Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin Mai 27,2018

Iesu Hanes.

Carwn dynnu eich  sylw at gyfrol Maldwyn Griffiths, The Historical Jesus, The origins of Christian Belief. Austin Macauley Publishers. 2018. £8.99. Gellir pwrcasu copi gan Amazon am bris gostyngol neu’r cyhoeddwyr am y pris uchod.

Llawfeddyg ac Athro wedi ymddeol yw’r awdur, mab y mans ac aelod meddylgar o Eglwys Bresbyteridd Cymru, ond aelod gydag amheuon. O ddyddiau coleg yn Lerpwl pan oedd yn Llywydd Mudiad Cristnogol y Myfyrwyr (SCM) hyd heddiw y mae wedi holi yr hyn y mae ef ei hun yn ei gredu. Y ddau arwr yn ei fywyd yw ei dad a Dietrich Bonhoeffer. Yn ei gyflwyniad rhydd sylw manwl i Bonhoeffer y dyn a’i feddyliau. Roedd ei dad a Bonhoeffer wedi pwysleisio y wedd foesol i’r Ffydd Gristnogol ac y mae’n cydnabod eu dylanwad arno wrth iddo weithredu a gwneud penderfyniadau yn ei fywyd, ond prysura i ychwanegu nad efo sicrwydd absoliwt. A dyna fyrdwn ei gyfrol, ymdrech i ddeall tarddiad y credoau sydd yn sail i ffydd Cristnogion. Mae’n dyfynnu Tolstoy yn arwyddocaol iawn ar ddechrau ei gyfrol!

Fel mae’r teitl yn datgan mae’n ceisio deall yn nhermau ei chrud Iddewig a’i chefndiroedd hanesyddol – yn grefyddol, yn wleidyddol ac yn gymdeithsol. Rhydd sylw i’r modd y lluniwyd canon yr Hen Destament a’r Newydd. Yna aiff ymlaen i drafod ac i gwestiynu rhai agweddau ar gynnwys y Testament Newydd yn fanwl trwy neilltuo penodau i Enedigaeth Iesu, Ioan Fedyddiwr, yr Iesu Carismataidd,, Dysgeidiaeth Iesu, Yr Wythnos Fawr a’r Atgyfodiad ac ymateb ei ddilynwyr iddo. Yna rhydd sylw i Paul a’r Eglwys Fore, yr Ymgnawdoliad a Chredo Nicea. Yn ei ddiweddglo mae’n rhannu ei gasgliadau gyda’r darllenydd.

Dengys y gyfrol ei fod wedi darllen gweithiau rhai fel Schweitzer, Vermes,Saunders, a Crossan yn ogystal â Richard Holloway. Dengys ei fod yn uniaethu ei hun gyda’r Cristnogion meddylgar hynny nad ydynt yn derbyn y Beibl yn llythrennol. Ceisio darganfod Iesu hanes a wna y tu hwnt i’r holl ddehongliadau gwahanol yn y Testament Newydd ei hun a’r gwisgoedd diwinyddol sydd wedi eu lapio amdano dros y blynyddoedd. Y mae’n gwrthod yr enediageth wyrthiol ar sail camgyfieithu, a hefyd ymwrthyd ag atgyfodiad corfforol. Un ymysg eraill oedd Iesu gwr y gwyrthiau ac nid ef oedd y cyntaf na’r olaf i gael ei ystyried yn blentyn i Dduw. Ai arwyddocad Iddewig yn unig oedd i’r Deyrnas neu â  oedd arwyddocad byd-eang iddi? Mae Hanes ac Ysgrythur yn gwahaniaethu. Anodd meddai yw cysoni Peilat di-dostur llyfrau hanes efo Peilat cyfaddawdus y Testament Newydd. Fel Cynog Dafis ac Aled Jones Williams gwêl fod Duw yn broblem a chaiff ei hun yn cytuno hefo Richard Holloway â oedd yn ystyried Duw yn amherthnasol mewn dadleuon moesol ac felly yn amherthnasol i’n bywyd pob dydd.

Sylw treiddgar a phryderus o’i eiddo wrth drafod Credo Nicea oedd i’r Cyngor benderfynu ar un safbwynt ac un safbwynt yn unig a gwae pwy bynnag sydd gyda safbwynt gwahanol – yr heretig esgymun. Ond yn fwy na hynny y mae yna awgrym fod y Cynghorau Eglwyig â luniodd y credoau ddim yn annhebyg i’r pwyllgor hwnnw a gyfarfu i lunio llun ceffyl ond ar y diwedd yr hyn a gafwyd oedd llun camel ! Rheidrwydd felly yw bod yn ffyddlon i’r camel !

Cyfrol ddarllenadwy yw hon sydd yn trafod yn ofalus y cwestiynau y mae’r meddylgar yn eu gofyn yng ngholeuni rheswm, ysgolheictod diweddar a meddylfryd ein hoes. Cerddodd daith y mae llawer ohonom yn medru ein huniaethu ein hunain â hi. A thaith anorffen yw !

 

 

E-fwletin Mai 20 2018

 

Pentecost 2018

I’r weithred o adleoli llys-genhadaeth yr Unol Daleithau o Tel Aviv i Jerwsalem yr wythnos ddiwethaf esgor ar gymaint o drais, a hynny mewn gwlad sydd â’i phobloedd eisioes yn rhy gyfarwydd â’r treisgar a’r difaol yn eu bywydau, sydd fater o dristwch a galar enbyd.

Nid llai gofidus y ffaith bod rhai Cristnogion yn gweld y symudiad hwn yn nhermau menter ffydd ac yn gam priodol i gyfeiriad y Deyrnas. Yn eu plith mae rhai o gyfarwyddwyr ysbrydol yr Arlywydd Trump a’i lywodraeth. Un ohonynt, Robert Jeffress, gweinidog bedyddiedig o Dallas, gan gymaint ei sicrwydd ynghylch cywirdeb ac addasrwydd y weithred, yn fwy na pharod i ofyn bendith yr Arglwydd arni. Yn wir, aeth gam ymhellach na hynny wrth ddatgan yn ei weddi bo’r Arlywydd, ‘ yn sefyll ar yr ochr iawn i ti, O Dduw, pan ddaw hi’n fater Israel’.

Deil wedyn, mae’n amlwg, bod Jerwsalem yn brifddinas Israel o ddwyfol osodiad ac na wnaeth America un dim mwy na chadarnhau ac hyrwyddo cynlluniau a bwriadau Duw, nid yn unig mewn perthynas ag Israel, ond â’r greadigaeth yn gyfan gan fod ymdrechion yr Iddewon i ad-feddiannu’r tiroedd a addawyd iddynt, yn arwydd sicr o ddiwedd y byd ac o ddyfodiad yr Arglwydd i ddirwyn ei waith i ben a sefydlu Ei deyrnas. Gyda sobrwydd y mae sylweddoli bo’r ymresymu uchod yn seiliedig ar ddehongliad arbennig o’r Ysgrythurau. Braw, yn wir, yw deall bod y Beibl yn abl i annog meddylfryd sy’n esgor ar farwolaeth a difodiant, a fendithir, wedyn, gan Dduw.

Mae’n fanteisiol iawn i hyn ddigwydd yng nghyfnod y Pentecost a ninnau’n cael cyfle i gofio o’r newydd natur ymweliad arbennig Duw â thrigolion Jerwsalem y Sulgwyn cyntaf hwnnw. Tân nad oedd yn difa gafwyd bryd hynny. Awel nad oedd ynddi nwyon gwenwynig a thafodau’n parablu iaith gymdodgol a chymodlon. Ysbryd Iesu’n donio pobl â chariad sy’n sail i lawenydd, tangnefedd, goddefgarwch, caredigrwydd, daioni, ffyddlondeb, addfwynder ac hunan-ddisgyblaeth. Doniau prin iawn i bob golwg yn Jerwsalem ein dyddiau ni, ac eto doniau amlwg iawn ym mywydau’r Iddewon a’r Palestiniaid hynny sy’n dymuno anwylo a pharchu ei gilydd. Dyma ddoniau amlwg Iddewon a Christnogion a Mwslimiaid sy’n gweld eu hunain a’i gilydd yn etifeddion bendith Abraham ac yn gyfryngwyr y fendith honno i’r byd.

Dylid cadw mewn cof, wrth gwrs, mai gweithred beryglus yn gofyn am ddewrder mawr yw honno i geisio rhyddhau bendithion Israel, yn Feiblaidd a chyfoes, i eraill. Ymgais meddwon i’w gwawdio a’u dirmygu ar y Pentecost ac ymdrech gwallgof-ddyn yn haeddu marwolaeth ar Wener y Grôg.

 

 

E-fwletin 13 Mai, 2018

Cymwynaswr Haiti

A ninnau ar ddechrau wythnos Cymorth Cristnogol, mae clywed am y gwaith clodwiw sy’n digwydd mewn llefydd fel Haiti yn destun edmygedd. Heddiw, mewn oedfaon ymhobman, cawsom ein hannog i gyfrannu tuag at y gwaith, i ymgyrchu dros gyfiawnder, i wirfoddoli ein hunain, ac i weddïo.

Afraid dweud bod unrhyw un o’r elfennau hyn yn ddiffygiol heb y lleill. Mae’r dasg yn ein hatgoffa o eiriau un ymgyrchydd a ddywedodd, “Bûm yn gweddïo am ugain mlynedd, ond ni chefais unrhyw ateb nes dechrau gweddïo gyda’m coesau fy hun.”

Enw’r gŵr hwnnw oedd Frederick Douglass, y tybir iddo gael ei eni union ddau gan mlynedd yn ôl i eleni, ac am gyfnod yn ystod ei yrfa bu’n llysgennad ar ran yr Unol Daleithiau yn Haiti. Ef oedd y dyn du cyntaf erioed i ddal swydd o bwys yn llywodraeth Washington, ac mae’n briodol iawn ein bod yn cofio amdano eleni fel ymgyrchydd yn erbyn caethwasiaeth, lladmerydd ar ran lleiafrifoedd ymhobman, ymladdwr dros hawliau merched a dros Indiaid brodorol Gogledd America.

Frederick Douglass

Y rhyfeddod yw i Frederick Douglass gael ei eni i gaethwasiaeth. Daeth yn amlwg yn fuan fod yna ruddin go arbennig yn perthyn i’r bachgen, a dechreuodd ei feistres, gwraig o’r enw Sophia Auld, roi gwersi darllen iddo yn y blanhigfa yn Baltimore. Doedd ei gŵr ddim yn fodlon ar hynny, a byddai’n ei guro’n ddidrugaredd yn gyson.  Ond roedd Frederick wedi dechrau sylweddoli mai gwybodaeth oedd y llwybr o gaethwasiaeth i ryddid, a daliodd ati i ddarllen yn y dirgel, gan ddysgu rhai o’i gyd gaethweision drwy ddarllen o’r Beibl iddynt.

Byddai’n dweud yn aml na allai neb sarhau na diraddio’r enaid oedd y tu mewn iddo, ac na allai neb roi cadwyn am fferau ei gyd-ddyn heb ganfod bod y pen arall wedi ei glymu am ei wddf ei hunan.

Llwyddodd Frederick Douglass i ddianc o’r blanhigfa, a dechreuodd areithio’n rymus iawn yn erbyn caethwasiaeth. Gorfu iddo ffoi i Iwerddon ac i Lundain, lle y gwnaed casgliad i brynu ei ryddid. Dywedodd rywdro iddo gyrraedd Dulyn a Llundain a chael ei weld, nid fel dyn du, ond fel dyn. Gwnaeth gryn enw iddo’i hun fel areithiwr tanbaid a dylanwadol, yn gyfaill mynwesol i rai fel Thomas Clarkson ac eraill o blith yr ymgyrchwyr yn erbyn caethwasiaeth.

Pan ddychwelodd i America, daeth yn wleidydd medrus ac effeithiol, ac fe’i dyrchafwyd yn aelod o lywodraeth yr Arlywydd Benjamin Harrison, cyn cael ei anfon yn llysgennad i Haiti. Roedd gan drigolion y wlad honno barch aruthrol tuag ato, a chafodd sawl anrhydedd am ei waith drostynt. Eleni, bu coffa da amdano yn America ac yn Haiti.

Wrth bwyso a mesur ei yrfa, dywedodd Douglass rywbeth sydd yr un mor wir yn ein hoes ni: “Pan fo cyfiawnder yn cael ei wadu, pan fo tlodi’n cael rhwydd hynt i fodoli, pan fo anwybodaeth yn teyrnasu, a phan fo un dosbarth o bobl yn cael eu harwain i deimlo bod cymdeithas yn cynllwynio i’w diraddio, i’w gorthrymu a’u hamddifadu, fydd pobl nac eiddo byth yn ddiogel.”

 

E-fwletin 6 Mai, 2018

Mwslim ym Moreia

Caed un sylw mewn trafodaeth rai wythnosau yn ôl a hoeliodd fy meddwl. Trafodaeth oedd hi am beryglon tanseilio ffydd Cristnogion yn eu credoau traddodiadol. “Dyna’r angorion sy’n sicrwydd iddynt yn stormydd bywyd,” meddai un. Ac meddai un arall, “Os tynnwch chi’r seiliau, dyna holl adeilad eu Cristnogaeth yn dymchwel.” Fe ddaeth y rhybuddion yna i’m mhoeni i eto dros y Pasg. Mewn erthyglau a phregethau a myfyrdodau clywid mor ganolog i Gristnogaeth yw’r bedd gwag, gan wneud i mi, sy’n methu gweld mai atgyfodiad corfforol Iesu yw sylfaen Cristnogaeth, deimlo fel adyn o derfysgwr yn gosod bom o dan deml y dogmâu. Yn waeth na hynny, atgyfodiad corfforol Iesu, meddid, yw unig sail gobaith i deuluoedd yn eu galar: peidiwch â dinistrio eu cysur.

 Ond y dewis sy’n ein hwynebu yw hyn: naill ai llefaru yn ôl ein hargyhoeddiad a’n cydwybod neu ailadrodd yr un hen ddogmâu oesol er mwyn diogelu teimladau. Y gwir amdani yw fod llu o Gristnogion wedi gorfod wynebu’r dewis hwn ar wahanol adegau. Mae’r Diwygiad Protestannaidd yn enghraifft amlwg. A ddylai Martin Luther fod wedi llyncu ei argyhoeddiad oherwydd fod ambell druan mewn profedigaeth yn cael cysur o feddwl ei fod yn medru rhyddhau ei fam o boenau uffern drwy dalu rhyw swllt neu ddau i brynu maddeueb ar ei rhan? A bu gan Babyddion ar hyd y canrifoedd ddaliadau annwyl a chysurlon eraill nas derbynnir gan Brotestaniaid.

 Os ydym yn argyhoeddedig fod rhai dogmâu neu athrawiaethau yn groes i arweiniad Iesu, ein cyfrifoldeb yw datgan ein argyhoeddiad. Wedi’r cyfan dyna sut y bydd Cristnogaeth yn cywiro ei chamgymeriadau ac yn ei diwygio ei hun o gyfnod i gyfnod. Ymadrodd a ddefnyddiwyd gan Karl Barth, ond a briodolid i Awstin, oedd “ecclesia semper reformanda” (rhaid i’r eglwys gael ei diwygio yn barhaus). Cyfrifoldeb dilynwyr Iesu ym mhob oes yw caniatáu i Iesu, drwy ei eiriau a’i arweiniad, buro a diwygio’r eglwys.

 Ond mae yna ddau berygl mawr yn codi fan hyn. Sut allwn ni wybod i sicrwydd beth yw’r gwirionedd am ewyllys a safbwynt Iesu? A’r ail berygl yw mai sôn yr ydym o hyd am gredu safbwynt neu gredu ffeithiau. Yn wyneb yr anawsterau hyn caf awgrymiadau Brian McLaren yn gynorthwyol iawn. Y mae’n edrych ar grefydd drwy lygaid gwahanol, gan ddadlau dros ganiatáu i Gristion goleddu ffydd heb fod angen iddo seilio’r ffydd honno ar ryw “wirioneddau” gwrthrychol y mae’n rhaid iddo gredu ynddynt. Mae’n gwrthgyferbynnu ymddiriedaeth bersonol yn Nuw gyda chredu mewn honiadau am Dduw. Y mae ffydd Cristnogion, meddai, nid mewn gwybodaeth, ond yn Nuw.

 A chan ddilyn ei resymeg i’r cyfeiriad hwn, mae’n awgrymu yn More Ready Than You Realizey gallai dilynwyr Iesu barhau i fod yn ddilynwyr Bwda hefyd, neu’n Hindwaid neu Fwslemiaid. Felly, yn hytrach na chystadlu â hwy, yn sicr yn hytrach na brwydro yn eu herbyn neu eu lladd fel y gwnâi Cristnogion gynt, dylem eu cynorthwyo hwy, a phawb arall, i fentro ar gael gafael ar fywyd teyrnas Dduw.

 

E-fwletin 29 Ebrill, 2018

Y Ffordd Ymlaen

Y penwythnos hwn wrth ffarwelio ag Ebrill, mis yr adnewyddu, cofiwn iddo agor ar Sul y Pasg a ninnau’n medru dathlu bod gennym Grist Byw i’n bywhau, gyda llawer ardal yn cynnal oedfaon cyd-enwadol. Ond bellach, rym nôl yn ein capeli unigol. 

Wrth arwain addoliad gyda gwahanol enwadau ar y Suliau y dyddiau hyn, daw atgofion am ymweliadau ȃ’r un eglwysi flynyddoedd yn ôl  mae un gair yn glynu yn fy meddwl – lleihad.  Bydd rhai o’r ffyddloniaid yn dweud, “Mae wedi mynd lawr!“  neu “Beth allwn ni ‘neud?”  Wrth bendroni am y sefyllfa pa ddiwrnod, deuthum ar draws gyngor Abraham Lincoln i wleidyddion America adeg y Rhyfel Cartref, meddai, “…Rhaid inni feddwl a dechrau o’r newydd…”

Beth am briodoli ei gyngor ar gyfer eglwysi Cymru heddiw?  Ond gyda phwy a sut mae “Dechrau o’r newydd”?  I gael yr ateb,  gofynnwn i’r cyntaf ysgrifennodd hanes bywyd Iesu o Nasareth.  Mae ateb Marc yn ei frawddeg agoriadol, “Dechrau efengyl Iesu Grist…” yna nes ’mlaen mae’n  dweud wrthym sut ddechreuodd Iesu; “…Penododd ddeuddeg er mwy bod gydag ef, ac fel y danfonai hwy i bregethu…” 

Beth am inni dderbyn cynllun Yr Athro ei Hun?  Ymddiriedodd Iesu yn y deuddeg i gyfathrebu egwyddorion ei Deyrnas, ei ffordd o fyw i’w cyd-ddyn. Onid i’r disgyblion y datgelodd ei fwriadau mawr? Mae’n amheus gen i os oedd Iesu’n gartrefol gyda’r tyrfaoedd, er iddo eu hannerch yn fynych, enciliodd fwy nag unwaith oddi wrthynt.  Ofnir bod ein syniadau ni am dyrfa a llwyddiant, begynau oddi wrth rai’r Gŵr o Galilea. I lawer ohonom, arwydd o lwyddiant yw cynulleidfa fawr! 

A ddylem ddigalonni gyda’r niferoedd yn lleihau a’r capeli’n cau?  Er mor anodd yw derbyn hyn, rhaid argyhoeddi’n hunain nad yw cau capeli yn ddiwedd ar Gristnogaeth yn ein gwlad.  Cyflawnodd y capeli eu diben i’w hoes a’u cyfnod.  Onid celloedd bychain fu hadau’r ffydd yng Nghymru ddoe cyn adeiladu’n capeli?

Mae llawer o gymdeithasegwyr yn pwysleisio gwerth celloedd effeithiol mewn amryw feysydd. ‘Run modd, medrwn ninnau fod yn gelloedd Cristnogol effeithiol drwy gael cymdeithas ȃ Christ y Pasg, “…bod gydag ef…” gan weithredu’n ffydd yn ein cymunedau.  Trwy hyn, grymusir ein hargyhoeddiadau, yn hytrach nag eistedd yn sidêt yn ein capeli, ymhell “…o sŵn y boen sydd yn y byd…”  gan fynd ȃ phrofiadau “pen y mynydd” i’r dyffryn i gefnogi pobol gyda’u pryderon a’u problemau.

Wrth ddarllen yr hanes am angladd Winnie Madikizela-Mandela bythefnos yn ôl yn Ne Affrica, fe’m hatgoffwyd am y miloedd ddioddefodd fel hithau, oherwydd trefn ddieflig apartheid y llywodraeth.   Roedd yr hanes hefyd yn fy atgoffa am ateb un o Dde Affrica i grŵp o fyfyrwyr yn Lloegr, pan ddwedwyd wrtho eu bod yn astudio diwinyddiaeth.  Fe’i hatebodd, “In my country we’re doing it.”  Trwy weithredodd celloedd bychain y wlad honno gorseddwyd cyfiawnder.

Yn nyddiau’r lleihad yn rhengoedd mwyafrif o’n heglwysi, ai celloedd bychain effeithiol yw’r ffordd ymlaen i weithredu’n ffydd?

E-fwletin 22 Ebrill, 2018

Sylfeini Gobaith

Mae gennyf lawer iawn o barch tuag at Archesgob Caergaint. Mewn cyfnod sydd wedi bod yn ddigon anodd iddo gydag ymraniadau, neu o leiaf anghytuno, rhwng carfanau ceidwadol a rhyddfrydol yr Eglwys Anglicanaidd llwyddodd ar y naill law i gael cytundeb nid yn unig ar y cysyniad o esgobion benywaidd ond sicrhaodd bod hynny’n digwydd, tra ar y llaw arall llwyddodd i symud sylw’r Wasg o fod yn canolbwyntio yn ddiddiwedd ar yr eglwys a chyfunrhywiaeth, i ystyried cwestiynau ‘mawr’ a moesol yr eglwys a’r economi. Yn ei lyfr diweddaraf, a gyhoeddwyd ym Mis Chwefror 2018, Reimaging Britain, mae’n ceisio gwneud yr hyn rydym i gyd fel Cristnogion wedi bod yn ceisio ei wneud ar hyd y degawdau, sef dod a gobaith i gyfundrefn o wledydd – Prydain – sydd â’u poblogaethau wedi llwyr anobeithio. Cyflwyna’r gyfrol fel adnodd i gynorthwyo trafodaeth ôl-Brexit.

Craidd ei osodiad yw bod gwledydd Prydain bellach ar drobwynt gwleidyddol a moesol. Dywed: “Credaf ein bod mewn cyfnod, nas gwelir ond unwaith mewn rhyw dair neu pedair cenhedlaeth, pryd mae gennym y cyfle a’r anghenraid i ail-ddychmygu sut gymdeithas y dymunwn fyw ynddi.”  Ei her i ni Gristnogion yw bod gennym le canolog i’w chwarae yn y drafodaeth a’r ail-greu hwn; cred y gallwn, o fynd ati o ddifrif, fod y grym lliwio yn hyn i gyd.

Cydiodd y gyfrol ynof. Ceir beirniadaeth lem gan yr Archesgob ar ffocws byr weledol ein llywodraethau diweddaraf, ac yn arbennig yr un gyfredol, ar ‘werthoedd Prydeinig’. Cychwyn trwy edrych ar gymdeithas gan ddadansoddi ei phwyslais ar gydymddibyniad, datganoliaeth, gwerthfawrogiad a lles pawb. O’r fan honno â ymlaen i astudiaeth drylwyr o gonglfeini cymdeithas: cartrefi, iechyd, cyllid, addysg a’r teulu. Gorffen y gyfrol gyda phenodau yn ymwneud â globaleiddio gan ganolbwyntio ar ymfudo ac ymyrraeth. Ar newid hinsawdd, datgan yn bellgyrhaeddol bod gan y rheini sydd eto heb eu geni gymaint o hawl ar ein sylw ag y sydd gan y rhai sy’n byw heddiw.    
            
Gofyn Welby o ble daw’r arweinyddiaeth i’n symud ymlaen? Dyma, lle gwêl rôl yr eglwys Gristnogol. Mae’n dadlau na ellir gwneud hyn o dan y gyfundrefn gyfredol; o ran polisïau cred ar lefel y wladwriaeth a’r unigolyn mai dim ond y ddelfryd Gristnogol a all sicrhau cymdeithas wâr, deg, moesol a chymunedol-ryngwladol. Y cwestiwn mawr i Welby yw a ydym ni – fe, chi a finnau – yn barod i gydio yn y baton a rhedeg yr yrfa?

Foundations for Hope’, Sylfeini Gobaith yw is-deitl y llyfr. Ai breuddwydion ffôl yw ei gynigion? Ai rhyw ritholygfeydd afrealistig a gyflwynir gan yr Archesgob i ni? I mi, sy’n dal i deimlo colled afiaith byw yn dilyn y bleidlais honno ar 23 Mehefin 2016, daeth y gyfrol hon â godywyn o obaith i gors Brexit a’r posibilrwydd bod yna, efallai, fel yng nghyfnod Archesgob Caergaint arall, William Temple, yn yr 1940au, fodd i ni fynd ati i ail-strwythuro cymdeithas yn unol ag egwyddorion ein ffydd.  Y cwestiwn a erys yw a ydym yn gêm i wneud hynny?   

E-fwletin 15 Ebrill, 2018

Dweud y Gwir

Y seneddwr Americanaidd Hiram W. Johnson sy’n cael y clod am fathu’r ymadrodd mai’r dioddefwr cyntaf ymhob rhyfel yw’r gwirionedd, ac mae’n eironig iawn i feddwl iddo farw ar yr union ddiwrnod y gollyngwyd y bom atomig ar Hiroshima.

Wrth i Theresa May, Donald Trump ac Emmanuel Macron geisio cyfiawnhau’r cyrch awyr ar Syria echnos, mae rhai o’r datganiadau a glywsom ni yn ystod yr oriau dilynol yn atgoffa dyn o eiriau Hiram Johnson. Cawsom ein sicrhau o’r Tŷ Gwyn mai un digwyddiad, unwaith ac am byth oedd hwn, ond neges wahanol gafwyd o Downing Street pan awgrymwyd y gallai rhagor o ymosodiadau ddod yn y dyfodol. Cosbi Bashar Al-Assad am ddefnyddio arfau cemegol oedd yr unig fwriad yn ôl Washington, ond dywedodd y Prif Weinidog ei fod hefyd yn rhybudd i Foscow yn sgil yr ymosodiad gwenwynig yng Nghaersallog. Haerodd hefyd nad oedd amser i aros am drafodaeth seneddol, ond efallai bod y Dirprwy Lyngesydd Chris Parry, cyn-bennaeth Nato, yn nes at y gwirionedd pan ddywedodd fod penderfyniadau democrataidd yn niwsans ar adegau fel hyn, yn sefyll yn ffordd gweithredu.

Fyddai neb yn ei iawn bwyll yn cymeradwyo’r defnydd o arfau cemegol fel y gwnaed yn Douma, ac mae lle cryf i amau bod Assad wedi cyflawni erchyllterau o’r fath yn y gorffennol. Ond tybed pam na ellid bod wedi disgwyl am adroddiad swyddogol yr archwilwyr annibynnol oedd i fod i ddechrau ar eu gwaith ddoe? A tybed pam nad yw arweinwyr y gorllewin yn fodlon cyfaddef bod gan rai carfanau o wrthryfelwyr o fewn Syria arfau cemegol hefyd? 

Mae’n anodd peidio dod i’r casgliad bod yr ymosodiad echnos yn tanseilio hygrededd y Cenhedloedd Unedig, ac yn fegin i’r fflamau yn y Dwyrain Canol. Roedd Theresa May yn ofalus i bwysleisio nad ymyrryd yn y Rhyfel Cartref yn Syria oedd y bwriad, ond gwyddom y bydd hyn yn gyrru bechgyn ifanc i gofleidio eithafiaeth ac yn cyfrannu ymhellach at ansefydlogrwydd y rhan yma o’r byd.

Mae’n chwith meddwl bod y rhyfel yn Syria bellach yn yr wythfed flwyddyn. Mis Chwefror 2011 oedd hi pan gafodd llanc ifanc o’r enw Naief Abazid ei wthio gan ei gyfoedion i baentio graffiti ar wal yn nhref Daraa, ac yntau’n 14 oed, ac yn deall dim am wleidyddiaeth. Ond roedd hyn yn syth ar ôl y ‘Gwanwyn Arabaidd’  yn yr Aifft a Tunisia, a thipyn o hwyl yn unig oedd y weithred o sgrifennu’r geiriau “Dy dro di fydd hi nesaf, Bashar al-Assad” ar y wal y diwrnod hwnnw. Ond dyna’r geiriau a ddaeth yn sumbol o’r gwrthryfel, ac a arweiniodd at y gormesu creulon o du’r llywodraeth.

“Doedd gennym ddim dewis ond gweithredu”, meddai Theresa May. Fel Cristnogion, fe wyddom yn wahanol. Oes, mae dewis, sef trafod a cheisio cymodi, a rhoi peth o gariad a thosturi Iesu Grist ar waith yn y Dwyrain Canol. Dyna’r her a’r unig ateb hirdymor, ond i hynny ddigwydd mae’n rhaid i bawb ddweud y gwir.

E-fwletin y Pasg Bach, 2018

TWYLLO TWYLLWR

Mae’r Gemau bellach yn eu hanterth. Dyma’r unfed ar hugain yng nghyfres Gemau’r Gymanwlad. Prin fod yr athletwyr wedi cyrraedd yr Arfordir Aur yn Awstralia nad oedd ‘na amheuon yn codi yno am dwyllo. Gwelodd rhyw ofalwraig lygadog syrinj ar lawr ym mhentre’r athletwyr. Bu rhywun yn ddiofal a dweud y lleiaf. Wedi ymchwiliad bu’n rhaid i feddyg tîm India esbonio pam bod angen chwistrelliad ar un o’r athletwyr.

Faint mwy o gyhuddiadau am dwyllo ddaw ‘na i amharu ar ogoniant y Gemau hyn? Mae’r byd chwaraeon yn frith o enghreifftiau o unigolion a thimau a hyfforddwyr yn twyllo er mwyn ennill buddugoliaeth. Seiclwyr, nofwyr, codwyr pwysau … Ac och a gwae, fe ledodd y twyllo i fyd arferol-fonheddig criced! Do, fe anfonwyd dau o gricedwyr Awstralia adre’n ddiweddar am geisio mantais annheg mewn gêm brawf trwy ymyrryd â’r bêl. Wedi cyrraedd adre roedden nhw yn eu dagrau. Am gael eu dal?

Hen dric budur yw ymyrraeth o’r fath, fel y cyfaddefa ambell i Sais o gricedwr a lenwodd ei boced â llwch er mwyn tynnu’r sglein oddi ar y bêl. Bob nos Sadwrn ar Match of the Day fe welir chwaraewyr yn deifio yn y blwch cosbi er mwyn twyllo’r dyfarnwr. Ac os bydd y dyfarniad yn gic o’r smotyn fe longyferchir y deifiwr twyllodrus fel arwr gan ei gyd-chwaraewyr.

Ym myd chwaraeon, felly, nid ennill sy’n bwysig fe ymddengys ond cymryd mwy na’ch rhan o’r elw ariannol a wneir o’r fuddugoliaeth. Ac fe ddywedai’r sinig, os oes raid twyllo i wneud hynny mae’n bris bychan i’w dalu. Medal aur a chwpan llawn …

“Aed y cwpan hwn heibio” oedd gweddi Iesu. Cwpan yn llawn chwerwedd a chelwydd. A dyma fwy o dwyllo. Yr awdurdodau eglwysig yn torri eu rheolau eu hunain trwy gyfarfod ar fyr-rybudd yn yr oriau mân. Ychwaneger galw gau-dystion a chyflwyno cam-dystiolaeth. Does ryfedd fod yr amheuon am gynllwyn yn dew. A doedd hynny’n ddim wrth beth ddigwyddodd wedyn.

Roedd y bedd yn wag. Pwy sy’n twyllo pwy? Y sefydliad eglwysig yn cael ei gyhuddo o fod wedi symud y corff rhag i’r bedd ddod yn gyrchfan pererindod. Ar y llaw arall, mae cefnogwyr Crist yn cael eu cyhuddo o greu rhyw chwedl gwbwl amhosib am godi o farw’n fyw. Yn eu rhengoedd eu hunain y mae ‘na rwygiadau ac amheuon. “Os na welaf ôl yr hoelion yn ei ddwylo, a rhoi fy mys yn ôl yr hoelion, a’m llaw yn ei ystlys, ni chredaf fi byth.” [Ioan 20:25]

Yn y fantol y mae dyndod a dwyfoldeb Crist; dwy natur mewn Un person. Tomos Didymus, un o’r llygad-dystion, eisiau prawf gweladwy. Tomos Acwinas, ganrifoedd yn ddiweddarach, yn pwysleisio’r gwirionedd fod marw Crist yn ein dysgu gymaint oedd cariad Duw tuag atom a bod dioddefaint Crist a’i aberth yn creu bywyd newydd. Y gwirionedd.

I’r Cristion does dim twyll na chynllwyn yn yr Atgyfodiad. Y ni yw’r dyfarnwyr yn y cyswllt hwn. Ar Sul y Pasg bach gorfoleddwn fod y fuddugoliaeth derfynol yn eiddo iddo Ef.

E-fwletin Sul y Pasg 2018

E-fwletin Sul y Pasg 2018

Mae hi’n ddiwrnod yr atgyfodiad. I rai o ddarllenwyr yr e-fwletin, mae hanes y bedd gwag ar fore’r Pasg cyntaf yn ysbrydoliaeth ac yn gynhaliaeth. I eraill, mae’n peri gofid. Sut allwn ni gredu yn y fath beth? Ac os na allwn gredu, beth ddaw o weddill ein ffydd, a’r pregethwr heddiw yn dweud fod gwyrth yr atgyfodiad yn hanfodol i Gristnogaeth?

Nid ni yw’r cyntaf i feddwl felly. Ymateb y gwragedd ar fore’r Pasg yn efengyl Marc oedd nid llawenhau na chredu ond “rhedeg oddi wrth y bedd yn crynu drwyddynt” (Marc 16.8 Beibl.net – adnod olaf yr efengyl wreiddiol; ychwanegiad diweddarach yw’r gweddill). Yn Efengyl Ioan mae Iesu yn gofidio fod Mair yn ymboeni am y peth – “Paid dal gafael ynof i” (Ioan 20.17). Ac yn Efengyl Luc, mae cwestiwn yr angel wrth y gwragedd yn ddigon swta – “Pam dych chi’n edrych mewn bedd am rywun sy’n fyw?” (Luc 24.5).

Felly cyngor cwbl Feiblaidd yw i ni droi oddi wrth y bedd a meddwl am fywyd. Meddai Iesu yn gynharach yn ei weinidogaeth, “Dw i wedi dod i roi bywyd i bobl, a hwnnw’n fywyd ar ei orau” (Ioan 10.10). Ar eu gorau, dyna mae eglwysi yn ceisio gwneud. Bûm yn ddiweddar yn ymweld â chriw cyd-enwadol yn y cymoedd. Roedd hi’n noson dywyll a gwlyb, es ar goll a chyrraedd wedi i’r cyfarfod ddechrau – dwsin o bobl, oll wedi cyrraedd oed pensiwn. Ychydig yn ddi-raen oedd y cyfarfod. Ond wrth iddo fynd yn ei flaen fe ddaeth i’r amlwg fod yr eglwysi bychain hyn yn greiddiol i fywyd y dref. Nhw oedd yn cynnal y banc bwyd, canolfan gynghori ar ddyledion a bugeiliaid y stryd. Roeddynt yn cynllunio diwrnod cenhadol fis Mehefin, pan fyddai’r heddlu yn cau’r strydoedd iddynt gynnig pob math o hwyl i’r plant a’r teuluoedd lleol. Ac roeddent yn becso gymaint am bobl ddigartref fel y byddent yn agor lloches dros nos y gaeaf nesaf i gwrdd â’r angen. Dyma eglwysi yn cynnig bywyd ar ei orau.

Ond i brofi bywyd ar ei orau rhaid byw yn y lle cyntaf. Yn y cwrdd Sul diwethaf fe soniodd Sharon Lee, cyfarwyddwraig Housing Justice Cymru, fod eglwysi cylch Wrecsam wedi cychwyn lloches dros nos fis Mawrth eleni. Y bwriad oedd cynnal wythnos neu ddwy fel treial cyn agor y lloches go iawn y gaeaf nesaf. Ond ar y noson gyntaf fe ddaeth Storom Emma, yr eira a’r gwyntoedd rhynllyd. Fe achubodd yr eglwysi hynny fywydau y noson honno. Falle nid bywyd ar ei orau, ond o leiaf fe gafodd yr ymwelwyr fyw.

Roedd awduron yr efengylau yn byw mewn cymdeithas lle’r oedd bywyd yn fregus ac ansicr. Rydym ni wedi’n magu ym moethusrwydd y wladwriaeth les a ffyniant economaidd y Gorllewin. Ysywaeth, fe ddaeth tro ar fyd. Efallai y Pasg hwn fe allwn ddeall – beth bynnag ein dehongliad o’r efengylau – gymaint o ddyletswydd, a chymaint o wyrth, yw cynnal bywyd o gwbl. Gwyrth yr atgyfodiad ydyw.

Pasg hapus i chi gyd!

(Cynhelir Cynhadledd Flynyddol Cristnogaeth 21 ar Fehefin 30ain  yng nghapel Salem, Caerdydd, a’r siaradwr gwadd fydd Deon St. Albans, Y Gwir Barchedig Dr Jeffrey John. Sesiwn bore yn unig fydd hi, fel y gall y rhai ohonom sydd am ymuno  yn hwyl Tafwyl wneud hynny yn y prynhawn a’r min nos. Bydd rhagor o fanylion ar y wefan yn fuan.)

E-fwletin 25 Mawrth 2018

YDIO’N ORMOD?

 

Dyna ni wedi troi’r clociau ar fore Sul y Blodau, a doedd hi’n Sul braf. Sul llawn symud a gwneud pethau; llosgi hen goediach y gaeaf, mynd â’r cwch i’r dŵr am y tro cyntaf eleni a gollwng cewyll cimychiaid i’r glesni llonydd, agor bleinds a drysau caffis lan môr, gwrando ar dyn y fan eis crim yn canu clychau ei emyn gynta’ o yr un pryd â Chaniadaeth y Cysegr y dyn drws nesa; a phobl ym mhob man yn codi allan am eu bod nhw am daro’r haearn a thrio sgafnu dipyn ar y pwysau cyn yr haf. A fyny fan’cw yn y glesni mae’ dyn y gleidar yn ei harnais am y tro cyntaf eleni ac yn gyrru’i injan yn nôl a blaen fel tasa fo’n torri gwellt yr awyr. Petasai rhywun uwch na fo yn gofyn iddo wneud hunan arfarniad arnon ni lawr fan hyn be fyddai’n ddweud dybed? Bod na ormod yn digwydd, gormod iddo fo gymryd mewn, gormod i ymdopi ag o? Dyna i chi be ddywedwyd wrth athrawes lanw mewn ysgol wsnos diwetha. ‘Peidiwch â dweud stori’r Pasg wrth blant bach – mae’n ormod.’ Ac roedd yna fôr o ystyr i’r ‘gormod’ yma.

A mae yna lot i gymryd mewn yn does. Beth am ddechrau yn y dechrau? Cael gafael ar ebol asyn.  I berson munud ola’ fel fi mae’r digwyddiad hwn yn siarad cyfrolau. Doedd yma ôl paratoi gofalus. Roedd y cyfrinair ‘Y mae ar y Meistr ei angen’ wedi’i ddewis ers tro ac roedd perchennog yr ebol asyn yn gwbl gyfarwydd ag o ac yn barod am yr alwad. Dyna un manylyn lleia’ fyw mewn hanesyn llawn arwyddocâd. Beth am y daith fuddugoliaethus i Jerusalem, neu beth am hanes glanhau’r Deml- a Christ yn amlygu’n glir ei angerdd dros gyfiawnder cymdeithasol- a dim ond un agwedd yn unig o’r glanhau yw hynny, ia ddim? Dameg y ffigysbren ddiffrwyth wedyn; aros ym Methania, aros gyda’r bobl hynny oedd mor agos at ei galon,- mmm ia.  Neu beth am y Swper Olaf, y golchi traed? Pam ymgynnull yn y stafell hon, pam y golchi traed? Pam anfon Pedr a Ioan i chwilio am ddyn ac nid dynes yn cario dŵr? Ȏl paratoi gofalus eto? A’r cweryl ymhlith y disgyblion ynglŷn â’r drefn eistedd wrth y bwrdd- y ddadl ynglŷn â mawredd. Rhannu’r bara a’r gwin. Ydi’r bara a’r gwin yn haeddu  brawddeg fel yna yn hytrach na’u dal mewn cymal mewn stori am swper? Ac yna’r weddi honno yn Gethsemane; ia honno. Do mi gawson ni glywed honno. A beth am y methu cadw’n effro a’r gusan? A sylwch tydwi ddim wedi sôn am Judas, yr arestio na chwestiwn Peilat,  ‘Beth wna i?’ nag am Caiaphas, yr achos llys nag am geiliog yn canu. A beth am gario’r groes? Y Croeshoelio? Tydw i ddim wedi sôn dim am hynny.

Ond plis ga i ddweud lle dwi isio bod yn y stori heno ma? Efo Mair. Wrth y bedd gwag a chlywed y stori i gyd mewn un enw, yn yr un cyfarchiad hwnnw –  ‘Mair’. A phetasawn i’n cael, dwi isio hefyd gafael yn llaw Tomos a dweud, ‘Ia felna faswn i hefyd,’ a mi leciwn i, os y ca i glywed Cleopas yn dweud hanes y daith i Emaus eto. Mond un waith eto, plis.

Mae gan pawb ei Basg ac mae pawb yn dewis ei Basg. Mi ges un stori, neithiwr, gan Idris Williams saer coed o Forfa Nefyn yn cofio’i hun, hanner can mlynedd a mwy yn nôl yn brentis ifanc yn gwrando ar ddau joinar profiadol yn sgwrsio. A thestun y sgwrsio? Atgyfodiad Iesu.  A dyna un yn dweud wrth y llall ei fod yn methu’n lân a deall pam fod y bedd yn wag a’r lliain oedd am ben Iesu wedi’i blygu. Pwy fu’n plygu a pham mynd i’r drafferth i blygu’n daclus fel hyn oedd ei gwestiynau? ‘Dyna oedd yn ei boeni o ynte,’ oedd ymateb Idris Williams i’r sgwrs honno mae’n ei gofio mor dda.

Dewch yn nôl at yr athrawes lanw honno. Fydda’n well petawn i wedi gwneud yr un fath â hi a gadael stori’r Pasg a chwilio am hanes arall? Tybed ydi digwyddiadau’r wythnos fawr yn ormod i ni erbyn heddiw?