Archif Awdur: Golygydd

E-fwletin 17 Hydref, 2021

Airey Neave, Robert Bradford, Syr Anthony Berry, Ian Gow, Jo Cox, Syr David Amess.

Mae’n syfrdanol meddwl bod chwech o Aelodau Seneddol San Steffan wedi’u llofruddio yn ystod yr hanner can mlynedd ddiwethaf a thristwch o’r mwyaf oedd clywed brynhawn dydd Gwener am lofruddiaeth erchyll y diweddaraf ohonynt, sef Syr David Amess. Ychydig wedi hanner dydd y trywanwyd Aelod Seneddol Southend wrth iddo gyfarfod â’i etholwyr yn Eglwys Fethodistaidd Belfairs, Leigh-on-Sea, Swydd Essex.

Disgrifiwyd Syr David Amess gan aelodau o bob un o’r pleidiau gwleidyddol fel person caredig a chyfeillgar a oedd bob amser yn barod i gynorthwyo eraill. Roedd hefyd yn Gristion o argyhoeddiad. Cydymdeimlwn yn ddwys iawn â’i deulu a’i gydweithwyr yn y golled lem a boed i’r Duw byw gynnal eu breichiau yn eu hiraeth a’u galar. 

Yn sgil y llofruddiaeth sbardunwyd trafodaeth am ddiogelwch Aelodau Seneddol ynghyd â’r staff sydd yn eu cynorthwyo wrth iddynt gyfarfod wyneb yn wyneb â’r cyhoedd.  Yn y flwyddyn 2000 llofruddiwyd Andrew Pennington, cynorthwyydd yr Aelod Seneddol Nigel Jones. At hynny, mae gofid mawr am y modd y mae Aelodau Seneddol yn derbyn negeseuon bygythiol a budr dros y cyfryngau cymdeithasol, yn bennaf gan unigolion dienw sy’n cuddio y tu ôl i enwau ffug. Yn ystod yr ymgyrch ar gyfer etholiad 2017 cyfeiriodd Amess at y modd yr oedd pobl o bob oed yn defnyddio iaith anweddus wrth siarad ag ef ac fel yr oeddent yn barod i roi’r bai ar y gwleidyddion am bob dim oedd yn mynd o’i le yn eu bywydau. Ym mis Mawrth eleni adroddwyd bod Aelod Seneddol Dwyrain Abertawe, Carolyn Harris, wedi derbyn negeseuon bygythiol dros y cyfryngau cymdeithasol am ei bod fel petai’n cysgu yn ystod sesiwn Cwestiynau’r Prif Weinidog yn San Steffan. Ac ym mis Gorffennaf ymgasglodd cannoedd o brotestwyr oedd yn gwrthwynebu mesurau Covid-19 y tu allan i gartref Prif Weinidog Cymru, Mark Drakeford, yng Nghaerdydd. Yn sicr mae’r llofruddiaethau, y casineb a’r diffyg parch yn annerbyniol.

O ganlyniad i lofruddiaeth David Amess mae’r Ysgrifennydd Cartref wedi gofyn am adolygiad llawn o’r trefniadau diogelwch ar gyfer Aelodau Seneddol ac awgrymodd un Aelod y dylid gwahardd cyfarfodydd wyneb yn wyneb am y tro.  Yn ddi-os mae’r cyfle i gyfarfod gyda’n cynrychiolwyr mewn syrjeri, garddwest, neu ar fws neu drên, wedi bod yn rhan bwysig a gwerthfawr o’r drefn ddemocrataidd a go brin y byddai unrhyw un ohonom yn awyddus i ildio’r cyfleoedd hyn a derbyn trefn fwy cyfyngedig.   

Ym marwolaeth drasig a chynamserol David Amess cawn ein hatgoffa eto o’r gwaith sydd angen ei wneud er mwyn adeiladu a chreu cymdeithas wâr a chyfiawn a fydd yn parchu democratiaeth: cymdeithas lle gall Aelodau Seneddol gyfarfod â’u hetholwyr heb ofni ymosodiadau ffiaidd a negeseuon bygythiol a budr dros y cyfryngau cymdeithasol. Ie, cymdeithas sydd yn cynnal rhinweddau o gwrteisi, caredigrwydd a goddefgarwch er lles pob yr un ohonom.

Deled dy Deyrnas.   

 

Dyfodol y Weiniogaeth ii

Cynhadledd Rhithiol Cristnogaeth 21

Dyfodol y Weiniogaeth

Nos Fawrth, 28 Medi

Cafwyd arweiniad gan dri yn y gynhadledd ac yma cyflwynwn grynodeb o arweiniad Eileen Davies a Karen Owen. Cyhoeddwyd arweiniad Aled Davies eisoes.

Mae’r Parchedig Eileen Davies yn Archddiacon Aberteifi ac, ynghyd â’r Esgob Wyn Evans (sydd bellach wedi ymddeol) yn gyfrifol am sefydlu Tir Dewi fel llinell gymorth a gwasanaeth cefnogi i ffermwyr a’u teuluoedd yn wyneb anghenion a phroblemau’r gymuned wledig ac ym mywydau ffermwyr. Mewn pum mlynedd mae Tir Dewi (sydd bellach wedi ymestyn tu hwnt i Esgobaeth Tyddewi) wedi cynnig arweiniad chefnogaeth i o leiaf 200 o ffermwyr.

Yn ystod y deunaw mis diwethaf rwy’n teimlo fod yr Arglwydd Dduw wedi rhoi cyfle i’n heglwysi ddihuno er mwyn cyrraedd pobl gyda’r Newyddion Da, a hynny mewn dull a modd na fyddem wedi eu cyrraedd o fod yn ein hadeiladau. Felly, rydym wedi cael amser i aros ac i adlewyrchu ar beth yw ein prif wasanaeth ni fel eglwysi. Ai’r bobl sydd yn mynychu ein hadeiladau o Sul i Sul yw’r unig bobl yr ydym am rannu’r Efengyl gyda hwy? Neu a ydym yn mynd i gyrraedd – drwy dechnoleg – bawb sydd yn barod i wrando ar Ei Air. I mi, dyna yw Newyddion Da.

Boed i ni fod yn agored i wrando ar arweiniad yr Ysbryd Glân i gydwasanaethu a datgan yr Efengyl a cheisio cyrraedd pawb, lle bynnag y maent yn teimlo’n gyfforddus a chartrefol. Fe hoffwn feddwl fod Dyfodol y Weinidogaeth yn rhoi cip i ni ar ran o’r dyfodol hwnnw yn Nhir Dewi a datblygiadau tebyg ym mhob rhan o’n gwlad a’n byd. Dyna yw – a dyna fydd – gweinidogaeth.

Eileen Davies

…………………………………………….

Mae Karen Owen yn weithgar yn Nyffryn Nantlle (a thu hwnt fel bardd ac ym myd y celfyddydau gyda’i chyfraniadau cyson ar y cyfryngau) ac yn arbennig erbyn hyn gyda rhai o eglwysi Pen-y-groes a’r ffordd ymlaen i’r dyfodol. Dyma grynodeb o’i chyflwyniad.

Ym Mawrth 2020, roedd pobol yn dweud, “W, fydd pethau fyth yr un fath wedi’r pandemig yma.” Gadewch i ni obeithio y bydd hynny’n wir, wrth i bobol a sefydliadau ffydd gael eu gorfodi i newid eu ffyrdd. Ond mae’n rhaid i hynny olygu meddwl yn wahanol, y tu allan i adeiladau’n unig, a beth ydi gweinidogaeth.

Mae’r mwyafrif o adeiladau yn rhai na fydd yn ailagor wedi i’r pandemig basio … ond dydi hynny ddim yn golygu fod y neges, y gweithgaredd na’r gwasanaeth i eraill yn dod i ben. Yn rhy hir, mae sefydliadau a threfniadaeth wedi disgwyl y bydd yr an-fynychwyr, rywbryd, yn gweld y golau ac yn “dod yn ôl” i wasanaeth ar y Sul. Yn groes i’r gred ddemocrataidd mai’r mwyafrif sy’n lleisio gwirionedd y sefyllfa, mae’r crefyddwyr yn dweud mai’r lleiafrif, y rheiny sy’n mynd i gapel, sy’n “iawn”, ac y daw’r gweddill i’w dilyn. Y gwir cymdeithasegol plaen yw fod y gweddill eisoes wedi pleidleisio efo’u traed, i beidio troi allan, am resymau ffydd, o brofiad personol ac o ganlyniad i lesgedd a chreulondeb y drefn. A bendith ar eu pennau, y nhw sydd yn iawn, gan nad rhwng pedair wal y mae Duw neb yn byw.

Mae’r 18 mis diwethaf wedi gweld y byd crefyddol yn gwneud mwy o ddefnydd o’r we ar gyfer cynnal cyfarfodydd – a da o beth ydi gweld tystiolaeth a chwmnïaeth ar y we, yn Gymraeg. Ond gwae ni rhag i ni syrthio i’r fagl o ailadrodd yr un hen bethau, a hynny ar sgrin. Mae angen cenadwri a cherbyd newydd er mwyn estyn allan a chyrrraedd pobol sydd wedi’u heithrio gan dlodi digidol, ac sy’n ysu am ateb 21ain ganrif, nid am ein mopio ni â’n clyfrwch ein hunain. Mae yma gyfle am chwyldro cymdeithasol, wrth ddefnyddio adeiladau gwag i fod yn bresenoldeb yng nghanol pobol go iawn. Mae’n golygu torchi llewys, gweinidogaeth, gwir weini wrth fyrddau fel diaconos yr Eglwys Fore.

Mae’n rhaid i’r hen drefn farw: y goler gron, y ffug barchusrwydd, y goslefu lleddf a’r pen ar dro … ac mae dirfawr angen gweithredu ymarferol, dewr, llawn cariad, at bobol y milflwydd sy’n wynebu byd ansicr. Mae eu hamgylchedd nhw’n marw; mae eu byd nhw’n lle creulon; mae eu cytundebau gwaith nhw’n methu cynnig sadrwydd iddyn nhw. Mae popeth fel petai dros dro ac yn annibynadwy … ac mae angen i weinidogaeth lenwi bylchau. Pan gawson nhw eu codi, roedd capeli yn aml yn fannau llawer gwell na chartrefi’r aelodau, ac yn llefydd cynnes ac i’r pwrpas yr oedd yn bleser eu mynychu bob nos o’r wythnos. Yn wyneb creulondeb cyni a chyfyngiadau materol, mae angen hynny eto ar gyfer cymunedau sy’n cael eu gwasgu.

Beth all capeli fod? Llochesau, canolfannau cyngor a helô; mannau cyfarfod; banciau bwyd, hybiau ar gyfer fflyd o fysiau mini i gario pobol i weld perthnasau mewn carchardai, ysbytai ac unedau iechyd meddwl. Mannau tawel mewn byd o ruthr. Lle diogel rhag camdriniaeth o bob math. A chanolfannau dysgu darllen a hyfforddiant ailgyfle o bob math. Ar ôl cyfnod o golli ei lle fel darparwr gwasanaethau cymdeithasol i wladwriaeth a dyfodd i fod yn ddarparwr swyddogol, mae angen ysgwyddo’r baich unwaith yn rhagor. Mae’n golygu torchi llewys. Mae’n golygu torri chwys. Ac mae’n gofyn i Drefn sydd wedi bod yn hunan-dwyllo wrth ddal i rygnu ar ei gliniau i fynd ar ei gliniau. Nid er mwyn rhwydo aelodau. Nid er mwyn cyfri pennau. Nid er mwyn brolio “capel Ni”. Ond er mwyn y gwaith sydd yn fwy na phob un ohonom ni.

Karen Owen

 

 

 

E-fwletin 10 Hydref 2021

Er fy mod yn dablan (fedra i ddim meddwl am air gwell, ac mae hwn yn cael sêl bendith Geiriadur Gomer) ar “Twitter” o bryd i’w gilydd, does gen i fawr o amynedd gyda’i frawd mawr “Facebook”. Rhan o’r rheswm mae’n siwr yw nad wyf erioed wedi deall y cyfrwng yn iawn, ond rhan arall yw’r amheuaeth fod y creadur wedi tyfu i fod yn fwystfil allan o reolaeth. Neu, a bod yn fwy manwl, wedi tyfu i fod yn fwystfil sy’n rheoli bywydau biliynau (ie, nid miliynau) o bobol ar draws y byd – gan gynnwys y chi a fi wrth gwrs.

Daeth hyn yn fwy clir yn ddiweddar pan fu Facebook (a’i blant niferus Whatsapp, Instagram ac ati) ar stop am oriau. Roedd yr esboniad am y digwyddiad yn ymylu ar ffars – sef bod Facebook yn rheoli cymaint o agweddau ar y rhithfyd digidol nes ei fod wedi cau ei hun allan o’i gartref ei hun! A’r ateb yn y pen draw oedd i rywun orfod teithio cannoedd o filltiroedd efo goriad i agor drws oedd yn caniatau mynediad i’r peiriannau oedd wedi cael eu diffodd gan Facebook ei hun, ond am nad oedd eu hebyst yn gweithio, doedd y neges ddim wedi ei derbyn. Mae’n siwr nad yw’r esboniad hwn yn hollol gywir gen i, ond siawns fod yma destun pregeth i rywun yn rhywle!

Ers y gyflafan hon (a gostiodd £6 biliwn i Mark Zuckerberg mae’n debyg, ond na phoenwch, mae ganddo £117 biliwn yn weddill), mae pethau go hallt wedi eu dweud am y modd y mae Facebook yn rheoli bywydau, ac yn enwedig bywydau pobol ifanc, a merched ifanc yn fwya penodol. Un o’r pethau mwyaf damniol a ddywedwyd – a hynny gan bobol hyddysg iawn yn y maes – oedd fod y cwmni yn ymwybodol iawn o’r peryglon hyn, ond am fod holl ethos y cwmni yn cael ei arwain gan algorithm sy’n gosod gwneud elw uwchben pob ystyriaeth arall, doedd dim modd – neu’n sicr ddim ewyllys nac awydd – i newid pethau. Gwneud elw, a mwy o elw yw’r duw sy’n rheoli.

Ond sut y mae’r cwmni anferthol hwn yn rheoli bywydau? Dyna yw’r cwestiwn y dylem bawb fod yn ei ofyn, er mwyn ceisio deall y grymoedd sydd ar waith yn well. Mae pob peth a ysgrifenniwn ar ddalennau Facebook , ac yn fwy brawychus fyth – pob peth a ddwedwn ar ein ffonau clyfar (neu hyd yn oed o fewn cyrraedd y ffonau hyn pan fyddan nhw ynghwsg!), a phob “like” a gliciwn, a phob nwydd a archebwn, yn mynd i mewn i fol y cyfrifiadur mawr canolog fel ei fod yn gwybod am ein cudd feddyliau a’n dyheadau oll. Ac o ganlyniad, mae negeseuon  – personol, masnachol a gwleidyddol – yn cael eu hanfon atom yn ddigymell, a hynny, yn ddiarwybod inni, yn penderfynu sut y byddwn yn siopa, sut y byddwn yn ymateb i ddigwyddiadau a syniadau, a sut y byddwn yn pleidleisio. Ond efallai mai’r gofid mwyaf yw fod y grymoedd cudd holl-bresennol hyn yn dylanwadu ar bobol ifanc a phobol unig a phobol ddiymgeledd nes achosi poen meddwl a cham-drin emosiynol.

Mae’n hawdd gorymateb i’r pethau hyn wrth gwrs, ac y mae’n hawdd i’r cyfan droi yn baranoia peryglus. Ond os yden ni o ddifri am geisio deall pam y daeth Donald Trump i rym, a sut y mae Boris Johnson yn dal mewn grym, efallai y dylem feddwl eto am ein cyfaill Facebook.

 

Dyfodol y Weinidogaeth

Cynhadledd Rithiol Cristnogaeth 21

Dyfodol y Weinidogaeth

Nos Fawrth, 28 Medi

Cafwyd arweiniad gan dri yn y Gynhadledd ac yr oedd y nifer yn bresennol yn awgrymu’r diddordeb ym mhob rhan o Gymru ac o fewn pob traddodiad yn y maes a’r sefyllfa sydd yn ein hwynebu.

Fe gyhoeddwn yma arweiniad y Parchedig ALED DAVIES, Chwilog, a’r wythnos nesaf fe fydd crynodeb o arweiniad y Parchedig Eileen Davies, Archddiacon Abertieifi, a Karen Owen Pen-y-groes.

Mae’n debyg ein bod ni’n trafod hyn yn bennaf yn sgil effaith Cofid-19 a 18 mis o geisio ymdopi ac addasu. Ond yr un mor berthnasol, efallai, yw trafod hyn yn sgil y pandemig ysbrydol ’dan ni wedi’i ddioddef ers hanner canrif a mwy.

Pan o’n i’n cychwyn yn y weinidogaeth dros ddeng mlynedd ar hugain yn ôl, a hynny ym Mhontrhydfendigaid, roedd ’na lawer o sôn am y Parch. T. R. Morgan a fu yno’n weinidog am 56 mlynedd. Ond roedd T.R. hefyd yn dyddynnwr ac yn ffermio er mwyn helpu i’w gynnal ei hun a’i deulu. Wrth edrych tua’r dyfodol does gen i ddim amheuaeth na fydd llawer iawn mwy o gyfuno swyddi, cyfuno gofalaethau ac enwadau, a mwy o le i weinidogaeth leyg. Beryg mai prin iawn fydd y sefyllfa o un gweinidog yn cael ei gynnal yn gyfan gwbl gan un eglwys. Sawl gofalaeth erbyn hyn sy’n byw ar gyllid y gorffennol fel y gwna’n henwadau ni?

Falle hefyd fod angen gwahanu’r ‘gweinidog’ oddi wrth ‘y weinidogaeth’. Mae gweinidogaeth yn gymaint mwy na’r gweinidog wrth gwrs, a hawdd iawn i weinidogaeth fethu os ’dan ni’n dal i gredu y gall y gweinidog wneud pob dim. Dwi’n cofio clywed am flaenor yn deud un tro, wrth drafod pwy ddylai wneud rhyw dasg arbennig, ‘Pam cadw ci a chyfarth ein hunain?’ Ac yn yr un ffordd, mae sawl gweinidog wedi credu mai dim ond fe neu hi sy’n ddigon atebol i neud y gwaith, ac yn cadw rheolaeth dynn iawn ar bob dim, heb roi cyfle i eraill gyfrannu. Oes ’na ddisgwyliad bod y gweinidog yn feistr ar bob dim? ’Dan ni’n cofio hanes y ‘Jack of all trades’, yn tydan! Mae’r colegau diwinyddol yn dda iawn am ddysgu diwinyddiaeth ac athrawiaeth, am roi arweiniad ar sut i bregethu a bugeilio, ond fawr yn cael ei ddweud am sut i feithrin a rheoli tîm, ac annog a hyfforddi eraill. Falle fod angen ailddiffinio beth yw gweinidog hefyd. ’Dan ni’n dal i sôn am ‘weithiwr’ plant neu deuluoedd yn hytrach na ‘gweinidog’ – fel petai’r gwaith hwnnw’n eilradd. Oes ’na elfen hefyd o gredu mai gwaith y gweinidog yw ‘edrych ar ein holau ni’r aelodau’, ac efallai amharodrwydd i’w ryddhau i waith nad yw’n dod â budd uniongyrchol i’r capel?

Lle ’dan ni’n gweld dyfodol y weinidogaeth? Be ’di’r flaenoriaeth? Ai gweinidogaethu i’r 5% (ein pobol ni) neu gyrraedd y 95% nad oes gynnon ni bellach unrhyw gysylltiad â nhw? Her anferth y weinidogaeth yn y cyfnod yma yw dod o hyd i ffordd o arfogi holl bobl Dduw (y 5%) i ddod o hyd i’w lle yn y weinidogaeth, er mwyn cyrraedd a gweinidogaethu i’r 95% mewn ffordd sy’n berthnasol. Mae ’na lawer o sôn am ‘peer ministry’ – gweinidogaeth i’r bobl sy ’run oed â ni neu yn yr un cylch o fywyd, yn yr un gweithle, yn yr un gymdogaeth, yn gwylio’r un gêm bêl-droed neu’n yfed yn yr un dafarn â ni. Plant yn gweinidogaethu i blant; pobl ifanc yn gweinidogaethu i bobl ifanc. A phawb yn defnyddio’u doniau naturiol.

Gadewch i ni wrando ar eiriau Effesiaid 4: ‘Ond mae’r Meseia wedi rhannu ei roddion i bob un ohonon ni – a fe sydd wedi dewis beth i’w roi i bawb’. Ie, pob un ohonon ni wedi derbyn rhoddion ysbrydol, a hynny’n rhodd gan Grist. Nid gwaith i un person, wedi ei neilltuo i’r swydd a’i gynnal. Gwrandewch eto, ‘A dyma’i roddion: mae wedi penodi rhai i fod yn gynrychiolwyr personol iddo, eraill i fod yn broffwydi, eraill yn rhai sy’n rhannu’r newyddion da, ac eraill yn fugeiliaid ac athrawon. Maen nhw i alluogi pobl Dduw i gyd i’w wasanaethu mewn gwahanol ffyrdd, er mwyn gweld corff y Meseia, sef yr eglwys, yn tyfu’n gryf’.

Gweinidogaeth sy’n perthyn i bawb. Gweinidogaeth yr holl saint, holl gorff Crist, sy’n mynd i arwain at dwf a ffyniant yn y pen draw. Eto, gwrandewch ar y geiriau, ‘Y pen sy’n gwneud i’r corff weithio a thyfu. Fel mae pob rhan o’r corff wedi’i weu i’w gilydd, a’r gewynnau’n dal y cwbl gyda’i gilydd, mae’r eglwys yn tyfu ac yn cryfhau mewn cariad wrth i bob rhan wneud ei gwaith’.

Dwi am rannu’r sylwadau nesaf yn ddwy ran. Yn gyntaf, ein hymateb yn sgil Cofid-19 (am y ‘normal newydd’ a’r ‘eglwys hybrid’), ac yn ail ein hymateb i bandemig ysbrydol dros ddegawdau yng Nghymru.

Dwi’n cofio pan ddaeth y cyfnod clo cyntaf hwnnw ym mis Mawrth, 18 mis yn ôl, rhyw siarad rhwng gweinidogion, ‘Pryd wyt ti’n meddwl bydd pethe “back to normal”?’ ‘O, dwi’n amau yr aiff hi’n fis Mai/Mehefin – wel, falle bydd hi’n fis Medi cyn bydd popeth ’nôl i fel roedden nhw’! A dyma ni ym mis Medi, 12 mis yn ddiweddarach, ac yn bell iawn o fod ’nôl i fel roedd pethe ers talwm!

Tan 18 mis yn ôl, faint wyddai am Facebook Live? Lolipop oedd Zoom, a rhywbeth i bobl ifanc oedd YouTube! OND, fe gofleidiodd y saint y dechnoleg, ac o fewn dim roedd cynulleidfaoedd yn ymuno ag oedfaon ym mhob rhan o’r wlad. Dwi’n cofio fy hun, pan ddaeth y clo 6-wythnos, yn dweud ar y dechrau, ‘Wel dwi’n dallt dim am ffilmio a ballu – mae ’na ddigon o bobl allan yna sy’n llawer mwy abl na fi, ac fe wnawn ni annog pawb i ymuno gyda nhw’. Ond o fewn rhai wythnosau fe ddois i sylweddoli bod popeth yn newid – nad cyfnod o chwe wythnos roedden ni’n son amdano bellach, a bod gwir angen cael ein heglwysi yma at ei gilydd, i addoli ac i gynnal ein gilydd mewn cymdeithas a gweddi. Ers Ebrill y llynedd cafwyd oedfa bob Sul yn ddi-dor, ysgol Sul i’r plant, y Gymdeithas bron bob nos Iau, cyfarfod am banad, cinio Nadolig, steddfod capeli’r cylch a sawl digwyddiad arall – i gyd dros Zoom.

Y cwestiwn beunyddiol fydda i’n ei gael erbyn hyn ydi, ‘Wyt ti am barhau gyda’r busnes Zoom ’ma?’ Mae’r ateb yn un hawdd – sgen i ddim dewis yn y mater, mae’n rheidrwydd, a hynny am bum rheswm:

  1. Mae ’na gymaint o aelodau sydd wedi llwyddo i ymuno nad oedden nhw mewn ffordd i ddod i’r capel cyn y pandemig oherwydd eu bod nhw’n gaeth i’w haelwydydd (am eu bod yn fregus neu’n oedrannus, neu’n gorfod bod adref i ofalu am aelodau hŷn o’r teulu sy’n fregus) – pobl yr oedden ni cynt wedi derbyn na fydden ni’n eu gweld nhw eto mewn oedfa, ond sy bellach ‘yno’ bob dydd Sul.
  2. 2. Mae ’na aelodau hefyd sy’n byw oddi cartre neu wedi symud i ffwrdd, a bellach tydi’r pellter o filltiroedd ddim yn rhwystr.
  3. I rai aelodau, mae cyfleuster 40 munud Zoom yn caniatáu iddyn nhw fod yn yr oedfa – ffermwyr prysur yn dod i’r tŷ am banad, rhieni ynghanol rhedeg plant o un lle i’r llall.
  4. Y categori mwyaf diddorol efallai yw’r rhai sy wedi dweud eu bod nhw’n teimlo’n llawer iawn mwy cyffyrddus a chartrefol mewn oedfa Zoom na bod yn y capel. Mae nifer wedi dweud bod awyrgylch Zoom yn llawer mwy cyfeillgar ac anffurfiol. Dyma her i ni!
  5. Rheswm arall dros gadw’r dechnoleg yw bod modd gwahodd pregethwyr a siaradwyr o bob rhan o’r wlad atom heb fod angen iddyn nhw deithio. Yn y cyfnod clo cawsom oedfaon gan bregethwyr o Gaerdydd a chyn belled ag Ynys Bute yn yr Alban – a’r gweinidog fel petai yn yr ystafell gyda ni.

I fi, wrth edrych tua’r dyfodol, yr hyn oedd yn bwysig oedd bod cynifer o bobl â phosib yn cael eu cynnwys – boed wyneb yn wyneb neu trwy gyfrwng y we. Ein hymrwymiad ni yma ar y foment yw y bydd oedfa bob Sul o un o gapeli’r ofalaeth, a hynny am 10.00 y bore, a’r oedfa honno hefyd yn cael ei rhannu dros Zoom. Yn ychwanegol at hyn mae ’na dri o’r capeli wedi’u sefydlu fel canolfannau Zoom, lle mae sgrin fawr wedi’i gosod er mwyn i aelodau sy heb y dechnoleg adre fedru troi mewn i oedfa yn eu heglwys leol. Mae hyn yn rhoi tri dewis i bobl felly, sef teithio i’r capel lle mae’r oedfa ar y Sul hwnnw, neu fynd i’r capel lleol ac ymuno ar y sgrin, neu aros adre ac ymuno’n rhithiol oddi yno.

Mae defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i rannu gwybodaeth a ‘linc’ hefyd wedi trawsnewid y ffordd rydan ni’n cadw mewn cysylltiad â’n gilydd. Un cyngor, serch hynny – os ydych chi’n defnyddio’r cyfryngau hynny, ewch ati i greu tudalen ar gyfer yr eglwys/gofalaeth yn hytrach na defnyddio’ch tudalen bersonol. Da o beth yw gwahanu’r ‘personol’ a’r ‘weinidogaeth’.

Os ga’ i wisgo fy het arall am eiliad, sef Cyngor Ysgolion Sul, bu’n her enfawr i ni hefyd 18 mis yn ôl i addasu i fyd rhithiol, a ninnau wedi arfer efo cynhyrchu adnoddau print ar gyfer eu defnyddio mewn capel ac ysgol Sul. Gyda’r adeiladau hynny ar gau, bu’n rhaid addasu’n gyflym iawn. Creu deunyddiau i’w lawrlwytho ar y we, yn wersi ysgol Sul ar gyfer y cartref, clipiau o ffilm, a chaneuon i’w darlledu. Fe ddaru ni sylwi hefyd bod ’na beth wmbreth o ddeunydd yn cael ei gyhoeddi yn wythnosol ar YouTube – yn oedfaon, gwersi ysgol Sul i blant ac oedolion, darlleniadau, gweddïau, caneuon newydd sbon, myfyrdodau di-ri. Bu hyn yn sbardun i ni fynd ati i greu cartref ar eu cyfer, ac fe sefydlwyd sianel deledu ar y we, sef Teledu Cristnogol Cymru. Petaem ni wedi trio gwneud hynny ddwy flynedd ynghynt, prin iawn fyddai’r cynnwys oedd ar gael ond bellach mae dros 4,000 o raglenni yno.

Ond beth am weinidogaeth y dyfodol? Sut ’dan ni’n cynllunio wrth ymateb i hanner canrif a mwy o ymbellhau a gwacáu ar ein heglwysi?

Dyma ambell sylw i’w ystyried a’i drafod, o dan chwe phennawd – Cydenwadol, Cynhwysol, Cenhadol, Cymunedol, Cyfoes a Christ-sentrig.

  1. Cydenwadol – dwi’n cael y fraint o fugeilio chwe eglwys sy’n perthyn i dri enwad gwahanol, o fewn cylch o lai na phum milltir. Bellach, dros Gymru, fe aeth enwadaeth yn amherthnasol i’r rhelyw. Ond tydan ni ddim yn anenwadol! Mae’r strwythurau enwadol yn dal yn rhan o’n gwead ni, ond efallai ein bod ni’n fwy ôl-enwadol, a mater fydd hi o ddysgu byw gyda’r strwythurau heb i hynny lesteirio’r weinidogaeth. Mae angen canolbwyntio ar yr hyn sy’n bosib yn hytrach na chodi bwganod am yr hyn nad yw’n bosib. A dwi’n credu bod hon yn neges sy angen i’r enwadau ei chlywed hefyd – beryg o hyd ein bod ni’n dal i feddwl yn rhy enwadol gyda’n cynlluniau gweinidogaethol a chenhadol. Does bosib na allwn ni wneud llawer iawn mwy o gydweithio ar gynlluniau gyda’n gilydd?
  2. Cynhwysol – ai meddwl o hyd ydan ni am ‘ein pobol ni’? Oes ’na ‘bobol’ nad oes gennym ni fawr o ddiddordeb ynddyn nhw mewn gwirionedd? Oes ’na ragfarnau lle ’dan ni’n dweud o hyd y bydd raid i chi gydymffurfio efo ni cyn cewch chi le a chroeso yma?
  3. Cenhadol – mae 95% o blant Cymru heb unrhyw gysylltiad â chapel nac ysgol Sul, ac mae 95% o oedolion Cymru nad ydan nhw’n gweld yr eglwys yn berthnasol i’w bywydau nhw bellach. Mae sawl darpariaeth wedi dod i ben dros y 18 mis diwethaf. Falle fod ambell beth wedi dod i ben yn naturiol, ond mae ’na her wirioneddol yn ein hwynebu – sut ’dan ni am ailgodi ac ailsefydlu sawl gweithgarwch er mwyn eu gwneud yn fwy perthnasol i gynulleidfa ehangach? Dwi’n cofio un cenhadwr yn ymweld â Chymru un tro ac yn dweud, ‘I can only see maintenance – where’s your ministry, where’s your mission?’ Dyna her i bob un ohonom!
  4. Cymunedol – bu’r capel yn ganolog i fywyd pentrefol/trefol yn y gorffennol. Pob math o fynd a dod, drysau agored i gymaint o bethe gwahanol. Bellach mae sawl un yn gweld y capel yn sefyll yno, drysau ar gau, a bron ddim yn digwydd yno. Mae ’na beryg hefyd mewn creu gofalaethau rhy fawr – mor fawr weithie fel eu bod ymestyn dros 20 milltir a mwy gan groesi nifer o gymunedau – yn hytrach na chydweithio’n lleol. Pawb ar ei domen ei hun, boed yn domen enwadol neu’n domen ofalaethol, lle ’dan ni’n pasio’n gilydd wrth fynd i’n amryfal gyfarfodydd. Bydd llawer ardal heb ysgol Sul. Falle nad oes modd i bedwar achos mewn tre neu bentre gynnal eu hysgolion Sul unigol, ond siawns na fydde cydweithio i gynnal un yn bosib?
  5. Cyfoes – mae’r gair ei hun falle’n deud y cyfan! Do, heb os, ’dan ni wedi bod yn araf i newid ein ffyrdd, newid patrwm ac arddull oedfa, newid diwyg y capel, yn dal efo’n meinciau pren, gan fod yn araf i gofleidio technoleg a ffurfiau newydd o addoli a dysgu.
  6. Crist-sentrig – be mae hynny’n ei olygu? Falle llai o ‘grefydda’, llai o ‘chwarae capal’ a mwy o sylw i ddilyn Iesu, dilyn ei esiampl a dilyn ei ddysgeidiaeth o groesawu’r dieithryn, rhoi lle i’r bregus a’r gwan, a rhoi eraill yn gyntaf.

Oes ’na ddyfodol i’r weinidogaeth? Wel, wrth gwrs fod ’na – wedi’r cyfan, nid ein gwaith ni mohono fe ond gwaith Duw. Ein cyfrifoldeb ni ydi ceisio dilyn ei ewyllys ef, er mwyn cyflawni’r weinidogaeth orau posib gyda’n gilydd, er lles teyrnas Dduw. Parhaed y drafodaeth …

Aled Davies

E-fwletin 3 Hydref 2021

TROI PROBLEM YN GYFLE

Nos Fawrth, cytunodd Cyfarfod Blynyddol Cristnogaeth 21 i gyfrannu i’r drafodaeth mewn sawl man o Gymru am ddyfodol capeli ac adeiladau eglwysig gweigion a sut i ddiogelu nad yw eu gwerthu yn ychwanegu at broblem ail gartrefi a chodi prisiau cartrefi parhaol yn ein cymunedau.

Hawdd bod yn sinicaidd – fe drowyd capel Tresaith i fod yn ganolfan ieuenctid gan Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a llawer ohonom wedi cael budd ohoni, ond nid ataliodd hynny troi gweddill y pentref yn gartrefi gwyliau. Methodd yr Eglwys â pharhau i’w chynnal a bellach mae’r ganolfan mewn dwylo preifat.

Ond mae yna atebion ar gael – a dyma sôn am ddau ohonynt. Cyfeiriwyd yn y cyfarfod at Housing Justice Cymru. Hyd yn ddiweddar, delwedd Saesneg ei hiaith fu iddi, ond mae hynny yn newid, a mae ganddynt staff yng Nghymru sydd yn llywio rhaglen Ffydd mewn Tai Fforddiadwy, sy’n defnyddio safleoedd eglwysig di-angen i godi tai fforddiadwy i’r gymuned leol. Hyd yma, yng Nghaerdydd a’r Cymoedd y cyflawnwyd rhan fwyaf y prosiectau, gan ddarparu bron i 100 o gartrefi newydd. Mae’r mudiad bellach wedi trefnu partneriaethau gyda chymdeithasau tai ymhob rhan o Gymru – megis Grŵp Cynefin yn y gorllewin.

Nid oes raid cau’r achos er mwyn i’r gymuned fanteisio. Er enghraifft, mae cynllun yn Grangetown yng Nghaerdydd yn cadw gofod i gynulleidfa Eglwys S. Paul ac yn darparu cartrefi i’r gymuned. Er y gall Grangetown ymddangos yn dra gwahanol i bentrefi gwyliau’r Gorllewin, maent yn dioddef rhai o’r un problemau – fel y nododd Leena Farhat mewn erthygl ddeifiol yn The National yn ddiweddar.

Beth bynnag eich barn am ddadl Leena, mae’r ofn y gwelir cymunedau yn cael eu boddi gan ail gartrefi yn ofn a rennir rhwng y Fro Gymraeg ac ardaloedd megis Bae Caerdydd, lle mae llawer o’r fflatiau ar hyd Rhodfa Lloyd George ac yn y Marina yn gartrefi gwyliau neu’n gartrefi gwaith yn unig, gyda’r perchnogion yn byw gweddill yr amser mewn man arall ac yn cyfrannu fawr ddim i’r gymuned gynhenid. Mae cynllun Grangetown yn darlunio sut y gall eglwysi gynnig rhywbeth (llythrennol) adeiladol i’r sefyllfa.

Nid pob capel segur sy’n addas ar gyfer cartrefi fforddiadwy. Mae rhai mewn mannau sydd wedi diboblogi am nad oes economi leol all gynnal pobl bellach. Mae eraill mewn man sy’n fregus o ran llifogydd neu lle nad yw’r tir yn addas i godi tai. Ond os yw’r safle mwy neu lai yn ddiwerth yn economaidd, oni ellid ystyried cyfrannu at ddatrys argyfwng arall, yr argyfwng natur? Gall rhai o’r safleoedd hyn fod yn ddelfrydol ar gyfer creu hafan i fywyd gwyllt, ac yn aml gall hynny fod yn gydnaws â chadw’r hen fynwent ar agor i’r cyhoedd hefyd, gan helpu disgynyddion y boblogaeth ddynol a byd natur yr un pryd. Mae mudiadau cadwriaethol megis ymddiriedolaethau natur o dro i dro yn chwilio am safleoedd o’r fath.

Felly mae penderfyniad Cristnogaeth 21 yn agor posibiliadau cyffrous i helpu llunio defnydd Cristnogol ar gyfer yr 21ain ganrif ar gyfer hen adeiladau a safleoedd, a throi problem yn gyfle.

Myfyrio ar gyflwr y greadigaeth dros Ŵyl y Diolchgarwch   

Myfyrio ar gyflwr y greadigaeth dros Ŵyl y Diolchgarwch    

Yn ddiweddar aeth criw o gefnogwyr Cymorth Cristnogol ar daith gerdded er mwyn myfyrio ar gyflwr y greadigaeth mewn cyfnod allweddol yn hanes y byd a’n hymateb i’r argyfwng hinsawdd. Isod, mae Llinos Roberts, Swyddog Ysgogi Eglwysi a Chodi Arian Cymorth Cristnogol yn y gogledd, yn dweud yr hanes ac yn ei osod yn ei gyd-destun. Mae hefyd yn cynnwys y myfyrdod byr a ddefnyddiwyd ar y diwrnod.

Mae cyfnod y Diolchgarwch yn aml iawn yn amser pan fyddwn ni’n dod â’r tu allan i mewn i’n haddoldai gan eu llenwi ag arogl ffrwythau, llysiau a blodau. Eleni, fodd bynnag, rwyf wedi mwynhau cael bod allan, a pha ffordd well o dathlu a diolch am y greadigaeth na bod yn ei chanol. Dyma’n union wnaethom ar lethrau’r Carneddau yn ddiweddar. Ers inni rannu hynny, mae ambell ardal arall wedi penderfynu gwneud yr un peth. Felly, dyma rannu’r hanes gyda chi er mwyn i chithau hefyd fentro allan i harddwch eich ardaloedd i foli a diolch i Dduw yn ystod yr nydref. Nid oes rhaid mynd yn bell wrth gwrs – ewch i ardd eich addoldy; i’r parc; y warchodfa natur leol neu i unrhyw lecyn o harddwch sydd yn lleol i’ch cynulleidfa, ac ewch â phicnic efo chi!

Y rheswm gwreiddiol dros benderfynu gwneud y daith yma oedd i gefnogi’r Cristnogion ifanc (YCCN – Young Christian Climate Network) sydd yn cerdded o Gernyw yn dilyn y G7 ym mis Mehefin i Glasgow ar gyfer COP26 ym mis Tachwedd. Mewn amseroedd ‘normal’ fe fyddwn wedi trefnu llond bws mini i ymuno efo nhw am ddiwrnod yng nghyffiniau gogledd Lloegr, ond oherwydd amgylchiadau Cofid fe wnaethpwyd taith leol gan gysylltu â nhw yn ddigidol gyda lluniau a neges o anogaeth. Roeddent wedi gwirioni a gwerthfawrogi hyn yn fawr iawn.

Mae’r argyfwng hinsawdd yn storm sy’n wynebu pawb dros y byd, ond tydi pawb ddim yn yr un cwch! Bob dydd, mae cymunedau tlotaf y byd yn brwydro i oroesi yn erbyn yr argyfwng hinsawdd, a’r cymunedau yma sydd wedi cyfrannu leiaf i’r argyfwng. Dyma neges bwysig YCCN a Cymorth Cristnogol i COP26.

Ym mis Tachwedd eleni bydd Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol yn llywyddu trafodaethau Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig yn Glasgow, sef COP26. Mae Cymorth Cristnogol yn credu bod yna ffordd well, ac yn galw am Gyfiawnder Hinsawdd, yn galw am ddyfodol gwyrddach, heb adael neb ar ôl. Dyma oedd ffocws ein taith gerdded wrth i ni ddathlu a diolch am y greadigaeth a myfyrio ac ymgyrchu dros ddyfodol gwyrddach i bawb. Mae pecyn Rise to the Moment ar gael gan Gymorth Cristnogol ac YCCN yn cynnwys cyfarwyddiadau sut i wneud cwch origami. Bwriad y gweithgaredd yma yw myfyrio a gweddïo ar Gyfiawnder Hinsawdd, tynnu llun eich gweithgaredd a’i anfon ymlaen i Gymorth Cristnogol: droberts@cymorth-cristnogol.org. Hefyd, anfonwch eich cychod gweddi i PO Box 100, London SE1 7RT, erbyn 15fed Hydref er mwyn gwneud darn o waith ymgyrchu enfawr yn COP26. Ar wefan Cymorth Cristnogol gofynnwn i chi arwyddo ein deiseb am Gyfiawnder Hinsawdd ac mae engraifft o ebost i chi ei anfon i’ch Aelod Seneddol ar gael hefyd www.christianaid.org.uk/campaigns

Roedd y daith i Fwlch y Ddeufaen yn ddiwrnod arbennig iawn. Er i ni gychwyn yn y niwl a’r glaw mân, fe giliodd y niwl erbyn i ni gyrraedd y bwlch. Llecyn hyfryd oedd hwn i gael ein cinio ac i fyfyrio ymhellach drwy gynnal myfyrdod. Dyma’r myfyrdod a ddefnyddiwyd gennym ym Mwlch y Ddeufaen, gyda rhan ar gyfer arweinydd a darnau eraill wedi eu rhannu gyda’r cerddwyr. Mae croeso i chi ei ddefnyddio a’i addasu, wrth gwrs, i’ch anghenion lleol.

Myfyrdod awyr agored

Gweddi

Dduw’r Creawdwr, o’r goeden yng ngardd Eden, i’r goeden yn y ddinas yn y Datguddiad, diolch i ti am dy weledigaeth o greadigaeth wedi ei hiacháu. Helpa ni i fod yn asiant yr adferiad, yn gofalu am brydferthwch y ddaear, a galluogi dy gynllun i iacháu’r cenhedloedd. Amen.

Arweinydd

Wrth i ni fyfyrio a gweddïo tu allan, pa ffordd well sydd i ddathlu a diolch am y greadigaeth, i fyfyrio ar obaith a chyfiawder hinsawdd yn ein byd? Diolch am y cyfle i gefnogi o bell y bobl ifanc sydd yn cerdded i Glasgow gyda’r neges enfawr i’n gwleidyddion rhyngwladol – ein bod yn yr un storm, y storm o newid yn yr hinsawdd, ond nad ydym ni yn yr un cwch. Gweddïwn am ddyfodol gwyrddach heb adael neb ar ôl.

Darlleniad Salm 104: 10–18

Arweinydd

Myfyriwch ar ble rydych yn cynnal eich myfyrdod, ar y ffordd mae’r ddaear yn ein cynnal fel cenedl. Mae’r darlleniad yn ein hatgoffa o’r sefyllfa heddiw yn Affganistan, lle ddylai fod harmoni rhwng y ddaear a’r genedl. Gweddïwn fod cymorth yn cyrraedd pawb sydd mewn angen yn Affganistan oherwydd y gwrthdaro, cyfiawnder hinsawdd a Chofid-19. Mae miloedd wedi eu dadleoli o’u cartrefi ac yn wynebu newyn. Gweddïwn am heddwch ac y caiff hawliau dynol pobl Affganistan eu gwarchod.

Yn Haiti mae storm Grace, ddilynodd y daeargryn ym mis Awst eleni, wedi dinistrio’r cynhaeaf ffa, india-corn a ymas, sef y bwydydd mwyaf pwysig mewn cymunedau tlawd. Golyga hyn y bydd llai o fwyd ar gael, gan arwain at brisiau uwch am fwyd. Rydym yn gresynu deall hefyd fod pobl fregus Les Cayes, sef y merched a’r plant, yr henoed a’r anabl, wedi gorfod eistedd allan yn yr awyr agored with i storm Grace fynd heibio. Gweddïwn dros waith partneriaid Cymorth Cristnogol yn Haiti.

Yn Malawi mae Etiness yn brwydro drwy lifogydd i achub rhywfaint o’r cnydau, tra mae sychder difrifol mewn ardaloedd eraill o Malawi. Mae Etiness yn ffyddiog y bydd cymorth ychwanegol drwy ein partneriaid yn Malawi yn helpu rhoi gobaith a gweledigaeth i Etiness oroesi ac adeiladu i’r dyfodol yn wyneb newid hinsawdd.

Darlleniad Eseia 24: 4–5

Arweinydd

Ystyriwch y darlleniad ochr yn ochr â thrafodaethau COP26 ym mis Tachwedd a’r rheswm dros gynnal eich myfyrdod heddiw. Gweddïwch y bydd trafodaethau COP26 yn codi i foesau uwch o gariad, egwyddorion, heddwch, urddas, cyfartaledd a chyfiawnder i bawb.

Gweddïwn (gyda saib ar gyfer gweddi bersonol)

Ein Tad, diolchwn i Ti am y byd anhygoel rwyt ti wedi ei greu, y byd wnest Ti ofyn i ni ofalu amdano. Maddau i ni, o Dduw, fod yr ymrwymiad hwn oedd i fod am byth, wedi torri. Wrth i ni gerdded heddiw, Arglwydd, rydym wedi ein syfrdanu gan harddwch y cread. Rhyfeddwn wrth weld planhigion a choed sydd yn gartre i greaduriaid gwyllt. Rydym wedi synnu ar y ffordd mae’r golau heddiw yn codi’r harddwch o’n cwmpas. Diolch i ti, o Dduw, am harddwch y greadigaeth.

Saib

Rhannwn ein pryder â Thi, o Dduw, am y tristwch sydd yn y byd heddiw. Gweddïwn dros ein brodyr a’n chwiorydd sydd yn byw bywyd o ofn mewn rhyfel a gwrthdaro, sy’n wynebu newyn ac sydd heb ddŵr glân – teuluoedd yn brwydro drwy lifogydd a stormydd garw. Maddau i ni, o Arglwydd, am ein gweithredoedd sy’n achosi niwed yn y byd. Rydym yn dyheu am newid ac yn gweddïo am heddwch ac iachâd ar y ddaear.

Saib

Arglwydd, agor ein calonnau a’n meddyliau wrth i ni weddïo. Gofynnwn y bydd trafodaethau COP26 yn arwain at y gobaith y bydd lleisiau cymunedau mwyaf bregus yn ein byd yn cael eu clywed.

Saib

Ein Tad, diolch i Ti am dy gariad, y cariad sydd yn adfer, y cariad sy’n adnewyddu, y cariad sy’n adeiladu gobaith. Helpa ni bob dydd i adnabod cyfleoedd ymarferol i roi dy gariad ar waith yn enw Iesu Grist, ein Harglwydd. Amen.

Llinos Roberts (Cymorth Cristnogol)

Meddai’r diweddar Esgob John Selby Spong

Meddai’r diweddar Esgob John Selby Spong…

Bu farw John Spong ar 12 Medi yn 90 oed (gw. e-fwletin, 19 Medi). Rhwng 1973 a 2018 cyhoeddodd 26 o gyfrolau, gan ysgrifennu’n helaeth ar y Beibl a sut i gyflwyno Cristnogaeth i oes (yn y gorllewin) sydd wedi hen droi cefn ar grefydd draddodiadol o safbwynt cred a sefydliadau cyfundrefnol. Efallai mai’r gyfrol Jesus for the non-religious (2007) sy’n cyfleu orau nod ei waith a’i weinidogaeth fel esgob, ysgolhaig a Christion radical. Mae’n waith ac yn weinidogaeth i ni i gyd. Os bu esgob ac ysgolhaig dadleuol yn America erioed, Spong oedd hwnnw.

 

>>>>>>>>>>>>>><<<<<<<<<<<<<<

Nid Cristion yw Duw, nac Iddew, nid Mwslim, Hindw na Bwdydd chwaith. Crefyddau o greadigaeth feidrol ydynt i’n galluogi i gerdded yn nirgelwch Duw. Rwy’n anrhydeddu fy nhraddodiad, rwy’n cerdded yn fy nhraddodiad a thrwyddo. Nid yw fy nhraddodiad yn diffinio Duw, ond yn hytrach yn fy nghyfeirio tuag at Dduw.

Nid hawlio’r gwirionedd y mae gwir grefydd. Ni all yr un grefydd wneud hynny. Yn hytrach, gwahoddiad i fynd ar daith sy’n arwain at ddirgelwch Duw ydyw. Eilunaddoliaeth yw crefydd sy’n credu bod yr holl atebion ganddi.

Mae’r eglwys fel pwll nofio. Daw’r sŵn mwyaf o’r pen bas.

Mae’r darlun o’r groes fel Duw yn aberthu ei fab dros bechodau’r byd yn ddarlun cyntefig wedi ei sylfaenu ar ddarlun cyntefig o Dduw.

Mae’r Beibl wedi colli sawl brwydr. Dyfynnwyd y Beibl i amddiffyn caethwasiaeth. Ond collodd y frwydr. Fe’i dyfynnwyd i gadw merched yn dawel yn eu lle. Collodd honno hefyd. Ac mae’n cael ei ddyfynnu i geisio atal hoywon rhag cael eu hawliau sylfaenol – ac mae’n colli’r frwydr honno eto.

Mae pob bod meidrol yn cario delw Duw a rhaid parchu pob person oherwydd yr hyn ydyw. Felly, nid oes diffiniad allanol, boed wedi ei sylfaenu ar hil, cenedl neu rywioldeb y gellir ei ddefnyddio i wrthod neb neu i wahardd neb.

Ein problem yw nid yn gymaint ein bod wedi ‘syrthio’ ond nad ydym yn gwybod beth yw bod yn feidrol. Y cwestiwn yw: beth all ein gwneud yn feidrol fel y gallwn rannu bywyd a rhannu cariad yn hytrach na gwarchod ac amddiffyn ein bywyd ein hunain yn barhaus. Felly yr wyf fi’n gweld y stori am Iesu ac mae’n stori fawr a grymus.

Mae pob crefydd yn awyddus i brofi mai ganddi hi mae’r gwir. Dyna pryd mae’n troi’n ddieflig. Dyna pryd y mae rhyfeloedd crefyddol, erledigaeth o bob math a llosgi hereticiad wedi digwydd, ac yn parhau i ddigwydd.

Duw yw’r presenoldeb na allwn byth ei ddiffinio, ond ni allwn chwaith ei wadu.

Os na allwn gredu yn atgyfodiad Iesu heb dderbyn yn llawn yr adroddiadau am yr atgyfodiad yn yr Efengylau, yna mae ar ben arnom. Mae’r credu hwnnw’n amhosibl ac os dyna’r cyfan sydd gennym, yna mae dyddiau Cristnogaeth, sy’n dibynnu ar wirionedd a dilysrwydd Iesu, ar ben.

Yn ei brolog o fyfyrdod tair tudalen, fel hyn y mae Spong yn gorffen ei brolog i’r gyfrol Jesus for the non religious:

Yr wyf yn parhau, Iesu, i geisio meddiannu’r hyn a gredaf wyt ti:
y ffordd
i ffynhonnell bywyd,
i ffynhonnell cariad,
i wreiddyn bod
a’r drws i ddirgelwch y sanctaidd.

Trwy’r drws hwnnw yr wyf yn dyheu am gerdded.
A wnei di fy nghyfarfod yno?
A wnei di fy herio yno?
A wnei di fy arwain yno
a datguddio dy wirionedd i mi ac ynof fi?

Ac ar ddiwedd y daith hon, Iesu,
a wnei di fy nghofleidio
yn y gwirionedd eithaf
a alwaf yn Dduw,
yn yr hwn yr wyf yn byw
ac yn symud,
ac yn awr yn bod?
Dyna, Iesu, fy nod yn y gyfrol hon.

 

A ninnau ar drothwy Diwrnod Cofio Waldo, mae’n addas mai dyna sydd wedi mynd â bryd awdur e-fwletin yr wythnos hon:

Wrth y garreg

Daeth cyfle arall drachefn i draethu wrth y garreg goffa ar gomin Rhos-fach. Cyrhaeddodd y criw camera mewn da bryd yn unol â’u gair. Cafwyd cyfnewid cyfarchion ond ni fu ysgwyd dwylo. Dadlwythwyd yr offer a’i osod yn ei le. Gwrandawyd ar y gwcw yn y pellter. Ni wn beth oedd ei neges. Mae yna wastad rhywbeth i dynnu sylw. Roedd yna eraill wedi parcio yno’n unswydd i wrando ar un o arwyddion y gwanwyn. Roedd yno wynt bach main a’i gwnâi’n ofynnol i wisgo pilyn cynnes.

Fe’m dilynwyd yn cerdded at y garreg bigfain droeon gan y camera. Rhaid oedd i mi sefyll a syllu. Fe’m gosodwyd i eistedd ar garreg. Gyda thrylwyredd y gwnaed yn siŵr bod fy osgo’n gymwys ac ongl y camera yn gwneud cyfiawnder â mi. Llyncais fy mhoeri. Cliriais fy ngwddf a pharod oeddwn i ynganu fy mrawddeg agoriadol. Ond och ac aw tarfwyd arnom.

Cyrhaeddodd hyrdi gyrdi a edrychai fel carafán sipsiwn wedi’i haddasu gyda simne fwg ar ei tho. Roedd yn gartref ac yn declyn teithio i rywrai. Roedd yn swnllyd. Disgynnodd dyn a dynes a rhoces ifanc ohoni. Taerwn nad oedd y ferch yn fwy na seithmlwydd oed. Sgipiai’n hyderus tuag atom yn ei wellintons bawlyd gan dywys ei rhieni. Amgylchynwyd hwy gan wynt mwg coed tân.

Roedd yn amlwg eu bod yn gwybod am fodolaeth y garreg. Oedd y ferch yn cael ei haddysgu adref tybed ac mae rhan o wers y prynhawn oedd ymweld â’r garreg i dalu gwrogaeth? Ni hidient am yr hyn a oedd ar y gweill gennym ni. Mae’n bosib bod teledu yn rhywbeth dieithr iddyn nhw.

Bu’r tri’n panso darllen y plac wrth ymyl. Gallwn fod wedi esbonio mai am fod ymwelwyr o bell wedi dyfalu mai coffau march a wnâi’r garreg ag un enw arni y gosodwyd gwybodaeth bellach ar blac. Ond roeddwn yn awyddus i gyflawni dyletswydd arall. Troes y tri ar eu sodlau, dyfalwn mai acenion cryf y Cymoedd a glywn, wrth iddyn nhw ddringo i’r siarabáng, a diflannu. Gwers y prynhawn ar ben.

Ailgydiwyd yn yr orchwyl gyda’r dyn camera yn llwyddo i greu gwaith celf o ddim byd. I gyflawni’r dasg rhaid oedd canfod coeden i glymu rhubanau ar ei changhennau. Canfuwyd y goeden ddeiliog berffeithiaf erioed wrth fynedfa tyddyn gerllaw. Aed ati i ofyn caniatâd ac esbonio’r bwriad. Syllodd y wraig yn hir a syn o glywed y fath gais anghyffredin.

Esboniwyd bod y bardd roeddem am hongian llinellau o’i eiddo wedi dewis adnod o Lyfr y Datguddiad yn sail ar gyfer teitl ei unig gyfrol. Fe’i syfrdanwyd a hithau’n gwneud dim mwy na chwynnu’r ardd ar y pryd. Tra roedd y camera’n cyflawni ei driciau celfydd diflannodd hithau i’r tŷ.

Dychwelodd gan gadarnhau iddi ganfod yr adnod a chan estyn copi dwyieithog yr un o Efengyl Luc yn fychan ac yn sgleiniog i ni. Rhyw brofiadau annisgwyl felly, yn cadarnhau ei ffydd yn y ddynoliaeth, a ddeuai ar draws Waldo ei hun yn gyson.

Pantycelyn a’n picil ni heddiw

Galw am ddiwygio Cristnogaeth er mwyn ei gwneud yn berthnasol ar gyfer yr 21ain ganrif

Mae llai a llai o Gymry yn datgan eu bod nhw’n grefyddol erbyn heddiw, a llai fyth yn mynychu addoldy yn rheolaidd. Gwelir nifer fawr o gapeli’n cau ac yn troi’n adfeilion neu’n cael eu troi yn ail gartrefi ledled y wlad. Oes yna le i Gristnogaeth yn ein bywydau yn yr 21ain ganrif?

Yr wythnos hon cyhoeddir cyfrol fach sy’n ceisio ateb y cwestiwn yma, gan bwysleisio hefyd werthoedd Cristnogaeth a’r ffaith eu bod mor angenrheidiol heddiw ag erioed. Mae Pantycelyn a’n picil ni heddiw gan Cynog Dafis (Y Lolfa, £4.99) wedi’i ysgrifennu ar ffurf llythyr ac yn gobeithio ysgogi diddordeb o’r newydd yng ngwaith Williams Pantycelyn, gan agor deialog â’r genhedlaeth ifanc ynghylch ailddiffinio Cristnogaeth.

Meddai’r awdur, Cynog Dafis:

Ers blynyddoedd mae rhyw awydd wedi bod arnaf i ysgrifennu rhywbeth am Williams Pantycelyn. Yn sgil amgylchiadau arbennig fy magwraeth, yn fab i bregethwr, a’r dylanwad mawr gafodd byd y capel ar fy mhrofiadau ffurfiannol, mae Williams Pantycelyn wedi tyfu i fod yn dipyn o obsesiwn personol gen i. Dros y blynyddoedd rwyf wedi peidio â derbyn bodolaeth Duw goruwchnaturiol ond rwyf wedi para i lynu wrth Gristnogaeth ac yn dal i gredu yn ei gwerth yn ein hoes ni. Mae angen i ni gofio effaith ddofn a phellgyrhaeddol Pantycelyn a’i bethau ac, yn fy marn i, mae gan Bantycelyn rywbeth o bwys i’w ddweud wrthon ni heddiw.

Roedd William Williams, Pantycelyn, yn ffigwr blaenllaw a blaengar ym mudiad y Diwygiad Methodistaidd yn y 18fed ganrif. Wrth astudio i fod yn ddoctor, newidiodd llwybr ei fywyd ar ôl iddo glywed Howell Harries yn pregethu yn Nhalgarth. Ac aeth ymlaen i fod yn bregethwr, yn llenor ac yn brif emynydd Cymru.

Mae Pantycelyn a’n picil ni heddiw yn archwilio credoau Pantycelyn a Richard Price, cyd-efrydydd i Bantycelyn yn Nhalgarth, athronydd moesegol, gweinidog Anghydffurfiol, mathemategydd, diwygiwr gwleidyddol ymysg pethau eraill, a fu’n weithgar yn y 18fed ganrif. Trwy archwilio gwaith y ddau ffigwr ac wrth ystyried picil y ddynoliaeth heddiw, mae Cynog Dafis yn cynnig bod angen ailddiffinio Cristongaeth, gan awgrymu y bydd angen moeseg newydd wedi’i ‘seilio ar ddwysbarch at fyd natur’.

Mae’n edrych yn debyg bod yr union Gynnydd sydd wedi gweddnewid ein bywydau (ond nid pawb ohonon ni), wedi’n tywys ar lwybr seithug ac yn awr yn cyrraedd impasse. Fe ddyblodd poblogaeth y byd yn ystod fy oes i, ac mae gofynion y boblogaeth o ran nwyddau, bwydydd, cartrefi, gofod, a moethau hefyd wedi cynyddu ar garlam. Mae yna argyfwng ym mherthynas ecsbloetiadol dynoliaeth a gweddill y byd sy’n bygwth ein hawddfyd, os nad ein goroesiad, ni fel rhywogaeth.

Gan gloi, mae Cynog Dafis eto’n troi at dylanwad Pantycelyn:

Rhaid i ni sylweddoli bod angen mwy o ostyngeiddrwydd a diolchgarwch am yr hyn sydd ganddom ac mai rhodd yw popeth sy’n eiddo i ni. Trwy ras yr ydyn-ni’n cael y fraint o gael byw. Gall Cristnogaeth feithrin y ffordd yma o weld y byd a byw ynddo. Mae angen i ni ailddysgu rhyfeddu at amrywioldeb natur, fel y gwnaeth Pantycelyn. Ac fel y gwnaeth Pantycelyn, bydd codi’n golygon tua’r nefoedd, tua phellterau’r cosmos, yn peri ni, yng ngeiriau un o’i gymrodyr, “synnu fyth ar synnu” wrth syllu ar yr eangderau a cheisio dirnad y dirgelwch eithaf sy’r tu hwnt iddynt. Trwy ddefodau megis ymdawelu, gweddïo, cyd-ganu, rhannu bara a gwin y mae Cristnogaeth yn meithrin yr agwedd meddwl yna. Dichon y byddai addasu ac ychwanegu at y defodau cyfarwydd hynny yn pwysleisio pa mor berthnasol ydyn nhw i anghenion ein cyfnod ni.

Mab i weinidog yn Eglwys Bresbyteraidd Cymru yw’r awdur, wedi’i fagu yn Aberaeron a Chwm Nedd. Graddiodd yn y Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth, a bu’n athro Saseneg ym Mhontardawe, Castellnewydd Emlyn, Aberaeron a Llandysul, cyn cael ei ethol yn Aelod Seneddol (1992–2000) ac yn Aelod Cynulliad (1999–2003). Cafodd radd MAdd yn Aberystwyth yn 1978 ac mae’n gymrawd Prifysgol Aberystwyth a Phrifysgol Cymru, y Drindod Dewi Sant.

Mae Pantycelyn a’n picil ni heddiw gan Cynog Dafis ar gael nawr yn eich siop Gymraeg leol neu ar www.gwales.com am £4.99