Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 23 Ionawr 2022

“After my father died, my sister and brother and I decided to sell the old house, the one we grew up in. It was hard to do, but in a way, it would have been harder to keep on. Empty most of the time, just a holiday home, accumulating dust and cobwebs and melancholy.”  The Kashmir Shawl; Rosie Thomas.

Yn wahanol iawn i’r teulu uchod, araf iawn a chyndyn fu’r teulu Cristnogol ers tro i ollwng gafael ar yr eiddo a etifeddwyd ganddo, ac y mae’r ffaith mai ystâd a chyflwr eu hadeiladau sy’n gwasgu fwyaf ar yr eglwysi, bellach, ac yn creu’r diflastod pennaf iddynt,  yn bradychu eu methiant truenus i gofleidio’r ddoethineb a welir ym meddylfryd y teulu uchod, sydd hefyd, wrth gwrs, yn ymddangos yn llinyn reit amlwg a chanolog wir, yng ngwead bywyd a dysgeidiaeth Iesu.  

Ymddengys mai peth cymharol ddiweddar yn ein hanes yw’r methiant hwn, un na wyddai’n hynafiaid fawr ddim amdano, oherwydd gwelir yn glir yn y dogfennau a luniwyd ganddynt wrth sefydlu eglwysi a chodi capeli wedyn, iddynt ddarparu cyfarwyddyd, manwl iawn ar adegau, ynghylch dwyn yr achosion hyn i ben. Yr oedd y posibilrwydd hwnnw’n beth real iawn iddynt ac yn ôl pob tystiolaeth, yn rhywbeth nad ofnent. Yn wir, byddai’n briodol gofyn, i ba raddau yr oedd hyn yn ddisgwyliedig, os nad yn beth i’w groesawu ganddynt?  

Cofiwn mai arloeswyr mentrus ac anturus oeddent, yn torri tir newydd yn gyson a hynny’n ddi-amau ar sail eu ffydd ddi-ysgog yn Iesu, a ddysgodd iddynt yr angen i farw er mwyn byw, i golli er mwyn ennill, i docio er mwyn tyfu, i roi er mwyn derbyn ac i ildio er mwyn cael. Eilbeth i Iesu, (â hynny o bell ffordd hefyd,) a chwbl wasnaethgar iddo oedd popeth arall yn eu golwg, boed gapel neu gredo, ddehongliad Ysgrythurol neu bwnc o athrawiaeth, strwythur eglwysig neu gyfundrefn enwadol. Pethau y byddai’r eglwys fyw ac effro i alwad Duw, yn eu gweld fel adnoddau gwerthfawr, naill ai, i gydio ynddynt a’u mabwysiadu neu lyffetheiriau i’w datod a’u gollwng, ar gyfrif eu amherthnasedd i’w gwaith a’i chenhadaeth.  

Bu’n aeaf di-ollwng ar ein heglwysi ymhell cyn dyddiau’r pandemig a gwyddom, ond yn rhy dda, am effeithiau dinistriol yr hirlwm arnom fel Cristnogion, heb sôn ei wasgfa ar fywyd y byd, yn gyffredinol. Does dim angen cloddio’n ddwfn y diwrnodau hyn, i ganfod stori neu newydd i’n tristáu a’n diflasu’n lân.  Eto, er garwed y gaeaf, ofer synied amdano’n nhermau’r dinistriol, yn unig.

Un o arwyddion gobeithiol y cyfnod diweddar yw gweld nifer cynyddol o eglwysi’n ymwrthod â’r dybiaeth honno fu mor gyffredin yn ein plith dros gyfnod rhy hir o lawer, sef mai pennaf dasg yr eglwys yw gwarchod ei hunan a hynny’n ddieithriad ar draul esgeuluso’i galwad i ddilyn Crist yn y gwaith o achub y byd. Lloches llwch a chartref corrynod fuont ers tro a magwrfa ddiogel i ddiflastod.

 

E-fwletin 16 Ionawr, 2022

                                                     CHWEDL

                            Y PRINS, Y PRIF A’R PENCAMPWR

Dychmygol yw’r cymeriadau. Damweiniol yw unrhyw debygrwydd i sefyllfa gyfoes.  

(Seiliedig ar Luc 18:25 “y mae’n haws i gamel fynd trwy grau nodwydd nag i’r cyfoethog fynd i mewn i deyrnas Dduw”).

Cytunodd y tri ei bod hi’n bwysig eu bod nhw’n gefn i’w gilydd yn wyneb bygythiadau i’w henw da. Wedi’r cyfan roedd sawl ‘sefydliad’ yn simsanu a sawl teulu yn rhagweld trafferthion ar y gorwel. “Mae’n siŵr dy fod ti’n chwysu wrth feddwl am beth allai ddigwydd”, meddai Prif wrth Prins. “Ddim o gwbl!” oedd yr ateb annisgwyl. “Ti’n gweld, fedra i ddim chwysu.” “Anlwcus wyt ti,” meddai Pencampwr, “fod yr helynt yma wedi dod i’w benllanw ar flwyddyn go sbesial i Mama. “Sbesial ?” Edrychodd Prins arno’n ddryslyd. “Be’ sy’n sbesial am leni? Rhaid cyfadde’ …” Torrodd Prif ar ei draws “Paid cyfaddef i ddim. Dyna’r peth ola’ ddylet ti ei wneud. Dweda gelwydd. Mae’n ddigon hawdd”.

“Mynd i ddweud oeddwn i”, aeth Prins rhagddo, “nad yw ngho’ i cystal ag y bu pan oeddwn i’n iau”. “Dwi’n cydymdeimlo’n fawr,” meddai Pencampwr. “Mae twyll mewn côf. Ac wedi’r cyfan gan dy fod ti’n dod o gefndir mor freintiedig fyddai celwydd gwyn yn ddim byd ond ‘lying in state’ fel dywed y Sais.” Chwerthodd y tri yn aflywodraethus.

Prif oedd y cynta’ i sobri. “Paid a’m hatgoffa i,” meddai’n floesg o gofio i rhywbeth anfaddeuol ddigwydd dan ei gronglwyd pan oedd cymeriad arall o deulu Prins yn gorwedd mewn hedd a’i gorff i’w gladdu trannoeth. “Fe sgrifenna i air o ymddiheuriad,” meddai. “Does dim raid i’r ymddiheuriad fod yn ddidwyll. Fe fydd rhyw ffug-ymddiheuriad yn ddigon r argyhoeddi’r hen werin gyffredin ffraeth.” Cytunodd y tri y byddai hynny’n ddigonol.

“Yr unig ddrwg efo dweud celwydd,” meddai Prins yn athronyddol, “yw fod yn rhaid cofio pa gelwydd a ddywedwyd.” “O ie! Y llun ‘na ohonoch chi’ch dau …” “Sgen i ddim co’ mod i yno o gwbwl. Dwi’n dweud wrthych chi fechgyn, mae twyll mewn côf”. “Ar ôl dy bres di mae hi.” “Sori …” “Ti ‘di wneud o eto; ymddiheuro.” “Na, na. Cam- glywed wnes i. Ddylies i dy fod ti wedi dweud mai ar ôl fy mrêns i oedd hi.” Dyna’r peth ola’ roedd hi’n ei chwennych.

“Ti sy’n dod allan ohoni orau,” meddai Prif wrth y Pencampwr. “Mae un Barnwr wedi dyfarnu o dy blaid ti.” “Wel, rhyw fistêc bach oedd o. Ticio’r bocs anghywir. Ac nid fi wnaeth y mistêc. Un o’r gweision cyflog oedd ar fai. Fedrwch chi ddim cael y staff y dyddie yma.” “Ond ydio’n pigo dy gydwybod di …” “Paid â sôn am bigiadau a brechiadau. Ar egwyddor dwi ddim yn credu yn y nonsens gwyddoniaeth iechyd ‘ma.” “Egwyddor !” meddai Prif. “Ry’ ni ar dir peryglus iawn yn sôn am egwyddor. Ddweda i wrthych chi be’ wna i hogia bach. Ddaw neb i wybod. Fe drefna i barti yn yr ardd gefn acw; codi gwydryn i ddweud ‘Iechyd da!”

Ac felly bu.

E-fwletin Ionawr 9fed, 2022

Yr Anwylyd

Yn ôl y calendr eglwysig heddiw yw Sul coffau Bedydd Iesu Grist. Fel mae’n digwydd, mae gen i oedfa fedydd wedi ei threfnu ar gyfer heddiw. 

Mae bedydd, fel troad y flwyddyn, yn adeg o ddechrau newydd, ac hefyd i wneud addunedau. Ac mewn oedfa fedydd fe’n hanogir i gofio ac ail-ymrwymo i’r addunedau a wnaethom naill ai adeg ein bedydd ni’n hunain neu wrth gael ein derbyn yn aelodau mewn eglwys.

Yn ôl efengyl Luc roedd Ioan Fedyddiwr yn ‘cyhoeddi bedydd edifeirwch yn foddion maddeuant pechodau’. Doi pobl allan ato i’r anialwch i wrando arno ac i gael eu bedyddio ganddo. Yn Luc 3. 21-22, un o’r darlleniadau swyddogol ar gyfer heddiw, cawn hanes yr olaf o’r rhain, sef Iesu, mab i saer o Nasareth.

Mae Luc yn dweud wrthym ar ôl i Iesu gael ei fedyddio ‘agorwyd y nefoedd a disgynnodd yr Ysbryd Glân arno .. a daeth llais o’r nef: “Ti yw fy Mab, yr anwylyd; ynot ti yr wyf yn ymhyfrydu.”’ Byddai rhai wedi holi efallai beth oedd i gyfrif am y fath anrhydedd. Nid yw Iesu wedi dechrau ar ein weinidogaeth hyd yma, ac eto mae Duw yn ei garu, mae’n ymhyfrydu ynddo fel ei anwylyd.

Yr ydym ninnau wedi ein creu ar lun a delw Duw, ac fel Iesu Grist, ry’ ni’n aelodau o’r teulu dynol, yn blant i Dduw, yn rhai y mae Duw yn ein caru. Fe fyddwn ni weithiau yn ceisio ennill ffafr a chariad Duw, efallai trwy wneud addunedau ar ddechrau blwyddyn i weddïo’n amlach neu ddarllen y Beibl yn fwy mynych, Ond tra bo hynny’n mynd i fod yn help i’n bywyd defosiynol bydd Duw yn dal i’n caru ni ac yn ymhyfrydu ynom. Dyna yw rhyfeddod cariad Duw tuag atom.

Mae’n anodd dirnad y fath gariad di-amod, yn enwedig pan fod ein cariad ni at eraill mor ynghlwm wrth amodau! Ond fe fyddai’n llesol i ni yn ysbrydol, yn feddyliol ac yn gymdeithasol petae ni’n gwneud ymdrech eleni i gofio bod Duw yn ei gariad yn ymhyfrydu ynom. Nid oes dim ry’ ni wedi ei wneud na’i ddweud yn y flwyddyn a aeth heibio, na dim a wnawn nac a ddywedwn yn y flwyddyn newydd yma yn mynd i newid dim ar hynny.

Gadewch i ni felly ddiolch i Dduw am iddo ein caru, ac am iddo ymhyfrydu ynom. Boed i ni gael y nerth i fyw ein bywydau yng ngwres y cariad hwnnw, ac ymdrechu i’w rannu gydag eraill ar ein taith drwy’r flwyddyn.

E-fwletin 2 Ionawr, 2022

Gwyrdroi Hanes?

Rydym eisoes wedi cyhoeddi dwy erthygl deyrnged i’r diweddar Desmond Tutu yn y cylchgrawn Agora ar wefan Cristnogaeth 21 (gweler y ddolen isod). O gofio dylanwad aruthrol y cyn-Archesgob, go brin y byddwch yn synnu gweld mai dyna drywydd yr e-fwletin hwn hefyd. Ond y tro hwn, ceisio edrych y tu hwnt i’r teyrngedau y byddwn, er mwyn gweld beth yw’r her i ni fel Cristnogion heddiw yng ngwaddol geiriau a gweithredoedd Tutu.

Teimlad chwithig a dweud y lleiaf oedd darllen y negeseuon o gydymdeimlad gan rai o arweinwyr gwledydd y Gorllewin, gan wybod pa mor ddeifiol y bu’r Archesgob yn ei feirniadaeth ohonynt. I rai, roedd canmol safiad Tutu dros hawliau dynol fel pe bai’n gyfle i ail-ysgrifennu hanes, drwy anwybyddu ei eiriau miniog ar adegau.

Mynnodd Barack Obama ei alw’n “fentor a chwmpawd moesol” iddo, heb gyfeirio o gwbl at y cyhuddiad difrifol gan Tutu fod defnydd yr Unol Daleithiau o awyrennau drôn yn tanseilio eu holl foesoldeb mewn modd annynol.

“Caiff ei gofio am ei arweiniad ysbrydol”, meddai Boris Johnson. Eto, daeth llywodraeth gwledydd Prydain dan y lach ganddo ar sawl achlysur.

Yn 1989, tra ar ymweliad â Birmingham, cyfeiriodd yn ddi-flewyn-ar dafod at annhegwch y sefyllfa lle mae nifer anghyfartal o bobl dduon mewn carchardai yn y gwledydd hyn. Bu’n feirniadol iawn o Tony Blair, Theresa May, David Cameron a Boris Johnson yn eu tro am iddyn nhw wrthod gweithredu sancsiynau masnachol yn erbyn Israel oherwydd eu bod yn gorthrymu’r Palestiniaid, a disgrifiwyd hynny gan Tutu ei hun fel ffurf ar apartheid. Cythruddwyd yr Israeliaid pan aeth ati i gymharu tynged yr Arabiaid ar y Llain Orllewinol ac yn Gaza â dioddefaint y bobl dduon yn Ne Affrica. Mynegodd wrthwynebiad chwyrn i benderfyniad Donald Trump i gydnabod Jerwsalem fel prifddinas Israel.

Yn aml iawn, mae’r sawl sy’n beirniadu llywodraeth Israel am gam-drin y Palestiniaid mewn perygl o gael ei alw’n wrth-Semitig. Roedd Tutu, fodd bynnag, yn gwbl deg gyda’r ddwy ochr, yn galw ar y Palestiniaid i gydnabod gwladwriaeth Israel, tra ar yr un pryd yn mynnu bod Israel yn cydnabod hawl y Palestiniaid i’w llywodraeth a’u gwlad eu hunain.

Ymhlith ei rinweddau niferus, roedd ei ddewrder a’i barodrwydd i sefyll dros y gwirionedd, costied a gostio. Galwodd am i Tony Blair a George W. Bush gael eu rhoi ar brawf yn yr Hague am droseddau rhyfel yn dilyn y rhyfel anghyfreithlon yn Irac, a gwrthododd ymddangos mewn uwchgynhadledd ar gyfer arweinwyr y byd yn Johannesburg pan glywodd  y byddai Blair yn gyd-siaradwr.

Ar ddechrau blwyddyn fel hyn, mae’n weddus ein bod yn ymateb i her barhaus Desmond Tutu i sefyll dros y gwir. Wrth ystyried beth yw ei waddol i ni heddiw, bydded i ni gydnabod ein dyletswydd fel eglwysi i godi ein llais yn groch ble bynnag y gwelwn ni anghyfiawnder. Gallwn fod yn gwneud hynny gyda geiriau Tutu yn canu yn ein clustiau: “Mae’r sawl sy’n dewis bod yn ddi-duedd mewn sefyllfa o anghyfiawnder wedi dewis ochri gyda’r gormeswr.”

(Medrwch ddarllen y ddwy erthygl am Desmond Tutu drwy glicio YMA)

Blwyddyn Newydd Dda i chi i gyd

 

E-fwletin 26 Rhagfyr 2021

Y Sgwrs

Ymysg  y lluniau mwyaf difyr o wasanaeth Nadolig y plant ein capel ni’r Sul d’wetha, mae llun o fugail a dyn doeth yn sgwrsio efo’i gilydd yn y cefndir wrth i’r ddrama fynd rhagddo.  Llun annisgwyl sbardunodd fy nychymyg!

Un o’r plant lleiaf ydi’r bugail – bachgen bach pedair oed wrthododd wisgo i fyny ar gyfer y gwasanaeth gan ei fod isho mynd ‘fel fi fy hun’.  Mae na rhywbeth yn hynny’n does! – ‘gan y gwirion ceir y gwir’ efallai.

Roedd y gwr doeth ychydig yn hŷn – yn llai anystywallt ac yn teimlo mwy o bwysau i gydymffurfio o bosib – ac mi roedd wedi gwisgo yn ei grandrwydd i gyd a’r goron balch yn styc ar ei ben. 

Dyma edrych ar y llun a meddwl – tydi hynny ddim yn bosibl – yn un peth, os da chi’n cymryd yr hanes yn llythrennol, doedd y bugeiliaid a’r doethion ddim yno’r un pryd â’i gilydd – ac os mai edrych drwy sbectol dychymyg yr ydych mae’n llawn mor anodd gweld y ddau unigolyn yma’n llwyddo i gael sgwrs a hwythau’n dod o fydoedd mor wahanol i’w gilydd – eu diwylliant, eu hiaith, eu cefndir, eu safle mor ddieithr i’r naill a’r llall.

Ond, petaent wedi cael sgwrs mi fyddent yn siŵr o fod wedi siarad am angylion – a seren – a chanu – a Herod.  Byddent wedi rhannu’r daith a’r bwrlwm – yr ofn a’r cyffro.  Byddent, o bosibl, wedi trafod y gwahaniaethau rhwng camelod a defaid. Byddent wedi trafod Mair a Joseff. Byddent wedi sôn am yr olwg gyntaf o’r baban –  y cadachau a’r preseb – a rhannu’r profiad o syrthio ar eu gliniau i’w addoli. Byddai’r profiad cyffredin hwnnw wedi chwalu pob rhagfur oedd rhyngddynt a byddent, fwy na thebyg, yn gyfeillion oes.

Gwyrth y preseb – gwyrth bywyd Iesu ar ei hyd oedd dwyn pobl wahanol at ei gilydd. Hyd yn oed yn hanes y croeshoelio llwyddodd i dynnu dau elyn i fod yn gyfeillion! –  ‘daeth Herod a Philat yn gyfeillion i’w gilydd y dydd hwnnw’ (Luc 23:12).

Pa gyfleon am sgyrsiau annisgwyl gawn ni yn y flwyddyn newydd, tybed? 

Blwyddyn Newydd Dda!

 

E-fwletin 19 Rhagfyr 2021

Y Siwrnai

Mae straeon Nadolig y Testament Newydd yn llawn siwrneiau – o Nasareth i Fethlehem, o’r dwyrain ar eu camelod, o’r mynydd gyda’r defaid i lawr i’r dre, ac i’r Aifft am loches.  Un peth sy’n arbennig, hyd yn oed heddiw, yw bod y storïau hyn wedi helpu cymaint o ddynion a menywod modern i ddechrau ar eu teithiau ysbrydol eu hunain. Un o deithiau mawr ein hoes yw’r un mae miloedd yn mynd arni yn flynyddol, o fod yn ddarllenwyr llythrennol o’u Beibl i fod yn werthfawrogwyr dyfnach o’r straeon.

Y ffeithiau moel yw nad yw sêr yn teithio ar draws yr awyr yn ddigon araf ag isel i alluogi dynion doeth, nac annoeth, i ddal i fyny â nhw; dyw angylion ddim yn torri drwy’r awyr ganol nos i ganu i fugeiliaid; ac nid yw bodau dynol yn dilyn sêr i dalu gwrogaeth i frenin newydd-anedig mewn cenedl dramor, yn enwedig pan fo’r un efengyl yn dweud wrthym fod Iesu’n fab i saer coed.

Ni fyddai unrhyw unben go iawn, gan gynnwys y Brenin Herod, yn disgwyl i dramorwyr sy’n pasio’i balas i ddod yn ffynhonnell ei gyfrin-wybodaeth. Nid yw gwyryf yn esgor ar fabi ac eithrio mewn mytholeg – ac roedd llawer o enghreifftiau o hynny ym myd Môr y Canoldir. Nid yw ymerawdwyr yn gorchymyn i bobl ddychwelyd i’w cartref hynafol ar gyfer cofrestru ar gyfer trethi.

Roedd mil o flynyddoedd rhwng y Brenin Dafydd a Joseff tad Iesu, neu tua 50 cenhedlaeth. Roedd gan Dafydd nifer o wragedd a phartneriaid eraill. Mewn 50 cenhedlaeth, byddai disgynyddion Dafydd yn rhifo yn y miliynau. Petai nhw i gyd wedi dychwelyd i Fethlehem, fyddai ddim yn syndod i neb nad oedd lle yn y llety!

Dim ond mewn stori a ysgrifennwyd gan ddyn y gallech ddychmygu dyn yn mynd â’i bartner sy’n drwm-feichiog ar daith asyn 94 milltir o Nasareth i Fethlehem er mwyn geni’r Meseia disgwyliedig yn ninas Dafydd. Byddech chi ddim chwaith yn disgwyl i unrhyw frenin ladd yr holl fabanod gwrywaidd mewn tref fach – yn enwedig pan fyddai pawb yn y dref honno wedi gwybod yn union pa dŷ oedd yn eistedd jyst o dan y seren, ac yn gwybod pa dŷ gafodd ymweliad gan ddynion o wlad bell.

Mae symbolaeth y straeon mor fendigedig o fawr. Mae’n nhw’n clymu’n ddeheuig i broffwydoliaethau’r Hen Destament – a chlymu Iesu wrth Moses, a mawrion eraill Israel, ac yn ei gyffelybu ben i waered gyda’r Ymerawdwr ei hun. Y perygl i bobl y ganrif hon yw ein bod naill ai’n dibrisio’r storïau sydd wedi eu llythrenoli, neu’n rhoi’r gorau iddyn nhw fel straeon plentynnaidd, gan fethu eu gwerthfawrogi a gweld bod yr awduron yn defnyddio eu sgiliau aruthrol fel llenorion i danlinellu pwysigrwydd yr enedigaeth hon.

Maen nhw’n tanlinellu statws Iesu, a hynny gydag arwyddion nefolaidd – y seren yn Mathew a’r angylion yn Luc. Yn y person hwn roedden nhw’n credu bod y nefoedd a’r ddaear wedi dod at ei gilydd, Duw a dyn yn un yn awr. Mae’r Iesu hwn yn tynnu’r byd i gyd ato’i hun, byd y cenedl-ddynion o’r tu hwnt i ffiniau Israel yn y sêr-ddewiniaid, yn ogystal â bywydau caled y bugeiliaid.

Y rhain (straeon geni Iesu) yw manylion dehongliadol y mythau Cristnogol. Daeth y storïau hyn i’r ffydd Gristnogol yn unig yn y 9fed degawd. Nid oedd yr awduron cynharaf, Paul na Marc, erioed wedi clywed amdanynt – neu mae’n sicr y bydden nhw wedi sôn am eni gwyrthiol yng nghwmni angylion yn eu llenyddiaeth. Mae’n rhaid fod Ioan, yr efengyl olaf i’w hysgrifennu, wedi gwybod am y traddodiadau geni hyn, ond nid yw’n eu cynnwys ac, ar ddau achlysur, yn galw Iesu yn fab i Joseff.

O ystyried yr holl elfennau hyn, mae hi’n rhyfedd meddwl y bydd miloedd o bregethwyr yn traddodi pregethau yn yr wythnos nesaf sy’n tybio fod awduron y straeon Nadolig  yn meddwl eu bod yn ysgrifennu hanes llythrennol. Beth am i ni gyd geisio gwahanu ffantasi oddi wrth hanes y Nadolig hwn – a mwynhau’r ddau.

Y ffantasi fwyaf o’r cyfan yw’r freuddwyd am heddwch ar y ddaear ac ewyllys da ymhlith dynion a menywod, ond i’r ffantasi honno y’n gelwir i roi ein bywydau. Drwy wneud hynny byddwn yn dangos ein bod wir wedi deall bwriadau Mathew a Luc; a dangos ein bod yn ffyddlon i’r brenin yn y preseb. Byddai hynny’n ddechreuad da i’r siwrnai y soniodd Arwel Jones amdani yn ei gerdd:

Siwrnai

Onid ym oll fel y doethion gynt,

Yn chwilio am rhywbeth, ac ar ein hynt,

Yn crwydro’r byd o le i le

Yn chwilio seren ddisgleiria’r ne’,

Yn chwilio arwydd ar y daith

Sy’n dweud fod rhywbeth mwy ar waith,

Yn crwydro’r anialwch o ddydd i ddydd

Yn byw a bod ar ddim ond ffydd,

Yn chwilio stabal, Joseff a Mair,

Tywysog Tangnefedd mewn gwely o wair,

Dal i chwilio dyna yw’r nôd

Oherwydd mae rhywbeth mwy yn bod.

 

Arwel Jones

 

E-fwletin 12 Rhagfyr 2021

Lle yn y llety?

 “Pwy bynnag sydd â meddiannau’r byd ganddo, ac yn gweld ei frawd mewn angen, ac eto’n cau ei galon yn ei erbyn, sut y mae cariad Duw yn aros ynddo ef? Fy mhlant, gadewch inni garu, nid ar air nac ar dafod, ond mewn gweithred a gwirionedd”. (1 Ioan 3:17).

Mae’n gyfnod heriol iawn o ran digartrefedd a diffyg tai fforddiadwy yng Nghymru, yn arbennig yn yr ardaloedd gwledig ar hyd y llain arfordirol gorllewinol. Ma’ ‘na gryn sylw wedi bod yn y cyfryngau ac ma’ ‘na brotestio torfol wedi bod ar risiau’n Senedd, yn ogystal ag mewn cymunedau gwledig ar hyd a lled Cymru. Pam? Wel i godi ymwybyddiaeth am yr argyfwng tai – am ddiffyg tai fforddiadwy, am dlodi rhent ac am ddigartrefedd gwledig. Ma’ ‘na bryder am ddyfodol ein cymunedau, dyfodol ein hiaith, dyfodol ein hysgolion, dyfodol ein haddoldai. Mae’n rhestr faith.

Mae teuluoedd yn gorfod gadael eu cartrefi rhent oherwydd bod y perchnogion am eu gwerthu neu eu gosod fel llety byr-dymor trwy Airbnb. Does dim modd cystadlu pan mae’r Cymry lleol yn methu fforddio prynu mewn marchnad dai agored sydd heb reolaeth. Pa obaith prynu tŷ am £300,000 gyda’r cyflog cyfartalog yng ngorllewin Cymru yn £26,000 y flwyddyn?

Cofiwch, mae yna nifer o Gymry cyfoethog yn berchen ar dai haf yn y cymunedau yma. Rhai wedi eu hetifeddu ac eraill yn ddigon cyfoethog i fedru prynu tŷ haf. Efallai bod yna berchnogion tai haf ymhlith darllenwyr Cristnogaeth 21. Synnwn i ddim!

Mae trafod ail gartrefi’n siŵr o wneud i rai Cymry deimlo’n anghysurus. Dyn ni ddim fel Cymry yn hoff o weld ein hunain fel rhan o’r broblem. Bûm yn ceisio trafod hyn yn ddiweddar gyda Chymro lleol yn fy milltir sgwâr. Ei ddadl ef oedd bod perffaith hawl gan Gymry berchen ar ail gartref oherwydd eu bod yn Gymry. Dadleuodd eu bod am gadw cyswllt â’u gwreiddiau yn y gorllewin. Dadleuodd bod eu hiraeth am fro eu mebyd yn rhoi perffaith hawl iddynt berchen ar dŷ haf!

Mae llawer o Gymry wedi gorfod gadael eu milltir sgwâr ac mae llawer wedi dewis gadael. Braf yw eu gweld yn dychwelyd. Ond da chi, peidiwch a phrynu tŷ haf. Does dim angen tŷ haf i leddfu’ch hiraeth neu i gadw cyswllt ‘da bro eich mebyd. Arhoswch mewn gwesty, arhoswch mewn gwely a brecwast. Os ydych yn fentrus ewch i glampio neu cysgu’r nos mewn carafán. Cefnogwch fusnesau lleol. Neu gwell byth, os gallwch, symudwch nôl i’r gorllewin yn llawn amser. Ond da chi, peidiwch adio at y problemau mae’n cymunedau tlawd yn eu hwynebu trwy brynu tŷ haf.

Wel, dyma ni yng nghyfnod yr Adfent. Dyma ni’n cofio am hanes un teulu bach yn methu dod o hyd i do uwch eu pennau. Ma’ na gannoedd os nad miloedd o deuluoedd yn y Gymru wledig heddiw yn wynebu’r her oesol o ddod o hyd i lety parhaol. Yn fy mhentref i mae ‘na fam a merch Gymraeg lleol ar fin gadael eu cartref oherwydd bod y perchennog am ei werthu. Oherwydd yr argyfwng tai bydd rhaid iddynt symud at y rhieni-cu.

Ar yr un pryd dwi’n digwydd adnabod chwech o Gymry Gymraeg, o Gaerdydd fel mae’n digwydd, sydd â thai haf yn yr union un ardal. Gwn i sicrwydd hefyd fod rhai ohonynt yn gapelwyr. Tybed beth fyddai eu cyfiawnhad hwythau dros gadw ail dŷ yn segur am fisoedd ar y tro tra bod teulu bach lleol yn chwilio am lety?

Os ydych yn berchen ar ail gartref, gwnewch y peth anrhydeddus. Gosodwch y tŷ ar rhent i deulu lleol. Rhowch gartref i deulu a fyddai, heblaw hynny efallai, yn gorfod gadael eu milltir sgwâr. Gosodwch ef ar rhent rhesymol fel nad oes rhaid pryderu ai talu’r rent neu dalu’r bil trydan fyddai orau. Peidiwch bod yn rhan o’r broblem. Gwnewch y peth iawn. Defnyddiwch eich cyfoeth a’ch eiddo’n gyfrifol i leihau baich eich cymydog.

Os dwi wedi pigo cydwybod un o ddarllenwyr y blog yma a bod hynny’n arwain at droi dŷ haf yn gartref parhaol byddaf wrth fy modd. Os bydd o leiaf un teulu bach yn llwyddo i gael cartref parhaol am rhent teg cyn y Nadolig dyna fyddai’r anrheg perffaith!

“Os bydd un yn dlawd ymhlith dy frodyr yn un o’th drefi yn y wlad y mae’r Arglwydd dy Dduw yn ei rhoi i ti, paid â chaledu dy galon na chau dy law yn ei erbyn. Yn hytrach, agor dy law yn llydan iddo, ac ar bob cyfrif rho’n fenthyg iddo ddigon ar gyfer ei angen”. (Deuteronomium 15:7-8).

Nadolig Llawen a Blwyddyn Newy’ Dda.

 

E-fwletin 5 Rhagfyr 2021

Tua Bethlem Dref

Mae heddiw’n ail Sul yr Adfent ac rydyn ni bellach wedi cychwyn ar y daith i Fethlehem. “Tua Bethlem dref awn yn fintai gref ac addolwn Ef”, fel dywedodd Wil Ifan yn ei garol. Ac mae’r Ficer Pritchard hefyd yn paentio darlun bywiog i ni, darlun o bererinion byrlymus, llawn egni a brwdfrydedd ar gychwyn eu taith – “Awn i Fethlem, bawb dan ganu, neidio dawnsio a difyrru…”

Mae’r darluniau hyn yn fodd i’n hatgoffa ni ein bod yn teithio drwy’r Adfent yng nghwmni pobl eraill. Nid taith unig nac unigolyddol ddylai hi fod. Fel y pererinion gynt – boed i Dŷ Ddewi, Rhufain neu Santiago – mae’r cysur a’r gefnogaeth, y gwmnïaeth a’r anogaeth rydyn ni’n medru cynnig i’n gilydd yn allweddol ar gyfer cerdded i ben y daith.

Doedd pererindota ddim bob amser heb ei heriau a’i broblemau, wrth gwrs. Ond creaduriaid cymdeithasol ‘yn ni. Ry’n ni ar ein gorau yng nghwmni ein gilydd a phan rydyn ni’n cydweithio a chyd-dynnu gyda’n gilydd – yn cymdeithasu gyda’n gilydd, yn cyd-deithio i’r un cyfeiriad at yr un nod.

Yr Adfent hwn byddwn yn teithio gyda’n teuluoedd, ein cyfeillion a’n cymdogion, mae’n siŵr. Byddwn yn harddu’n haelwydydd ac yn cynnau goleuadau i herio’r nos a chodi calonnau. Byddwn ni’n teithio gyda’n cyd-aelodau yn yr eglwys hefyd o oedfa i oedfa ac o garol i garol. A phan fo bydolrwydd masnachol y Nadolig cyfoes yn dreth, dewch i ni godi’n golygon o’r rhialtwch tymhorol  a chofio ein bod hefyd yn teithio yng nghwmni 2.5 biliwn o Gristnogion eraill ar hyd a lled y byd. Braf yw meddwl am amrywiaeth rhyfeddol y teithiau hynny – boed mewn rhew ac eira neu mewn haul trofannol – â lliw a blas amryfal draddodiadau a diwylliannau’r byd yn harddu’r teithiau.

Ond nid teithio yng nghwmni credinwyr presennol yn unig ydyn ni chwaith. Mae’r cwmwl tystion yn gwmni i ni ar hyd y daith hon hefyd. Â heddiw yn Sul y Beibl mae’n addas i ni weld y Beibl cyfan yn daith i Fethlehem. Hynny oedd gan Sachareias yn ei broffwydoliaeth ynghylch ei fab Ioan a fydd yn “… cerdded o flaen yr Arglwydd i baratoi ei lwybrau”.

A ninnau heddiw megis ar ddechrau’r daith, mae’n siŵr y dylen ni deimlo rhyw gyffro. Mae’r cyffro hwnnw yn deillio o’n gobaith ynghylch y daith – gobaith y bydd y gwmnïaeth yn un ddifyr, gobaith y cawn ni brofiadau newydd, gobaith y bydd y daith yn ein codi ni ac yn ein dyrchafu ni. Ein gobaith yw y bydd yn daith hon yn golygu y byddwn ni’n rhan o rywbeth sy’n fwy na ni ein hunain.

Mae’n bosib eich bod chi wedi cynnau cannwyll heddiw – un o ganhwyllau’r Adfent. Mae’r canhwyllau hynny yn medru goleuo’r daith i ni yn effeithiol iawn o Sul i Sul – canhwyllau gobaith, llawenydd, ffydd, tangnefedd a chariad. Ac mae angen eu llewyrch nhw hefyd ar sawl teithiwr a ffoadur sy’n chwilio am hafan ddiogel y dyddiau hyn. Gweddïwn drostynt.

A phen y daith? Wel, y preseb, wrth gwrs, lle mae baban bach diniwed yr Ymgnawdoliad – y Crëwr mewn crud – yn gorwedd yn y gwair. “Tua’r preseb awn gyda chalon lawn a phenlinio wnawn”. Deuwn ac addolwn. Pob hwyl i chi ar y daith i’r preseb yr Adfent hwn.

 

 

E-fwletin 28 Tachwedd, 2021

Goleuo cannwyll

Wrth fodio trwy’r llyfr emynau a gefais pan ddeuthum yn aelod llawn o Eglwys Bresbyteraidd Cymru ym mis Ionawr 1971 cefais fy hun yn myfyrio ar yr hyn a gynigiodd y blynyddoedd cynnar (plentyndod) hynny o fynd i’r capel a’r Ysgol Sul i mi; ymgyfarwyddo â’r Ysgrythurau – oherwydd bu’n rhaid i ni ddysgu adnodau pob wythnos; cariad at ganu emynau; gafael gadarn ar sol-ffa, a chwilfrydedd am wirionedd a dehongliad Beiblaidd.  Ond dydw i ddim yn cofio dysgu dim am dymhorau blwyddyn yr eglwys.

Rwyf wedi byw gyda Chatholig o’r Almaen ers pymtheg mlynedd ar hugain a chofiaf ei fraw pan ddeallodd fy mod yn gwybod dim am dymor yr Adfent… na thraddodiad y torch Adfent:  Y ddefod o greu’r dorch – casglu brigau celyn, uchelwydd a phinwydd o’r goedwig – dewis y canhwyllau priodol – gosod y torch mewn man amlwg… ar y bwrdd bwyd neu sil y ffenest.  Ac yna, ar y Sul cyntaf o Adfent, byddwn yn goleuo’r gannwyll o obaith (canhwyllau cariad, llawenydd a heddwch yn dilyn ar Suliau olynol y tymor), a threulio’r wythnos yn myfyrio ar y thema gobaith.

Erbyn heddiw, mae gobaith yn cael ei ddeall fel ‘disgwyl i rywbeth ddigwydd, ond nid yw’n gwbl siŵr y bydd’; mae’n debycach i ddymuniad; gobeithio y bydd y tywydd yn gwella… gobeithio na fydd y trên yn hwyr… ond o Hebraeg yr Hen Destament a Groeg y Testament Newydd gallwn ddod i’r casgliad bod ystyr Beiblaidd gobaith yn ddyfnach – yn fwy dwys:

…edrych yn ddisgwylgar tuag at y dyfodol –

yn seiliedig ar ein ffydd yn Nuw yn y presennol –

a ffyddlondeb Duw yn y gorffennol.

Nawr, onid yw hynny’n werth ychydig oriau o fyfyrio?

Ond efallai y byddai’n well gennych feddwl ar rywbeth gydag ychydig mwy o ddiwinyddiaeth ymarferol? Dywedodd Martin Luther King Jr:  “Mae’r gobaith am fyd diogel, a byd gwerth ei fyw ynddo, yn gorwedd ar ysgwyddau anghydffurfwyr disgybledig sy’n ymroddedig i gyfiawnder, heddwch a chymuned.”  Hmm! Pa mor ddisgybledig yw fy anghydffurfiaeth?  Pa mor ymroddedig ydw i i heddwch drwy gyfiawnder yn y cymunedau yr wyf yn byw ynddynt – yn lleol, yn rhanbarthol, yn genedlaethol, yn fyd-eang?  Mae hynny’n werth ychydig oriau o ystyriaeth!

Neu efallai bod rhywbeth mwy rhyngbersonol at eich dant?  Mae Maya Angelou yn ein herio fel hyn:  “Y peth braf am obaith yw y gallwch ei roi i rywun arall sydd ei angen yn fwy na chi, ac fe welwch nad ydych wedi rhoi eich gobaith chi i ffwrdd o gwbl.”  Hmm!  Yn ddiweddar, pryd wnes i gerdded ochr yn ochr â rhywun yn eu trafferthion? Pryd wnes i eistedd gyda rhywun yn eu galar? ‘Pryd y’th welsom di’n newynog a’th borthi, neu’n sychedig a rhoi diod iti?  A phryd y’th welsom di’n ddieithr a’th gymryd i’n cartref, neu’n noeth a rhoi dillad amdanat?’

“Pam nad yw eich dewisiadau’n adlewyrchu eich gobeithion, nid eich ofnau?” ofynnodd Nelson Mandela.  Yn ystod yr wythnos hon, sef wythnos gyntaf yr Adfent, byddaf yn myfyrio ar ystyr gobaith yn fy mywyd wrth ddechrau fy mharatoadau ar gyfer y Nadolig – ac yn nyfodiad Emaniwel rwy’n addo eto i ddewis gobaith.

E-fwletin 21 Tachwedd, 2021

Amlygir drygioni’r rhieni gan y plant

Mae trais yn y cartref wedi bod yn bwnc trafod ers hanner can mlynedd. Mae nifer o enwadau a nifer o weinidogion unigol yn estyn cymorth i’r cymar sy’n dioddef trais, ond yn anaml y clywir eglwysi yn llefaru yn eglur i gondemnio’r trais, yn hytrach na’r ysgariad. Mae rhai diwinyddion, rhai Catholig ac Efengylaidd yn bennaf, yn dewis delfrydu priodas. Gan fod y wasg yn rhoi mwy o sylw i agwedd eglwysi at berthynas rhywiol nac at unrhyw ran arall o’u dysgeidiaeth, mae’r syniad fod parhad unrhyw a phob priodas yn rhan hanfodol o gred y Cristion yn aros – tu fewn ac oddi allan i’r eglwysi.

Dyfynnir yn aml yr addewid “hyd oni wahanir ni gan angau” neu “mewn hawddfyd ac adfyd” heb gydnabod fod y cwpl wedi gwneud aduniadau gan ddisgwyl y bydd eu cymar yn cadw’r un addunedau. Mae Duw yn bendithio priodasau pan fo’r ddau yn ceisio cadw’r un addewidion. Pan mae priodas yn methu, er gwaetha pob ymdrech gan un cymar, clywir yn rhy aml am feirniadaeth gan gyd- Gristnogion. Dwedir wrthynt fod Duw yn disgwyl iddynt ddioddef a bod maddau, heb dystiolaeth o edifeirwch, yn rhan o addunedau’r briodas. Cyfeirir at ysgariad fel pechod yn hytrach na chanlyniad i bechod. Mae’r cyfan yn loes ychwanegol ac yn peri i’r sawl sy’n dioddef aros yn hirach mewn priodas dreisgar.

Wrth drafod trais yn y cartref ni chyfeirir yn unig at drais corfforol, wrth gwrs. Cyn yr ergyd gyntaf bydd trais seicolegol yn cynnwys  gwawdio, bychanu ac anwybyddu. Amcangyfrifir fod trais geiriol yn digwydd saith gwaith yn amlach na thrais corfforol.  O ganlyniad mae plant yn tyfu mewn sefyllfa lle mae creulondeb a chariad yn cael eu cymysgu a phan welant un rhiant yn cam-drin y llall maent yn credu fod cam-drin eraill yn ymddygiad derbyniol. Byddant, o bosib,  yn efelychu eu rhieni pan yn oedolion :  naill trwy fod yn greulon neu dderbyn camdriniaeth fel rhan naturiol o briodas. Daw bygythiadau  a chasineb yn ymddygiad naturiol iddynt. Nid yw’n syndod felly fod rhai yn ymddwyn yn gas at eraill mewn cymdeithas ac ar y cyfryngau cymdeithasol  os ydynt wedi profi’r fath ymddygiad yn eu cartrefi.  Canlyniad arall yw bod bechgyn yn credu fod ymddygiad  gwawdlyd neu dreisgar tuag at fenywod yn dderbyniol,

Os nad ydym yn herio trais yn y cartref ni fedrwn obeithio am gymdeithas neu fyd llai treisgar.

Dadleuir fod plant yn gwneud yn well yn byw gyda’u dau riant, ond pan ddaw priodas dreisgar i ben yna gall y plant ddysgu na fwriadwyd  i briodas fod fel perthynas eu rhieni. Gallent anelu a gobeithio am briodas well iddynt eu hunain. Ni ddylem ystyried priodas fel delfryd, ond fel cyfrwng i greu perthynas, gan gydnabod fod y cyfrwng yn methu weithiau, fel unrhyw gyfrwng arall. Er gwaethaf hyn, pan mae’r ddau gymar yn ymdrechu yn ddyddiol i gadw’r addewid “i garu ac ymgeleddu” y naill a’r  llall, mi fydd eu priodas yn parhau yn gadernid ac yn ddiogelwch i blant.