Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin Tachwedd 19eg. 2017

‘ac anifeilaid y maes hefyd ….’

Yn ystod yr wythnosau diwethaf bu hanes y lyncs, sef y gath fawr a ddihangodd o Sŵ y Borth yn hawlio’r newyddion, nid yn unig yn Aberystwyth a’r cylch ond ar draws Cymru a thu hwnt. Llwyddodd y greadures ddwy flwydd oed hon i ddianc o’i chaets ac er gwaethaf pob ymdrech i’w themtio â phob math o ddanteithion, penderfynwyd yn y diwedd byddai’n rhaid ei saethu er mwyn sicrhau diogelwch trigolion y Borth, a hynny er mawr siom i nifer helaeth o bobl.  

Ychydig o ddiwrnodau yn ddiweddarach daeth y newyddion trist am farwolaeth lyncs arall yn y Borth, o ganlyniad i ddamwain wrth iddo gael ei symund o un lle i’r llall yn y sŵ. Beirniadwyd perchnogion y sŵ yn hallt am y digwyddiad hwn ac mae o leiaf un mudiad wedi galw ar y Cyngor Sir i gau’r lle.

Bu’r bennod hon yn un hynod drist ac yn destun gofid i berchnogion y sŵ, y Cyngor, yr heddlu a’r trigolion lleol. Tra mae’r digwyddiad yn codi cwestiynau moesol nid yn unig am ein perthynas ag anifeiliaid gwyllt a’r modd y maent yn cael eu cadw a’u trin, mae hefyd yn codi cwestiynau mewn perthynas â’r sawl  sy’n arddel y ffydd Gristnogol: hynny yw, beth yw cyfrifoldeb y Cristion tuag at anifeiliaid? Mae ‘na ddigonedd o Gristnogion yn fawr eu gofal dros anifeiliaid,  ond a ydym yn cysylltu’r gofal hwnnw yn benodol â’n ffydd?

Mae David Clough, Athro Moeseg Diwinyddol ym Mhrifysgol Caer wedi dadlau bod gofal a chonsyrn dros anifeiliaid yn rhan hanfodol o fod yn ddisgybl i’r Arglwydd Iesu. Yn sicr, mae’r Beibl yn dangos bod Duw yn dymuno i ni ofalu nid yn unig am y greadigaeth ond am greaduriaid hefyd. Gallwn ddwyn i gof y straeon dirifedi hynny am seintiau’r eglwys yn dangos gofal tuag at anifeiliaid,  fel yn hanes Macarius, Jerome a Francis.

Mae’n siŵr bod nifer ohonom wedi ein cyfareddu gan y gyfres deledu Blue Planet a gyflwynir gan David Attenborough, a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn anghytuno y dylid gwneud pob dim o fewn ein gallu i ddiogelu dyfodol cyfoeth y rhywogaethau. Ond i ba raddau y mae hyn yn amlwg ym mywyd yr eglwys heddiw? Gwyddom am waith arddechog mudiadau Cristnogol sy’n estyn cymorth i’n brodyr a’n chwiorydd ar draws y byd, ond faint o sylw a roddir i’r mudiadau hynny sy’n ceisio amddiffyn hawliau anifeiliaid yn ein heglwysi? Rydym yn llwyr ymwybodol o bwysigrwydd prynu nwyddau masnach deg, ond a fyddwn yn annog Cristnogion i brynu cynnyrch anifeiliaid gan gwmnïau sy’n gwarantu eu bod yn rhoi y gofal gorau i anifeiliaid?     

Mae’r efengyl a gyflwynwyd i ni yn newyddion da i’r greadigaeth, ond a yw hi’n newyddion da i’r anifeiliaid yn yr unfed ganrif ar hugain?      

E-fwletin Tachwedd 19eg 2017

‘ac anifeilaid y maes hefyd ….’

Yn ystod yr wythnosau diwethaf bu hanes y lyncs, sef y gath fawr a ddihangodd o Sŵ y Borth yn hawlio’r newyddion, nid yn unig yn Aberystwyth a’r cylch ond ar draws Cymru a thu hwnt. Llwyddodd y greadures ddwy flwydd oed hon i ddianc o’i chaets ac er gwaethaf pob ymdrech i’w themtio â phob math o ddanteithion, penderfynwyd yn y diwedd byddai’n rhaid ei saethu er mwyn sicrhau diogelwch trigolion y Borth, a hynny er mawr siom i nifer helaeth o bobl.  

Ychydig o ddiwrnodau yn ddiweddarach daeth y newyddion trist am farwolaeth lyncs arall yn y Borth, o ganlyniad i ddamwain wrth iddo gael ei symund o un lle i’r llall yn y sŵ. Beirniadwyd perchnogion y sŵ yn hallt am y digwyddiad hwn ac mae o leiaf un mudiad wedi galw ar y Cyngor Sir i gau’r lle.

Bu’r bennod hon yn un hynod drist ac yn destun gofid i berchnogion y sŵ, y Cyngor, yr heddlu a’r trigolion lleol. Tra mae’r digwyddiad yn codi cwestiynau moesol nid yn unig am ein perthynas ag anifeiliaid gwyllt a’r modd y maent yn cael eu cadw a’u trin, mae hefyd yn codi cwestiynau mewn perthynas â’r sawl  sy’n arddel y ffydd Gristnogol: hynny yw, beth yw cyfrifoldeb y Cristion tuag at anifeiliaid? Mae ‘na ddigonedd o Gristnogion yn fawr eu gofal dros anifeiliaid,  ond a ydym yn cysylltu’r gofal hwnnw yn benodol â’n ffydd?

Mae David Clough, Athro Moeseg Diwinyddol ym Mhrifysgol Caer wedi dadlau bod gofal a chonsyrn dros anifeiliaid yn rhan hanfodol o fod yn ddisgybl i’r Arglwydd Iesu. Yn sicr, mae’r Beibl yn dangos bod Duw yn dymuno i ni ofalu nid yn unig am y greadigaeth ond am greaduriaid hefyd. Gallwn ddwyn i gof y straeon dirifedi hynny am seintiau’r eglwys yn dangos gofal tuag at anifeiliaid,  fel yn hanes Macarius, Jerome a Francis.

Mae’n siŵr bod nifer ohonom wedi ein cyfareddu gan y gyfres deledu Blue Planet a gyflwynir gan David Attenborough, a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn anghytuno y dylid gwneud pob dim o fewn ein gallu i ddiogelu dyfodol cyfoeth y rhywogaethau. Ond i ba raddau y mae hyn yn amlwg ym mywyd yr eglwys heddiw? Gwyddom am waith arddechog mudiadau Cristnogol sy’n estyn cymorth i’n brodyr a’n chwiorydd ar draws y byd, ond faint o sylw a roddir i’r mudiadau hynny sy’n ceisio amddiffyn hawliau anifeiliaid yn ein heglwysi? Rydym yn llwyr ymwybodol o bwysigrwydd prynu nwyddau masnach deg, ond a fyddwn yn annog Cristnogion i brynu cynnyrch anifeiliaid gan gwmnïau sy’n gwarantu eu bod yn rhoi y gofal gorau i anifeiliaid?     

Mae’r efengyl a gyflwynwyd i ni yn newyddion da i’r greadigaeth, ond a yw hi’n newyddion da i’r anifeiliaid yn yr unfed ganrif ar hugain?      

E-fwletin 12 Tachwedd 2017

Gwerth ei ddarllen:

A Bigger Table – Building a Messy Authentic and Hopeful Spiritual Community  (John Pavlovitz :  Westminster and John Knox Press)

Daeth y llyfr i’m dwylo ar yr un pryd a chyflwyniad “Y Byd ar Bedwar” ar fywyd crefyddol Cymru.  Roedd y rhaglen deledu yn ddarlun o barlys, ofn a digalondid.  Bu darllen y llyfr yn help i’m ysbrydoli ac i ymwroli.

Y mae’r llyfr yn dechrau gyda Pavlovitz yn ŵr galarus o ganlyniad i ethol Donald Trump.  Mae’n siomedig yn bennaf oherwydd bod cymaint o greulondeb a chasineb wedi dod i’r golwg ymhlith y boblogaeth a’r cyfan wedi digwydd gyda thipyn o help o’r byd crefyddol.

Roedd Pavlovitz yn fachgen oedd yn sicr o’i hunaniaeth o fewn diwylliant llwythol y byd Eidalaidd/Americanaidd.  Aeth i goleg gan gyfarfod â phobl agored a chariadus.  Arweiniodd hyn ymhen blynyddoedd iddo ddod “yn weinidog i bwy bynnag” (all people pastor).

Datblygodd ei ffydd mewn ffordd oedd yn anturus, gwefreiddiol ac yn llawn menter peryglus: “roeddwn yn dod i gyffyrddiad gyda phersonau nad oedd gen i ddim yn gyffredin â nhw ond yn raddol dihunais i’r ffaith fod gen i a nhw dir cyffredin, sef, ein dynoliaeth”.

Bu Pavlovitz yn chwilio am ysbryd eangfrydig o fewn yr eglwys ond yn rhy aml yn darganfod bod cymunedau ffydd yn “gentrified, sanitized and homogeneous”.  Roeddent  yn cadw ar wahan i’r “tlawd, pobl y chwith neu unrhyw un sydd am ryw reswm yn anodd i ddelio â nhw”.

Y mae’r llyfr yn ysbrydoli ac yn herio gan gyfeirio at rhywbeth sy’n fwy na chrefydd oedfa (awr yn unig) sydd o dan reolaeth gaeth.  Mae’n tywys tuag at “fwrdd mawr” croesawus sy’n rhy fawr i’w gario trwy ddrws capel nac eglwys.  Nonsens iddo yw “Duw mawr a bwrdd bychan” ac y mae angen ceisio deall a delio â’r hyn sy’n cyfyngu ac yn elyniaethus i efengyl gras a chariad, gan gynnwys yn rhy aml pobl a’u syniadau tra crefyddol.

Dyma broblem i ni Gristnogion Cymraeg – sut mae cysoni brwydr dros yr iaith gyda bwrdd eang?

E-fwletin 5 Tachwedd, 2017

Yn ddiweddar bum mewn noson i gyflwyno’r gyfrol “Our Holy Ground” gan John Morgans a Peter Noble. Is-deitl y gyfrol yw “The Welsh Christian Experience”, sy’n ddisgrifiad teg o’r cynnwys, oherwydd yr hyn sydd yma yw cyflwyniad o’n hanes Cristnogol ni fel Cymry ar gefnlen hanesyddol y cenedlaethau dros ddwy fil o flynyddoedd.

Bydd John Morgans yn gyfarwydd i rai trwy ei waith gyda’i wraig Norah yng Nghanolfan Gristnogol Penrhys yn y Rhondda. Trwy’r ganolfan hon y daeth John Morgans a Peter Noble i gysylltiad â’i gilydd, y ddau wedi gwasanaethu fel gweinidogion gyda’r URC ac wedi cydweithio ym Mhenrhys. Ond i bwrpas y llyfr hwn John sydd wedi ysgrifennu’r testun a Peter wedi tynnu’r lluniau – 150 ohonynt mewn lliw/du a gwyn, yn gapeli ac eglwysi, yn gerfluniau a cherrig nadd, Clawdd Offa a wal Cofio Tryweryn.

Mae’r llyfr yn olrhain ffurfio cenedl y Cymry i’r cyfnod rhwng ymadawiad y Rhufeiniaid o’r ynysoedd hyn ar orchymyn Macsen Wledig yn y flwyddyn 383, a glaniad Gwilym Goncwerwr yma yn 1066. Dyna’r pryd yn ôl John Morgans y daeth Cymru fel endid tiriogaethol a diwylliannol i fod, ac roedd hynny yn rhannol o ganlyniad i fywyd a gwaith y mudiad Cristnogol.

O ddyddiau’r Saint a’u cymunedau a datblygiad y ‘llan’ a’r ‘clas’, ymlaen trwy’r cyfnod Catholig a’r Diwygiad Protestannaidd (y dathlwyd 500 mlwyddiant ei ddechreuad yr wythnos ddiwethaf); ymlaen wedyn i gyfnod sefydlu’r enwadau anghydffurfiol a’r diwygiadau hyd 1904-05, cawn ein harwain i rannu cyffro’r ffydd o genhedlaeth i genhedlaeth. Gwneir hynny mewn iaith syml ac eglur a hynod ddarllenadwy.

Cawn olwg ar y dadrithiad crefyddol rhwng y ddau Ryfel Byd, ac ymlaen wedyn at chwalfa fawr y patrwm crefyddol yn ail hanner yr 20fed. ganrif, ac i gyfnod ôl-Gristnogol yr Unfed-Ganrif-ar-Hugain.

Myn yr awduron bod y gyfrol hon ar gyfer pawb sy’n byw yng Nghymru ag sydd â diddordeb yn stori neilltuol y gwahanol genhedloedd sy’n byw ar yr ynysoedd hyn. Iddynt hwy mae parhad y traddodiad Cristnogol Cymreig yn mynd i ddibynnu ar barodrwydd y tri phrif raniad  o fewn y traddodiad hwnnw, sef Catholigiaeth, Alicaniaeth ac Anghydffurfiaeth, i gydnabod dilysrwydd ei gilydd o fewn Corff Crist.

Maent yn gweld Canolfan Penrhys fel esiampl i holl gymunedau Cymru, nid yn unig gan ei bod yn gynhwysol o ran y traddodiadau crefyddol,  ond wrth ei bod hefyd wedi ei gwreiddio yn y gymuned, ac yn dathlu treftadaeth amrywiol y gymuned – yn gerddorol, yn llenyddol, yn gelfyddydol yn ogystal â’i gwleidyddiaeth radical ac anghydffurfiol.

Tynnwyd y ddau lun olaf ar gyfer y gyfrol yr un diwrnod. Y naill yw llun o ffenestr liw yn eglwys Llanfair ar y Bryn, a oedd yn rhodd i’r eglwys gan John Petts i gofio am y gwrthodedig, yr estron, y di-enw. Yn llachar ruddgoch ei ffrâm mae yn y ffenest ddau air – ‘Câr di’; galwad, gorchymyn yn wir, ar i ni garu. Y geiriau ‘Duw Cariad Yw’ sydd i’w gweld ar fur yng nghapel Soar y Mynydd yw’r  llun arall.

Cred John Morgans a Peter Noble bod y ddau lun yma yn cyfuno i roi’r “ateb dwyfol” i’r hyn roeddent wedi bod yn chwilio amdano ar eu pererindodau ar hyd ac ar led Cymru yn paratoi’r gyfrol hon. ‘Câr di’ a ‘Duw Cariad Yw’.  “Roedd yn glo teilwng” meddent,  “i’n siwrnai, neu tybed ai dyma ddechrau’r siwrnai?”  

Dyma gyfrol gwerth cael golwg arni. Y Lolfa yw’r cyhoeddwyr a’r pris yn £9.99.

E-fwletin 29 Hydref 2017

Yn ôl i’r dyfodol

Maddau i ni, O Dduw, am gadw tai

    I bydru eistedd ynddynt ar y Sul;

Mae’r meini nadd a’r crefftwaith yn ddi-fai

    Ond mae’r cynteddau’n lleddf a’r pyrth yn gul.

Llond dwrn a ddaw i feimio’r ddefod fud

    A rhygnu drwy’r emynau heb fawr sêl;

Mae’r lleill yn ffyddlon fyth i bethau’r byd,

    I alwad fferm a gardd, y beic a’r bêl.

Ond eto, lle seiada’r ddau neu dri,

    Gan rannu rhin profiadau brith eu taith,

Daw gwres Dy bresenoldeb oddi fry

    Yn egni byw a’u tania at Dy waith.

Rho inni nerth i gau’r hen flychau prudd

A chynnau fflam ar gerrig aelwyd ffydd.

 

 

E-fwletin 22 Hydref 2017

Taleithiau Unol?

Er bod yna raniadau enwadol a diwinyddol yn britho’r Eglwys yma yng Nghymru fach, ymddengys nad ydyn nhw ond megis crafiadau arwynebol mewn cymhariaeth â’r sefyllfa sydd yn yr UDA ar hyn o bryd. Os yw Donald J Trump wedi llwyddo i begynnu’r drafodaeth wleidyddol yno, mae e hefyd wedi amlygu’r rhaniadau crefyddol sydd yn y wlad.

Mae ei safbwynt wahaniaethol yn erbyn Moslemiaid (a lleiafrifoedd eraill o bob math), ei ymosodiadau di-baid ar Obamacare, ei gefnogaeth i bolisïau cymdeithasol ceidwadol megis cyfyngu ar atal cenhedlu a hawliau i erthylu, ei amharodrwydd i gyfyngu ar werthiant drylliau, a llawer polisi arall, yn polareiddio’r byd a’r betws.

Cafodd ei ethol, mae’n debyg, gyda chefnogaeth gref o du’r ‘Dde Grefyddol’, adain ‘efengylaidd’ y sbectrwm crefyddol yno. Cyfeiriodd un o’i gefnogwyr crefyddol mwyaf pybyr, y Parch Franklin Graham, bod y ffaith ei bod hi’n bwrw glaw ar adeg urddo Trump yn arwydd Beiblaidd o fendith Duw ar ei arlywyddiaeth. Mae Franklin wedi parhau i wneud datganiadau ysgubol o’r fath mewn cefnogaeth i Mr Trump, a hynny er gwaethaf ymdrechion ei dad, Billy, i liniaru ychydig ar ei rethreg eithafol-geidwadol. Rhethreg yw honno sy’n llurgunio’r Efengyl er mwyn cefnogi’r agenda ormesol ac ymraniadol mae Trump a’i gefnogwyr yn ei hyrwyddo.

Mae UDA wastad wedi gweld ei hun fel arweinydd moesol y gorllewin ‘rhydd’, ond’ yw hi? America yw ffagl gobaith gwareiddiad Cristnogol y gorllewin. Dyna‘r goel. Dyna’r myth cyhoeddus. Ond i ba raddau y medrir ystyried America yn wâr neu’n Gristnogol o ran moeseg a diwylliant mewn gwirionedd? Ystyrir rhai ffeithiau moel yn unig.

Yn dilyn y lladdfa diweddar yn Las Vegas mae un pegwn o’r sbectrwm gwleidyddol a chrefyddol yno yn dal i honni bod hi’n ‘hawl’ sylfaenol dan y cyfansoddiad i’r saethwr gasglu dros 30 o ddrylliau pwerus – hawl – ond mai ’braint’ fyddai hi i’r 500 a mwy o’i ddioddefwyr i dderbyn gofal meddygol o ganlyniad i gael eu saethu ganddo. Mae nifer o’r dioddefwyr hynny eisoes wedi agor gwefannau codi arian i holi am gymorth – am gardod – er mwyn medru trin eu clwyfau. I roi halen ar y briw, mae Trump yn parhau i danseilio Obamacare ar bob cyfle.

Yr ail ffaith: ers 2001 mae’n debyg bod bron i 7,000 (6,893) o filwyr Americanaidd wedi marw mewn rhyfeloedd ar draws y byd. Adref, ar eu tir eu hunain, yn ystod yr un cyfnod, lladdwyd dros 130,000 (130,347) o ddinasyddion America gan eu cydwladwyr. Gwlad Gristnogol wâr? Mae’n rhaid i ni ddechrau amau hynny go iawn, glei.

Tra bod y chwith gwleidyddol yn ei chael hi’n anodd dygymod â dyfodiad Trump ac ymosodiad eofn y neo-geidwadwyr hyn ar wrthrychedd, ffeithiau a thrafodaeth resymegol, mae’n ymddangos bod y chwith crefyddol yn cael ychydig mwy o lwyddiant. Bydd nifer o gefnogwyr C21 yn ymwybodol o fudiadau fel The Christian Left, Sojouners, a Moral Movement y Parch William J Barber; ynghyd â sylwebwyr a blogwyr rhyddfrydol a blaengar fel John Pavlovitz. Os nad ydych yn gyfarwydd â nhw, chwiliwch amdanyn nhw ar y cyfryngau cymdeithasol. Mae’r gwrthgyferbyniad rhyngddynt â lladmeryddion crefyddol ceidwadol ac adweithiol y wlad, o ran ymagwedd, goslef a chynnwys, yn drawiadol iawn.

Dydy’r cyfeillion hyn ddim yn derbyn fawr o sylw ar y cyfryngau torfol cyffredinol, wrth gwrs – dim mwy na C21. Yn yr hinsawdd gymdeithasol/wleidyddol gyfredol yn y gwledydd hyn, hinsawdd sy’n dechrau ymdebygi’n rhy agos i normau’r UDA, efallai, tybed nad oes angen i C21 bod yn fwy llafar hefyd?

 

E-fwletin 15 Hydref 2017

Dyddiadur Dydd Sadwrn, 14 Hydref, 2017

Ro’n i wedi bwriadu mynd i’r Llyfrgell Gen heddi. Na. Ma’ hynny’n gelwydd. Mi o’dd y’n nhiwtor am i fi fynd – i’r gynhadledd William Williams, Pantycelyn. Doedd hi fyth yn fwriad gen’ i i fynd, a gweud y gwir. Wel, falle – se’n i wedi digwydd dihuno’n gynnar – cyn ganol dydd, hynny yw. Wrth gwrs, wnes i ddim. Ac eto, wedi codi a mentro mas i godi sudd oren a lla’th, mi wnes i oedi ar waelod rhiw Penglais. Mi o’dd hi fel pe bai ambell i fys o fewn un esgid ise troi tua’r gogledd. Ond troi tua’r de – tua’r dre – wnes i. Wi’n cofio gymaint â hynny. Yn blaen. Wedyn ma pethe’n mynd yn niwlog. Wel, yn dywyll a gweud y gwir. Ddim am y tro cynta’ ’leni. Yn llythrennol ac yn ffigurol. A – fel y rhan fwya’ ohono ni (yn cynnwys y William Williams hwnnw, nôl fy nhiwtor) – ma’ arna’i ofan t’wllwch.

Y peth nesa wi’n cofio yw’r boi ma’n estyn mwged o de i fi. Te coch, ffrwythlon, da. (Mi o’dd y bachan yn nabod ei de, ’sdim dowt.) Wedi llyncu pennad neu ddau dyma fi’n sylweddoli mod i yng  nghwmni criw o yfwyr erill. Rhai bach yn hŷn; rhai bach yn iau. Bobol ifenc, fwy neu lai. Bron bob un ohonynt. Yn fechgyn ac yn ferched.

A wedyn dyma’r boi – o’dd e bach yn hŷn na ni, ond dim gymint a hynny – dyma fe’n agor sgwrs. A dyma’r peth od: o’dd hi’n sgwrs agored – sgwrs gyda ni gyd. Ac eto – ar unwaith – dyma fi’n teimlo’i fod e’n siarad â fi. Yn uniongyrchol. Gofyn cwestiyne o’dd e. Ambiti ble o’n ni’n teimlo o’n ni. Ddim yn llythrennol ond…wel, chi’n gw’bod, y’n lle yn y byd. ’Y nghyflwr. Cyflwr y’m mherthynas â phobol. Bobol agos. Bobol o’n cwmpas. A phawb arall. Cymdeithas. Bobol ar yr un siwrne â ni, os o’n i’n dod mla’n â nhw neu bido.

Pan ddechreuodd yr atebion ddod, o’dd bobol yn defnyddio ymadroddion a geiriau go wahanol: eu bod nhw’n sownd mewn trash; yn cael eu baglu gan rywbeth neu rywun drwy’r amser; gael trafferth sefyll. Pan dda’th y’n nhro i, y gair dda’th o’m mhen i o’dd ‘anialwch’. Gair – o’r synau o’m cwmpas –  o’dd yn crynhoi teimladau pawb, fwy neu lai.

A’th e mla’n wedyn i ofyn siwt o’n ni’n meddwl bo’ ni wedi cyrraedd y fath le? Doedd yr atebion ddim yn hir cyn dod. Un neu ddau ohonyn nhw ar lun stori drist. Trist iawn. Pobol anlwcus. Bywydau anffodus. Dioddefwyr annhegwch. Bobol mor wahanol i fi, nes i sylweddoli, wrth i’r sgwrs – y cwestiynu a chyd-wrando yma – fynd yn ei flaen. O’dd ’da fi neb i feio, o’dd e. Ond fi fy hunan. Neu – yn y geiriau a ddefnyddiodd y bachan cyn i ni gael paned arall – ‘gael y’n nala mewn rhwyd o’m gwneuthuriad y’n hunan’.

Wrth i’r tegyl ferwi, da’th y peth ’na ni’n clywed mewn priodasau rowndabowt i’r meddwl – y peth ambiti ffydd, gobaith ac ati. A’r mwyaf o’r rhai hyn yw…

Glaniodd paned ffresh yn y’n llaw gan dorri ar draws lif y cof. Ond, y peth od yw mai’r gair bach coll hwn oedd canolbwynt y sgwrs o fan hyn ymlaen. Y’n hangen – yn wir, y’n syched – amdano.  A’i natur. A dyfnder y ffynnon. Y ffynhonnell. A holl bwysigrwydd y dŵr hwn i’n gallu ni i fyw yng ngwir ystyr sbectaciwlar-ddwys y gair.

A’r peth odaf oll oedd, wrth i’r sgwrs yma – drwy ymholi boi’r te – gyd-ymdyfu rhyngom, mi ddechreuais i deimlo’n ffyddiog, o’r diwedd, fod yna rywle i fynd. Rhywbeth i anelu ato. Mas o’r anialwch. Nid i baradwys (oedd y bachan yn y’n rhybuddio ni’n erbyn twyllo’n hunan fel’na) ond ffordd fydde’n ffordd ymlaen ar waetha’r holl rwystrau fydde’n sicr o fod yn y’n herbyn.

Wrth i ni ysgwyd llaw wrth i’r sesiwn gwpla, cyflwynodd darn bach o bapur i bob yr un ohonom ac arno’r geiriau:  ‘Adolygu’r sgwrs – Caneuon Ffydd, 730’.

E-fwletin 8 Hydref 2017

Frank Lloyd Wright

Ganrif a hanner yn ôl ganwyd y pensaer Frank Lloyd Wright. Un o ardal Pont-shaen, ger Llandysul oedd ei fam, Anna. Roedd yn bumed plentyn i Richard a Mallie Jones. Yn 1844 aeth y rhieni a’r saith plentyn i’r America.

Ceir sawl awgrym pam yr aethant. Awgryma rhai eu bod, yn syml, yn dianc gorthrwm y cyfnod. Awgryma eraill iddyn nhw golli eu limpyn neu dorri eu calonnau pan wnaeth sgweier anenwog Alltyrodyn adael i’w gwn hela redeg yn wyllt drwy eu gardd. Awgryma Meryle Secrest (cofiannydd Frank Lloyd Wright) fod gan Richard gysylltiad ag ymgyrchoedd Merched Beca. Posibilrwydd arall yw mai gweld cyfle i wireddu breuddwydion wnaethon nhw, fel cymaint o deuluoedd eraill y fro.

Fodd bynnag, cyrhaeddwyd Efrog Newydd yn nechrau Rhagfyr 1844, wedi 6 wythnos o fordaith helbulus. Ar y dociau, twyllwyd y teulu uniaith Gymraeg wrth iddyn nhw ymddiried yn ddiniwed mewn cynnig a wnaed iddyn nhw gan siaradwr Cymraeg arall. Rhedodd hwnnw bant â llawer o’u harian a’u heiddo. Cyn cyrraedd Wisconsin cafwyd trychineb gwaeth. Bu farw un o’r plant (Nanny, chwaer Anna) yn 3 oed, fe’i claddwyd yn y fan a’r lle.

Dair blynedd ar hugain wedi cyrraedd Wisconsin, a hithau yn 27 oed, fe briododd Anna ym mis Mai 1867 ag William Russel Wright. Ganwyd mab iddynt yr un flwyddyn a’i enwi’n Frank Lloyd Wright. Dadleuir mai’r ffaith fod Frank yn fab i Gymraes a theulu o Undodiaid a roddodd iddo’i ysbryd mentrus, heriol ac anghydffurfiol. Disgrifiodd ei hunan fel, “…gwr o dras Gymreig ac Undodwr o’r iawn ryw”.

Pan oedd yn 9 oed cerddai ar draws cae o eira gyda’i ewythr. Dwedodd hwnnw wrtho ym mhen draw’r cae i edrych yn ôl ar yr olion troed. “Sylwa, mae dy draciau di yn mynd igam-ogam ar draws ac ar led ym mhobman – draw at ffens y gwartheg ac yn ôl i’r clawdd eto. Sylwa, mae’n nhraciau i’n anelu’n uniongyrchol at y nod. Dyma wers bwysig i ti!” Flynyddoedd wedyn dwedai fel roedd y profiad wedi cyfrannu at ei athroniaeth o fywyd. “Penderfynais bryd hynny,” meddai’n ddireidus, “i beidio â cholli’r pethau sy’n cael eu cynnig mewn bywyd fel fy mod yn cael profiadau gwahanol. Gwaetha’r modd, nid felly oedd fy ewythr yn gwneud”.

Ystyriwyd ef yn athrylith, yn un a oedd yn ymwadu’n llwyr â’r cyffredin, gan dorri ei gwys ei hunan. Bu’n arbrofwr a oedd yn chwilio am ffyrdd newydd a gwell, gan osod nodau newydd i benseiri. Credai mewn Pensaernïaeth Organig, gan ddangos parch at “…y deunyddiau a sicrhau perthynas gytun rhwng y dyluniad a swyddogaeth yr adeilad”.

Ei obaith oedd diwygio cymdeithas trwy bensaernïaeth. Honnai y byddai cartrefi da yn cael effaith gadarnhaol ar y trigolion, e.e. y gyfradd ysgariadau; a bod dyluniad adeiladau yn medru effeithio ar gynnyrch a hapusrwydd y gweithle. ‘Pregeth mewn carreg’ oedd ei bensaernïaeth. Roedd o’r farn bod rhan o’r dwyfol o fewn natur, a dyletswydd pensaer oedd ei ddal a’i gyfleu: “I believe in God, but I spell it N-A-T-U-R-E”, meddai. Y geiriau sydd ar ei garreg fedd yw, ‘Mae cariad at syniad yn gariad at Dduw’.

 

 

 

E-fwletin 1 Hydref 2017

Cenhadaeth ein Cenedl

Aeth blynyddoedd lawer ers i’n capel ni godi arian i’r “genhadaeth”. Dwi ddim yn cofio pryd y gwnaethon ni sôn ddiwethaf am y “genhadaeth”, hynny ydy, yn y ffordd rwy’n cofio pethau fel plentyn yn y ’60au.

Ry’n ni, fel nifer o eglwysi eraill, yn ariannu cynlluniau i oresgyn tlodi, i ymladd afiechyd a newyn, i gynorthwyo cynlluniau sy’n cefnogi ffoaduriaid yn ne Ewrop, i ddilladu’r digartref yn lleol ac i gynnig cefnogaeth i rai gydag anawsterau salwch meddwl. Mae ‘na gyffro am nifer o’r prosiectau hyn. Fodd bynnag, nid yw’r gair ‘cenhadaeth’ wedi cael ei ddefnyddio mewn perthynas ag unrhyw un o’r gweithgareddau uchod; ac i fod yn onest, ry’n ni fel eglwys yn ddigon hapus gyda hynny.

Yr wythnos hon yng Nghymru fe lansiwyd cenhadaeth newydd, ac rwy’n tybio y bydd hon yn genhadaeth a fydd yn ennyn ein cefnogaeth. Os na ddarllenoch chi’r ddogfen, mae hi’n werth i chi daro golwg ar Addysg yng Nghymru: Cenhadaeth ein Cenedl. Gydag arddeliad cenhadol, fe gyhoeddodd Kirsty Williams y ffordd ymlaen ar gyfer ysgolion yng Nghymru. Mae’r wlad ar fin mynd ar daith newydd gyda’i phlant. Wedi cenedlaethau o greu cwricwlwm sy’n seiliedig ar restrau cynnwys diben-draw, ond heb weledigaeth am eu pwrpas, mae yna gwricwlwm newydd ar ddod a fydd wedi ei wreiddio mewn gwerthoedd.

Amcanion cwricwlwm newydd Cymru yw gwneud yn siwr bod y genhedlaeth nesaf yn ddysgwyr uchelgeisiol a galluog, sydd hefyd yn gyfranwyr mentrus a chreadigol; eu bod yn unigolion iach a hyderus, sydd hefyd yn ddinasyddion egwyddorol a gwybodus.  Bydd y cwricwlwm newydd i Gymru yn cael ei ysgrifennu er mwyn helpu’r ifanc i ddatblygu yn y ffyrdd hyn. Dyna yw ei bwrpas.

Yn eich barn chi, tybed a fyddai’r rhain hefyd yn nodau teilwng i’ch eglwys? Beth fyddai angen i’ch eglwys chi ei wneud i greu aelodau sy’n ddysgwyr uchelgeisiol a galluog, yn gymdogion sy’n cyfrannu’n fentrus a chreadigol i fywyd yr eglwys a’i chymuned, yn bobl iach a hyderus ac yn ddinasyddion egwyddorol a gwybodus?

Ydy’n heglwysi ni hyd yn oed yn anelu mor uchel â hyn? Neu a ydyn ni wedi cyrraedd y pwynt lle mae nodau ein system addysg ar gyfer ein pobl ifanc yn fwy nobl ac uchelgeisiol na nodau’r eglwys ar gyfer ei haelodau? Beth am gefnogi egwyddorion Cenhadaeth ein Cenedl ar gyfer ein plant, tra hefyd yn mynd ati i greu strategaeth ar gyfer ein heglwysi ar sail yr un egwyddorion?

Gallwch gyrchu’r ddogfen ar y ddolen hon: http://gov.wales/docs/dcells/publications/170926-education-in-wales-cy.pdf

 

E-fwletin Medi’r 25ain, 2017

Yn ei chyfrol Learning to Walk in the Dark, cydnebydd Barbara Brown Taylor ei dyled i’r awdur a’r gweithredwr gwleidyddol o Ffrainc,  , 1924-71,  am ddangos iddi’r ffordd i weld yn y tywyllwch.  Buan iawn, wedi ei ddallu’n ddamweiniol yn saith oed, y sylweddolodd Lusseyran mai  ‘golau arall yw tywyllwch’. Gyda chefnogaeth ei rieni  ymwrthododd â hunan-dosturi ac ar eu hanogaeth rhannai â nhw’n gyson ei ddarganfyddiadau o’i fyd a’i fywyd newydd.

Jacques Lusseyran 1924-71

Nid yn lleiaf y ffaith nad aeth y golau o’i fywyd. Ni chollodd ei allu i weld ac adnabod a dirnad. Er i’w lygaid ddiffodd gallai weld ac adnabod y goeden wrth furmuron  yr awel drwy’i dail ac uchder y wal wrth wasgfa’i chysgod ar ei gorff. Gwyddai  wrth gyffyrddiad ei law p’run ai offer llaw ynteu beiriant fu’n llunio’r bwrdd cinio.
Dysgodd fyw’n sylwgar.  Dawn nad yw’r llygaid gwibiog, cyflym, arwynebol eu trem  yn ei chaniatau. Dawn y mae Iesu’n gofyn am ei meithrin. Syllu a sylwi  a chraffu ar adar a blodau a chymylau a gwynt. Cyn anodded â dim iddo oedd meithrin y ddawn i sylwi arno’i hunan a chanfod fod  y ddawn honno’n ddibynnol ar ei gyflwr mewnol. Yng nghysgodion ofn a thristwch pylai’r golau  a’i ddiffodd yn llwyr gan feddylfryd cas, dialgar ac anfaddeugar.
Profwyd hynny pan  gludwyd ef,  ynghyd â  dwy fil o’i gyd-wladwyr, gan y Natsïaid i Buchenwald.  Sylwodd fel y gweithiai casineb yn ei erbyn, nid yn unig wrth dywyllu ei fywyd ond ei grebachu’n ogystal. Tra mewn natur ddrwg, dymherus cerddai i fewn i furiau a baglu dros gelfi. 

Tra carai, gwelai. Tra carai, cerddai’n rhydd.

 Yng ngoleuni  ei sylwadau cawn ragorach golwg ar natur ddeublyg y farn a gyhoeddir gan Iesu yn nhermau adfer a cholli golwg.  (Ioan 9.39)  Bod y  dall yn cael adferiad golwg  sydd fendith fawr yn wir.  A ninnau yn byw ym myd Trump a Kim Jong Un gwyddom pa mor beryglus yw’r person sy’n gweld yn glir â hithau’n amlwg i’r ddau lle triga’r gelyn ac yn  lle gorwedd y bygythiad i fywyd y byd. A chofio mai dau sy’n gweld pethau’n glir yw Trump a Kim Jong Un onid oes lle i gredu nad llai bendithiol y bywyd hwnnw sydd ar dro’n gorfod ymbalfalu ei ffordd yng nghysgodion nos lle mae’r goleuni , nad oes a wnelo ddim  â’r llygaid, yn llewyrchu.