Nietzche

Fel y mwyafrif llethol ohonoch, mae’n siŵr, dw i’n gwbl argyhoeddedig mai llesol i’r Cristion yw darllen gwaith y mwyaf huawdl o’r anffyddwyr mawr. Dyna’n union pam nad oes wirioneddol rhaid i ni ddarllen gwaith Samuel Harris, Richard Dawkins a Christopher Hitchins! Gellid darllen cynnyrch y rhain er diddordeb; ond nid os ydym am wybod beth yw anffyddiaeth go iawn – anffyddiaeth â dannedd arni, anffyddiaeth â min iddi, gwell o lawer buasai darllen Bertrand Russell efallai, Albert Camus o bosib, ond Nietzche yn sicr!Mae anffyddwyr ‘pop’ ein cyfnod yn gyson annog pobl i ymwrthod â chrefydd, i wthio o’r neilltu yr hen ofergoeledd gwenwynig am Dduw creadigol a gwaredigol. Wrth ddarllen eu gwaith, mae’n amlwg fod y tri ohonynt yn credu y buasai diwylliant y Gorllewin, heb Dduw, yn parhau heb newid i bob amcan a chyfrif. Fe ellid, meddent, gadw’r golau er colli’r haul. Nid ydynt yn or awyddus i ddilyn llinyn eu syniadaeth i’w ben draw synhwyrol. Heb Dduw, heb grefydd, meddent, buasai terfysgaeth a ffwndamentaliaeth yn diflannu, buasai pawb yn gweld a chydnabod ei ffolineb, ac yn derbyn mai esblygiad yn hytrach na Duw creadigol yw gwraidd a bonyn pwy a beth ydym fel pobl.Buasai Nietzsche yn gwrido! Nid anffyddiaeth go iawn mo hyn. Chwarae plant ydyw – llawn gymaint o chwarae plant a Dynoliaeth y chwedegau. Bas ydyw, ond dyfroedd diogel yw’r dyfroedd bas. Mynnodd Nietzsche wthio i’r dwfn, ildiodd i lanw mawr ei ddamcaniaeth. Pan gollir ffydd yn Nuw, meddai, collir pob peth arall hefyd, collid y moesoldeb sydd wrth wraidd ein diwylliant.

Christianity is a system, a consistently thought-out and complete view of things. If one breaks out of it a fundamental idea – the belief in God – one thereby breaks the whole thing to pieces: one has nothing of any consequence left in one’s hands.

Nid wyf am awgrymu bod yn rhaid bod yn grefyddol i fod yn foesol. Perthyn moesoldeb (ac anfoesoldeb) i’r crefyddwr a’r anffyddiwr fel ei gilydd. Ond heb ffydd yn Nuw mae seiliau moesoldeb ein diwylliant yn gwegian – daw geiriau fel dyletswydd, gonestrwydd, teyrngarwch, ymddiriedaeth yn llai egniol, llai ystyrlon – ac ar y pethau hyn y adeiladwyd, ac adeiladir y diwylliant Gorllewinol. Hebddynt buasai’r cyfan oll yn dechrau erydu; mae’r peth yn digwydd nawr, a da yw cofio nad oes yn rhaid i ddiwylliant farw gyda bloedd sydyn, fe all farw gydag ochenaid hir, dawel.

Anffyddiaeth go iawn oedd anffyddiaeth Nietzsche, anffyddiaeth tu hwnt hollol i Harris, Hitchins a Dawkins gan na fuasai’r anffyddiaeth hwn byth yn gwerthu llyfrau! Anffyddiaeth onest, synhwyrol ydoedd – ynddo cawn gip olwg ar wir oblygiadau gwir anffyddiaeth, wedi gollwng gafael ar Dduw one has nothing of any consequence left in one’s hands.

Owain Llyr Evans