Yr Ysgol Gristnogol?

Rhai ystyriaethau gan swyddog addysg mewn Awdurdod Addysg yn y De
Does dim mis yn pasio heb i’r cyswllt rhwng crefydd ac addysg fwrw’r newyddion.2009 – Gweinidog yn y Cynulliad Cenedlaethol yn ystyried eithrio disgyblion chweched dosbarth o wasanaethau crefyddol mewn ysgolion

2009 – Trafodaeth ar y teledu am foeseg cyflwyno addysg rhyw i blant oed cynradd – ac yn holi ai’r mudiad Americanaidd dros wyryfdod, ‘True Love Waits’ sydd yn cynnig y dull gorau o addysg ryw.

2009 – Trafodaeth yn y wasg am yr hawliau sydd gan noddwyr ysgolion dinesig yn Lloegr i ddylanwadu ar y cwricwlwm – gan gynnwys dysgu plant mai mewn 6 niwrnod y crëwyd y byd, a bod esblygiad yn ddamcaniaeth ‘di-sylfaen’ – yn unol â ffydd y noddwr.

Y ddadl Fictoraidd dros enaid addysg

Yn oes Fictoria, pan gymerwyd y camau mawr at addysg i bawb, cafwyd trafodaeth danbaid yng Nghymru (o fewn y sefydliadau enwadol anghydffurfiol) i geisio dod i benderfyniad ynglŷn â chyfrifoldeb yr eglwysi wrth ymwneud ag addysg. Wedi’r cwbl, dwy genhedlaeth yng nghynt, yr eglwysi Cristnogol sicrhaodd mai Cymru oedd y wlad fwya llythrennog yn y byd. Penllanw’r ddeialog Fictoraidd oedd i’r anghydffurfwyr benderfynu aros y tu allan i drefn addysg, gan adael darpariaeth addysgol i’r wladwriaeth a’r eglwys sefydledig.

Trasiedi cynta’r fath benderfyniad oedd i adael addysg ffurfiol i’r byd Saesneg ei iaith gan sicrhau bod yr Ysgol Sul yn Gymraeg. Beth fyddai cyflwr yr iaith Gymraeg heddiw petai’r enwadau grymus Cymraeg wedi penderfynu cymryd eu rhan yn llawn ym myd addysg ffurfiol diwedd y 19eg ganrif ac i mewn i’r 20fed ganrif? Mae’n debyg y byddai’r Gymru heddiw yn genedl gwbl a naturiol ddwy ieithog. Pe bai’r anghydffurfwyr wedi penderfynu arwain o fewn byd ysgolion tybed a fydden ni hefyd yn genedl gwbl a naturiol Gristnogol?

Anodd gwybod beth fyddai statws crefyddol Cymru heddiw – petai’r anghydffurfwyr wedi mynd ati i redeg 85% o ysgolion Cymru (yn unol â’u dylanwad dros 85% o’r boblogaeth). Y gwir amdani yw bod yr eglwys Gatholig a’r Eglwys yng Nghymru heddiw yn ei ffeindio hi’n anodd i gadw’r ifanc yn y ffydd Gristnogol…..er waetha’r ffaith bod miliynau o bunnoedd yn cael eu gwario ar eu hysgolion yn flynyddol.

Ydy Ysgol Gatholig neu Ysgol Anglicanaidd yn ‘Ysgol Gristnogol’?

Mae’n dibynnu. Mae gwahaniaeth sylweddol rhwng ysgol i Gristnogion ac ysgol Gristnogol. Mae polisïau mynediad ysgolion enwadol o reidrwydd yn golygu y rhoddir blaenoriaeth i blant o gartrefi enwadol – dyna’u raison d’etre. A’i ysgol Gristnogol yw ysgol sy’n rhoi blaenoriaeth i blant o gartrefi sy’n ymwneud ag eglwys? Mae’n dibynnu sut Feibl sydd gyda chi…….ond mi dybiaf i fod mwy i ysgol Gristnogol nag ysgol sy’n caniatáu i rai plant dethol yn unig i gael lle ynddi mewn marchnad gystadleuol.

Beth yw ysgol Gristnogol?

Yma mae dau air pwysig – ‘ysgol’ a ‘Cristnogol’. Oni bai bod yr ysgol yn deffro chwilfrydedd ymenyddol plentyn neu berson ifanc ac yn eu gadael yn rhydd i resymu, prin y gellir ei galw’n ysgol. Ble mae hyn yn gosod ysgol sydd o dan faner grefyddol sy’n dewis diystyru canrifoedd o ymchwil gwyddonol sy’n datgloi rhyfeddod y cread? A ydyw hi’n ‘ysgol’ os mai’r prif agenda yw gwthio dogma grefyddol ar blant? Nac ydy – carchar cenhadol yw’r fath sefydliad. Calondid mawr i bawb rwy’n siŵr yw bod ysgolion yr Eglwys yng Nghymru a’r Eglwys Gatholig yn codi uwchben y math yma o sefyllfa………. ond mae hyn yn dal i’n gadael gyda rhai sectau sy’n honni i ddarparu addysg – tra mewn gwirionedd yn pedlera juju canoloesol.

Beth am y dimensiwn Cristnogol? Cefais sgwrs ddiddorol yn ddiweddar gyda ffrind o brifathro. Mynegi tristwch y gwnaeth e fod rhieni efengylaidd yn rheolaidd yn mynegi eu siom nad yw e fel prifathro yn ‘pregethu’r efengyl’ mewn gwasanaethau ysgol – a fynte’n Gristion o argyhoeddiad. Troi wnaeth y drafodaeth i ddiffinio natur ‘ysgol Gristnogol’. Daethon ni i’r canfyddiad y byddai’n dda i ni sefydlu awdit o’r hyn yw ysgol Gristnogol. Penderfynwyd defnyddio meincnodau yn deillio o un o’r ychydig adnodau yn y Testament Newydd sy’n disgrifio Iesu mewn oed ysgol (a fyddai Mair wedi dewis iddo fynd i ysgol enwadol? Tybed).

Tyfodd Iesu’n fachgen doeth a chryf. Roedd ffafr Duw arno, ac roedd pobl yn hoff iawn ohono hefyd. – Luc 2: 52 o Beibl. net

Tyfodd Iesu mewn doethineb a maintioli ac mewn ffafr gyda Duw a dyn

Beth am bwyso a mesur Cristionoldeb eich ysgol leol wrth osod meini prawf amrywiol i’r 4 gwedd hon?

Ydy’r ysgol yn helpu plant i fod yn ddoeth?
Ydy’r ysgol yn hybu chwilfrydedd ymenyddol?
Yn rhoi cyd-destun moesol i fywyd?
Ydy’r ysgol yn dysgu sgiliau meddwl annibynnol?
Ydy’r athrawon yn hoff o blant sy’n gallu meddwl yn annibynnol?
Sut mae’r ysgol yn agor meddyliau ei phlant a’r staff i sefyllfaoedd global?

Ydy’r ysgol yn helpu plant i fod yn gryf?
Ydy’r ysgol yn cymryd agwedd iachus at chwaraeon a hamdden?
Ydy’r awyr agored yn bwysig yn addysg y plant?
Ydy’r ysgol yn hyrwyddo cystadleuaeth mewn chwaraeon?
Ydy’r ysgol yn helpu i greu disgyblion hunan gynhaliol?

Ydy’r ysgol yn helpu plant i fod yn ysbrydol?
Ydy’r ysgol yn annog plant i fod yn werthfawrogol o’r ysbrydol?
Ydy’r ysgol yn cydnabod bod ysbryd plant yn bwysig h.y. yn rhoi cyfle i fynegiant o deimladau a gofod i blant adlewyrchu ar faterion ysbrydol?
Oes mwy i blant na chanlyniadau arholiad?
Oes cyfle i fynegiant personol iawn i blant pan fo oriau tywyll eu bywydau’n gwasgu?
Sut le mae’r ysgol yn cynnig i blant a staff o bob cefndir crefyddol ac anffyddwyr?
Sut mae’r ysgol yn manteisio ar weledigaeth grefyddol gwahanol grwpiau o fewn yr ysgol ac yn rhoi cyfle i wahanol grwpiau i fynegi eu gweledigaeth?
Oes gwerthfawrogiad o natur unigryw bob plentyn fel plentyn i Dduw – beth bynnag ei sefyllfa bersonol?
Ydy’r plant yn cael cyfle i fod yn yr amgylchedd naturiol i’w helpu i werthfawrogi eu lle yn y cread?

Ydy’r ysgol yn helpu plant i fod yn gymdeithasol ac yn hoffus?
Beth yw gweledigaeth yr ysgol am gyfraniad cymdeithasol plant?
Ydy elusen yn ganolog i feddylfryd yr ysgol?
Ydy’r ysgol yn cymysgu disgyblion o wahanol oedran er mwyn creu synnwyr o gyfrifoldeb mewn plant?
Ydy’r ysgol yn creu cyfleoedd i blant gymysgu gydag oedolion – yn enwedig yr henoed?
Ydy’r ysgol yn cyfrannu’n helaeth at gynhwysiant yr anabl?
Sut groeso mae’r ysgol yn rhoi i leiafrifoedd?
Ydy’r ysgol yn hyrwyddo chwaraeon a gweithgareddau eraill cydweithredol?
Ydy’r ysgol yn datblygu (yn fwriadol) lefelau llythrennedd emosiynol ei disgyblion?

Petai’r 4 maen prawf uchod yn cael eu diffinio’n effeithiol, byddai ffordd syml o wneud awdit o ‘beth yw ysgol Gristnogol?’. Rwy’n siŵr y byddai’r ysgolion enwadol yn gobeithio sgorio’n uchel…………….ond tybiaf fod nifer o ysgolion eraill a fyddai’n sgorio cystal neu well. Sut fyddai’r sector addysg Gymraeg yn ei wneud o ran y meini prawf yma?

Mae’r wasg wedi ein bombardio gyda gweledigaethau o beth yw ysgolion Cristnogol…..ysgolion sy’n trin damcaniaeth esblygiad fel clefyd, ysgolion sy’n sicrhau pregethu effeithiol o bulpud y prifathro ac ysgolion sy’n rhoi lle amlwg i’r offeiriad lleol. Beth am gredu bod mwy i ysgol Gristnogol – ac maen nhw i gyd yn bethau y gall pob ysgol anelu atyn nhw………..yn unol â ffordd gynhwysol y Meistr.

“Darwin”