Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 8 Gorffennaf 2018

Moloch a Mamon

Bum yn cynnal oedfa yn Ebeneser, Llangybi, yn ddiweddar, gan dderbyn y croeso cynnes arferol gan y criw bach ffyddlon. Yn y festri y cynhelir yr oedfaon fel rheol ond wedi’r oedfa dyma fentro gofyn a oedd y capel digwydd bod ar agor. Fel roedd hi’n digwydd, mi roedd y drws heb ei gloi a mewn a mi.

Roedd y capel yn glyd – os ychydig yn llychlyd. Roedd dwy fynedfa bob ochr i’r pulpud, elfen gyffredin iawn ym mhensaernïaeth capeli Ceredigion, oriel, a rhyw hanner dwsin o resi o gorau pren cymen iawn eu golwg. Dyma ddringo i’r pulpud a sefyll yno’n stond gan daflu fy llygaid i bob cornel o’r capel bach hynod hwn. Dychmygais yno glywed llais un o’m harwyr yn taranu ar ei bregeth. Roedd y pulpud hwn, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn eiddo i Niclas y Glais.

Roedd y Parch T. E. Nicholas (1879-1971) yn dipyn o aderyn brith ac yn ddraenen yn ystlys unrhyw un a gefnogai’r drefn Brydeinig gyfalafol filwrol, fel ag yr oedd yn nechrau a chanol yr ugeinfed ganrif. ‘Comiwnydd rhonc a Christion gloyw’ yw disgrifiad Hefin Wyn ohono yn ei gofiant diweddar (Y Lolfa, Talybont: 2017). Yn ystod ei gyfnod byr yn Llangybi bu dan lygaid craff yr awdurdodau Llundeinig a oedd wedi eu cymell i gadw llygad barcud ar y rebel lleol gan wraig i dirfeddiannwr lleol. Bydden nhw’n clustfeinio’n agored ar ei bregethau ar y Sul.

Datblygodd Niclas yn sonedwr medrus iawn – yn enwedig yng nghyfnod ei garcharu ef a’i fab, Islwyn, am eu gwrthwynebiad cydwybodol i’r Ail Ryfel Byd. Cyn hynny, braidd yn felodramatig yw ei gerddi, yn null ei gyfnod. Ond o ddarllen ei gerddi cynnar un o’r delweddau sy’n sefyll yn y cof yw ei ddefnydd o dduwiau paganaidd yr Hen Destament. Mae Moloch a Mamon yn cael sylw amlwg ac aml ganddo. Moloch – duw rhyfel y Cananeaid a oedd yn croesawu aberthu plant – a Mamon – duw ariangarwch a thrachwant.

Hawdd yw anwybyddu delweddu felly fel rhyw sentimentaleiddiwch gor-ddramatig. Ond, fel y gwyddom, mae Moloch a Mamon yn cael eu haddoli o hyd ar draws y byd ar ddechrau’r unfed ganrif ar hugain mewn llawer dull a modd. Un o’r llefydd sy’n rhoi bri mawr ar y ddau ddiawl hyn yw Unol Daleithiau’r Amerig – a neb llai felly na’i Harlywydd diweddaraf, Donald Trump.

Erbyn y Sul nesaf bydd Arlywydd Trump yn derbyn croeso cynnes gan gynrychiolwyr y drefn Brydeinig – yn frenhines a Phrif Weinidog – yng nghoridorau grym. Bydd croeso twymach iddo hefyd y tu allan iddynt yn ôl y protestiadau sydd wedi eu trefnu.

Wn i ddim sawl pulpud fydd yn atsain i bregethu tanbaid a fydd yn herio dylanwad andwyol Moloch a Mamon ar wareiddiad y Gorllewin y Sul nesaf ond mae’n siŵr y bydd rhyw adlais bell i’w clywed rhwng muriau Ebeneser, Llangybi, o eistedd yno a chlustfeinio.

E-fwletin 1 Gorffennaf 2018

Annwyl Bawb

Cafwyd diwrnod cofiadwy ddoe wrth inni ddod ynghyd i wrando ar anerchiad y Tra Pharchedig Jeffrey John. Daeth pawb i gapel Salem, Caerdydd, gyda disgwyliadau uchel, a chafodd neb ei siomi. Cawsom ein swyno gan yr ysgolheictod manwl, y traddodi afieithus a’r hiwmor byrlymus. Diolch i bawb am drefnu, a dymunwn yn dda i’r swyddogion newydd, sef Enid Morgan (Cadeirydd) a T. Evan Morgan (Ysgrifennydd).

A nawr dyma droi at e-fwletin heddiw:

 

Geiriau gwag?

Fuoch chi erioed yn crwydro Cumbria? Dyma wlad arferai fod yn rhan o’n tiroedd Brythonaidd ond a gollwyd i’r Eingl a’r Daniaid dros ddeng canrif yn ôl.

Tybir i Frythoneg Cumbria ddiflannu o enau’r boblogaeth erbyn y 12fed ganrif. Y cyfan sydd ar ôl erbyn hyn yw enwau ambell fynydd, ambell bentref ac ambell fferm. Mae sawl blain, cair, penn a carrek ar fap o Ardal y Llynnoedd. Mae enwau rhai pentrefi fel Lanercos (Llannerch), Castle Carrock, Derwent (bro’r dderwen), Blencathra (blaen cadair), Cark (carreg)  Morecambe Bay (Bae y Môr Cam) ac yn y blaen yn dangos olion Brythonaidd. Hyd yn lled ddiweddar, mae’n debyg bod rhai bugeiliaid yn cyfrif  mewn rhifau sy’n awgrymu bod rhyw olion o’r Frythoneg wedi parhau hyd at yr ugeinfed ganrif. Ond wrth siarad gyda phobl ar fy nhaith, doedd gan neb ohonyn nhw unrhyw amgyffred o’u hetifeddiaeth Frythonaidd ac roedden nhw’n methu dychmygu unrhyw hanes amgen i gefndir Eingl-Ddanaidd y rhanbarth.

Gwnaeth hyn i mi feddwl am yr hyn sydd yn digwydd o’n hamgylch yng Nghymru. Mae’r cyfoeth o eiriau sy’n rhan o’n hetifeddiaeth Gristnogol yn diflannu’n gyflym – gras,  iachawdwriaeth, edifarhau… Oes ots am hyn?

Yn ei lyfr Speaking Christian – Recovering the Lost Meaning of Christian Words mae Marcus Borg yn esbonio sut  mae traddodiadau crefyddol yn cael eu mynegi trwy gyfrwng geiriau arbennig. Mae pob traddodiad yn ffocysu ar eiriau sy’n datblygu yn y pen-draw i fod yn rhan greiddiol o ddiwylliant y traddodiad hwnnw, gyda’r geiriau’n datblygu’n llaw-fer hwylus am ystod o brofiadau neu gredoau crefyddol. Mae Borg yn herio ei ddarllenwyr yn America i sicrhau eu bod yn defnyddio geiriau’n briodol ac yn olrhain ystyr gwreiddiau’r geiriau hynny. Yr hyn mae’n ei ddangos yw fod nifer o eiriau a ddefnyddir gan Gristnogion yn yr oes hon yn cael eu defnyddio mewn ffordd tra gwahanol i’r ffordd y’u deallwyd nhw’n wreiddiol.

Rhyfeddod i mi yn ystod yr wythnosau diwethaf yma oedd gweld sut mae rhai Cristnogion nid yn unig wedi llwyddo i ail-ddiffinio geiriau ond wedi llwyddo i ail-ddiffinio natur Cristnogaeth yn America. Does dim angen mynd ymhellach na rhai o’r cyhoeddiadau a gafwyd ar Twitter a Facebook sy’n dangos cefnogaeth at wahanu teuluoedd ar ffiniau America. Ar y llaw arall, cafodd Jim Wallis, Samuel Barber, Shane Claiborne ac eraill eu harestio am brotestio yn erbyn polisi Trump, a hynny ar sail eu ffydd yn Iesu. Mae’n amlwg mai nid jyst geiriau sy’n ein gwahanu, mae rhywbeth llawer mwy dwys yn digwydd ar hyn o bryd.

Mae dethol pa eiriau sy’n cyfrif yn aml yn fwy o broblem nag ystyr y geiriau eu hunain. Efallai mai dyna pam mae angen i ni gyd ffocysu dros y blynyddoedd nesaf, nid ar y geiriau sy’n ein gwahanu, ond ar y geiriau sy’n ein huno fel teulu Cristnogol byd-eang.  Rwy’n tybio mai geiriau a briodolir i’r Iesu yw’r rheiny; ac mae digon o her yn rheiny heb i ni hollti blew dros ambell ystyr.

“Rych chi wedi clywed fod hyn yn cael ei ddweud, ‘Llygad am lygad, a dant am ddant.’ Ond dw i’n dweud wrthoch chi: Peidiwch ceisio talu’n ôl. Os ydy rhywun yn rhoi clatsien i ti ar dy foch dde, cynnig y foch arall iddo.  Ac os ydy rhywun am dy siwio a chymryd dy grys, rho dy got iddo hefyd. Os ydy milwr Rhufeinig yn dy orfodi i gario ei bac am un filltir, dos di ddwy.  Rho i bwy bynnag sy’n gofyn i ti am rywbeth, a phaid gwrthod y sawl sydd eisiau benthyg rhywbeth gen ti. Rych chi wedi clywed i hyn gael ei ddweud: ‘Rwyt i garu dy gymydog’ (ac ‘i gasáu dy elyn’). Ond dw i’n dweud wrthoch chi: Carwch eich gelynion a gweddïwch dros y rhai sy’n eich erlid chi!”

Efallai na ddaw pobl Cumbria fyth nôl at iaith eu cyndeidiau, ond mae’r pris yn llawer rhy fawr os na fydd iddyn nhw, a phobl Cymru ail-ddarganfod geiriau Crist i’n hysbrydoli i fyw fel brodyr a chwiorydd.

 

 

E-fwletin 24 Mehefin 2018

               Y Duw ddaw atom mewn dieithrwch

Mi welaf wraig a’i gwedd yn llwm a llwyd

Yn dod yn llwfr drwy ddrysau y banc bwyd,

Ei phartner gyda’i phlentyn ar y stryd,

Mae’n ysu am gael ffoi rhag barn y byd.

         A hon yw’r Duw ddaw atom mewn dieithrwch,

         Y Duw na welsom ni mohoni ’rioed,

         Y Duw a ddaw i darfu ar ein heddwch

         Wrth ddeisyf am ein cariad yn ddi-oed.

 

Ac mewn sach gysgu laith yng nghyntedd drws

Y gorwedd merch – mor ysgafn yw ei chwsg,

Mae’n deffro o glywed sgrech a rheg gerllaw,

Ond gyda’i llygaid oer mae’n cuddio’i braw.

         A hon yw’r Duw ddaw atom…

 

Rhoed inni’r ddawn i ’nabod yn ein hoes

Y rhai sy’n cario pwysau trwm eu croes,

Gan estyn iddynt gariad rhad mewn ffydd

Y profant obaith byw eu ‘trydydd dydd’.

       A dyma’r Duw ddaw atom….

E-fwletin 17 Mehefin 2018

Crefydd Amlieithog

Petai Dewi Llwyd yn gofyn i mi ar ddiwedd ei raglen ar fore Sul am yr anrheg pen blwydd delfrydol, mi wn yn union beth fyddai f’ateb!  Yr hyn a ddeisyfwn  fyddai’r  gallu i fedru siarad sawl iaith. Mae’r bobl hynny sy’n meddu ar y gallu yna yn destun f’edmygedd i erioed, a dyna pam, ar hyd y blynyddoedd, ‘mod i wedi gwario cannoedd ar amryfal gyrsiau a dosbarthiadau nos, ar werslyfrau a CD’s i’w chwarae yn y car, yn y gobaith y byddwn, rhyw ddydd, yn amlieithog!

Mae gen i brofiad fel athrawes iaith o fod yn cyflwyno’r Gymraeg i rai nad ydynt yn ei siarad na’i deall. Dw i wedi gweld pobl yn dysgu’r iaith a dod yn rhugl ynddi. Mae nifer o’r bobl hynny’n rhugl mewn sawl iaith arall hefyd. Maen nhw’n llwyddo, o bosib, am fod ieithoedd yn dilyn gramadeg; geirfa maen nhw’n eu rhannu’n gyffredin.

Ar sawl ystyr iaith yw crefydd hefyd.  Mae iddi ei gramadeg, ei geirfa, idiomau a’i ffordd o ddeud pethau. Pwrpas yr iaith, mae’n debyg, yw rhoi mynegiant i ni mewn sefyllfaoedd anodd, a digon brwnt a di-ddeall yn aml, a chreu synnwyr o’r hyn sydd, ambell dro, yn drech na ni.

Ond…yn wahanol i ddysgu ieithoedd, y mae’r  ramadeg  grefyddol a’r eirfa yn mynd yn fwyfwy dieithr i bobl. Mae’n  prysur  ddatblygu’n  iaith breifat – a hyn yw’r  cynni crefyddol cyfoes.

Y mae’r enwadau yn gwario ffortiwn mewn arian ac adnoddau i geisio unioni hyn. Ond y gwir, mae’n debyg, yw na fydd dim yn llwyddo oherwydd fod pobl wedi peidio â defnyddio’r math yma o iaith. Ac er gweiddi’n groch (fel y bydd rhai yn siwr o’i wneud wrth ddarllen hwn) nad yw hyn yn wir, mae’r ffeithiau a’r ystadegau yn creu darlun gwahanol iawn.

Medrir haeru bod pobl o hyd yn mynd i chwilio am arwyddocâd a dyfnder i’w bywydau  gan nad yw’r materol fyth yn medru eu digoni a’u diwallu, ond iaith wahanol y maen nhw’n mynd i’w defnyddio i fynegi hyn.  Iaith na fydd yn swnio’n grefyddol o gwbl.  Ni fyddant, mae’n debyg, yn cael eu denu at y gair trymlwythog ‘Duw’ ond yn hytrach  yn dewis geiriau a fydd i mi, fel un sy’n parhau i ddefnyddio’r hen iaith grefyddol, yn ymddangos yn llai dilys.

Y mae hyn oll yn mynd i fod yn her aruthrol i ni.  Dyna pam, o bosib, bod rhai yn parhau i fynnu fod yr hen iaith, a’r hen eiriau, yn g’neud sens. Ond siarad â ni ein hunain yr ydan ni yn y diwedd.  Cogio bach fod eraill yn wir yn gwrando arnon ni ac yn clywed. Tybiwn mai cenhadu ydan ni, ond yn y bôn, nid ydym yn gwneud nemor mwy nag ailgylchu ystrydebau cyfarwydd, treuliedig  ni ein hunain,

Yr her yw caniatau i bethau ac  ieithwedd, nad ydynt yn swnio nac yn teimlo’n  grefyddol o gwbl,  i ddigwydd. Caniateid wedyn  i gynifer o bobl, fedru mynegi dyfnder arwyddocâd ac ystyr yn y byd gorllewinol sydd  yn prysur gilio o’r hen ffyrdd crefyddol o fyw.

Fel y dywedoddy bardd Ffrengig, di-grefydd fel ag yr oedd, Paul Éluard, “mae byd arall, ond yn hwn y mae.”

I lawer, bydd hyn yn gwbl annigonol, ond y mae gobeithio y bydd pobl yn dychwelyd i siarad yr hen iaith, yn drybola o hunan dwyll.

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

 

E-fwletin 10 Mehefin 2018

Ailddarganfod Myth Cristnogaeth

 

Aeth y Pasg, y Pentecost a’r Dyrchafael heibio eleni eto a rhaid i fi ddweud fy mod i’n eu cael-nhw yn gynyddol wefreiddiol wrth i flwyddyn ddilyn blwyddyn. Os oes a wnelo hyn â’r ffaith mod i wedi mynd yn hen mae’n gwneud iawn am rai o’r anfanteision sy’n dod gyda’r cyflwr hwnnw. Byddai’n dda gen-i allu trosglwyddo’r wefr a’r gyfaredd i’r to sy’n codi, ond dyw’r cyfle ddim yn dod heibio rywsut. Esgleulustod, neu lwfrdra, anfaddeuol.

 

A phetawn i’n rhoi cynnig arni rwy’n gwybod mai un cwestiwn goden-nhw fyddai, “Ond dad-cu, wyt ti mewn gwirionedd yn credu’r hen chwedlau hyn?. Atgyfodiad corff yr Iesu, ei gorff atgyfodedig yn codi mewn cwmwl i’r nefoedd, yr Ysbryd Glân yn disgyn ar ffurf tafodau tân. Cym on, dad-cu!”. Wnelen-nhw ddim mewn gwirionedd, chwarae teg iddyn-nhw, mae’r hen foi yn rhy barchus gyda nhw, ond dyna, dwy’n amau dim, fyddai yn eu meddyliau.

 

A dyma un o’r prif feini tramgwydd i unrhyw ymdrech i adfywhau Cristnogaeth heb orfod syrthio nôl ar ffwndamentaliaeth. Gwaetha’r modd mae’r ddadl yn rhygnu ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. A ddigwyddodd y pethau hyn mewn gwirionedd, fel mater o ffaith? Gwastraff amser, ac yn bwysicach na hynny, gwastraff cyfle yw hyn. Nid ffeithiau ffisegol mo’r hanesion sy’n sylfaen i’r myth Cristnogol, ond mynegiant drwy symbol, metaffor a chwedl o ddyhead Dyn am ystyr a bendith a chysur a chyfiawnder a chariad.

 

Wrth gwrs na chododd corff Iesu yn wyrthiol, drwy ymyriad goruwchnaturiol, yn fyw o’r bedd. Mynegiant dychmyglawn sydd yma o’r argyhoeddiad nad oes modd yn derfynol ddinistrio’r cyfiawn a’r da, y ffydd sy’n mynnu, yn fynych yn erbyn pob tystiolaeth, bod grym bywiol cariad yn drech na holl rymoedd y fall.

 

Bo brin efallai y cytunai Saunders Lewis â’m safbwynt i yn hyn, ond sythwelediad dychmyglawn, nid argyhoeddiad o ffaith wrthrychol-wiriadwy, a barodd iddo weld bore o Fai yn nhermau’r offeren Gatholig ac felly o wyrth y Dyrchafael yn trawsnewid ffenomenau natur yn brofiad ysbrydol

Gwelwch ganhwyllbren y gastanwydden yn olau,

Y perthi’n penlinio a’r lleian fedwen fud,

Deunod y gog ar ust llathraid y ffrwd

A’r rhith tarth yn gwyro o thuser y dolau…

ac i ymbil ar ddynion i ddod allan o’u tai

                                    i weled

Codi o’r ddaear afrlladen ddifrycheulyd

A’r Tad yn cusanu’r Mab yn y gwlith gwyn.

 

Plîs, plîs, gawn i dderbyn nad empeiriaeth mo byd crefydd. Ys dywed Aled Jones Williams, mai ‘craidd y crefyddol yw byw drwy a gyda symbolau’. Dim ond i ni o’r diwedd dderbyn hynny, does bosibl na allwn-ni ddarganfod o’r newydd gyfoeth dishybydd y myth Cristnogol, ac o’i ailddarganfod, ei gyflwyno i eraill hefyd, i’r to sy’n codi hyd yn oed.

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

E-fwletin 3 Mehefin 2018

Druan o’n pregethwyr

Rwy’n tybio y bydd canran uchel o ddarllenwyr y bwletin wedi mynychu tŷ cwrdd o ryw fath y bore ‘ma.   Oedd eich hymdrech werth eich hamser?  Oedd ymdrech y pregethwr neu bregethwraig gwerth ei hamser hithau? 

Yn ystod yr wythnos, fe glywais stori ddiddorol.   Wrth fynd am dro ar brynhawn Sul, fe gwrddodd ffrind i mi â chyfaill oedd wedi bod i oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” gofynnodd un i’r llall.   Dyma’r cyfaill yn ateb mai hwnnw oedd y bore Sul mwyaf ysbrydoledig iddo gael mewn oedfa ers blynyddoedd lawer, â’r pregethwr gwych iawn wedi gwneud iddo feddwl yn ddwys am bethau.   Ymlaen aeth y ddau ar eu teithiau gwahanol.   Ymhen ychydig, daeth y ffrind ar draws person arall, oedd wedi bod i’r un oedfa y bore hwnnw.  “Sut aeth hi?” oedd y cwestiwn i hwn hefyd.    Roedd yr ateb yn un tra gwahanol.  “Sai’n gwybod beth maen nhw’n gweld yn y pregethwr ‘na.   Dim lot am bwyti fe.  Yn ddigon di-fflach bore ‘ma”. 

Dau berson hyddysg a diwylliedig, wedi eistedd yn yr un adeilad yn gwrando ar yr un bregeth gan yr un pregethwr.  Un wedi ei ysbrydoli, y llall ddim wedi deall.  Un yn canmol, a’r llall mewn niwl. 

Beth sydd i’w ddysgu o hyn?

Wrth feddwl am y pregethwr, rhaid cydymdeimlo ag yntau wedi ei holl ymdrech.   Mae’r arddull sy’n deffro’r enaid yn amrywio o berson i berson, ac mae cyfathrebu o ben blaen capel neu eglwys yn dueddol o ddibynnu ar ddulliau cyfathrebu unffurf.  O leiaf yn yr achos hwn, roedd un cyfaill wedi cael balm i’w enaid a chyfeiriad i’w wythnos.   Tybed faint o ganran o gynulleidfa sy’n cael ei chyffwrdd mewn gwirionedd yn wythnosol?

Wrth edrych o berspectif y gynulleidfa, mae’n werth sylweddoli yr amrywiol anghenion sy’n bodoli o flaen trwyn y pregethwr.  Rhai blynyddoedd yn ôl roedd addysgwyr yn rhannu plant i dri categori o ddysgwyr – y clywedol, y gweledol a’r kinesthetig.   Roedd i bob un ei anghenion ei hunan – rhai yn dysgu orau trwy weld, rhai trwy wrando ac eraill trwy wneud.   Rwy’n berson radio, tra bod fy ngwraig yn dibynnu ar luniau teledu am ei mwynhad.  Un ohonom ni’n ddysgwr gweledol a’r llall yn glywedol.

Ydy hyn yn esbonio pam, yn rhannol, mae’n eglwysi yn gyffredinol yn edwino?  Wrth weithredu llai, ac ymfalchïo mewn tlodi gweledol di-addurn ein hadeiladau, mae addolwyr capeli Cymru wedi gorfod dibynnu ar fod yn ddysgwyr clywedol.   Crefydd radio yw’n crefydd gyfoes, mewn oes pan fo cymaint arall yn bosib.     Druan o’n pregethwyr. 

http://www.lancsngfl.ac.uk/projects/behaveattend-new/download/76/19_Learning_Styles.pdf?s=!B121cf29d70ec8a3d54a33343010cc2

 

Cofiwch am y Gynhadledd. Sadwrn Mehefin 30ain. Salem, Treganna, Caerdydd. 10.00 –  2.15. ’Gwneud synnwyr o’r Ysgrythur’ gyda’r Gwir Barchedig Jeffrey John,St. Albans. Tal mynediad £10 ( wrth y drws ) Coffi a the ar gael. Dewch a’ch cinio ( ysgafn ! ) 

E-fwletin Mai 27,2018

Iesu Hanes.

Carwn dynnu eich  sylw at gyfrol Maldwyn Griffiths, The Historical Jesus, The origins of Christian Belief. Austin Macauley Publishers. 2018. £8.99. Gellir pwrcasu copi gan Amazon am bris gostyngol neu’r cyhoeddwyr am y pris uchod.

Llawfeddyg ac Athro wedi ymddeol yw’r awdur, mab y mans ac aelod meddylgar o Eglwys Bresbyteridd Cymru, ond aelod gydag amheuon. O ddyddiau coleg yn Lerpwl pan oedd yn Llywydd Mudiad Cristnogol y Myfyrwyr (SCM) hyd heddiw y mae wedi holi yr hyn y mae ef ei hun yn ei gredu. Y ddau arwr yn ei fywyd yw ei dad a Dietrich Bonhoeffer. Yn ei gyflwyniad rhydd sylw manwl i Bonhoeffer y dyn a’i feddyliau. Roedd ei dad a Bonhoeffer wedi pwysleisio y wedd foesol i’r Ffydd Gristnogol ac y mae’n cydnabod eu dylanwad arno wrth iddo weithredu a gwneud penderfyniadau yn ei fywyd, ond prysura i ychwanegu nad efo sicrwydd absoliwt. A dyna fyrdwn ei gyfrol, ymdrech i ddeall tarddiad y credoau sydd yn sail i ffydd Cristnogion. Mae’n dyfynnu Tolstoy yn arwyddocaol iawn ar ddechrau ei gyfrol!

Fel mae’r teitl yn datgan mae’n ceisio deall yn nhermau ei chrud Iddewig a’i chefndiroedd hanesyddol – yn grefyddol, yn wleidyddol ac yn gymdeithsol. Rhydd sylw i’r modd y lluniwyd canon yr Hen Destament a’r Newydd. Yna aiff ymlaen i drafod ac i gwestiynu rhai agweddau ar gynnwys y Testament Newydd yn fanwl trwy neilltuo penodau i Enedigaeth Iesu, Ioan Fedyddiwr, yr Iesu Carismataidd,, Dysgeidiaeth Iesu, Yr Wythnos Fawr a’r Atgyfodiad ac ymateb ei ddilynwyr iddo. Yna rhydd sylw i Paul a’r Eglwys Fore, yr Ymgnawdoliad a Chredo Nicea. Yn ei ddiweddglo mae’n rhannu ei gasgliadau gyda’r darllenydd.

Dengys y gyfrol ei fod wedi darllen gweithiau rhai fel Schweitzer, Vermes,Saunders, a Crossan yn ogystal â Richard Holloway. Dengys ei fod yn uniaethu ei hun gyda’r Cristnogion meddylgar hynny nad ydynt yn derbyn y Beibl yn llythrennol. Ceisio darganfod Iesu hanes a wna y tu hwnt i’r holl ddehongliadau gwahanol yn y Testament Newydd ei hun a’r gwisgoedd diwinyddol sydd wedi eu lapio amdano dros y blynyddoedd. Y mae’n gwrthod yr enediageth wyrthiol ar sail camgyfieithu, a hefyd ymwrthyd ag atgyfodiad corfforol. Un ymysg eraill oedd Iesu gwr y gwyrthiau ac nid ef oedd y cyntaf na’r olaf i gael ei ystyried yn blentyn i Dduw. Ai arwyddocad Iddewig yn unig oedd i’r Deyrnas neu â  oedd arwyddocad byd-eang iddi? Mae Hanes ac Ysgrythur yn gwahaniaethu. Anodd meddai yw cysoni Peilat di-dostur llyfrau hanes efo Peilat cyfaddawdus y Testament Newydd. Fel Cynog Dafis ac Aled Jones Williams gwêl fod Duw yn broblem a chaiff ei hun yn cytuno hefo Richard Holloway â oedd yn ystyried Duw yn amherthnasol mewn dadleuon moesol ac felly yn amherthnasol i’n bywyd pob dydd.

Sylw treiddgar a phryderus o’i eiddo wrth drafod Credo Nicea oedd i’r Cyngor benderfynu ar un safbwynt ac un safbwynt yn unig a gwae pwy bynnag sydd gyda safbwynt gwahanol – yr heretig esgymun. Ond yn fwy na hynny y mae yna awgrym fod y Cynghorau Eglwyig â luniodd y credoau ddim yn annhebyg i’r pwyllgor hwnnw a gyfarfu i lunio llun ceffyl ond ar y diwedd yr hyn a gafwyd oedd llun camel ! Rheidrwydd felly yw bod yn ffyddlon i’r camel !

Cyfrol ddarllenadwy yw hon sydd yn trafod yn ofalus y cwestiynau y mae’r meddylgar yn eu gofyn yng ngholeuni rheswm, ysgolheictod diweddar a meddylfryd ein hoes. Cerddodd daith y mae llawer ohonom yn medru ein huniaethu ein hunain â hi. A thaith anorffen yw !

 

 

E-fwletin Mai 20 2018

 

Pentecost 2018

I’r weithred o adleoli llys-genhadaeth yr Unol Daleithau o Tel Aviv i Jerwsalem yr wythnos ddiwethaf esgor ar gymaint o drais, a hynny mewn gwlad sydd â’i phobloedd eisioes yn rhy gyfarwydd â’r treisgar a’r difaol yn eu bywydau, sydd fater o dristwch a galar enbyd.

Nid llai gofidus y ffaith bod rhai Cristnogion yn gweld y symudiad hwn yn nhermau menter ffydd ac yn gam priodol i gyfeiriad y Deyrnas. Yn eu plith mae rhai o gyfarwyddwyr ysbrydol yr Arlywydd Trump a’i lywodraeth. Un ohonynt, Robert Jeffress, gweinidog bedyddiedig o Dallas, gan gymaint ei sicrwydd ynghylch cywirdeb ac addasrwydd y weithred, yn fwy na pharod i ofyn bendith yr Arglwydd arni. Yn wir, aeth gam ymhellach na hynny wrth ddatgan yn ei weddi bo’r Arlywydd, ‘ yn sefyll ar yr ochr iawn i ti, O Dduw, pan ddaw hi’n fater Israel’.

Deil wedyn, mae’n amlwg, bod Jerwsalem yn brifddinas Israel o ddwyfol osodiad ac na wnaeth America un dim mwy na chadarnhau ac hyrwyddo cynlluniau a bwriadau Duw, nid yn unig mewn perthynas ag Israel, ond â’r greadigaeth yn gyfan gan fod ymdrechion yr Iddewon i ad-feddiannu’r tiroedd a addawyd iddynt, yn arwydd sicr o ddiwedd y byd ac o ddyfodiad yr Arglwydd i ddirwyn ei waith i ben a sefydlu Ei deyrnas. Gyda sobrwydd y mae sylweddoli bo’r ymresymu uchod yn seiliedig ar ddehongliad arbennig o’r Ysgrythurau. Braw, yn wir, yw deall bod y Beibl yn abl i annog meddylfryd sy’n esgor ar farwolaeth a difodiant, a fendithir, wedyn, gan Dduw.

Mae’n fanteisiol iawn i hyn ddigwydd yng nghyfnod y Pentecost a ninnau’n cael cyfle i gofio o’r newydd natur ymweliad arbennig Duw â thrigolion Jerwsalem y Sulgwyn cyntaf hwnnw. Tân nad oedd yn difa gafwyd bryd hynny. Awel nad oedd ynddi nwyon gwenwynig a thafodau’n parablu iaith gymdodgol a chymodlon. Ysbryd Iesu’n donio pobl â chariad sy’n sail i lawenydd, tangnefedd, goddefgarwch, caredigrwydd, daioni, ffyddlondeb, addfwynder ac hunan-ddisgyblaeth. Doniau prin iawn i bob golwg yn Jerwsalem ein dyddiau ni, ac eto doniau amlwg iawn ym mywydau’r Iddewon a’r Palestiniaid hynny sy’n dymuno anwylo a pharchu ei gilydd. Dyma ddoniau amlwg Iddewon a Christnogion a Mwslimiaid sy’n gweld eu hunain a’i gilydd yn etifeddion bendith Abraham ac yn gyfryngwyr y fendith honno i’r byd.

Dylid cadw mewn cof, wrth gwrs, mai gweithred beryglus yn gofyn am ddewrder mawr yw honno i geisio rhyddhau bendithion Israel, yn Feiblaidd a chyfoes, i eraill. Ymgais meddwon i’w gwawdio a’u dirmygu ar y Pentecost ac ymdrech gwallgof-ddyn yn haeddu marwolaeth ar Wener y Grôg.

 

 

E-fwletin 13 Mai, 2018

Cymwynaswr Haiti

A ninnau ar ddechrau wythnos Cymorth Cristnogol, mae clywed am y gwaith clodwiw sy’n digwydd mewn llefydd fel Haiti yn destun edmygedd. Heddiw, mewn oedfaon ymhobman, cawsom ein hannog i gyfrannu tuag at y gwaith, i ymgyrchu dros gyfiawnder, i wirfoddoli ein hunain, ac i weddïo.

Afraid dweud bod unrhyw un o’r elfennau hyn yn ddiffygiol heb y lleill. Mae’r dasg yn ein hatgoffa o eiriau un ymgyrchydd a ddywedodd, “Bûm yn gweddïo am ugain mlynedd, ond ni chefais unrhyw ateb nes dechrau gweddïo gyda’m coesau fy hun.”

Enw’r gŵr hwnnw oedd Frederick Douglass, y tybir iddo gael ei eni union ddau gan mlynedd yn ôl i eleni, ac am gyfnod yn ystod ei yrfa bu’n llysgennad ar ran yr Unol Daleithiau yn Haiti. Ef oedd y dyn du cyntaf erioed i ddal swydd o bwys yn llywodraeth Washington, ac mae’n briodol iawn ein bod yn cofio amdano eleni fel ymgyrchydd yn erbyn caethwasiaeth, lladmerydd ar ran lleiafrifoedd ymhobman, ymladdwr dros hawliau merched a dros Indiaid brodorol Gogledd America.

Frederick Douglass

Y rhyfeddod yw i Frederick Douglass gael ei eni i gaethwasiaeth. Daeth yn amlwg yn fuan fod yna ruddin go arbennig yn perthyn i’r bachgen, a dechreuodd ei feistres, gwraig o’r enw Sophia Auld, roi gwersi darllen iddo yn y blanhigfa yn Baltimore. Doedd ei gŵr ddim yn fodlon ar hynny, a byddai’n ei guro’n ddidrugaredd yn gyson.  Ond roedd Frederick wedi dechrau sylweddoli mai gwybodaeth oedd y llwybr o gaethwasiaeth i ryddid, a daliodd ati i ddarllen yn y dirgel, gan ddysgu rhai o’i gyd gaethweision drwy ddarllen o’r Beibl iddynt.

Byddai’n dweud yn aml na allai neb sarhau na diraddio’r enaid oedd y tu mewn iddo, ac na allai neb roi cadwyn am fferau ei gyd-ddyn heb ganfod bod y pen arall wedi ei glymu am ei wddf ei hunan.

Llwyddodd Frederick Douglass i ddianc o’r blanhigfa, a dechreuodd areithio’n rymus iawn yn erbyn caethwasiaeth. Gorfu iddo ffoi i Iwerddon ac i Lundain, lle y gwnaed casgliad i brynu ei ryddid. Dywedodd rywdro iddo gyrraedd Dulyn a Llundain a chael ei weld, nid fel dyn du, ond fel dyn. Gwnaeth gryn enw iddo’i hun fel areithiwr tanbaid a dylanwadol, yn gyfaill mynwesol i rai fel Thomas Clarkson ac eraill o blith yr ymgyrchwyr yn erbyn caethwasiaeth.

Pan ddychwelodd i America, daeth yn wleidydd medrus ac effeithiol, ac fe’i dyrchafwyd yn aelod o lywodraeth yr Arlywydd Benjamin Harrison, cyn cael ei anfon yn llysgennad i Haiti. Roedd gan drigolion y wlad honno barch aruthrol tuag ato, a chafodd sawl anrhydedd am ei waith drostynt. Eleni, bu coffa da amdano yn America ac yn Haiti.

Wrth bwyso a mesur ei yrfa, dywedodd Douglass rywbeth sydd yr un mor wir yn ein hoes ni: “Pan fo cyfiawnder yn cael ei wadu, pan fo tlodi’n cael rhwydd hynt i fodoli, pan fo anwybodaeth yn teyrnasu, a phan fo un dosbarth o bobl yn cael eu harwain i deimlo bod cymdeithas yn cynllwynio i’w diraddio, i’w gorthrymu a’u hamddifadu, fydd pobl nac eiddo byth yn ddiogel.”