Ymateb i’r Athro Densil Morgan

Yn ei Ragymadrodd i argraffiad newydd o’r gyfrol The Span of the Cross, mae’r Athro Densil Morgan yn hallt iawn ei sylwadau ar Cristnogaeth 21. Dyma ddyfyniad o’i eiddo:

In 2000, a somewhat desperate last-ditch attempt to create what had been, forty years earlier, the ecumenical dream of a single Welsh Nonconformist church failed due to the noisy protestations of a phalanx of recalcitrant Independent ministers, but even more to the realization on the part of the Presbyterian Church of Wales that a putative centrally organized single Nonconformist church encompassing all the denominations would virtually bankrupt its own pension fund. Some of the key proponents of the abortive venture have since channelled their energy into doctrinal matters through the Welsh website Cristionogaeth (sic) 21 (Christianity 21) in which a reductionist theology, reminiscent of the 1960’s, is once more in vogue. Trinity, incarnation, the deity of Christ and the unique authority of the Word of God are said to be incompatible with the norms of the twenty first century world, and as such will have to be jettisoned. Such a program will itself run into the sand, but it is indicative of of the frustrations of a disillusioned generation of ministers who, at the close of their ministries, have witnessed massive and disheartening decline.

Isod, wele ateb y Parchedig Pryderi Llwyd Jones i’w sylwadau.

Mae ei ddisgrifiad o Annibynwyr 2000 ( a wrthwynebodd yr uno ) yn ddiamwys ac yn hallt (‘a phalanx of recalcitrant Independent ministers’). Yr Annibynwyr sydd i benderfynu a yw ei ddisgrifiad yn un teg. Yna mae brawddeg yn dweud mai rheswm pennaf tros fethiant yr uno (but even more ) oedd i Eglwys Bresbyteraidd Cymru sylweddoli y byddai’r cynllun yn ‘virtually bankrupt its own pension fund.’ I enwad a gefnogodd y cynllun, ac a gytunodd i barhau i drafod er nad oedd pwrpas i hynny yn y diwedd, nid oes sail i’r hyn a ddywed Densil am yr Eglwys Bresbyteriadd. Efallai ei fod wedi siarad gyda un neu ddau oedd yn poeni am effaith uno a’r gynllun pensiwn, ond ni fu yn ddadl dros wrthod y cynllun uno. Yn y cofnodion am y drafodaeth ( Cofnodion y Gymanfa Gyffredinol 2000/01/02 ) ni fu sôn am Gronfa Pensiwn. Go brin felly fod gan yr awdur yr hawl i wneud gosodiad o’r fath.

Yna fe ddaw y brawddegau sy’n ddirgelwch llwyr. Mae’n dweud mai ymdrech gan some of the key proponents y cynllun uno, ar ôl methiant hwnnw, oedd sefydlu Cristnogaeth 21. Dim ond dau ( cyn belled ag y gwyddom ) oedd ar unrhyw bwyllgor i drafod sefydlu’r eglwys unedig. Mae’r criw a sefydlodd y wefan yn gwbwl syfrdan gyda’r honiad. Mewn gwirionedd, ni fu ‘uno’r enwadau’ na ‘methiant uno’r enwadau’n rhan o’r drafodaeth a arweiniodd i sefydlu’r wefan o gwbwl a go brin bod unrhyw drafodaeth sydd yn ymwneud ag uno wedi bod ar y wefan chwaith.

Ond yna daw brawddeg sy’n bersonol iawn. Dywed yr awdur fod Cristnogaeth 21 yn deillio o the frustrations of a disillusioned generation of ministers who, at the close of their ministries, have witnessed massive and disheartening decline. Mae’n berffaith wir fod llawer o’r criw fu’n trafod sefydlu Cristnogaeth 21 yn rhai ar fin ymddeol neu wedi ymddeol. Yn un o’r cyfarfodydd cynnar yn 2004, roedd 8 o’r ugain yno yn weinidogion, 2 ohonynt wedi ymddeol , 6 yn leygwyr a 4 o ferched . Roedd y brwdfrydedd, y sêl genhadol, y drafodaeth fywiog ac argyhoeddiad dwfn o’r ffydd yn amlwg iawn yn ein plith Nid criw wedi ein siomi na’n dadrithio ydym ond nifer sydd wedi gweinidogaethu yn llawen tros y blynyddoedd ac wedi bod yn gyson yn ein argyhoeddiad a’n hymdrechion i ddehongli a chyflwyno Efengyl. Yr ydym hefyd wedi bod yn astudio, myfyrio, pregethu’r Gair yn ddiflino tros flynyddoedd lawer ac mae’r efengyl yn fythol newydd i ni. Yn wir fe hoffem fod yn ieuengach, ond gobeithiwn hefyd fod i’r rhai hyn gyfraniad i waith y Deyrnas. Yn fwy na dim gobeithiwn, yn wylaidd a gostyngedig, ond yn ymwybodol iawn o’n methiannau, ein bod wedi arwain ein pobl i addoli Duw, i ddyfnhau eu ffydd ac i dystio i’r Efengyl. Ein gweddi yw ein bod – ac yn parhau i fod – yn gwasanaethu ein Harglwydd. Nid ydym yn griw digalon a siomedig – mae’n argyhoeddiad a’n cred yn dyfnhau, nid pylu. Rhan o’n bwriad yw ceisio rhoi lle a llais i’r traddodiad radical Rhyddfrydol ( sydd wedi cael ei feirniadu yn ddidrugaredd a’i feio am yr holl ddirywiad , gan yr uniongredwyr traddodiadol ) ond mae’n lais yr un mor ddilys, Feiblaidd a hanesyddol na’r honedig draddodiad Beiblaidd efengylaidd Protestannaidd’. Dehongliad arall posibl o’r dirywiad yn y dystiolaeth Gristnogol yw nad yw’r iaith a’r dehongli sydd wedi eu defnyddio tros y cenedlaethau yn ddealladwy erbyn hyn – ciliodd y miloedd o’r eglwysi am nad yw’r diwylliant diwinyddol yn golygu dim iddynt. Mae angen llawer mwy nag ail adrodd ystrydebau. Mae Keith Ward yn ei gyfrol Rethinking Christianity ( ef oedd y gwr gwadd yng nghynhadledd Cristnogaeth 21, 2010 ) yn dangos yn glir fod yr eglwys ym mhob cyfnod wedi gorfod ail ystyried y ffordd y mae am gyflwyno yr Efengyl i’w hoes. Os nad yw’n gwneud hynny, traddodiad marw yw’r etifeddiaeth Gristnogol.

Cafodd Densil Morgan, yn dilyn beirniadaeth arall ganddo ar Gristnogaeth 21, wahoddiad i ymateb i erthygl ar y Drindod gan Vivian Jones ar y wefan hon ( gw. Erthyglau ). Yr ydym yn ei hystyried yn erthygl sy’n haeddu sylw oherwydd ei bod yn enghraifft o ddiwinydda gonest ac ystyrlon o’r radd flaenaf. Ni ddaeth ymateb. Nid yw’r erthygl yn gwadu’r Drindod ond y mae’n mynd yn ddyfnach nag ail adrodd athrawiaeth a luniwyd mewn cyfnod arbennig pan odd y pwyslais yn athronyddol a’r awyrgylch yn ddadleuol. Sut all unrhyw addolwr/wraig o Gristion wadu’r Duw sydd yn Dad, Mab ac Ysbryd Glan, oherwydd iaith addoli ydyw ? A dyna ydyw yn y Beibl hefyd. A yw Densil yn awgrymu nad oes ond un ffordd o fynegi cred yn y Duw byw, yn Arglwyddiaeth ei Fab ac yng ngrym a dylanwad yr Ysbryd ? Nid yw galw’r erthygl hon, er enghraifft, yn ddim ond reductionist theology ( Densil eto ) yn deilwng o hanesydd diwinyddiaeth. A phetai wedi bod mewn cyfarfod o Gristnogaeth 21 ddiwedd Medi fe fyddai wedi clywed digon o sôn am Iesu fel calon a chanol ein bywydau a’n cred. Ni allwn, wrth gwrs , siarad ar ran pawb sy’n gysylltiedig â’r wefan oherwydd nid oes unffurfiaeth barn yn ein plith – dyna yw natur C21 a’r grwpiau lleol sydd yn tyfu mewn ymateb i’r wefan. Pererindod yw’r bywyd Cristnogol a chan fod pobl wedi cyrraedd mannau gwahanol ar y bererindod honno, onid ydynt yn amrywio yn eu cyffes a’u cred ?

A hithau yn ganmlwyddiant geni Pennar Davies roedd yn ddiddorol darllen y geiriau yma yng nghofiant ardderchog Densil i Pennar, wrth sôn am feirniadaeth yn y Cylchgrawn Efengylaidd ar gyfrol Pennar Y Brenin Alltud : Ni chrybwyllodd ( h.y. yr adolygydd ) yr ysbryd defosiynol a oedd yn cynysgaeddu’r gyfrol, na’r canoli addolgar ar berson Iesu o Nasareth. Nid dyma’r tro cyntaf i efengylyddiaeth Cymru fod yn ddall i gymhellion didwyll a chrefyddol y rhyddfrydiaeth ddiwinyddol a mynnu barnu yn lle gwerthfawrogi. Hmm.

Nid ydym yn disgwyl gwerthfawrogiad, wrth gwrs. Mae beirniadu ac esgymuno o deulu’r ffydd yn rhan o hanes trist Cristnogaeth. Bychan ac ymylol yw ein cyfraniad ond credwn ei fod yn angenrheidiol er mwyn hygrededd a gwirioneddau’r Efengyl ei hun. Ond yr ydym yn disgwyl sylwadau mwy teg sydd yn dangos mwy o ddealltwriaeth o fwriad a nod gwefan Cristnogaeth 21. Mae hynny wedi ei nodi yn glir ar dudalen gartref y wefan. Mae Densil yn gwbwl rhydd i gyfrannu iddi ( ac yr ydym yn gwerthfawrogi yn fawr ei gyfraniad arbennig i’r etifeddiaeth Gristnogol yng Nghymru ) ac rwy’n siŵr ei fod yn cytuno y dylai diwinyddiaeth fod yn drafodaeth fyw rhwng yr academi a’r eglwys ac, yn bwysicach fyth, yn ein tystiolaeth i’r Efengyl yn y Gymru hon .