Archifau Categori: E-Fwletin

E-fwletin Wythnosol

E-fwletin 1 Awst 2021

A hithau’n fis Awst, mae criw’r e-fwletin arferol yn cael hoe fach tan ddechrau Medi. Ond fe benderfynodd pwyllgor Cristnogaeth 21 anfon atoch i argymell oedfa o’r archif i’ch sylw, rhag ofn eich bod yn awchu am weld gwasanaeth rhithiol a rannwyd yn ystod y cyfnod clo. Byddwn yn anfon argymhelliad gwahanol atoch bob wythnos drwy’r mis.

O  safbwynt y dewis ymarferol o ddegau o wasanaethau ledled Cymru, penderfynwyd  cyfyngu y tro hwn i ardal Caerdydd, ac rydym yn ddiolchgar am ganiatâd i gynnig yr addoli i gylch ehangach drwy Cristnogaeth 21.

Oedfa dan ofal Gethin Rhys yw’r gyntaf, wedi ei dosbarthu gyntaf ym mis Tachwedd, 2020.
Medrwch fwynhau ein dewis drwy glicio YMA.  

E-fwletin 25 Gorffennaf, 2021

Galw yn Undeb Rhithiol yr Annibynwyr

Mae’r Tyst yn symud ymlaen gyda hyder ar ôl dewis peidio ymuno â’r Bedyddwyr a’r Presbyteriaid i greu un papur cyd-enwadol. Ond cam yn ôl fu’r cyfan. Rhaid i’r enwadau symud gyda’i gilydd. Y perygl yw gwneud yr Annibynwyr yn fwy annibynnol. Ond mae partneriaethau o fewn CWM yn bwysig i’r Annibynwyr. (Teulu o 33 o eglwysi byd-eang, cyd-enwadol yw CWM, sydd wedi ymrwymo i rannu adnoddau ac i fod yn ddisgyblion radical i Iesu yn eu cymuned a’u gwlad.) Yng Nghymru, mae’r Annibynwyr a’r Presbyteriaid yn bartneriaid o fewn CWM, yn ogystal â’r URC (United Reformed Church) sy’n enwad Saesneg.

Gwych o beth felly oedd iddynt wahodd i’r Undeb y Parchedig Lydia Neshanngwe fel Llywydd newydd CWM. Mae hi hefyd yn Llywydd ar eglwysi UPCSA (Eglwysi Presbyteriadd sy’n uno yn Ne Affrica.) Fel y bu Affrica yn y gorffennol yn faes cenhadol i enwadau Cymru ac Ewrop, felly y mae arweinwyr newydd eglwysi Affrica yn edrych arnom ni gyda diolch a chydymdeimlad. Trafod ymwneud Duw â’i bobl wnaeth Lydia gyda geiriau cyffredin ein cyfnod. Mae Duw, meddai, yn ymwneud â’i bobl mewn cyfnodau gwahanol, sef Construction, Deconstruction a Reconstrucion. Neu, gyfnodau Casglu, Gwasgaru ac Ailgasglu. Yr ydym ni, meddai eto, yn y cyfnod anoddaf, sef cyfnod y gwasgaru, a rhai o nodweddion y cyfnod hwn yw wynebu cwestiynau anodd, angen dad-ddysgu, tocio, gollwng gafael, dod i ben. Er bod enwadau yn parhau i feddwl (er yn dweud yn wahanol) mai nhw sy’n rheoli eu dyfodol, nid yw hynny’n wir.

Fe ddywedodd Lydia Neshanngwe lawer mwy. Ond roedd y neges yn gyfoes o glir, er nad yn newydd – rhaid i unigolion, enwadau ac eglwysi ganiatáu i rai pethau ddod i ben (gw. gwreiddiau’r neges yn Ioan 12.24).

Lydia Neshangwe

Dyna yw symud ymlaen i’r ‘cyfnod casglu ynghyd’. Diolch am lais ifanc, llawen a gobeithiol yr eglwys fyd-eang. A diolch i’r Annibynwyr am ei gwahodd.

Mae’r eglwys Bresbyteraidd a’r Annibynwyr wedi derbyn a rhoi llawer drwy CWM a hynny wedi arwain at lawer o gydweithio. Ond mae gweledigaeth CWM yn fwy na chydweithio. Mae’n golygu bod ei bobl, yn nyddiau’r gwasgaru , yn edrych ar yr hyn mae Duw am i ni fod, sef disgyblion radical i Iesu yn ein cymunedau ac yn ein gwlad. Mae hynny’n golygu rhannu yn llawn a chynllunio yn llawn, ar gyfer eu cenhadaeth  – ac un genhadaeth yw honno. Mae hynny’n fwy sylfaenol  na chydweithio. Yn ôl Lydia nid oes lle yn y Deyrnas ‘i’n agenda ni’ oherwydd mae byw yn y ‘gwasgaru’ yn dweud yn glir nad yw’r  agenda na’r strwythur wedi llwyddo ers blynyddoedd erbyn hyn i’r Annibynwyr, Bedyddwyr na Phresbyteriaid.

Ar wefan CWM mae Dyfrig Rees, Ysgrifennydd Cyffredinol yr Annibynwyr yn  cael ei ddyfynnu wrth iddo sôn am ddylanwad Cofid ar yr eglwysi. Ond mae i’w eiriau arwyddocâd lawer ehangach: ‘Pan oedd Annibynia (’Congregationalism’ yw ei air)  yn mynd yn gryf  tua chanol yr ugeinfed ganrif, roedd fframwaith eglwysig (‘church-centred framework)’ wedi gweithio i genedlaethau lawer… ond mae’r pandemig wedi caniatáu i lawer o gynulleidfaoedd sydd wedi blino ac yn rhwystredig gyda’r fframwaith hon… i ofyn, ’Beth ac i ble nesaf?’

E-fwletin 18 Gorffennaf, 2021

Y PLA ARALL

Rydym wedi bod  yn trafod Cofid ers blwyddyn a hanner ac mae ymateb yr eglwysi wedi’n syfrdanu. Yn sydyn maent wedi dysgu sut i ymdopi gyda’r dechnoleg ‘newydd’ a threfnir oedfaon ar wefannau, myfyrdodau ar Gweplyfr a chyfarfodydd gweddi ar Sŵm. Ond yng nghanol yr holl sôn am Cofid, mae pla arall, un llawer mwy cyfrwys na Cofid, wedi manteisio ar gyfnodau dan glo i ymledu (er iddo fod yn ein plith o’r blaen) ac i gryfhau ei afael. Enw’r  pla hwn yw Unigrwydd ac un o ganlyniadau Cofid yw gwaethygu Unigrwydd. Mae  pawb wedi profi ambell bwl o Unigrwydd yn y misoedd diwethaf. Bydd y mwyafrif ohonom yn dod trosto ond beth am y rhai sy’n dioddef o Unigrwydd hirdymor all arwain i iselder ac afiechyd meddwl? Nid oes brechlyn yn erbyn Unigrwydd. Bydd yn parhau pan fydd yr argyfwng presennol trosodd ac yn wahanol i salwch corfforol mae’n anodd i unigolion ddatgelu eu bod yn dioddef o Unigrwydd.

Rwy’n sicr fod aelodau eglwysig wedi ymateb mewn sawl ffordd i’r Unigrwydd sydd wedi dod fel canlyniad i Cofid: siopa i’r aelodau mwyaf bregus o’n cymunedau; ffurfio ‘swigen’ gydag aelod arall; ac fe fydd sawl ffôn wedi bod yn brysur. Prin iawn oedd trafodaeth – yn yr ardal hon beth bynnag – ar sut y dylem ymateb fel eglwysi.  Efallai yn wir fod  eglwysi unigol wedi datblygu dulliau i geisio ymdopi â’r unigrwydd hwn, ond nid wyf, hyd yma, wedi clywed amdanynt.

Beth yw cyfrifoldeb eglwysi a chapeli Cymru yn wyneb y pla hwn?  Efallai y bydd rhai yn dadlau nad yw unigrwydd yn digwydd ymhlith cymdeithasau clòs Cymreig, ond gyda phoblogaeth sydd yn symud o le i le ni fedrwn  gymryd hynny’n ganiataol. Bydd eraill yn dweud mai gwaith y gweinidog yw bugeilio. Bu hyn yn bosibl ers talwm, ond heddiw, gyda’r gweinidogion yn gyfrifol am nifer o eglwysi gwasgaredig  nid yw’n bosibl i weinidogion gyflawni’r gwaith bugeiliol, hyd yn oed cyn Cofid. Yn wahanol i rai afiechydon ein cyfnod, ni all arian, neu gynllunio ar lefel llywodraeth, ddatrys unigrwydd. Mae angen ymateb lleol ac mae’n faes lle gallai ac y dylai’r eglwysi fod yn flaengar.

Onid rŵan yw’r amser i ni ddechrau cynllunio ymatebion eglwysi i unigrwydd? A ydym ni’n gwybod sawl aelod yn ein capel sy’n byw ar eu pennau eu hunain? A ydym yn gwybod pwy sydd yn byw ymhell oddi wrth eu perthnasau ac a ydym yn ymwybodol fod ambell aelod yn brin o gyfeillion agos gan fod cynifer wedi symud i ffwrdd? Oes yna angen am ‘swigod’ o aelodau (fydd yn para ar ôl y cyfnodau clo) i ymgymryd â’r cyfrifoldeb o fugeilio ei gilydd?  Ystyrir gweithgareddau ‘cymdeithasol’ yn ymylol i waith yr eglwysi gan rai, ond tybed na ddylent fod yn fwy canolog? Ac oni ddylai ymateb eglwysi ymestyn ymhellach nag aelodau ein capel ni a datblygu fel rhan o’n cenhadaeth yn y gymuned? Bu cyfnod pan fu eglwysi yn flaengar yn cynnal ysgolion a  chynorthwyo’r tlodion, ond mewn oes wahanol mae yna heriau gwahanol. Dyma’r  cyfnod i ni weithredu i leddfu Pla  Unigrwydd sydd yn lledu trwy gymdeithas.

E-fwletin 11 Gorffennaf 2021

Lliwiau’r enfys?

Ydach chi wedi gwirioni efo pêl-droed yn ystod yr wythnosau diwethaf? Roeddwn i mor falch o fod yn Gymro oedd yn byw yn yr Almaen pan drechodd Lloegr fy ‘nghenedl gartref’ newydd!  Tybed beth wnaethoch chi o benderfyniad UEFA i beidio â chaniatáu i’r stadiwm pêl-droed yn Munich gael ei goleuo yn lliwiau’r enfys ar y diwrnod yr oedd Hwngari yn chwarae’r Almaen?  A pham wnaeth cannoedd o wylwyr o’r Almaen chwifio baneri enfys yn ystod y gêm?  Ac ar nodyn gwleidyddol amlwg, a ydach chi wedi clywed bod Prif Weinidog yr Iseldiroedd, Mark Rutte, wedi dweud na ddylai Hwngari fod yn yr Undeb Ewropeaidd mwyach?

Pêl-droed… Fflagiau enfys… Gwleidyddiaeth ryngwladol. Mae’n fyd cymhleth.  Mae Hwngari newydd gyflwyno cyfraith newydd a fydd yn gwahardd ‘portreadu neu hyrwyddo cyfunrhywiaeth’ ymhlith pobl ifanc dan 18 oed.  Dywedodd Mr Orban, Prif Weinidog Hwngari, wrth ohebwyr fod y gyfraith hon wedi’i chyflwyno i amddiffyn plant, ac i amddiffyn hawliau rhieni rhag i’w plant cael eu llygru.  Bydd y ddeddfwriaeth yn effeithio’n uniongyrchol ar addysg rhyw a pherthnasoedd mewn ysgolion, yn cyflwyno sensoriaeth ar rywfaint o lenyddiaeth mewn llyfrgelloedd ysgolion, ac yn cael effaith na wyddom amdano eto ar ddynion a menywod ifanc sydd, yn ystod eu harddegau, yn ceisio dod i ddeall eu rhywioldeb.

Rwy’n ddigon hen i gofio deddfwriaeth debyg a gyflwynwyd gan lywodraeth Margaret Thatcher yn 1988.  Fe’i gelwid yn Gymal 28, a dyfarnai na allai llywodraeth leol ‘hyrwyddo cyfunrhywiaeth na chyhoeddi deunydd yn fwriadol gyda’r bwriad o hyrwyddo cyfunrhywiaeth’ na ‘hyrwyddo’r addysgu, mewn unrhyw ysgol a gynhelir, o dderbyn cyfunrhywiaeth fel perthynas deuluol honedig’.  Dim ond yn 2003 y diddymwyd y ddeddfwriaeth hon yng Nghymru a Lloegr.  Ledled Cymru mae lesbiaid a dynion hoyw a oedd yn blant a phobl ifanc yn ystod y pymtheg mlynedd hyn yn tystio i’r ffaith bod eu dealltwriaeth ohonynt eu hunain wedi’i lesteirio’n ddifrifol gan sensoriaeth o’r fath mewn addysg. 

Ac felly, rwy’n cael fy nhynnu eto i fyfyrio ar eiriau Paul yn Galatiaid 3:28.  Nid oes nac Iddew na Groegwr, nid oes na chaeth na rhydd, nid oes na gwryw na benyw: canys chwi oll un ydych yng Nghrist Iesu.  Mae’n rhaid bod y tri phâr hyn wedi bod yn berthnasol iawn yng nghymdeithas y ganrif gyntaf yr oedd Paul yn mynd i’r afael â hi, ac mae’n ymddangos bod hyn yn adleisio cytgord cyfoes am gydraddoldeb dynol gan arwain llawer o Gristnogion blaengar i ychwanegu parau eraill: ‘ddim yn hoyw nac yn strét,’ ‘ddim yn abl nac yn anabl,’ a ‘ddim yn ddu na gwyn.’

Dwi’n un sy’n weddol gaeth i’r cyfryngau cymdeithasol ac yn ddiweddar bu i un sy’n ffrind i mi ers hanner can mlynedd ac sy’n weinidog yn yr Eglwys Fethodistaidd, ymateb i sylw homoffobig am y ‘dylanwad negyddol’ y gallai oedolion hoyw ei gael ar blant a phobl ifanc gyda’r sylw:  ‘Dydyn ni ddim eisiau i’ch plant heterorywiol fod yn hoyw.  Rydyn ni eisiau i’ch plant hoyw oroesi.’

Efallai nad yw Mr Orban wedi meddwl am anawsterau plant a phobl ifanc yn eu harddegau wrth iddynt geisio dod i ddeall eu hunain fel bodau rhywiol.  Neu efallai ei fod yn ddifater ynglŷn â goroesiad pobl ifanc hoyw Hwngari.

Ond wrth gwrs – does dim lle i wleidyddiaeth mewn pêl droed!

E-fwletin 4 Gorffennaf, 2021

Croesffordd.

Mae Cristnogaeth yng Nghymru naill ai mewn argyfwng neu ar groesffordd. Bydd pawb sy’n gyfarwydd â hanes ein haddoldai ers blwyddyn a mwy yn gwybod fod tynged y gynulleidfa leol yn y fantol. Dros yr ugain mlynedd diwethaf roeddem eisoes wedi gweld yr addolwyr yn prinhau gyda phob angladd. Y ffyddloniaid yn marw, heb ganol oed na phlant i gymryd eu lle. Ond gyda gwaharddiadau’r Pandemig gwelsom y dirywiad yn prysuro’n echrydus o sydyn. Ymddangosai fel petai rhai o arweinwyr yr eglwysi lleol wedi gwangalonni, gyda rhai ohonynt yn amau a allant ailagor.

Y cwestiwn gan rai yw sut allwn ni ailfywhau yr eglwysi. Yr ateb syml a gynigiwn ni yw fod yn rhaid denu’r tyrfaoedd yn ôl. Ac yn wir cawsom yr argraff fod gwyddoniaeth fodern wedi ateb yr angen hwnnw. Mae Zoom mewn ambell le wedi cynyddu’r gynulleidfa yn sylweddol, er mai cynulleidfa rithiol yw hi.  Arbrofwyd hefyd gydag Ysgol Sul ar Zoom gan ddenu nifer dda o blant mewn ambell fro. Ond ofnaf mai cyfyngedig a lleol yw’r llwyddiannau hyn. A beth bynnag, nid diffyg niferoedd yw’r gwaeledd angheuol sy’n bygwth Cristnogaeth yng Nghymru.

 O ganlyniad i lwyddiant arwynebol yr Ysgol Sul ers cenhedlaeth neu ddwy, fe fagwyd to newydd yng Nghymru a gredai mai lle’r oedolion hŷn yw’r oedfa, a lle’r plant yw’r Ysgol Sul. A’r plant wedyn yn methu neidio dros y bwlch o Ysgol Sul i addoli mewn oedfa. Rwyf i a’m cenhedlaeth wedi methu magu addolwyr.

Sut allwn ni wneud hynny? Carwn i ein gweld yn dod yn ôl at y gynulleidfa fach deuluol, lle na byddai mwy na rhyw ddeg o deuluoedd yn cydaddoli, yn datcu a mamgu a mam a thad a phlant yn y capel lleol. Neu os mynnir, fe allant fod ar Zoom ac o flaen cyfrifiadur, yn weladwy i aelwydydd tebyg o fewn i’r un fro, gyda’r ieuenctid yn eu harddegau yn gofalu am ddarparu’r dechnoleg! Anghofiwn yr ysfa i bedlera am dorfeydd. Gallaf ddychmygu rhai o’r disgyblion ar y mynydd (yn Mathew 5.1) yn achwyn wrth Iesu am iddo ffoi oddi wrth y dyrfa a cholli cyfle gwych i annerch y miloedd. Ond pregeth i’r cwmni bach o ddeuddeg oedd y bregeth fawr ar y mynydd. Yn wir efallai y gall offerynnau megis Teams neu Zoom fod yn fodd effeithiol inni eto fagu aelwydydd o Gristnogion yng Nghymru.

 

E-fwletin 27 Mehefin, 2021

Grym y dudalen flaen

Mae’n codi ofn arna’ i, gymaint y mae’r cyfryngau yn cael effaith ar ein bywydau o ddydd i ddydd ac ar y byd a’r bobl o’n cwmpas. O ddihuno’r bore yma i weld y llun ar flaen y papur newydd ”heulog”, o wleidydd blaenllaw mewn coflaid gyda’i gydweithiwr i bob pennawd newyddion radio a theledu’n dilyn y “diweddaraf” heddiw, dwi wir wedi blino ar y cyfan. Fedra’i ond teimlo’n flin dros y rhai sydd wedi galluogi’r llun i fodoli yn y lle cyntaf – o’r un a welodd y weithred ar y camera a benderfynodd y byddai’n abwyd handi i’w ddefnyddio rhywbryd, i’r un a werthodd y llun i’r papur newydd, i’r ddau a oedd yn rhan o’r weithred yn y lle cyntaf. Ond gwyddwn hefyd fod gymaint mwy yn rhan o’r ffwlbri hwn! A fi yn eu mysg siŵr o fod wedi edrych ar y llun ar fy ffrwd newyddion y bore yma ac yn siarad am yr holl beth yma nawr! Mae’n ddiddiwedd. Does dim ffoi o’r holl beth!

Yr hyn sy’n anodd yw gwybod y bydd nifer o bobl ddiniwed yn siŵr o ddioddef oherwydd hyn, oherwydd gweithredoedd eraill, oherwydd yr awydd i ddial, oherwydd yr awydd trachwantus, oherwydd yr awydd i blesio eraill a’u hunain, oherwydd gwendid – ac nid y rhai amlwg bob tro chwaith. A dyna’r broblem. Yn ein gwendid, nid oes modd i ni wybod yn iawn yr effaith llawn y mae ein gweithredoedd yn eu cael ar eraill, y “ripple effect”, y crychdonnau, tan fod camera yn ein dal. Neu oes e’?

Ydy, mae drama yn perthyn i fywydau y rhan fwyaf ohonom –  i rai yn fwy na’i gilydd. Dwi’n mwynhau gwylio drama ac yn cael fy swyno’n aml gan ddrama – ar lwyfan neu sgrin. Mae fy ngŵr ar y llaw arall yn methu gwylio unrhyw “ddrama” pobl eraill ar y teledu mwyach. Does ganddo ddim diddordeb ac a dweud y gwir, y mae’n gwneud iddo deimlo’n bryderus ac yn sâl hyd yn oed. Mae e’n gall ac mae’n gallu tynnu ei hun yn ôl a sicrhau bod y ddwy droed yn ddiogel ar y ddaear neu mae’n gwybod y bydd yn cael ei sugno i drobwll gwenwynig, sydd yn ei dro yn ei wneud iddo deimlo’n hollol annifyr.

 

Chi’n cofio Duw yn cosbi Jwda? “Oes rhywun yn deall y galon ddynol? Mae’n fwy twyllodrus na dim, a does dim gwella arni.” Jer 17:9. Beth sydd wedi newid? Pa obaith sydd i ni?

Ond, ar y llaw arall, mae’r cyfryngau wedi bod yn llawn ysgolion Cymru’n morio canu ein hanthem wych Hen Wlad fy nhadau i godi’r ysbryd cyn gêm Cymru yn erbyn Denmarc neithiwr. Llond caeau a buarthau ysgolion o blant mewn coch yn canu gyda baneri’r ddraig yn cyhwfan yn y gwynt a hyd yn oed Bronwen Lewis ar Good Morning Britain yn serennu gyda’i llais melfedaidd buddugoliaethus! Grym y cyfryngau yn gwneud daioni, yn codi calon ac yn ysbrydoli – ydy, mae’n beth prin, ond gadewch i ni wneud yn fawr ohono ac annog mwy o erthyglau ac eitemau fel hyn!

Chi’n gweld, p’un a ydych chi’n hoff o ddrama neu beidio, mae gyda ni fel Cristnogion swyddogaeth bwysig ar y cyfryngau. Nid pawb sy’n mwynhau’r ffyrdd hyn o gyfathrebu ac y mae hynny’n iawn wrth gwrs. Ond, mae angen i ni sy’n barod i wneud, annog ein gilydd wrth i ni gyfrannu ar y cyfryngau. Mae’n bwysig ein bod yn ymateb yn gadarnhaol ac adeiladol i bethau sydd yn ein corddi a lle y gwelwn annhegwch ac anghyfiawnder, ymatebwn mewn ffordd sydd yn dangos cariad a gobaith Crist.  Beth am i ni orlifo’r tudalennau digidol rhithwir gyda theimladau o gariad a dathlu gyda’r rhai sydd yn cyfrannu at wneud y byd yma’n fyd gwell?

E-fwletin 20 Mehefin 2021

CHWILIO AM WEINIDOG

Mae pedair eglwys yn yr Ofalaeth y mae ein capel ni yn rhan ohoni, ac ym mis Hydref eleni, bydd ein gweinidog yn ymddeol. Mae brys felly i benderfynu ar y ffordd ymlaen, a thipyn o drafod ar ba ffurf y gall y weinidogaeth gymryd. Mae tipyn o anniddigrwydd am fod yr Henaduriaeth yn gwneud datganiadau pwysig, ond ddim yn cynnig unrhyw arweiniad clir. Chware teg iddynt hwythau, does neb mewn gwirionedd yn gwybod lle i droi, a dyw hi ddim yn debygol y gallwn ddod o hyd i weinidog yn unman beth bynnag.

Mae capeli Llanrug a Bethel yn hen adeiladau digon urddasol, ond heb eu moderneiddio. Mae capel bach Caeathro wedi ei weddnewid (diolch i gymorth gan yr Hen Gorff a’r Cyngor Sir) yn gapel a chanolfan gymunedol, ac y mae cynulleidfa fach Brynrefail yn cyfarfod mewn stafell hwylus yn adeilad braf Y Caban, ond mae amheuaeth bellach am y dyfodol. Mae Llanrug (pentre Cymreicia Cymru yn ôl y cyfrifiad) a Bethel yn ddau bentre a welodd adeiladu llawer o dai ers y 70au gan eu bod wedi eu nodi yn ‘bentrefi twf’ gan y Cyngor Sir; ni chafodd hynny fawr o effaith ar eu Cymreictod ieithyddol, ond ni chyfrannodd at dwf aelodaeth y capeli chwaith, ond mi gafodd effaith drwy ddenu teuluoedd o bentrefi llai fel Brynrefail a Chaeathro.

Mae ymddeoliad y gweinidog wedi arwain at drafodaeth ddiddorol ynglŷn â natur a ffyniant y capeli hyn i’r dyfodol, ac y mae rhywun yn dechrau gweld llygedyn o obaith y cawn ein gorfodi gan yr amgylchiadau i feddwl o ddifri am ffurf a phatrwm ein hoedfaon. Un cwestiwn sy’n cael ei ofyn yn amlach yw “oes angen pregethwyr?”, ac oni fyddai’n well inni drefnu ac arwain oedfaon ein hunain?

Gwell byth, mae awgrym yn dod o gyfeiriad rhai sy’n gweithio i’r Henaduriaeth, y gellid cyflogi gweithwyr i hybu’r math yma o ddatblygiad, ac i annog ac hyfforddi aelodau i arwain a threfnu oedfa ac addoliad. Ac ym Mhenygroes gerllaw, mae Karen Owen yn frwd dros greu math newydd o weinidogaeth ardal, gan gyfuno cynulleidfaoedd Soar yr Annibynwyr a Chapel y Groes yr Hen Gorff. Ac er fod yna beth rhygnu dannedd wedi bod o du’r Henaduriaeth, does neb wedi ymddiswyddo mewn protest hyd y gwn i.

At hyn dwi’n dod: mae’r argyfwng sydd ar ein gwarthaf yn mynd i wneud un o ddau beth. Naill ai achosi ergyd farwol i’r hyn sy’n weddill o’n capeli anghydffurfiol, neu’n gorfodi ni i weld ein capeli – a’n Cristnogaeth -mewn golau newydd, a’n gorfodi i ffurf ar wasanaethau mwy creadigol, mwy perthnasol a mwy atyniadol. Dyw Iesu Grist ddim am inni aros yn ein hunfan a chwyno a gweld bai – mae’n disgwyl inni gydio yn yr awenau a bwrw iddi gydag asbri a hwyl, a throi’r dechnoleg newydd a phob dyfais arall i’n helpu i ledaenu gair Duw drwy ein cymdeithas, a gwneud Cristnogaeth yn rym go iawn yn ein gwlad.

E-fwletin 13 Mehefin, 2021

 

Y WAL GOCH

Pryd y trodd Walia wen  yn Wal goch? Cefnogwyr tîm pel droed Cymru yw’r Wal Goch; ffenomenon a dyfodd wedi llwyddiant Cymru yn Ewro 2016. Mae’r pwynt enillwyd ddoe yn erbyn Y Swisdir yn well na dim!

Ai’r Ddraig Goch a roddodd liw i’r genedl fechan hon? Ym Mrwydr Crecy 1346, y ddraig oedd y symbol ar faner byddin Prydain “and the archers in their beloved green and white defeated the French.” Yn ôl un ffynhonnell brenhinoedd Aberffraw cyn belled yn ôl â’r bumed ganrif oedd y cyntaf i fabwysiadu’r ddraig fel arwydd o bŵer ac awdurdod. Cadwaladr, brenin Gwynedd 655-682, a sicrhaodd mai draig goch oedd hi. Ie, hi; benywaidd yw draig!

Beth wneir â wal sydd wedi’i bylchu? Oherwydd rheolau Cofid rhyw furddun o wal goch allodd fod yn bresennol yn Baku bell. Fe wnaeth y Wal ei gorau (benywaidd yw ‘wal’ hefyd) i ganu’r anthem, i fod yn amddiffynfa solet i’r tîm ac i ddangos ei gwerthfawrogiad a’u cefnogaeth. Yr hyn a gyfyd y Wal yn ei hôl yw’r canlyniadau ar y cae. Wedi’r cyfan, mentaliti torf sydd ar waith. Fe all y dorf fod yn gefnogol. Fe all fod yn wamal hefyd. Peth prin mewn torf sy’n colli yw teyrngarwch.

‘Gorau chwarae cyd-chwarae’ yw arwyddair Cymdeithas Bel Droed Cymru, er nad yw’r arwyddair bellach ar y bathodyn. Dymuniadau gorau i’r bechgyn yn erbyn y Twrc a’r Eidalwr. Ac ymlaen!

Mae’r wal yn bwysicach na’r lliw.Tybed yde chi’n gyfarwydd â’r idiom “tu clyta i’r wal”? Ffrind o Fôn ddwedodd wrtha i am yr idiom – “clyta” yn yr ystyr o ‘fwyaf clyd.’ Hynny’n f’atgoffa, yn ei dro, o’r ymadrodd gwrthgyferbyniol Seisnig “the weakest go to the wall.” Daw’r ymadrodd hwnnw’n wreiddiol o’r Coventry Mystery Plays. Ganrif yn ddiweddarach roedd Shakespeare – nid y Wil a ddwedodd ‘wel’ wrth y wal – yn ‘Romeo and Juliet’ yn sôn am “a weak slave, for the weakest goes to the wall”. Cyfeirio y mae hynny at yr adeg pan oedd cwteri yn rhedeg gydag ymyl strydoedd culion trefi a dinasoedd a’r lle diogela i fyddigions oedd canol stryd. Gorfodid y gwan i’r ymylon.

Bu adeg pan oedd hi felly mewn eglwysi. Dyna’r seddi a gedwid i’r gwan, yr anabl, y cloffion a’r cleifion. Meinciau carreg hyd ymylon yr eglwys fyddai’r unig le i’r gweiniaid. A datblygodd y syniad fod lle wrth y wal yn arwydd o fethiant a gwendid.

Mae saith o wledydd cyfoethoca’r Gorllewin yn cyfarfod yng Nghernyw, a chyfle i Boris Johnson i dderbyn clod G7 am y bwriad i anfon brechlynnau i’r gwledydd tlota, os yw’n fwriad i wireddu’r addewid rhywdro. Ond gwrthodwyd pleidlais gan Brifweinidog Prydain ar benderfyniad y Llywodraeth i dorri ar wariant tramor. Dyna dorri £4bn i wledydd tlawd tra’n gwario £4bn ar arfau i wneud Prydain yn fawr. Dyma’r dyn a ddymunodd yn dda i Loegr yn yr Ewros; dim gair am Gymru. Ys dywed J. T. Jones yn ei gyfieithiad o Romeo a Juliet ‘Y gwanna sy’n mynd i’r wal bob tro.’

E-fwletin 6 Mehefin, 2021

Pwy ydw i?

Yn ystod y dyddiau diwethaf fe ddaeth hi’n amlwg i mi fy mod yn ddyn estron wrth ymweld â harddwch Gwynedd.  “Un o’r Sowth ‘da chi?” holodd cwpwl o bobl yn ystod yr wythnos.   Mae pobl yn y gwaith yn fy ngalw’n ‘valleys boy’.   Mae un person yn y gwaith, sy’n digwydd byw mewn ardal wledig iawn yng ngogledd Powys,  yn cyfeirio ataf fel  ‘city dweller’.   Rwy wedi gweithio lawr yng Nghaerdydd yn y gorffennol, ac yn ystod y cyfnod hwnnw roedd cydweithwyr oedd yn meddwl amdanaf fel ‘country bumpkin’.     Mae’n amlwg na all y cyfan uchod fod yn wir amdanaf ar yr un pryd, a byddwn i’n dweud mai dim ond un o’r disgrifiadau uchod sy’n gywir.  Rwy’n un o’r Sowth.

Mae’r byd yn un rhyfedd iawn gyda phawb, mae’n debyg, yn frwd i roi label ymwybodol neu anymwybodol ar bawb arall. 

Fel y mae amryfusedd am ddaearyddiaeth fy hunaniaeth, rwyf hefyd yn ymwybodol fod yr un aneglurder yn bodoli am fy mywyd crefyddol.   Mae’n hysbys yn y gwaith fy mod yn weithgar mewn eglwys.   Mae’r adborth sy’n gysylltiedig â hynny’n amrywio’n fawr.   Mae ambell un yn gweld y peth fel gwendid ymenyddol.  Y frawddeg orau a glywais i oedd “Am un sy’n credu mewn tylwyth teg a majic ar ddydd Sul, ti’n rhyfeddol o synhwyrol yn ystod yr wythnos”.  Roedd cydweithiwr arall yn fy holi gyda’r bwriad o wybod a ydwyf yn Gristion go iawn.   Roedd yr unigolyn hwnnw am wybod os yw fy eglwys yn credu yn y Beibl fel “gair Duw”.  Rwy’n tybio fod y ffaith i mi orfod gofyn iddo “beth yn union wyt ti’n ei feddwl wrth hynny?” yn golygu fy mod, iddo ef,  yn syth yn cwympo y tu allan i gylch y cadwedig. 

I fi, rwy’n Gristion ac yn Gymro.  Mae bod yn Gristion yn ddigon syml – sef rwyf wedi ymrwymo i geisio dilyn ffordd Iesu Grist a gwneud hynny yng nghwmni pobl sydd am wneud yr un peth.  Mae’n biti erbyn hyn bod mwy o amrywiaethau o Gristnogion nag sydd o fwydydd gan Heinz.  Fodd bynnag, gyda phêl-droed yr Ewros ar fin dechrau,  o leia fydd dim angen i mi esbonio fy nghenedligrwydd i neb arall am fis.  O deued y dydd pan fydd ein dealltwriaeth o fod yn Gristion yr un mor syml â’n dealltwriaeth o Gymreictod, a phan fydd dilyn Iesu a charu cyd-ddyn yn ddigon o esboniad i bawb arall.

 

E-fwletin 30 Mai 2021

Gorbryder

Mae pob un ohonom yn poeni am rywbeth neu rywun, mae hynny’n gwbl naturiol. Ond pan yw’r weithred o boeni’n broblem tymor hir sy’n effeithio ar eich byw bob dydd, mae’n troi’n anhwylder gorbryder.

A pha ffurf bynnag ar orbryder sy’n eich poeni (boed yn gymdeithasol, GAD: General Anxiety Disorder, OCD, PTSF) mae’n peri i chi wneud pob math o bethau gwirion.  Ofni lleisio eich barn mewn cyfarfod rhag ofn i eraill feddwl eich bod yn siarad trwy’ch het, ofni dweud y peth anghywir, neu ypsetio rhywun, neu’r ofn y bydd rhywun yn anghytuno â chi, ac y bydd pawb yn siarad amdanoch wedi’r cyfarfod. Dweud pob math o bethau twp er mwyn cynnal sgwrs, a phoeni am y pethau a ddywedwyd oriau ar ôl eu dweud.

Mae gorbryder yn peri i’ch calon lamu wrth glywed y postmon yn gwthio’r amlen drwy’r drws bob bore. Mae llythyr sy’n edrych yn swyddogol yn gwneud i chi ofni ei agor, rhag ofn – wn ni ddim rhag ofn beth ychwaith! Mae gorbryder yn peri i chi ofni agor ambell e-bost ac ofni ei ateb.

Mae gorbryder yn peri i chi fethu â phenderfynu beth i’w wisgo cyn mynd allan, a’r weithred o geisio dewis eich gwisg yn achosi i chi fod yn hwyr i’r cyfarfod. Haws yw aros gartref.  A sôn am fod yn hwyr, mae gorbryder yn peri i chi gyrraedd pobman yn ddiweddar gan nad ydych, mewn rhyw ffordd na ellir ei esbonio’n iawn, yn cael eich hunan yn barod i ddod mas o’r tŷ mewn pryd.

A oes gan Dduw gonsýrn am eich gorbryder? Credaf fod ganddo. Mae E’n gwybod taw llestri pridd digon bregus ydym. A yw Pedr yn dangos arwyddion o orbryder neu ddiffyg hyder wrth annog ‘Bwriwch eich holl bryder arno (Duw), oherwydd y mae ganddo ofal amdanoch’. (1 Pedr: 5:7)?   A yw Paul yn poeni am gyflwr iechyd meddwl y Philipiaid, ‘Peidiwch â phryderu am ddim, ond ym mhob peth gwneler eich deisyfiadau yn hysbys i Dduw trwy weddi ac ymbil.’ (Philipiaid 4:6).

Felly, mae Pedr yn dweud wrthym am beidio â phryderu – ydy hyn yn bosib tybed?  Fe fyddai unrhyw un sy’n dioddef o orbryder yn ei chael hi’n anodd dirnad yr anogaeth i beidio â phryderu o gwbl; yn wir, wn ni ddim faint o ddaioni y byddai clywed hynny’n ei wneud i ddioddefwr. Onid annog rhywun i ddelio â’r pryder sydd ei angen? Mae arbenigwyr yn cynnig pob math o ffyrdd o ddelio â gorbryder, a nifer ohonynt yn rhai llwyddiannus iawn.

Ond mae’r Beibl yn mynd â ni un cam ymhellach drwy sôn am ‘symud‘ y pryder, yn hytrach na pheidio â phryderu o gwbl. Dyna’n union yw ystyr ‘bwrw dy faich’, ei symud, fel symud pwysau, oddi ar ysgwyddau’r sawl sy’n ei gario ar Dduw.  A oes gan Gristnogaeth rywbeth arall i’w ddweud am orbryder tybed?

Yr hwn fo’n gaeth sy’n rhydd.