Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 30ain Gorffennaf 2018

Fyddwch chi yn y gwasanaeth fore Sul yn yr Eisteddfod? A fyddwch chi’n aros ‘mlaen i’r Gymanfa Ganu Foreol ?
Dyma un na fydd yno.

Nid am fod yr amser yn lletchwith, nac am fod Cymanfa yn y Bore yn swnio fel rhywbeth wedi ei wthio o’r neilltu, ond am nad ydw i wedi llwyddo bod yn y naill neu’r llall ers blynyddoedd. Yn wir rwy wedi bod yn osgoi Cymanfaoedd Canu ers blynyddoedd ac yn cofio Aneirin Talfan Davies yn swta sylwi mai “canu pop wnaeth ddifetha pob diwygiad a fu yng Nghymru erioed”.

Clywais ambell flwyddyn ganmol i’r côr neu edmygedd o waith y plant – y cwbl yn dystiolaeth o’r diwylliant perfformio sy’n rhan mor bwysig o’n diwylliant Cymraeg. Clywais ganmol ar ambell bregeth ddewr neu rymus , a chlywais ffrindiau annwyl yn sôn am y profiad adnewyddol o ganu emynau mewn cynulleidfa fawr.

Ond ai dyna amcan cynnal y gwasanaethau hyn yn yr Eisteddfod ar y Sul? Ai er mwyn galluogi pawb sy’n dal i arddel eu hymlyniad wrth yr Efengyl i fwynhau bod mewn cynulleidfa (gymharol) fawr ac i ganu hoff emynau gydag arddeliad. A’r Gymanfa?

Pan fyddwn ni’n trio ‘cynnal’ ambell sefydliad neu achos da, oni fyddai’n well weithiau ei adael i farw? Gwell torri troed neu goes i ffwrdd na gadael i’r cnawd fadru a gwenwyno gweddill y corff.

Felly dyma holi a yw gwasanaeth a Chymanfa’r Eisteddfod yn gwneud unrhyw beth o werth i fywyd Cristnogol Cymru erbyn hyn? Dichon fod unigolion neu gôr ar eu mantais ond a ydi’r gwasanaethau hyn, ddim bellach, os buon nhw erioed, yn achlysuron adfywio ffyddlondeb, porthi’n duwioldeb, dyfnhau’n deall o’r ysgrythurau, a rhoi asgwrn cefn yn ein tystiolaeth i’r Efengyl? Mae gwasanaethau bychain ym mhabell Cytûn wedi bod yn fwy bendithiol, dybiwn i.

Pam bod mor negyddol?

Mewn gwasanaeth o fawl, neu wasanaeth y Gair, neu Gymun Bendigaid y mae rhyw hanfodion sy’n rhaid i ni wrthynt. Ymwybyddiaeth o fawredd y Creawdwr, rhyfeddod o gofio dysgeidiaeth a bywyd Iesu, a hiraeth am gyffyrddiad Ysbryd Duw yn ein dwysbigo, ein cysuro, a’n cryfhau. Nid cael ein difyrru, na’n diddori na pheri rhyfeddod at ansawdd cerdd na barddoniaeth na morio canu, na dim felly. Cael ein hatgoffa o wirioneddau sy’n sail i’n buchedd. Hebddynt, nid oes addoli. ‘Diwylliant’ yw’r gweddill. Diwylliant graenus a gwreiddiol hyd yn oed. Ond ydi gwreiddioldeb yn rhinwedd mewn addoli?

Maddeuer gair o brofiad. Nid sathru ar gyrn yw’r bwriad. Mae’r Cymry sy’n aelodau o Gylch Cymraeg Eglwys Rhufain yn cynnal offeren yn Gymraeg bob blwyddyn. Y llynedd, yn Y Fenni, yr oedd, yn ôl y traddodiad yn Eglwys y Plwyf. Eglurodd yr Esgob Edwin Regan i’r twr plwyfolion lleol oedd wedi ymuno i gefnogi’r achlysur, bod y cwbl yn mynd i fod yn Gymraeg. Ac meddai yn ei ddull bachog ei hun, yn Saesneg “What matters is that the language of the Mass is love” – Beth sy’n cyfrif yw mai iaith yr Offeren yw Cariad.

Dyna i ni i gyd sut i fesur dilysrwydd ein haddoli ar unrhyw achlysur.

E-fwletin 22 Gorffennaf 2018

Rhagfarnu

Gair diddorol yw ‘rhagfarn’. Dyw pobol ragfarnllyd ddim yn agored eu meddwl. Ma’ nhw’n bobol sydd prin yn meddwl o gwbl, yn ein meddwl (rhagfarnllyd?) ni. Pobol negyddol. Pobol annymunol.

Dros y misoedd diwethaf cefais y fraint, unwaith eto, o weithio’n ddwys â chriwiau o bobol ifainc. Pobol agored eu meddyliau. Yn eiddgar i greu a chwestiynu. Pobol gadarnhaol. Pobol ddymunol dros ben.  Mi roedden nhw, serch hynny, yn bobol ragfarnllyd.

O dan sylw’r ddau griw y bues i’n gweithio â nhw oedd bywydau pobol ifainc ddau gan mlynedd yn ôl. Pobol oedd, mewn cyd-destunau go wahanol i’w gilydd, wedi gweithredu’n radical yn wyneb heriau’r oes.

Roedd y rhagfarn gyntaf i fynd i’r afael â hi yn un ddigon disgwyliedig. Mae dau gan mlynedd yn ôl yn ddau gan mlynedd yn ôl. Roedd eu ffordd o fyw yn hen ffordd o fyw. Eu ffordd o sgwennu yn hen ffordd o sgwennu. Eu ffordd o garu yn hen ffordd o garu.

Ond mi roedden nhw’n caru. Ac yn cynhennu. Yn ffoli ac yn callio. Yn llonni a phwdu. Yn mynd dros ben llestri a chwympo i’r falen.

Dipyn o waith oedd rhyddhau’r criwiau ifainc o’r rhagfarn a gyflwynwyd iddynt gan y geiriau ‘hen’ a ‘hanes’. Ond wedi cael gafael yn allwedd y meddwl agored, buon nhw fawr o dro cyn iddyn nhw, bobol ifanc heddi’, ddechrau uniaethu â gobeithion a siomedigaethau pobol ifainc ddoe a fu.

Ond dim ond dechrau. Oherwydd roedd yna ragfarn arall yn dal i gaethiwo eu dychymyg, sef y syniad fod yr holl ‘grefydd’ a ‘diwygiadau’ a phethe yma oedd yn holl bresennol yn y cyfnod yn, wel… talp mawr tywyll o ragfarn. Mai mudiad cul a rhagfarnllyd oedd Anghydffurfiaeth. Mai sefydlu sefydliadau dweud-wrthot-ti-beth-i-feddwl oedd nod yr arweinwyr. A dyma ni nôl gyda dilema’r ‘bobol ifainc oedd yn hen eu ffordd’ unwaith eto. Hynny yw, i bobol ifainc heddi’ hen ddynion diflas-geidwadol oedd Harris a Rowland a Phantycelyn. Roedd eu fandaliaeth greadigol, eu radicaliaeth fentrus-beryglus a’u joie de vivre y tu hwnt i’w dychymyg. 

Mi oedd taclo’r ail ragfarn hon yn dipyn mwy o waith. Ond, mae’n werth nodi nad tasg amhosib mohoni – yn enwedig o fewn prosiect creadigol oedd â’r broses o gwestiynu a thrafod trwyadl, didwyll ac agored (ond diogel) yn greiddiol iddi.

Yn wir, ni fu’n hir cyn i gwestiynwyr a thrafodwyr ifainc seiet greadigol heddi’ ddechrau uniaethu â chwestiynwyr a thrafodwyr ifainc y seiet greadigol a fu. Yn enwedig wrth i’r cwestiynu a thrafod hynny fentro, ar adegau, i diroedd anghysurus gan achosi i ni gyd – beth bynnag oedd ein rôl o fewn y drafodaeth – fynd sia-thre â’r galon yn gor-guro a’r meddwl yn gwrthod ymdawelu.  

A beth oedd wrth fôn ein hanesmwythyd? Beth arall ond consyrn? A chyfrifoldeb. A chydymdeimlad. Yn wir, dim byd llai nag ein consyrn. Ein cyfrifoldeb. Ein cydymdeimlad. Cwestiynau oesol y theatr-heb-ffiniau ry’n ni’n ei galw’n Gristnogaeth. 

Does dim angen adeiladau na pharaffenalia technegol ar y theatr hon. I’r gwrthwyneb. Ei dynameg gyntaf yw tynnu lawr. Datod. Datgymalu. Diddymu pob ‘rhag’ sy’n rhwystro.

Mae pobol ifainc, yn amlwg, yn barod i greu. Beth yw’r ‘rhag’? Y rhwystr? Ni, falle? A’n rhagfarnau?

Ddaeth hi’n awr eu dinistrio?

 

E-fwletin 15 Gorffennaf 2018

Colli Hunaniaeth

Profiad digon annifyr yw hi i gael rhywbeth wedi ei ddwyn oddi arnom, megis arian, ffôn symudol ac ati. Mae dwyn manylion personol (identity theft) wedi dod yn drosedd gyfarwydd erbyn heddiw hefyd. O ganlyniad, fe ddefnyddir y manylion i dwyllo a lladrata yn ein henw. Gall hyn ein haflonyddu, creu poen meddwl i ni a’n hansefydlogi.

Gall rhywbeth tebyg ddigwydd i ni yn ysbrydol, hefyd; er enghraifft, wrth i bobl wthio eu syniadau a’u ffordd o feddwl nhw arnon ni heb aros i wrando ar ein barn a’n safbwynt ninnau. Mae rhai, yn anffodus, yn mynnu bod yna becyn o athrawiaethau a dogmâu set sy’n rhaid i bawb eu derbyn; ac o’u derbyn eu derbyn yn gyfan. O beidio a’u derbyn mae perygl i ni wedyn deimlo’n wag a chawn ein dihysbyddu o nerth ac egni creadigol.

Os yw cwsmer masnachol yn ddiniwed mewn achos o golled ariannol bydd y banciau, mewn amgylchiadau cytbwys, yn barod i ad-dalu’r golled – dyna rhan o’u gwasanaeth. Onid dyna’r math o wasanaeth y dylem ninnau gynnig fel Cristnogion? Gwasanaeth sy’n ail wefru’r batri; yn dychwelyd i ni rywbeth sydd wedi ei golli. Onid rhan o’n gwasanaeth Cristnogol yw ceisio adfer ac adnewyddu’r sefyllfa? Onid dyna yw diben addoliad? Sef ein cynorthwyo i ddod i gyswllt gyda’r gronfa o egni diderfyn a’n cynorthwyo i drochi ein hunain mewn doethineb, tosturi, trugaredd, gras a chariad? Cronfa sydd â chymaint mwy wrth gefn.

Ymfalchïwn yn y gallu a gynigir i ni drwy hynny i chwilio am y gwerth a’r urddas sy’n rhan o hunaniaeth pob person; a hynny drwy ddatblygu a thyfu ein gallu i ymddiried. Gall ymddiriedaeth greu newid mawr yn ein perthynas â’n gilydd. Nid yw’n dibynnu ar gredoau a dogmâu cyfyng. Mae’n cymryd amser i ennill ymddiriedaeth. Nid rhywbeth a roddir gan eraill na’i gymryd oddi wrth eraill ydyw. Nid yw’n rhywbeth i’w etifeddu oddi wrth genhedlaeth ddoe chwaith. 

Mae’r broses o adeiladu ymddiriedaeth yn broses ddwy ffordd. Nid mater o gymryd na dwyn ydyw. Y ffordd i adeiladu ymddiriedaeth yw drwy adnabod, parchu a deall ein gilydd. Mae materion megis ordeinio gwragedd, sefydlu esgobion benywaidd, hawl i farw gydag urddas a chysegru phriodasau rhwng pobl hoyw yn dal i beri rhwygiadau o fewn enwadau. Mae’n eironig y gall dynion sy’n casáu ei gilydd achosi’r byd fynd a’r chwâl drwy ryfela; tra gall dau ddyn sy’n caru ei gilydd chwalu eglwys a chreu cweryl rhwng aelodau. Rhyfedd o fyd!

Rhan o berthyn i gymdeithas gariadus a gofalus yw’r cyfrifoldeb sydd arnon ni i ofalu yn gariadus am ein gilydd. Mae’n anodd gwneud hynny pan fydd y nodweddion elfennol sy’n creu ein hunaniaeth yn cael eu cipio oddi arnom. Diolch am lefydd lle gallwn eu hadennill a’u hadfer.

Ymfalchïwn, felly, mewn cyfleoedd sy’n rhoi’r hawl i bawb fod yn berson llawn drwy i ni barchu eraill – yn enwedig y rhai hynny ohonom sy’n ‘wahanol’ i’r normau cymdeithasol cyffredin. Defnyddiwn ein gwasanaethau, felly, yn gyfryngau i ddiwallu, i adfer a chyflenwi, gan roi yn ôl i bawb yr hyn a gollwyd ganddynt.

 

E-fwletin 8 Gorffennaf 2018

Moloch a Mamon

Bum yn cynnal oedfa yn Ebeneser, Llangybi, yn ddiweddar, gan dderbyn y croeso cynnes arferol gan y criw bach ffyddlon. Yn y festri y cynhelir yr oedfaon fel rheol ond wedi’r oedfa dyma fentro gofyn a oedd y capel digwydd bod ar agor. Fel roedd hi’n digwydd, mi roedd y drws heb ei gloi a mewn a mi.

Roedd y capel yn glyd – os ychydig yn llychlyd. Roedd dwy fynedfa bob ochr i’r pulpud, elfen gyffredin iawn ym mhensaernïaeth capeli Ceredigion, oriel, a rhyw hanner dwsin o resi o gorau pren cymen iawn eu golwg. Dyma ddringo i’r pulpud a sefyll yno’n stond gan daflu fy llygaid i bob cornel o’r capel bach hynod hwn. Dychmygais yno glywed llais un o’m harwyr yn taranu ar ei bregeth. Roedd y pulpud hwn, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn eiddo i Niclas y Glais.

Roedd y Parch T. E. Nicholas (1879-1971) yn dipyn o aderyn brith ac yn ddraenen yn ystlys unrhyw un a gefnogai’r drefn Brydeinig gyfalafol filwrol, fel ag yr oedd yn nechrau a chanol yr ugeinfed ganrif. ‘Comiwnydd rhonc a Christion gloyw’ yw disgrifiad Hefin Wyn ohono yn ei gofiant diweddar (Y Lolfa, Talybont: 2017). Yn ystod ei gyfnod byr yn Llangybi bu dan lygaid craff yr awdurdodau Llundeinig a oedd wedi eu cymell i gadw llygad barcud ar y rebel lleol gan wraig i dirfeddiannwr lleol. Bydden nhw’n clustfeinio’n agored ar ei bregethau ar y Sul.

Datblygodd Niclas yn sonedwr medrus iawn – yn enwedig yng nghyfnod ei garcharu ef a’i fab, Islwyn, am eu gwrthwynebiad cydwybodol i’r Ail Ryfel Byd. Cyn hynny, braidd yn felodramatig yw ei gerddi, yn null ei gyfnod. Ond o ddarllen ei gerddi cynnar un o’r delweddau sy’n sefyll yn y cof yw ei ddefnydd o dduwiau paganaidd yr Hen Destament. Mae Moloch a Mamon yn cael sylw amlwg ac aml ganddo. Moloch – duw rhyfel y Cananeaid a oedd yn croesawu aberthu plant – a Mamon – duw ariangarwch a thrachwant.

Hawdd yw anwybyddu delweddu felly fel rhyw sentimentaleiddiwch gor-ddramatig. Ond, fel y gwyddom, mae Moloch a Mamon yn cael eu haddoli o hyd ar draws y byd ar ddechrau’r unfed ganrif ar hugain mewn llawer dull a modd. Un o’r llefydd sy’n rhoi bri mawr ar y ddau ddiawl hyn yw Unol Daleithiau’r Amerig – a neb llai felly na’i Harlywydd diweddaraf, Donald Trump.

Erbyn y Sul nesaf bydd Arlywydd Trump yn derbyn croeso cynnes gan gynrychiolwyr y drefn Brydeinig – yn frenhines a Phrif Weinidog – yng nghoridorau grym. Bydd croeso twymach iddo hefyd y tu allan iddynt yn ôl y protestiadau sydd wedi eu trefnu.

Wn i ddim sawl pulpud fydd yn atsain i bregethu tanbaid a fydd yn herio dylanwad andwyol Moloch a Mamon ar wareiddiad y Gorllewin y Sul nesaf ond mae’n siŵr y bydd rhyw adlais bell i’w clywed rhwng muriau Ebeneser, Llangybi, o eistedd yno a chlustfeinio.

E-fwletin 1 Gorffennaf 2018

Annwyl Bawb

Cafwyd diwrnod cofiadwy ddoe wrth inni ddod ynghyd i wrando ar anerchiad y Tra Pharchedig Jeffrey John. Daeth pawb i gapel Salem, Caerdydd, gyda disgwyliadau uchel, a chafodd neb ei siomi. Cawsom ein swyno gan yr ysgolheictod manwl, y traddodi afieithus a’r hiwmor byrlymus. Diolch i bawb am drefnu, a dymunwn yn dda i’r swyddogion newydd, sef Enid Morgan (Cadeirydd) a T. Evan Morgan (Ysgrifennydd).

A nawr dyma droi at e-fwletin heddiw:

 

Geiriau gwag?

Fuoch chi erioed yn crwydro Cumbria? Dyma wlad arferai fod yn rhan o’n tiroedd Brythonaidd ond a gollwyd i’r Eingl a’r Daniaid dros ddeng canrif yn ôl.

Tybir i Frythoneg Cumbria ddiflannu o enau’r boblogaeth erbyn y 12fed ganrif. Y cyfan sydd ar ôl erbyn hyn yw enwau ambell fynydd, ambell bentref ac ambell fferm. Mae sawl blain, cair, penn a carrek ar fap o Ardal y Llynnoedd. Mae enwau rhai pentrefi fel Lanercos (Llannerch), Castle Carrock, Derwent (bro’r dderwen), Blencathra (blaen cadair), Cark (carreg)  Morecambe Bay (Bae y Môr Cam) ac yn y blaen yn dangos olion Brythonaidd. Hyd yn lled ddiweddar, mae’n debyg bod rhai bugeiliaid yn cyfrif  mewn rhifau sy’n awgrymu bod rhyw olion o’r Frythoneg wedi parhau hyd at yr ugeinfed ganrif. Ond wrth siarad gyda phobl ar fy nhaith, doedd gan neb ohonyn nhw unrhyw amgyffred o’u hetifeddiaeth Frythonaidd ac roedden nhw’n methu dychmygu unrhyw hanes amgen i gefndir Eingl-Ddanaidd y rhanbarth.

Gwnaeth hyn i mi feddwl am yr hyn sydd yn digwydd o’n hamgylch yng Nghymru. Mae’r cyfoeth o eiriau sy’n rhan o’n hetifeddiaeth Gristnogol yn diflannu’n gyflym – gras,  iachawdwriaeth, edifarhau… Oes ots am hyn?

Yn ei lyfr Speaking Christian – Recovering the Lost Meaning of Christian Words mae Marcus Borg yn esbonio sut  mae traddodiadau crefyddol yn cael eu mynegi trwy gyfrwng geiriau arbennig. Mae pob traddodiad yn ffocysu ar eiriau sy’n datblygu yn y pen-draw i fod yn rhan greiddiol o ddiwylliant y traddodiad hwnnw, gyda’r geiriau’n datblygu’n llaw-fer hwylus am ystod o brofiadau neu gredoau crefyddol. Mae Borg yn herio ei ddarllenwyr yn America i sicrhau eu bod yn defnyddio geiriau’n briodol ac yn olrhain ystyr gwreiddiau’r geiriau hynny. Yr hyn mae’n ei ddangos yw fod nifer o eiriau a ddefnyddir gan Gristnogion yn yr oes hon yn cael eu defnyddio mewn ffordd tra gwahanol i’r ffordd y’u deallwyd nhw’n wreiddiol.

Rhyfeddod i mi yn ystod yr wythnosau diwethaf yma oedd gweld sut mae rhai Cristnogion nid yn unig wedi llwyddo i ail-ddiffinio geiriau ond wedi llwyddo i ail-ddiffinio natur Cristnogaeth yn America. Does dim angen mynd ymhellach na rhai o’r cyhoeddiadau a gafwyd ar Twitter a Facebook sy’n dangos cefnogaeth at wahanu teuluoedd ar ffiniau America. Ar y llaw arall, cafodd Jim Wallis, Samuel Barber, Shane Claiborne ac eraill eu harestio am brotestio yn erbyn polisi Trump, a hynny ar sail eu ffydd yn Iesu. Mae’n amlwg mai nid jyst geiriau sy’n ein gwahanu, mae rhywbeth llawer mwy dwys yn digwydd ar hyn o bryd.

Mae dethol pa eiriau sy’n cyfrif yn aml yn fwy o broblem nag ystyr y geiriau eu hunain. Efallai mai dyna pam mae angen i ni gyd ffocysu dros y blynyddoedd nesaf, nid ar y geiriau sy’n ein gwahanu, ond ar y geiriau sy’n ein huno fel teulu Cristnogol byd-eang.  Rwy’n tybio mai geiriau a briodolir i’r Iesu yw’r rheiny; ac mae digon o her yn rheiny heb i ni hollti blew dros ambell ystyr.

“Rych chi wedi clywed fod hyn yn cael ei ddweud, ‘Llygad am lygad, a dant am ddant.’ Ond dw i’n dweud wrthoch chi: Peidiwch ceisio talu’n ôl. Os ydy rhywun yn rhoi clatsien i ti ar dy foch dde, cynnig y foch arall iddo.  Ac os ydy rhywun am dy siwio a chymryd dy grys, rho dy got iddo hefyd. Os ydy milwr Rhufeinig yn dy orfodi i gario ei bac am un filltir, dos di ddwy.  Rho i bwy bynnag sy’n gofyn i ti am rywbeth, a phaid gwrthod y sawl sydd eisiau benthyg rhywbeth gen ti. Rych chi wedi clywed i hyn gael ei ddweud: ‘Rwyt i garu dy gymydog’ (ac ‘i gasáu dy elyn’). Ond dw i’n dweud wrthoch chi: Carwch eich gelynion a gweddïwch dros y rhai sy’n eich erlid chi!”

Efallai na ddaw pobl Cumbria fyth nôl at iaith eu cyndeidiau, ond mae’r pris yn llawer rhy fawr os na fydd iddyn nhw, a phobl Cymru ail-ddarganfod geiriau Crist i’n hysbrydoli i fyw fel brodyr a chwiorydd.

 

 

E-fwletin 24 Mehefin 2018

               Y Duw ddaw atom mewn dieithrwch

Mi welaf wraig a’i gwedd yn llwm a llwyd

Yn dod yn llwfr drwy ddrysau y banc bwyd,

Ei phartner gyda’i phlentyn ar y stryd,

Mae’n ysu am gael ffoi rhag barn y byd.

         A hon yw’r Duw ddaw atom mewn dieithrwch,

         Y Duw na welsom ni mohoni ’rioed,

         Y Duw a ddaw i darfu ar ein heddwch

         Wrth ddeisyf am ein cariad yn ddi-oed.

 

Ac mewn sach gysgu laith yng nghyntedd drws

Y gorwedd merch – mor ysgafn yw ei chwsg,

Mae’n deffro o glywed sgrech a rheg gerllaw,

Ond gyda’i llygaid oer mae’n cuddio’i braw.

         A hon yw’r Duw ddaw atom…

 

Rhoed inni’r ddawn i ’nabod yn ein hoes

Y rhai sy’n cario pwysau trwm eu croes,

Gan estyn iddynt gariad rhad mewn ffydd

Y profant obaith byw eu ‘trydydd dydd’.

       A dyma’r Duw ddaw atom….

E-fwletin 17 Mehefin 2018

Crefydd Amlieithog

Petai Dewi Llwyd yn gofyn i mi ar ddiwedd ei raglen ar fore Sul am yr anrheg pen blwydd delfrydol, mi wn yn union beth fyddai f’ateb!  Yr hyn a ddeisyfwn  fyddai’r  gallu i fedru siarad sawl iaith. Mae’r bobl hynny sy’n meddu ar y gallu yna yn destun f’edmygedd i erioed, a dyna pam, ar hyd y blynyddoedd, ‘mod i wedi gwario cannoedd ar amryfal gyrsiau a dosbarthiadau nos, ar werslyfrau a CD’s i’w chwarae yn y car, yn y gobaith y byddwn, rhyw ddydd, yn amlieithog!

Mae gen i brofiad fel athrawes iaith o fod yn cyflwyno’r Gymraeg i rai nad ydynt yn ei siarad na’i deall. Dw i wedi gweld pobl yn dysgu’r iaith a dod yn rhugl ynddi. Mae nifer o’r bobl hynny’n rhugl mewn sawl iaith arall hefyd. Maen nhw’n llwyddo, o bosib, am fod ieithoedd yn dilyn gramadeg; geirfa maen nhw’n eu rhannu’n gyffredin.

Ar sawl ystyr iaith yw crefydd hefyd.  Mae iddi ei gramadeg, ei geirfa, idiomau a’i ffordd o ddeud pethau. Pwrpas yr iaith, mae’n debyg, yw rhoi mynegiant i ni mewn sefyllfaoedd anodd, a digon brwnt a di-ddeall yn aml, a chreu synnwyr o’r hyn sydd, ambell dro, yn drech na ni.

Ond…yn wahanol i ddysgu ieithoedd, y mae’r  ramadeg  grefyddol a’r eirfa yn mynd yn fwyfwy dieithr i bobl. Mae’n  prysur  ddatblygu’n  iaith breifat – a hyn yw’r  cynni crefyddol cyfoes.

Y mae’r enwadau yn gwario ffortiwn mewn arian ac adnoddau i geisio unioni hyn. Ond y gwir, mae’n debyg, yw na fydd dim yn llwyddo oherwydd fod pobl wedi peidio â defnyddio’r math yma o iaith. Ac er gweiddi’n groch (fel y bydd rhai yn siwr o’i wneud wrth ddarllen hwn) nad yw hyn yn wir, mae’r ffeithiau a’r ystadegau yn creu darlun gwahanol iawn.

Medrir haeru bod pobl o hyd yn mynd i chwilio am arwyddocâd a dyfnder i’w bywydau  gan nad yw’r materol fyth yn medru eu digoni a’u diwallu, ond iaith wahanol y maen nhw’n mynd i’w defnyddio i fynegi hyn.  Iaith na fydd yn swnio’n grefyddol o gwbl.  Ni fyddant, mae’n debyg, yn cael eu denu at y gair trymlwythog ‘Duw’ ond yn hytrach  yn dewis geiriau a fydd i mi, fel un sy’n parhau i ddefnyddio’r hen iaith grefyddol, yn ymddangos yn llai dilys.

Y mae hyn oll yn mynd i fod yn her aruthrol i ni.  Dyna pam, o bosib, bod rhai yn parhau i fynnu fod yr hen iaith, a’r hen eiriau, yn g’neud sens. Ond siarad â ni ein hunain yr ydan ni yn y diwedd.  Cogio bach fod eraill yn wir yn gwrando arnon ni ac yn clywed. Tybiwn mai cenhadu ydan ni, ond yn y bôn, nid ydym yn gwneud nemor mwy nag ailgylchu ystrydebau cyfarwydd, treuliedig  ni ein hunain,

Yr her yw caniatau i bethau ac  ieithwedd, nad ydynt yn swnio nac yn teimlo’n  grefyddol o gwbl,  i ddigwydd. Caniateid wedyn  i gynifer o bobl, fedru mynegi dyfnder arwyddocâd ac ystyr yn y byd gorllewinol sydd  yn prysur gilio o’r hen ffyrdd crefyddol o fyw.

Fel y dywedoddy bardd Ffrengig, di-grefydd fel ag yr oedd, Paul Éluard, “mae byd arall, ond yn hwn y mae.”

I lawer, bydd hyn yn gwbl annigonol, ond y mae gobeithio y bydd pobl yn dychwelyd i siarad yr hen iaith, yn drybola o hunan dwyll.

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

 

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 

Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

 

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

 

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

 

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

 

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 

Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

E-fwletin 3 Mehefin 2018

Druan o’n pregethwyr

Rwy’n tybio y bydd canran uchel o ddarllenwyr y bwletin wedi mynychu tŷ cwrdd o ryw fath y bore ‘ma.   Oedd eich hymdrech werth eich hamser?  Oedd ymdrech y pregethwr neu bregethwraig gwerth ei hamser hithau? 

Yn ystod yr wythnos, fe glywais stori ddiddorol.   Wrth fynd am dro ar brynhawn Sul, fe gwrddodd ffrind i mi â chyfaill oedd wedi bod i oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” gofynnodd un i’r llall.   Dyma’r cyfaill yn ateb mai hwnnw oedd y bore Sul mwyaf ysbrydoledig iddo gael mewn oedfa ers blynyddoedd lawer, â’r pregethwr gwych iawn wedi gwneud iddo feddwl yn ddwys am bethau.   Ymlaen aeth y ddau ar eu teithiau gwahanol.   Ymhen ychydig, daeth y ffrind ar draws person arall, oedd wedi bod i’r un oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” oedd y cwestiwn i hwn hefyd.    Roedd yr ateb yn un tra gwahanol.  “Sai’n gwybod beth maen nhw’n gweld yn y pregethwr ‘na.   Dim lot am bwyti fe.  Yn ddigon di-fflach bore ‘ma”. 

Dau berson hyddysg a diwylliedig, wedi eistedd yn yr un adeilad yn gwrando ar yr un bregeth gan yr un pregethwr.  Un wedi ei ysbrydoli, y llall ddim wedi deall.  Un yn canmol, a’r llall mewn niwl. 

Beth sydd i’w ddysgu o hyn?

Wrth feddwl am y pregethwr, rhaid cydymdeimlo ag yntau wedi ei holl ymdrech.   Mae’r arddull sy’n deffro’r enaid yn amrywio o berson i berson, ac mae cyfathrebu o ben blaen capel neu eglwys yn dueddol o ddibynnu ar ddulliau cyfathrebu unffurf.  O leiaf yn yr achos hwn, roedd un cyfaill wedi cael balm i’w enaid a chyfeiriad i’w wythnos.   Tybed faint o ganran o gynulleidfa sy’n cael ei chyffwrdd mewn gwirionedd yn wythnosol?

Wrth edrych o berspectif y gynulleidfa, mae’n werth sylweddoli yr amrywiol anghenion sy’n bodoli o flaen trwyn y pregethwr.  Rhai blynyddoedd yn ôl roedd addysgwyr yn rhannu plant i dri categori o ddysgwyr – y clywedol, y gweledol a’r kinesthetig.   Roedd i bob un ei anghenion ei hunan – rhai yn dysgu orau trwy weld, rhai trwy wrando ac eraill trwy wneud.   Rwy’n berson radio, tra bod fy ngwraig yn dibynnu ar luniau teledu am ei mwynhad.  Un ohonom ni’n ddysgwr gweledol a’r llall yn glywedol.

Ydy hyn yn esbonio pam, yn rhannol, mae’n eglwysi yn gyffredinol yn edwino?  Wrth weithredu llai, ac ymfalchïo mewn tlodi gweledol di-addurn ein hadeiladau, mae addolwyr capeli Cymru wedi gorfod dibynnu ar fod yn ddysgwyr clywedol.   Crefydd radio yw’n crefydd gyfoes, mewn oes pan fo cymaint arall yn bosib.     Druan o’n pregethwyr. 

http://www.lancsngfl.ac.uk/projects/behaveattend-new/download/76/19_Learning_Styles.pdf?s=!B121cf29d70ec8a3d54a33343010cc2

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! )