Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 19 Ebrill, 2020

Mwy o Eiriau

Rwyf wedi sôn mewn lle arall am sut mae geiriau’n newid eu hystyron neu’n magu bloneg yn y dyddiau rhyfedd hyn. Ystyriwch: ‘smai?/shwmae?’ ‘ti’n ok?’ ‘iechyd da!’ ‘cadw’n iawn?’, ‘cadw hyd braich’ (neu ddwy neu dair), ‘gweld o bell’ (a dim nes na hynny), ‘wela’i di’ (gobeithio).

Pethau oedd bedair wythnos yn ôl yn ddim mwy na geiriau llanw’n byw bob dydd, sy bellach yn drwm o ystyr.

Mae rheidrwydd wedi gorfodi llawer ohonon ni i droi at y byd rhithiol am y tro cyntaf i weithio, i weld ein ffrindiau a’n teuluoedd neu i addoli. Ond mae nifer ohonon ni oedd eisoes yn byw cryn dipyn o’n hamser yn y byd hwn wedi dod o hyd i gilfachau newydd hefyd. Yn fy achos i cynadleddau fideo ydy’r dechnoleg honno. Doeddwn i ddim ofn y dechnoleg, roeddwn wedi ei defnyddio, ond doeddwn i ddim yn dewis ei defnyddio. Bellach mae’n rhaid i mi ac fe fydd yn newid rhan o mywyd i am byth.

Rwyf wedi cyfweld pobl am swydd, wedi ‘mynd allan’ i ffarwelio â chydweithiwr, wedi cynnal myrdd o gyfarfodydd, cyfarfod ffrindiau coleg am baned, wedi ‘faceteimio’ fy mam a’m modrybedd ac wedi ymuno â gwasanaethau na fyddwn i byth wedi ymuno â nhw fel arall.

Ac yn sgil hyn oll mae geiriau wedi magu ystyron newydd yn y byd rhithiol yn ogystal.

Tra’n hiraethu am gyfarfod, ysgwyd llaw a chofleidio, onid ydan ni bellach yn gwerthfawrogi ‘cadw mewn cysylltiad’ (efallai bod eironi’r Saesneg ‘keep in touch’ yn gryfach) mewn ffordd arall?  A chyfarfod ‘wyneb yn wyneb’ wedi mynd i olygu rhywbeth gwahanol. Efallai ein bod ni’n gweld emosiwn ar sgrin nad ydan ni’n ei glywed dros y ffôn?

Rhai o’r ymadroddion sy’n britho’n sgyrsiau ni mewn ffordd na wnaethon nhw erioed o’r blaen ydy ‘wyt ti’n fy nghlywed i?’ ac ‘wyt ti’n fy ngweld i?’

Fy mantra i ar hyn o bryd ydy meddwl allan o’r bocs a pheidio meddwl y bydd popeth yn mynd yn ôl i mewn iddo fo. Pan ddown ni allan o hyn fyddwn ni ddim yn adeiladu ar yr un seiliau. Yn wleidyddol allwch chi fentro y bydd ein gelynion ni’n manteisio ar bob cyfle, yn gymdeithasol gobeithio y byddwn ni, o hiraethu am yr agosatrwydd oedden ni’n arfer ag o, yn ei werthfawrogi fwyfwy. O ran addoliad, mae pob adnodd a grëir yn lleol ar gael i’r byd i gyd ac yn cynnig cyfle i brofi amrywiaeth o leisiau a phatrymau addoliad.

Mae fy mam yn siarad ar y fideo â’m modryb. Maen nhw’n gymdogion ac wedi gweld ei gilydd bob dydd ers degawdau. Gobeithio y byddwn ni fel eglwysi yn gwrando’n fwy astud byth am y lleisiau hynny sy’n holi ‘wyt ti’n fy nghlywed i?’ ac ‘wyt ti’n fy ngweld i?’ ac yn estyn allan fwy nac erioed i gyffwrdd â nhw. Yn eironig efallai fe fydd y dechnoleg oedd yn hwyluso cyswllt o bellafoedd byd yn rhan annatod o’r estyn allan a’r cyfwrdd hwnnw yn bell ac yn agos.

E-fwletin Sul y Pasg, 2020

Ni fethodd gweddi daer erioed…

Diddorol oedd deall fod y Pab Francis yn annog Catholigion i droi’n union at Dduw i geisio maddeuant os nad oedd offeiriad ar gael i’w harwain mewn cyffes yn ystod yr argyfwng presennol. Yn eu paratoadau ar gyfer y Pasg, mae’n arfer gan lawer o Gatholigion i ymweld ag offeiriad i gyffesu’u pechodau. Esboniodd y Pab ei bod yn gwbl bosibl iddynt nesáu at faddeuant Duw heb gael offeiriad wrth law.

A dyma feddwl am ein sefyllfa ni, gapelwyr ac eglwyswyr, y dyddiau hyn. Mae’n hadeiladau ar gau a’r cyfle i ni ddod at ein gilydd  i addoli dan  arweiniad gweinidog neu glerigwr, dyweder, wedi diflannu dros dro. Diolch, wrth gwrs, am ymdrechion glew y cyfryngau torfol a chymdeithasol i’n cadw ynghyd. Buom yn araf iawn at ei gilydd i fabwysiadu’r diwylliant digidol ac addasu iddo ac onid yw’n eironig fel mae Covid-19 wedi’n gorfodi ni, gerfydd ein clustiau ambell waith, i’r cyfeiriad hwnnw.

Ond nid yw hyd yn oed y cyfryngau cymdeithasol yn gallu llanw’r gwacter yn llwyr ychwaith. A phan mae’n byd yn newid yn syfrdanol a’n trefn feunyddiol yn chwalu, mae gofyn i ni yn ein bywyd personol addasu i sefyllfa newydd a mabwysiadu trefn amgen yn ein hunigedd mewn ymdrech i gynnal iechyd meddwl ac ysbrydol da.

Wrth feddwl, dyw unigedd ddim yn sefyllfa hollol anobeithiol i gyflawni hynny ychwaith  Hyd yn oed mewn sefyllfa fel hon dydyn ni ddim yn bell oddi wrth Dduw. Yn wir, gall unigedd ein helpu i nesáu at Dduw – dim ond i ni ddefnyddio’n hamser yn ddoeth.

Y ffordd orau i ddysgu am werth unigedd yw drwy edrych ar fywyd Iesu ei hunan. Rydyn ni’n darllen yn y Beibl fel y byddai’n mynd wrth ei hunan i le unig neu i ben mynydd i weddïo.  Byddai’n ymwahanu oddi wrth ei bobl, gweithgareddau bywyd bob dydd a gofynion ei weinidogaeth  er mwyn treulio amser yn unig gyda Duw.  Byddai’n gwneud hynny gyda’r hwyr neu’n gynnar yn y bore fel y gallai roi ei holl feddwl yn llwyr ar Dduw. Gwnaeth hynny wrth baratoi ar gyfer tasgau arbennig. Aeth allan i’r mynydd, er enghraifft, a threulio noson gyfan wrth ei hunan yn gweddïo ar Dduw cyn gwneud penderfyniad pwysig yn gynnar yn ei weinidogaeth, sef dewis ei ddeuddeg disgybl  A chododd yn gynnar a mynd ymaith i le unig i weddïo cyn dechrau taith bregethu drwy holl Galilea. Byddai’n troi at weddi mewn unigrwydd yng nghanol gofid mawr. Gwnaeth hynny cyn iddo gael ei restio pan aeth ymlaen ychydig oddi wrth ei ddisgyblion yng Ngardd Gethsemane i weddïo. Gweddi oedd sylfaen ei weinidogaeth.  Treuliodd sawl tro’n encilio i fannau unig i weddio ac mae’n ein hannog ninnau i droi at Dduw yn yr un modd er mwyn ini ddod i’w adnabod fel Tad. A mwy na hynny, fe’n dysgodd sut i weddïo.

Ydy, mae cyngor y Pab i’w braidd yr un mor berthnasol i ninnau. Yng nghanol ein hunigedd presennol, mae modd i ni fanteisio ar y cyfle euraidd sydd gennym i gysylltu’n union â Duw mewn gweddi i erfyn am ei faddeuant a’i gynhaliaeth mewn bywyd.

E-fwletin 5 Ebrill, 2020

Beth bynnag y mae rhywun yn ei hau, hynny hefyd y bydd yn ei fedi (Galatiaid 6.7b, BCN)

Wrth sôn am helynt unigolyn, fe all yr adnod hon gael ei chamddefnyddio’n greulon. Dyna pam, mae’n debyg, fod Beibl.net yn newid y trosiad yn llwyr.

Ond ar y Sul y Blodau di-flodau hwn, mae ynddi wirionedd am ein cymdeithas a’n byd.

  • Gwnaethom hau amaeth sydd yn gosod anifeiliaid mewn cewyll er mwyn i ni gael bwyd blasus a rhad. Rydym yn medi lledaenu feirws o’r naill anifail i’r llall ac yna i ni. (A pheidied neb â phwyntio bys hunangyfiawn at Tseina – cofiwch BSE a CJD yma yng Nghymru).
  • Buom yn hau’r hawl i deithio i ble bynnag y dymunwn, pryd bynnag y dymunwn, mor rhad ag sy’n bosibl. Rydym yn medi lledaeniad byd-eang afiechyd a fyddai yn y gorffennol wedi aros yn lleol, a mewnlifiad o bobl i’w hail gartrefi yng Nghymru gan eu bod yn credu fod ganddynt hawl i fod yma a lledaenu’r feirws.
  • Rydym wedi hau awydd am ddewis o fwyd o bob rhan o’r byd drwy’r flwyddyn. Rydym yn medi sefyllfa lle na allwn fwydo ein hunain – unigolion yn methu â choginio a phrinder rhai sy’n fodlon gweithio ar y tir. Bu’r Times fore Sadwrn yn nodi nad yn unig gor-brynu sy’n golygu fod prinder blawd, ond cau porthladdoedd, gan ein bod yn mewnforio’r rhan fwyaf ohono. Ac mae’n gwleidyddion yn grediniol na fyddem yn derbyn dogni bwyd.
  • Rydym wedi hau cyfreithloni lladd babanod anghyfleus yn y groth, a chaniatáu erthylu baban anabl hyd at yr eiliadau can ei eni. Rydym yn medi llythyron gan feddygfa yng Nghymru yn gofyn i oedolion anabl a sâl ‘wirfoddoli’ i beidio â chael eu trin, a chyfarwyddyd gan y BMA ynghylch pwy sydd â’r hawl i fyw.

A beth sydd gan Iesu i’w ddweud wrth iddo agosáu at y ddinas ddi-dyrfa heddiw?

O! Jerwsalem, Jerwsalem! [Caerdydd, Caernarfon, Cwmsgwt…] Y ddinas sy’n lladd y proffwydi a llabyddio’r negeswyr mae Duw’n eu hanfon ati. Mor aml dw i wedi hiraethu am gael casglu dy blant at ei gilydd, fel mae iâr yn casglu ei chywion dan ei hadenydd – ond doedd gen ti ddim diddordeb! Edrych! Mae Duw wedi gadael dy deml – mae’n wag! (Mathew 23.37-38, Beibl.net)

Ac mae’n esgyn ar gefn ei asyn ac yn marchogaeth i’r ddinas i wynebu ein tynged.

Mae Cristnogaeth 21 yn rhoi cyfle i ni herio a chwestiynu credoau traddodiadol y ffydd. Ond y Sul Palmwydd hwn ni fu erioed gymaint o angen i ni glywed am dorri gwawr Sul y Pasg a chanfod, er gwaethaf popeth, fod y bedd yn wag.

Cofiwn felly mai Tomos ‘yr amheuwr’ oedd y disgybl ddywedodd wrth y lleill ym Methania, dwy filltir y tu allan i’r ddinas, Dewch, gadewch i ni fynd hefyd, i farw gydag e! (Ioan 11.15, Beibl.net).

Felly, gadewch i ninnau fentro (yn rhithiol, wrth gwrs) i’r ddinas heddiw. A gweddïwn am a ddaw pan fydd y wawr yn torri ymhen yr wythnos.

Cofiwch am y recordiad arbennig o ddarlleniadau i’n tywys o Sul y Blodau drwy’r Wythnos Fawr at Sul y Pasg. Medrwch wrando ar y cyfan ar un tro neu rwygo pob adran ar MP3 i wrando arnyn nhw ar unrhyw ddyfais, unrhyw bryd. ‘Yr Wythnos Fawr mewn Hanner Awr’ ac rydym yn diolch i Karen Owen amdano. Ewch i’r Adran Newyddion neu ddilyn y linc YMA

 

E-fwletin 29 Mawrth 2020

‘Y mae Duw yn neffro’r gwanwyn…….’

Dyma ni ar ddechrau chwyldro ffrwydrol y gwanwyn unwaith eto a rhyfeddwn at ei ganlyniadau amlwg: y dydd yn ’mestyn, yr adar yn canu a’r egin ar y canghennau.

Ond ry ni hefyd bellach yng nghanol chwyldro arall, un sydd a’i ganlyniadau yr un mor amlwg: strydoedd gweigion, siopau ar gau, a chyfyngiadau caeth ar ein symudiadau.

A ninnau heb fedru dod at ein gilydd i oedfa mewn capel nag eglwys ar y Sul oherwydd Covid 19, mae’n dda i ni gofio gyda W.J.Gruffydd fod “Duw yn neffro’r gwanwyn’.

Mae’r Salmydd hefyd yn ein hatgoffa fod “y Nefoedd yn dangos gogoniant Duw”. Mae “Coed y maes yn curo’u dwylo” medd Eseia, ac “Ystyriwch i lili” medd Iesu Grist. Efallai bod  rhoi gormod o bwyslais yr y cyswllt rhwng Duw ac adeilad yn ein dallu rhag gweld y Creawdwr yn y Cread.

Dengys tystiolaeth wyddonol y degawd diwethaf  fod gan fyd natur ei gyfraniad i’n lles a’n hiechyd. Mae’n ffaith fod pobl yn teimlo’n ‘well’ pan fyddant yn treulio amser yng nghanol byd natur. Ac nid rhywbethg corfforol yn unig yw’r teimlad yna, mae e’n cyffwrdd â’r ysbrydol ynom, mae’n siarad â’r hyn sydd o Dduw ynom ni. ‘Dyfnder yn galw ar ddyfnder’.

Yn gyffredinol mae’n perthynas ni â byd natur dros yr hanner can mlynedd a mwy diwetha wedi pellhau am wahanol resymau.  Ond gall ein sefyllfa bresennol fod yn gyfle ac yn gyfrwng i ni ail-adfer peth ar y cyswllt hwnnw.

Mae’r mesurau presennol yn caniatau i ni fynd am dro unwaith y dydd i gael ymarfer corff.  Gall hynny fod yn gyfle i ni feithrin rhyw undod â’r cread o’n cwmpas, a dod a ni ‘at ein coed’.

Ac i’r rhai y mae eu hunan-ynysu yn eu hatal rhag mynd allan o gwbwl, mae astudiaethau wedi dangos fod y rhai sy’n edrych ar fyd natur trwy’r ffenest yn cael cysur i’w calonnau. Mae’n debyg bod hyd yn oed edrych ar lun o’r byd naturiol yn gallu lleihau straen!  Ar sail y pethau hyn mae’n debyg bod meddygon teulu ym Manceinion wedi dechrau rhoi planhigion mewn potiau i rai o’u cleifion ar briscripsiwn!

Felly, yn y dyddiau blin yma gadewch i ni geisio ail-ddarganfod ein perthynas â natur, rhywbeth a fydd efallai yn ein helpu i weld ein hamgylchedd a’n lle yn y cread mawr yma o’r newydd. A phwy a ŵyr, o wneud hynny y gwelwn y coed y tu ôl i bentyrrau ein papur tŷ bach!

E-fwletin 22 Mawrth 2020

Gwyn eich byd…..

 

A fuodd wythnos yn ein hoes ni pan fu cymaint o newid i’n bywydau?  Rwy’n tybio nad oes neb ohonom wedi bod i gapel neu eglwys y bore ‘ma, neb wedi bod yng nghwmni eu cynulleidfa arferol yn ystod yr wythnos, neb wedi cyd-ganu na bod yn rhan o ddefodau arferol cyd-addoli.    Felly dyma ni, i gyd mewn sefyllfa nad oes gennym unrhyw brofiad blaenorol ohono, nac amgyffred iawn o’r hyn sydd o’n blaenau. 

 

Rwy wedi clywed pobl, wrth iddyn nhw gynllunio i efengylu, yn dweud bod ‘na dwll siập Duw’ ym mhob un ohonom, tan i ni ddod o hyd Iddo.   Wn i ddim am hynny, ond rwy’n gwybod fod yr holl baraffenelia eglwysig sydd gyda ni yn llenwi rhyw dwll yn ein bywydau – hyd yn oed os mai llenwi’r dyddiadur y mae yn ei wneud weithiau.  

 

Beth sydd i’w ddysgu o’r sefyllfa bresennol?

 

Un o nodweddion amlyca’r 20fed ganrif oedd y sicrwydd newydd ddaeth i’n bywydau – o wasanaeth iechyd i bawb, y disgwyliad cyffredinol o fyw ymhell i mewn i’n 70au, rhyddid i fynd i ble mynnom pryd mynnom – a hynny’n fyd eang;  a nawr mae rhain i gyd wedi eu chwalu’n llwyr.   Mae gweddwon a phlant sydd wedi colli eu rhieni’n ifanc yn gwybod pa mor ansicr yw bywyd, ond sicrwydd yw’r norm arferol  i’r rhan fwyaf ohonom.   Cyfraniad mawr Lloyd George, William Beveridge ac Aneurin Bevan   oedd rhoi’r sicrwydd hwn i ni, sydd wedi rhoi ansawdd bywyd arbennig i ni.  Mae’n debyg mai’r ansicrwydd fydd yn achosi mwyaf o straen seicolegol arnom ni am y sbel gyntaf yn yr argyfwng.   

 

Ac nawr dyma ni ar ddydd Sul heb sicrwydd yn y pethau arferol, a heb y gallu i gymysgu gyda’n cwmni arferol. Fodd bynnag, mae rhai pethau’n dal i fod yn gwbl sicr.     Gwyddom fod Crist y gwynfydau o hyd yn sylfaen cwbl arbennig i bob dydd, a bydd yr angen am ei ffordd ef yn greiddiol i’n llês ni oll dros yr wythnosau nesaf.   Bydd angen tangnefeddwyr yng nghanol y tensiwn cymdeithasol sy’n debygol o godi.   Gwerthfawrogwn addfwynder staff ein gwasanaethau iechyd a gofal, mewn cyfnod pan cậnt eu boddi dan bwysau gwaith.    Bydd y rhai sy’n newynu a sychedu am gyfiawnder yn cael cyfle i wneud yn siwr fod pob aelod o’u cymuned  mynediad i fwyd a chefnogaeth bersonol, gyda’r niferoedd fydd angen y cymorth hwnnw yn cynyddu’n ddifrifol.

 

Un o’r nodweddion  fydd yn ein trist-hau’n fawr  dros yr wythnosau nesaf yw ein bod yn debygol o golli pobl fu’n annwyl iawn i ni, o fewn ein heglwysi a’n pentrefi.   Yr hyn sydd yn gwneud pandemic yn wahanol i gyfnodau eraill  yw nifer yr unigolion fydd yn sậl ac yn cael eu colli mewn cyfnod byr.   Os bu cyfnod i fyfyrio ar, ac i ystyried sut i gysuro galarwyr, hwn yw’r cyfnod hwnnw.  Cawn obeithio y gallwn, fel pobl a chymunedau ffydd, fod yno i’n gilydd ac i’n cymuned ehangach mewn galar – hyd yn oed gyda’r holl gymhelthdodau fydd wrth drefnu angladdau.    

 

Wn i ddim am y twll siập Duw.  Ond fe wn i am brysurdeb helpu i gynnal eglwys.    Mae’r gofod sydd yn cael eu greu wrth beidio a gorfod trefnu o Sul i Sul yn mynd i adael twll, ond gobeithiaf yn wir y bydd modd llenwi’r twll hwnnw gyda phriod waith Iesu Grist.  

 

Gwyn eich byd, a’n byd ni gyd wrth i ni weithredu’n wynfydedig i ddod ậ goleuni i gyfnod mor heriol. 

E-fwletin 15 Mawrth 2020

Covid – 19

Ddechrau’r flwyddyn, a ninnau ar drothwy degawd newydd ac yn wynebu gweithredu’r penderfyniad i ymadael â’r Undeb Ewropeaidd, prin y byddwn wedi meddwl y byddem, o fewn ychydig wythnosau, yn byw mewn amgylchiadau y mae Sefydliad Iechyd y Byd yn eu disgrifio fel pandemig. Mae ymlediad diwrthdro’r coronafeirws wedi arwain at sefyllfa nad oedd modd i ni hyd yn oed ei dychmygu ychydig fisoedd yn ôl.

Mae’n gysur gwybod mai symptomau ysgafn y mae plant ifanc fel rheol yn eu datblygu a’i bod yn debygol iawn y byddan nhw a phobl yn eu hugeiniau a’u tridegau yn gwella’n sydyn ac yn llwyr. Ond mae’n fater arall i rai sydd dros tua 60 oed, yn enwedig y rhai sydd eisoes â chyflyrau meddygol hirdymor, a gall y canlyniadau fod yn wahanol iawn.

Felly, beth yw ein cyfrifoldeb ni fel aelodau o eglwysi a chapeli, yn enwedig y rhai sy’n arwain neu’n trefnu gweithgareddau?

Rydym yn gyfarwydd â’r diffiniad o eglwys, ers dyddiau sefydlu’r Eglwys Fore, fel cymdeithas o gredinwyr sy’n dod at ei gilydd i gydaddoli, i gydgymuno, i rannu profiadau mewn cyfnodau o lawenydd a thristwch, gan gynnal a chefnogi ei gilydd, yn enwedig y rhai gwan a’r rhai mewn angen.

Yn y gorffennol, wrth gwrs, mae hyn wedi digwydd mewn sefyllfaoedd lle mae pobl yn cwrdd wyneb yn wyneb. Ond dadlennol iawn oedd sylwadau Dr Margaret Harris, cynrychiolydd Sefydliad Iechyd y Byd, ar raglen Peston nos Fercher (11/3) fod angen inni bellach ailystyried ein holl agwedd tuag at gymdeithasu torfol. Gan fod llawer iawn ohonom yn byw mewn dinasoedd a threfi poblog, mae feirysau newydd na ellir eu rheoli na’u gwella, fel y coronafeirws presennol, yn fwyfwy tebygol o gael eu creu, yn ôl Dr Harris. Felly, awgrymodd y dylai’r genhedlaeth hŷn fynd ati i gofleidio dulliau technolegol o gyfathrebu – dulliau sy’n osgoi cyffyrddiad a phresenoldeb corfforol, fel y mae’r cenedlaethau iau eisoes yn ei wneud i raddau helaeth.

Mae i hyn oblygiadau pellgyrhaeddol i’r syniad traddodiadol o eglwys fel cymdeithas o bobl sy’n dod at ei gilydd, mewn adeilad penodol, ar amser penodol – ac yn ein herio i feddwl am ddulliau radical o weithredu a chyfleu ein ffydd.

Felly, diolch fyth am y dechnoleg ‘newydd’, sy’n golygu y gallwn anfon gair o gefnogaeth neu o gysur: boed drwy neges destun, WhatsApp, Facetime neu Skype – ac os na fydd hynny’n bosib, mae clywed llais caredig ar y ffôn wastad yn codi calon, wrth gwrs.

Gweddi Cymuned Corrymeela

Duw’r newyddion da sy’n mynd ar led yn gynt nag ofn,

Duw’r dewder sy’n dod o’r galon:

Bydd gyda ni wrth i’n pryderon gynyddu

ac i ansicrwydd ein llethu.

Bydd gyda ni wrth i blant ofyn cwestiynau anodd,

A phan fydd ein rhieni fel petaen nhw’n bell oddi wrthym.

Atgoffa ni nad yw bod yn gymuned bob amser yn golygu

bod yn gorfforol bresennol yn ymyl ein rhai annwyl.

Gall hefyd olygu bod yn bresennol yn yr ysbryd

gyda’r rhai sy’n teimlo ar eu pen eu hunain;

a’th fod di, ein Duw, y Duw a wnaed yn gnawd,

yn Dduw sy’n ein galw o ganol berw bywyd

ac yn dweud wrthym am ymlonyddu

gan wybod

dy fod yn Dduw

sydd gyda ni.

Amen.

 

(Addaswyd y weddi o wefan: https://www.corrymeela.org/)

E-fwletin 8 Mawrth 2020

Prin yw’r sylw a roddwyd yn y wasg Gymraeg a Chymreig i’r newyddion a ryddhawyd  yn ystod y pythefnos ddiwethaf am y diweddar Jean Vanier, sylfaenydd cymunedau L’Arche, athronydd a diwinydd Cristnogol, ac aelod amlwg, mawr ei barch o’r Eglwys Rufeinig Gatholig.

Ganed Vanier yng Ngenefa yn 1928 ac fe’i haddysgwyd yn Ffrainc a Lloegr. Ar ôl treulio cyfnod yn y Llynges astudiodd athroniaeth ym Mharis gan gwblhau ei ddoethuriaeth yno ond yna, yn 1964, gadawodd y brifysgol a sefydlu cymuned gyntaf y mudiad L’Arche yn Trosy-Breuil, Ffrainc ar gyfer pobl ag anawsterau dysgu. Cam arloesol ar y pryd, oherwydd yn chwedegau’r ganrif ddiwethaf roedd pobl ag anableddau dysgu yn cael eu cadw o dan glo mewn sefydliadau mawr ac amhersonol. Ond roedd gan Vanier syniadau gwahanol. Credai yng ngwerth yr unigolyn a’r modd y gallai pobl ddysgu oddi wrth ei gilydd beth bynnag eu gallu. Ei awydd oedd sicrhau bywydau mor lawn â phosib i bobl ag anableddau dysgu ac i’r perwyl hwn credai y dylent fyw ochr yn ochr â’r sawl a fyddai’n gofalu amdanynt mewn cymunedau bychain. Meddai gwefan y mudiad: ‘L’Arche is a worldwide federation of people, with and without learning disabilities, working together for a world where all belong’.

Dros y blynyddoedd datblygodd L’Arche i fod yn fudiad rhyngwladol gyda dros 130 o gymunedau wedi’u sefydlu mewn nifer o wledydd, gan gynnwys Cymru.   Parhaodd Vanier i fyw yn y gymuned wreiddiol a sefydlodd yn Trosy-Breuil hyd at ei farwolaeth yn 2019. Bu’n fawr ei barch ac yn arbennig felly yn yr Eglwys Rufeinig Gatholig. Wythnos cyn ei farwolaeth cysylltodd y Pab Francis ag ef i ddiolch iddo am ei wasanaeth a’i weinidogaeth. Derbyniodd sawl anrhydedd am ei waith a bu’n gyfrifol am dros 30 o gyfrolau. Ysgrifennodd y cofiannydd adnabyddus Kathryn Spink gofiant iddo ‘The Miracle, The Message, The Story.’ Yn ddi-os gwnaeth Vanier wahaniaeth aruthrol nid yn unig i fywydau pobl ag anawsterau dysgu ond i’r gwirfoddolwyr oedd yn byw yn y cymunedau. I filoedd yr oedd yn eicon.

Ond rhyw bythefnos yn ôl cyhoeddwyd datganiad ac adroddiad gan L’Arche a oedd yn sôn am honiadau a wnaed gan chwe gwraig yn tystio i’r ffaith iddynt gael eu camdrin yn rhywiol ganddo.  Ar y pryd roedd y chwech yn derbyn arweiniad ysbrydol gan Vanier ac fe’u siarsiwyd i beidio â sôn wrth neb am yr hyn a ddigwyddodd. Er nad yw Jean Vanier bellach yn medru amddiffyn ei enw da, canfu’r ymchwiliad bod tystiolaeth y gwragedd yn gredadwy ac yn gwbl annibynol o’i gilydd. Nid oedd unrhyw awydd gan y gwragedd i ddial ond yn hytrach roeddent yn awyddus i’w profiadau gael eu defnyddo er mwyn osgoi unrhyw ddigwyddiadau tebyg yn y dyfodol. (Pwysleisiwyd yn yr adroddiad nad oedd Vanier wedi camdrin unrhyw un o’r bobl ag anawsterau dysgu oedd yn byw yng nghymunedau L’Arche).

Bu’r newyddion yn destun siom a gofid i filoedd ar draws y byd a oedd yn ystyried Jean Vanier fel sant. Er hynny, rhaid canmol L’Arche am gomisiynu ymchwiliad annibynol ac am fod yn gwbl agored a thryloyw wrth gyhoeddi’r canlyniadau.

Mae’r hanes trist hwn yn ein hatgoffa fel y gall pob un syrthio i demtasiwn, hyd yn oed rhywun fel Jean Vanier a fu’n gyfrifol am gymaint o waith arloesol ond a achosodd hefyd y  fath boen a dioddefaint.

Dynoliaeth ar ei gorau ac ar ei gwaethaf, yn yr un person.   

E-fwletin 1af. Mawrth 2020

Pa Dduw …

Yn yr Hen Destament , mae Duw yn mynegi ei ddicter trwy drais yn uniongyrchol a hefyd yn anuniongyrchol trwy orchymyn ei ddilynwyr i’w gyflawni. Mae ei gosbedigaethau’n llethol.

Cymerwn hanes Noah. Duw yn penderfynu difa dynolryw oddieithr un teulu a oedd yn ddieuog o bechod ac yn barod i wrando arno. Yn ôl yr ysgolheigion, mae’r stori’n seiliedig ar un o fythau diwylliant Babilon, sef Uta-Napisthim, ac mae nodweddion o’r chwedl yn perthyn i fytholegau hŷn mewn ddiwylliannau eraill. Alegori yw’r hanes, meddir , yn pwysleisio gwerth moesoldeb a phwysigrwydd ffyddlondeb i Dduw. Fodd bynnag, yn ôl arolwg barn ar ffurf pôl piniwn Gallup yn 2006, roedd 50% o boblogaeth Unol Daleithiau America yn derbyn bod y stori’n llythrennol wir, a thrwy hynny yn mynegi eu canfyddiad derbyniol o Dduw fel ‘bod’ neu ‘rym’ treisgar. Pan ddaeth dioddefaint mawr o ganlyniad i’r tswnami yn Asia yn 2004, dehonglwyd y digwyddiad gan lawer nid fel effaith symudiad plat tectonig ond fel cosbedigaeth gan Dduw am bechodau’r bobl yn yfed a dawnsio yn y tai-tafarnau a thorri rheolau crefyddol.

Mae ymdriniaeth o ferched yn yr Hen Destament yn ddychryn. Nid ydynt ond gwrthrychau i’w treisio neu i fargeinio â hwy – yn ddim ond megis gwerin gwyddbwyll yn ymwneud dynion â’i gilydd wrth ymgiprys am oruchafiaeth ‘foesol’ a bodloni Duw. A beth am Abraham, yn barod i aberthu ei fab ei hun pe bai raid er mwyn ennill ffafr Duw? Neu Jefftha, yn aberthu ei ferch ei hun i ddiolch am gymorth Duw i ddinistrio’r Ammoniaid?

Moses, fel cosb i’r bobl wedi iddo ddinistrio’r llo aur, o dan arweiniad Duw, a barodd i lwyth offeiriadol Lefi ladd oddeutu tair mil o bobl.  Ymhellach, mae Duw yn annog Moses i ymosod ar y Midianiaid. Yn y frwydr, lladdwyd y gwŷr i gyd ond arbedwyd bywydau’r merched a’r plant gan ei fyddin. Cynddeiriogwyd Moses gan hyn a gorchmynnodd i’w filwyr ladd y bechgyn ynghyd â’r merched nad oedd yn wyryf, ac iddynt gymryd y genethod a’r merched gwyryf yn eiddo iddynt hwy eu hunain. Dioddefodd y Midianiaid genedl-laddiad yn eu gwlad eu hunain. Cenedl arall a ddaeth yn wrthrych trais Duw oedd y Moabiaid pan alwodd ar Moses i dorri eu pennau i’w crogi yn wyneb yr haul. Druan hefyd â’r Amoriaid, yr Hethiaid, y Pheresiaid, yr Hefiaid, y Jebusiaid a’r Canaaneaid.

A yw hyn oll yn peri anesmwythyd ynom? Ai dyma Dduw Iesu? Duw Dewi Sant?

 

‘Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.

E-fwletin 16 Chwefror 2020

Un llyfr. Dau berson.

Yn ddiweddar, rwyf wedi bod yn gwrando ar ddau berson yn y gwaith sydd weithiau’n trafod eu ffydd ag eraill.

Maen nhw’n aelodau o wahanol eglwysi yn yr un dref. Pan fo hi’n sộn am ei Beibl, mae’n gweld cymhelliad i gynnwys pobl; tra ei fod ef yn gweld cymhelliad i eithrio.

Mae hi bob amser yn sôn am gydraddoldeb; ond ei reddf ef yw rhagfarn. Mae hi’n gweithio i geisio lleddfu poenau pobl yn y byd hwn. Ond iddo ef y byd nesaf yw’r cyfan sydd i’w weld o bwys.

Yn ei hanfod, mae hi’n gweld ei Beibl fel cymhelliad i garu; tra mai’r hyn y caiff ef o’r un llyfr yw pechod a barn gyfiawn Duw.  

Un llyfr. Dau berson. Dau fyd-olwg gwahanol.

Mae hyn yn gwneud i mi bwslo mai’r hyn yw’r Beibl, mewn gwirionedd, yw drych; a bod yr hyn a welwn ynddo wrth ei ddarllen yn aml yn adlewyrchiad ohonom ni ein hunain.

Efallai mai dyna paham y dylem fod yn gweithio at fodelu ein ffydd ar Iesu – nid ar ddrych ohonom ni’n hunain. Un Iesu cyson sy’n rhedeg drwy’r cyfan. Neu fel arall, mae perygl ein bod ni’n gallu bod mor ddi-gariad a rhagfarnllyd fel y gall unrhyw beth fod yn bosib. Dyna sut mae arweinwyr eglwysig yn Affrica yn gallu galw am ddienyddio pobl hoyw; a Franklin Graham yn America yn gallu darlunio Donald Trump fel cennad dros Dduw.  

Felly, heddiw, beth am weithio ar gryfhau ein ffydd, nid wrth edrych yn y drych, ond gan edrych fwy i gyfeiriad Iesu, perffeithydd ein ffydd. Efallai mai dyna sut y gallwn dyfu i fod yn blant y Gwynfydau.

 

‘Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.

 

E-fwletin 9 Chwefror 2020

Goleuo

Fe ddaeth yn fis bach. Ac roedd synau’r casglwyr calennig – clatsh rhythmig eu sgidie wrth groesi’r beili, cynghanedd rhyfedd eu cyd-chwerthin ac undod unsain eu Blwyddyn Newydd Dda – yn dal i ganu yng nghlustiau’r cof. Yn dihuno seiadau di-synnwyr y lili-wen-fach. Yn rhagfynegi’r atgyfodiad oesol oedd eisoes yn stwrian dan donnau’r cymoedd a’r esgeiriau.

Yn cyd-stwrian â’r mynydd ei hunan roedd holl gelloedd byw-byw-byw corff a meddwl a dychymyg ei gyd-ymdeithwyr. Tra fod y fam ddaear yn huno roedd arall-olau tywyllwch yn llusern lachar er di-huno a chywain pobl y mynydd ynghyd. Yn y ffermdai. Yn y dafarn. Yn yr addoldy. Yn holl anheddau cymdogaeth y Cyd. I gyd-greu. I gydymaddysgu. I gyd. Yma. Ynghyd.

Nes mlaen, wedi i’r haul ad-ennill ei awydd a’i hyder i belydru’i wres i groth holl gelloedd byw-byw-byw y bobl hyn a’u daear, roedd cymanfaoedd mawr y ‘cynaeafu a’r cneifo’ yn eu disgwyl.

Dyna oedd eu disgwyl. Am mai dyna fu eu disgwyl.

Erioed. Erioed.

 

Ond y flwyddyn oedd 1940. Ac ‘yma’ oedd Epynt.

 

Diddymwyd pob disgwyl.

Datodwyd y clymau cymhleth-gyfoethog.

Diwreiddiwyd pob tyfiant dynol.

Dinistriwyd y celloedd byw.

Yn olaf, mewn ymgais i’w ddiffodd, bomiwyd yr haul.

 

Eleni – bedwar ugain o flynyddoedd yn ddiweddarach – dyma ‘Gofiwch’ arall i’w ychwanegu at fur ein colledion.

Ond pa werth catharsis lleiafrif?

Dim llawer. Oni wna’r lleiafrif hwnnw’n ymroi i godi wal newydd. Un i gynnal ffenestr Grist-oleuedig fyd-lydan a fydd yn pelydru sylw ar y lleiafrifoedd hynny sy’n byw yng nghysgod erchyll y PeiriannauClirioPawb/PopethO’rFfordd. Heddiw. Nawr.

Ac, yn amlach na pheidio (fel ym Myanmar, Madagasgar, Ynysoedd Chagos, Brazil a Chanada er enghraifft) yn ein henw ni.

 

‘Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.