollodd ddarn o arian, cyfeilles; Duw sy’n cysuro ac yn ymgeleddu; Duw Sara a Hagar yn ogystal â Duw Abraham.

Cymharodd Iesu ei hun, ymhlith amrywiaeth o cymariaethau eraill, i iâr yn casglu cywion o dan ei hadenydd. Weithiau cyfeirir at yr Ysbryd fel person benywaidd. Mae “ruach” [gair benywaidd sy’n golygu ysbryd] “yn ymsymud ar wyneb y dyfroedd.” (Gen.1.2). Sonnir hefyd  am Soffia, doethineb Duw yn y Diarhebion fel menyw yn y NRSV.

Mae’r Beibl, er gwaetha ei batriarchaeth, yn llawn o wahanol ddelweddau o Dduw ond mae’n bosibl mynd trwy oedfa mewn capel heb clywed unrhyw gyfeiriad at Dduw heblaw fel “tad” neu fel “arglwydd”,  sydd yn creu’r argraff nad yw’r  Duw yr ydym yn ei addoli yn y capel mor agos a’r Duw sy’n bresennol pan yn gweddïo gartref.

Mae unrhyw iaith, unrhyw eirfa, sy’n ceisio darlunio Duw, yn annigonol. Dylai’r ffaith hon ein ysgogi  i ddefnyddio geirfa mor eang a phosibl wrth gyfeirio ati Hi.  Yn bennaf mae’n amser i ni gydnabod fod dweud ein “Ein Mam” yr un mor ddilys ag unrhyw eiriau eraill wrth i ni geisio agosáu at Dduw.

E-fwletin 5 Ionawr, 2020

Ar ddechrau blwyddyn cofiwch… chwerthin.

Fe soniodd awdur e-fwletin olaf 2019 am ‘bregethwr yn cyflwyno neges ddwys yn gwisgo siwmper Rwdolff neu sannau jingle bells.’ Mae hynny’n beth cyffredin: addoli ysgafn joli ho-ho plant, a chyn i Rwdolff dynnu ei siwmper Nadolig, gwneud yn siŵr fod y plant (eto fyth) yn gwybod a chredu fod yn rhaid edifarhau am eu pechodau oherwydd  bod Crist wedi marw trostynt. Dwys iawn – mater o fywyd a marwolaeth!

Ond, ar ddechrau 2020, dyma neges arall i bawb a fu’n dathlu’r Nadolig, a chael eu denu, dros dro, i ryfeddod, lliw, dychymyg a chyfoeth addoli: mae Duw am i ni rannu llawenydd  a bendithion ei gariad  a pheidio cymryd ein hunain yn or-ddifrifol. Mae byd o wahaniaeth rhwng cymryd Duw o ddifrif, a chymryd ein hunain o ddifrif. Dathlu Duw yw’r naill, bod yn grefyddol iawn ydi’r llall.  Mae Marcus Borg wedi sôn amdano’i hun  yn siarad gyda myfyrwyr mewn awyrgylch anffurfiol, ond roedd yno un myfyriwr dwys, ceidwadol efengylaidd. Fel roedd y gymdeithas yn ymlacio a llawer o hwyl yn trafod ‘cred y Cristion’  roedd y myfyriwr hwnnw yn cochi , yn aflonyddu ac yn llawn tyndra. Yna, diflannodd yn ei ‘gynddaredd ysbrydol.’

Anrheg Blwyddyn Newydd ardderchog i Gristnogion o bob lliw a llun, barn a rhagfarn, fyddai  cyfrol Nick Page, A Nearly Infallible History of Christianity (Hodder & Staughton  2013) Yr is-deitl gan yr awdur yw “A history of 2000 years of saints, sinners, idiots and divinely inspiried trouble makers”.  Mae sibrydion ar led fod Cytûn am gyfieithu’r gyfrol i Gymraeg eciwmenaidd, ond bod yr Anglicaniaid a’r Annibynwyr am baratoi eu cyfieithiad eu hunain er mwyn gwarchod eu traddodiad. Mae prolog byr y gyfrol yn cyfeirio  at Cresibius, Groegwr (300 cyn Crist) yn dyfeisio rhywbeth tebyg i res o beipiau, a math o focs pren a llafnau cyllyll yn dod trwyddo – math o offer poenydio, neu arf rhyfel efallai? Ond Cresibius oedd dyfeisiwr yr organ!

Mae cyflwyniad byr i bob pennod. Ar ddechrau Pennod 2 cawn restr o eiriau sydd ddim yn y Beibl: penyd, trindod, eglwys, Nadolig, uniongred, Cristnogaeth (a llawer mwy). Nid yw hyn  yn golygu fod y geiriau hyn yn annerbyniol, ond mae’n golygu eu bod, ar un amser, yn eiriau newydd. Yna, ar ddechrau Pennod 7, ‘heretic’ yw un gair oedd yn anghywir ar y pryd. Mae bron pob meddyliwr Cristnogol wedi cael ei alw’n heretic gan rywun, fel Iesu ei hun. Yna, Pennod 12: does dim yn newydd – mae Cristnogaeth ar fordaith oesol o ddarganfyddiadau. Ond, yn allweddol, ym Mhennod 1:  busnes canolog Cristnogaeth yw Atgyfodiad. Mae bywyd wedi marwolaeth ac y mae gobaith yn oesol. O ystyried rhai o’r mannau y byddwn yn ymweld â hwy ar ein taith trwy hanes, mae’n werth dal gafael ar y ffaith hon.

O ddarllen y fath gyfrol hwyliog a ffraeth, ond gwybodus a threiddgar, fe gaiff Cristnogion Cymru (a thrwy’r byd) o bob gradd ac anwybodaeth,  dehongliad a thraddodiad, fodd i weld y Duw ‘a chwardd’  Salm 2.4) wrth ein gweld –  Cristnogion, eglwysi, cenhedloedd – fel ‘mân lwch y cloriannau’ (Eseia 40:15 ) ar ddechrau 2020.

 

 

E-fwletin Olaf 2019

Diwedd blwyddyn a diwedd degawd. Felly bu’r cyfryngau yn bwrw trem yn ôl. Mae’n arwyddocaol mai prin oedd yr ymgais i fwrw trem ymlaen – ag eithrio rhaglen wych Radio 4, Correspondents Look Ahead (https://www.bbc.co.uk/programmes/m000cn1t).

Fe aeth edrych ymlaen yn dipyn o fwgan i lawer. Bydd ymadael â’r Undeb Ewropeaidd yn rhywbeth i’w ofni yn hytrach na’i ddathlu i 71% o Gymry Cymraeg, yn ôl ymchwil yr Athro Richard Wyn Jones. Tu hwnt i hynny, gair y flwyddyn 2019 yn ôl Geiriadur Rhydychen oedd ‘argyfwng hinsawdd’. Mae arolygon yn dangos nad breuddwydio am ddyfodol gwell y mae llawer o bobl ifainc, ond ofni’r gwaethaf. Gair y flwyddyn dictionary.com oedd ‘existential’ – mae ein bodolaeth yn y fantol.

Sut, felly, mae ymateb i’r ofn o’n cwmpas? Un ymateb Beiblaidd yw eiddo’r Pregethwr – Y peth gorau all rhywun ei wneud ar y ddaear yma ydy bwyta, yfed a mwynhau ei hun (Pregethwr 8.15, Beibl.net). Dyna gyfiawnhau Nadolig llawer ohonom, felly. Ond cofier bod y cyngor hwn yng nghyd-destun dealltwriaeth yr Athro am fywyd – Mae’n ddiystyr! Dydy e’n gwneud dim sens! Mae’r cwbl yn hollol absw’rd! (Pregethwr 1.1)

Mae cynnwys yr athroniaeth hon rhwng cloriau’r Beibl wedi bod yn destun cwestiynu i Iddewon a Christnogion. Mae rhai ysgolheigion yn gweld ôl lliniaru ar y neges gan genedlaethau wedyn drwy ychwanegu ambell adnod fwy ystyrlon. Mae eraill yn gweld yr adnodau mwy uniongred hynny yn arwydd bod y Pregethwr ei hun yn cloffi rhwng dau feddwl (gweler pennod 2 yn enwedig).

Rhywbeth felly yw bywyd eglwysi yn yr oes hon hefyd. Bydd oedfaon y Nadolig wedi cloffi rhwng dau feddwl – gyda Siôn Corn yn ymddangos mewn ambell un ochr yn ochr â Iesu Grist. Hyd yn oed pan nad eir i’r eithafion hynny i gymodi â’r byd, bydd drama’r geni wedi bod yn gyfle i ddweud ww ac aa am y plant – a denu eu rhieni i’r capel – gyda dim ond casgliad apêl Nadolig Cymorth Cristnogol i ddwysáu’r sentiment ryw ychydig. Bydd ambell bregethwr wedi ceisio cyflwyno neges ddwys yn gwisgo siwmper Rwdolff neu sannau jingle bells, rhag bod neb yn meddwl ein bod yn cymryd ein crefydd ormod o ddifri.

Oes yna obaith i 2020, felly? Yn unol ag arfer Iesu, rhaid edrych y tu hwnt i’r addoldy i’w weld. Yn ôl Geiriadur Collins, nid ‘argyfwng hinsawdd’ ond ‘streic hinsawdd’ oedd gair y flwyddyn 2019. Dyma blant a phobl ifainc yn cefnu ar yr ysgol ddyddiol, fel y maent eisoes wedi cefnu ar yr Ysgol Sul, am nad yw’n mynd i’r afael â’u gwir ofid a gwir angen ein byd. Mae capeli yn ei chael hi’n anodd gwybod beth i’w ddweud am hyn – yr un anhawster ag y cawsant adeg streiciau’r glowyr – rydym wedi hen arfer â chloffi rhwng dau feddwl. Ond nid felly ein plant. Yn eu dycnwch nhw a’u parodrwydd i edrych tu hwnt i flaenoriaethau llugoer eu rhieni a’u Pregethwyr y gorwedd ein gobaith.

Canys plant a aned i ni, meibion a merched a roddwyd i ni……

Diolch am eich cefnogaeth drwy gydol 2019, a Blwyddyn Newydd Dda chi.

E-fwletin 22 Rhagfyr 2019

BYW MEWN BOCSYS

Maddeuwch i mi nad ydw i’n teimlo’n arbennig o Nadoligaidd.

Gan fod hon yn golofn ar-lein, fe allwn i ofyn i chi glicio ar y ddolen isod a gwylio’r fideo a dyna ni.  Dyma’r ddolen:

Mae’n fideo gymharol hen. Ond mae hi mor, mor berthnasol i’n heddiw ni.

Dyna’r byd mae’r cyfryngau tabloid yn ein cyflyru i fyw ynddo ar hyn o bryd. Pa focs ydan Ni’n byw ynddo fo. A pha focs maen Nhw’n byw ynddo fo.

“Pobl o gefn gwlad. Pobl sydd erioed wedi gweld buwch. Y Cymry newydd o dras a lliw croen ‘gwahanol’ nad oes ‘bocs’ iddyn nhw yn y cyfrifiad, a’r Cymry ‘sydd wedi bod yma erioed’. Pobl sy’n ennill cyflog da a phobl sy’n crafu byw. Y rhai dan ni’n ymddiried ynddyn nhw (iwnifform nyrs neu blismon) a’r rhai dan ni’n amheus ohonyn nhw (tatŵs neu gapiau base-ball). Y crefyddol a’r hunan hyderus. Y rhai dan ni’n rhannu rhywbeth efo nhw a’r rhai dan ni’n rhannu dim â nhw.

Ai chi oedd clown y dosbarth ...
Ydych chi’n riant i lysblant ...
Ydych chi’n credu mewn bywyd ar ôl marwolaeth ...
Ydych chi wedi gweld UFO ...
A dyna chi ni ... pawb ohonan ni ...
Ni sy’n hoffi dawnsio ...
Ni sydd wedi cael ein bwlio ...
Ni sydd wedi bwlio ...
Ni sydd wedi cael rhyw yn yr wythnos ddiwethaf ...
Ni sydd â’n calon fach ar dorri ...
Ni sydd dros ein pennau a’n clustiau mewn cariad ...
Ni sy’n unig...
Ni sy’n ddeurywiol ...
Ni sy’n cydnabod dewrder eraill ...
Ni sydd wedi dod o hyd i ystyr bywyd ...
Ni sy’n achub bywydau ...

Ac mae’r bocsys yn cael eu chwalu a’u hailadeiladu dro ar ôl tro ar ôl tro. 
A phobl yn gwenu ac ysgwyd llaw a chofleidio, yn tynnu coes a chysuro’i 
gilydd. Yn un gymdeithas.

Mae’n byd ni’n cael ei wasgu i mewn i focsys sydd wedi eu gwneud o
bapur newydd ar hyn o bryd. Y papurau newydd tabloid a’u tebyg digidol 
sy’n mynnu ein bod Ni yn byw mewn bocs gwahanol iddyn Nhw. 
Y Nhw y mae modd ei feio am bopeth.

Os ydych chi’n mynd i rannu bocs gyda rhywun sy’n union fel chi. Os wyt 
ti’n mynd i rannu bocs gyda rhywun sy’n union fel ti. Os ydw i’n mynd i 
rannu bocs gyda rhywun sy’n union fel fi ... all o ond bod yn focs i un.  
A dim ond un math o focs i un y gwn i amdano fo. Ac unwaith mae’n
meddwl ni mewn bocs felly waeth  i’n corff ni fod mewn arch ddim.

Ond er fod y geiriau’n rymus, papur newydd ydy o, mae o’n beth gwan
ac mae o’n breuo yng ngolau haul llygaid goleuni.

Dan ni’n unigryw. Dan ni’n wahanol yn ein hanfod. Dan ni’n debyg am 
ein bod ni’n wahanol. Dan ni’n normal am nad oes yna’r fath beth
â normal. Mae’r bocsys yma yn bethau dan ni cael ein gosod ynddyn nhw
ac yn bethau dan ni’n gosod ein hunain ynddyn nhw. Ac mae’r ddau beth 
yna yn digwydd wrth i ni arddel ein hegwyddorion. Wrth ddewis ein 
bocsys a dewis pwy rydyn ni’n rhannu’n bocs efo nhw.

Wrth fod yn ddiolchgar am ein bocsys anrhegion, ac wrth lenwi bocsys
y banc bwyd, cofiwn y bydd y blynyddoedd nesaf yn gofyn dewrder 
a phenderfyniad.

Felly, pa ffordd well o wynebu’r tywyllwch yna na thrwy gynnau cannwyll
a dymuno llawenydd y Nadolig y naill i’r llall, ac wrth ddathlu bywyd y 
brenin tlawd, gofalu hyd eithaf ein gallu y bydd y flwyddyn nesaf yn
flwyddyn dda.

Nadolig Llawen.

E-fwletin 15 Rhagfyr, 2019

Democratiaeth?

Wedi’r holl ddyfalu, wedi’r holl ganfasio, dyna ni’n gwybod beth yw barn y bobol. Barn neu fympwy? Yn hynny o beth mae gen i gydymdeimlad â’r 216 ymgeisydd a safodd y tro hwn yng Nghymru.

Yn ystod yr ymgyrch etholiadol hon fe ddaeth hi’n amlwg fod democratiaeth “newydd” ar waith. Cyn hyn, fe welwyd pa mor bwysig oedd gallu’r arweinyddion a chynrychiolwyr y pleidiau i greu argraff ar y gynulleidfa deledu. Mewn geiriau eraill roedd gallu person i “berfformio” yn allweddol, sy’n awgrymu y dylid cadw hynny mewn cof wrth ddewis arweinydd. Y gallu i berfformio o flaen y camerâu oedd yr ystyriaeth. Er yn waith caled, dan lygad didrugaredd y camera, roedd hynny’n esmwythach na chrwydro’r strydoedd trwy’r gwynt a’r glaw i gyfarfod â phobol wyneb yn wyneb.

Pwy enillodd y ddadl deledu oedd yr ymffrost. Ond mae’r ddemocratiaeth “newydd” wedi symud barn i berspectif mwy sinistr. Dro ar ôl tro, ac nid yng ngwledydd Prydain yn unig o bell ffordd, mae celwydd yn dod yn rhwydd i wleidyddion. Magodd yr ymadrodd ‘fake news’ ei ystyr ei hun, i’r graddau fod hau yr hadau camarweiniol, celwyddog bellach yn arf a ddefnyddir yn agored i ddylanwadu ar y gwyliwr. Yr hyn sy’n dioddef yw ‘gwirionedd.’

Onid tristwch affwysol yw’r ffaith fod Arlywyddion a Phrifweinidogion gwledydd yn pedlera celwyddau yn gwbl wyneb-galed ac wyneb-agored? Mae’n nodwedd herfeiddiol, afiach o drin y broses. Bu adeg pan oedd ansawdd i arweinyddiaeth. Dawn brin yw honno heddiw.

Pam fod gwleidyddion o’r fath, mae’n ymddangos, yn poeni cyn lleied am ennill ymddiriedaeth pobol? Ennill pŵer yw’r nôd. Addo’r byd, heb fawr fwriad i gyflawni’r addewidion hynny – ag eithrio parchu’r farn rwygedig [52%/48%] am gyflawni Brexit.  Onid y gwir yw ein bod ni’n talu’r pris am fethiant gambl y Torĩaid bron bedair blynedd yn ôl i drechu plaid oedd yn fygythiad iddi hi bryd hynny ond sydd bellach yn blaid gloff a’i harweinydd unbeniaethol wedi troi ei gôt. Ei air olaf ef yn yr ymgyrch oedd gobeithio am law trwm ar ddydd yr etholiad er mwyn taflu dŵr oer ar frwdfrydedd ei wrthwynebwyr! A gobeithio na fydd y ffermwyr hynny oedd yn wên lawen ac yn codi eu bodiau-tywydd-teg ym mhresenoldeb Boris Johnson yn y Ffair Aeaf yn cwyno am ansicrwydd y farchnad amaethyddol yfory.

Mae’r dyddiau pan oedd rheidrwydd ar y cyfryngau torfol i gadw balans ac i fod yn ofalus rhag lledu celwyddau wedi hen fynd heibio. Y cyfryngau dylanwadol erbyn hyn yw’r cyfryngau cymdeithasol di-reoledig. Sut gellir eu rheoleiddio sut bynnag? Mae’n ddiwydiant ynddo’i hun. Ac mae cyflymder y dylanwad yn aruthrol. Dyna natur y bwystfil. O fewn mili-eiliad mae’r celwyddau a’r hanner-gwirioneddau wedi eu hanfon a’u hail-anfon gan filiynau o ddefnyddwyr y “ddemocratiaeth” anghyfrifol, beryglus hon.

Yr eironi, yn nhymor Adfent, yw mai symbol y groes fu’r arwydd ar y papur pleidleisio. “Gwasgarodd y rhai balch eu calon; tynnodd dywysogion oddi ar eu gorseddau, a dyrchafodd y rhai distadl.” ‘Fake news’ neu gwirionedd?