E-fwletin 15 Ebrill, 2018

Dweud y Gwir

Y seneddwr Americanaidd Hiram W. Johnson sy’n cael y clod am fathu’r ymadrodd mai’r dioddefwr cyntaf ymhob rhyfel yw’r gwirionedd, ac mae’n eironig iawn i feddwl iddo farw ar yr union ddiwrnod y gollyngwyd y bom atomig ar Hiroshima.

Wrth i Theresa May, Donald Trump ac Emmanuel Macron geisio cyfiawnhau’r cyrch awyr ar Syria echnos, mae rhai o’r datganiadau a glywsom ni yn ystod yr oriau dilynol yn atgoffa dyn o eiriau Hiram Johnson. Cawsom ein sicrhau o’r Tŷ Gwyn mai un digwyddiad, unwaith ac am byth oedd hwn, ond neges wahanol gafwyd o Downing Street pan awgrymwyd y gallai rhagor o ymosodiadau ddod yn y dyfodol. Cosbi Bashar Al-Assad am ddefnyddio arfau cemegol oedd yr unig fwriad yn ôl Washington, ond dywedodd y Prif Weinidog ei fod hefyd yn rhybudd i Foscow yn sgil yr ymosodiad gwenwynig yng Nghaersallog. Haerodd hefyd nad oedd amser i aros am drafodaeth seneddol, ond efallai bod y Dirprwy Lyngesydd Chris Parry, cyn-bennaeth Nato, yn nes at y gwirionedd pan ddywedodd fod penderfyniadau democrataidd yn niwsans ar adegau fel hyn, yn sefyll yn ffordd gweithredu.

Fyddai neb yn ei iawn bwyll yn cymeradwyo’r defnydd o arfau cemegol fel y gwnaed yn Douma, ac mae lle cryf i amau bod Assad wedi cyflawni erchyllterau o’r fath yn y gorffennol. Ond tybed pam na ellid bod wedi disgwyl am adroddiad swyddogol yr archwilwyr annibynnol oedd i fod i ddechrau ar eu gwaith ddoe? A tybed pam nad yw arweinwyr y gorllewin yn fodlon cyfaddef bod gan rai carfanau o wrthryfelwyr o fewn Syria arfau cemegol hefyd? 

Mae’n anodd peidio dod i’r casgliad bod yr ymosodiad echnos yn tanseilio hygrededd y Cenhedloedd Unedig, ac yn fegin i’r fflamau yn y Dwyrain Canol. Roedd Theresa May yn ofalus i bwysleisio nad ymyrryd yn y Rhyfel Cartref yn Syria oedd y bwriad, ond gwyddom y bydd hyn yn gyrru bechgyn ifanc i gofleidio eithafiaeth ac yn cyfrannu ymhellach at ansefydlogrwydd y rhan yma o’r byd.

Mae’n chwith meddwl bod y rhyfel yn Syria bellach yn yr wythfed flwyddyn. Mis Chwefror 2011 oedd hi pan gafodd llanc ifanc o’r enw Naief Abazid ei wthio gan ei gyfoedion i baentio graffiti ar wal yn nhref Daraa, ac yntau’n 14 oed, ac yn deall dim am wleidyddiaeth. Ond roedd hyn yn syth ar ôl y ‘Gwanwyn Arabaidd’  yn yr Aifft a Tunisia, a thipyn o hwyl yn unig oedd y weithred o sgrifennu’r geiriau “Dy dro di fydd hi nesaf, Bashar al-Assad” ar y wal y diwrnod hwnnw. Ond dyna’r geiriau a ddaeth yn sumbol o’r gwrthryfel, ac a arweiniodd at y gormesu creulon o du’r llywodraeth.

“Doedd gennym ddim dewis ond gweithredu”, meddai Theresa May. Fel Cristnogion, fe wyddom yn wahanol. Oes, mae dewis, sef trafod a cheisio cymodi, a rhoi peth o gariad a thosturi Iesu Grist ar waith yn y Dwyrain Canol. Dyna’r her a’r unig ateb hirdymor, ond i hynny ddigwydd mae’n rhaid i bawb ddweud y gwir.