Archifau Categori: Uncategorized

E-fwletin 25 Ebrill, 2021

Codi Pontydd

Mae Jo Teffnell yn enghraifft o rywun sydd wedi dangos dewrder a gras. Roedd ei thad, Syr Anthony Berry, yr Aelod Seneddol Torïaidd, yn un o bump a gafodd eu lladd gan Patrick Magee yn Brighton yn ystod cynhadledd y Torïaid ar 12 Hydref 1984. Fe benderfynodd Jo Tuffnell gysylltu gyda Patrick Magee, a gafodd 8 dedfryd am oes am y weithred, ond a ddaeth allan o’r carchar ar ôl 13 blynedd. Roedd hi’n awyddus i ddeall y person a gyflawnodd y weithred erchyll trwy godi pont. Bu’r cyfarfod cyntaf yn un hynod o bwerus a thrydanol. Ond fe roddodd Jo ei meddyliau ar ffurf cerdd. Roedd hi’n byw ym Mhorthmadog ar y pryd.

Ymdrech yw’r isod i gyfieithu cerdd Jo Tuffnell: 

   Mae’n bosibl codi pontydd

Mae tanau yn rhuo yn fy nghalon,
Mae’r gwres yn iachau’r boen,
mae’n bosibl codi pontydd.

fel bod dynol
gwrandawaf ar dy ddioddefaint.
cynigiaist i mi dy stori,
poen rhyfel,
dysgaf
mae’n bosibl codi pontydd

dywedwyd wrthyf ti yw fy ngelyn
bydd yn hogan dda,
siarada ein geiriau ni yn unig,
ac yna cyfarfûm â thi,
mae`n bosibl codi pontydd


mae’r gwirionedd yn fwy pwysig,
mi a siaradaf yn hyf dros iachâd y byd,
bydd wrol,
bydd ysbrydol,
nid i mi gêm y llwyth,
mae`n bosibl codi pontydd.

â gwisgoedd rhagfarn yn awr wedi eu diosg
wrth i mi ymagor i ti,
gadael yn noeth fy enaid
a all eich caru chwi oll,
mae’n bosibl codi pontydd.

gyda llygaid gwybod
symudaf oddi wrth ni a nhw,
diflanna ein gwahaniaethau,
erys undeb dynoliaeth,
mae`n bosibl codi pontydd.

geill dy feibion fod yn eiddo i mi,
a gallwn innau fod yn frawd i ti
yn plannu’r bom a laddodd y bachgen bach,
mae’n bosibl codi pontydd.

ac yn awr safaf yn unig 
gyda thi a laddodd fy Nhad,
mae lle y tu mewn i mi sydd yn gwybod
i ti weithredu dy wirionedd di
herio anghyfiawnder a gorthrwm,
‘roedd fy Nhad yn y ffordd,
mae`n bosibl codi pontydd.

`rwy’n colli fy Nhad,
a `rwy’n wylo am y taid na all fy ngenethod ei adnabod,
dagrau galar dros bawb a ddioddefodd,
`rydym yn un yn ein colled, yn ein poen,
mae’n bosibl codi pontydd.

weithiau teimlaf fod fy nghalon yn iachau 
fel y mae Iwerddon yn iachau,
‘rwyn gofidio am y dioddefaint a achoswyd gan fy llwyth,
'rwy’n cydnabod eich ymgyrch,
mae`n bosibl codi pontydd.

llosga fy nghalon dros heddwch, cyfiawnder 
a chydraddoldeb i bawb
yr angerdd o wybod
mae`n bosibl codi pontydd.

E-fwletin 24 Ionawr, 2021

Wel am wythnos!

‘Wythnos Weddi am Undod Cristnogol’, Wythnos Cofio Martin Luther King, Wythnos Sefydlu Arlywydd newydd America, Wythnos ffarwelio â Mr Trump a’r wythnos pryd y gorffennwyd y ‘gacen gwyliau’ (Nadolig i chi Ddeheuwyr)! Mae’n siŵr fod yna lawer i beth arall wedi digwydd rhwng yr eilfed ar bymtheg o Ionawr a’r trydydd ar hugain ond dyna fydd yn aros yn y cof. Er bod briwsionyn olaf cacen Nadolig yn destun siom i rywun sydd â dant melys ac yn symbolaidd, syml yn arwyddo bod ‘Gŵyl y Geni’ a’i fendithion drosodd unwaith eto, digwyddiad Ionawr yr 20fed fydd yn aros yn y cof.

Tydw i ddim yn wleidydd ac felly haerllugrwydd o’r mwyaf fyddai ceisio dadansoddi mewn manylder yr hyn ddigwyddodd yn Washington ac eto naturiol ydi bod rhywun yn cyfeirio at un neu ddau o bethau cyffredin, amlwg oedd yn rhan o’r seremoni honno a dim yn fwy na’r ymdeimlad o ryddhad. Mi ‘roedd hynny’n amlwg yn holl awyrgylch y digwyddiad, yn eiriau ac ystum a phwyslais, a’r ymdeimlad yna o ddechrau newydd gyda’i obaith a’i ryddid a’r ffarwel hir-ddisgwyliedig i bedair blynedd o lywodraethu oedd ar adegau yn hynod o anghredadwy a swreal. Wrth i ‘Airforce 1’ yn symbolaidd godi ei hadenydd i gerddoriaeth a geiriau awgrymog Frank Sinatra, ‘I did it my way!’, fe symudwyd ymlaen i seremoni urddasol a theimladwy, ac i bennod newydd.

Ymhlith holl elfennau’r seremoni honno, yn draddodiadol ac yn newydd fe fyddai’n wir dweud y bydd cyfraniad un yn aros yn y cof am amser, sef Amanda Gorman, merch ddwy ar hugain oed o Galiffornia, ‘Bardd Laureate’ yr Ieuenctid’, a’i cherdd sy’n dwyn y teitl ‘Y Bryn a Ddringwn’. Nid dyma’r lle i ddadansoddi’r gerdd honno, cerdd yn ôl Amanda ddaeth iddi’n rhwydd; ceisiwch gopi, Digon ydi nodi’r agoriad a’r diweddglo

“When day comes, we ask ourselves where we can find light in this never-ending 
shade?’...

We will rebuild, reconcile and recover in every known nook of our nation, in every 
corner called our country our people diverse and beautiful will emerge battered 
and beautiful. When day comes, we step out of the shade aflame and unafraid. 
The new dawn blooms as we free it. For there is always light. If only we’re brave 
enough to see it. If only we’re brave enough to be it’.

Mae Ionawr y seithfed ar hugain yn cael ei ddynodi yn ‘Ddiwrnod Cofio’r Holocost’, cyfle i gofio am y chwe miliwn o Iddewon a lofruddiwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd ond hefyd realiti hil-laddiad; Darfur, Ruanda, Myanmar, Tseina i enwi ond ychydig. Thema’r diwrnod y flwyddyn yma ydi ‘Byddwch yn Oleuni yn y Tywyllwch’ ac fel is-themau fe geir y canlynol –

   (i)  Y mae tywyllwch yn ‘tynnu i mewn’ - tywyllwch ystumio a chasineb
  (ii)  Goleuni yng nghanol tywyllwch - yn llewyrchu i mewn i’r tywyllwch
 (iii)  Tywyllwch heddiw - hiliaeth a rhagfarn
 (iv) Bod yn oleuni yn y tywyllwch - ein cyfrifoldeb i fod yn oleuni

"For there is always light.  If only we’re brave enough to see it."

Gwahoddiad a her Amanda Gorman a her a chyfrifoldeb ein ffydd.  Ewch i wefan ‘Diwrnod Cofio’r Holocost’, darllenwch a myfyriwch.

Fe gaiff yr Iesu’r gair olaf – “Myfi yw goleuni’r byd…..Chwi yw goleuni’r byd’.

E-fwletin 17 Ionawr, 2021

Daw e-fwletin yr wythnos hon gan awdur o Washington DC.

Cwestiynau mewn argyfwng.

Mae ein hwyrion wrth eu boddau yn chwarae’r gêm “Cwestiynau”. Yr unig reol ydi fod rhaid i bob brawddeg mewn sgwrs fod yn gwestiwn.  Erbyn hyn mae “pam ddylwn i ateb ?” yn un o’r atebion mwyaf poblogaidd!

Yn ystod cyfnod Cofid, ac yn arbennig yn dilyn Brexit, ac yn fwy diweddar byth,  beth ddigwyddodd yn y Capitol yn Washington DC wythnos yn ôl, mae yna gwestiynau diri wedi bod yn troi a throi yn fy mhen.  Mae’n siŵr fod yr un peth yn wir amdanoch chi hefyd.   Beth ar wyneb y ddaear sydd wedi digwydd i ni? Pam na welsom ni hyn yn dod? Beth sydd o’i le ar bobl? Pam na wnaeth yr arweinwyr wneud y penderfyniadau i  amddiffyn y bobl rhag y clefyd yma? Brexit? Yr Arlywydd yma? Y rhai oedd yn gwrthryfela yn DC?  A oes rhaid maddau iddyn nhw? Beth ydi ystyr maddeuant yn y cyswllt yma? Wnes i wneud digon i fynegi fy marn? I wrthwynebu? I sefyll dros gyfiawnder? Mae yn siŵr fod gennych chithau lu o gwestiynau hefyd.

Does dim ateb digonol i ddim un o’r cwestiynau yma, ond mae’r broses o drio eu hateb wedi bod yn werthfawr ac yn bwysig i mi.  Rydw i wedi sylweddoli mor bwysig ydi trio deall pwy ydw i, mewn modd na fu raid i mi wynebu o’r blaen. A pha fath o berson hoffwn i fod?  Sut mae fy ffydd i yn dylanwadu arnaf, yn fy arwain?

Cyn i mi allu ateb y cwestiwn pam na wnaeth pobl eraill chwarae eu rhan rydw i wedi gorfod gofyn i mi  fy hun- be’ wnes i? Wnes i fynegi fy marn yn glir?  Wnes i ddigon? Allwn i fod wedi gwneud mwy? Neu oeddwn i yn un o’r bobl oedd yn iste ar yr ymylon, yn gwylio, ac o gadair gyfforddus yn twt-twtian?

Beth ydi maddeuant? A ydi hi yn bosib/iawn/ maddau os  nad oes cyffesu bai hefyd ? Pa feiau ddylwn i eu cyffesu? Oes yna amodau i faddeuant? Sut mae gwlad yn maddau? Beth fyddai Iesu Grist yn ei wneud yn y sefyllfa?  Beth mae o yn wneud? Ble welais ei neges yn fyw? Beth ydw i yn ei wneud yn ei enw?

Wrth bendroni’r holl gwestiynau daeth y Bregeth ar y Mynydd i’m hymwybod droeon i’m hatgoffa o rai a chanllawiau sylfaenol fy ffydd “Gwyn eu byd y rhai addfwyn…. Gwyn eu byd y rhai sydd arnynt newyn a syched am gyfiawnder… Gwyn eu byd y rhai trugarog, y pur o galon, y tangnefeddwyr….”

E-fwletin 3 Ionawr, 2021

Anghofio

Yng nghanol yr holl ganmol ar fanteision Zoom – canmol haeddiannol – a’r honiad bod mwy yn ‘addoli ar Zoom’ nag oedd yn addoli yn ein heglwysi o Sul i Sul, ni fu hanner digon o sylw i agwedd arall ar y manteision.

Roeddwn wedi cofrestru i ymuno mewn gwasanaeth yng Nghanolfan Sabeel yn Jerwsalem am 4.00 o’r gloch ddydd Sadwrn, Rhagfyr 19eg. Yn gynharach yn yr Adfent roeddwn wedi bod yn addoli yn Washington ac yn Genefa, ond roedd cael cyd-addoli mewn canolfan Gristnogol a sefydlwyd i fod yn gyfrwng cymod, yn hyrwyddo cyfiawnder ac yn dystiolaeth i’r ffydd Gristnogol yn gyffrous a grymus, ac yn dod o lygad y ffynnon.

Gan wybod fod ein dathliadau Nadolig  yn cynnwys mwy na digon o actio mynd yn ôl i ‘ddyddiau Herod Frenin’ roeddwn yn edrych ymlaen at gael addoli gyda’r Cristnogion sydd heddiw yng nghanol gwlad ranedig lle mae grymoedd militaraidd  a gwleidyddol yn rheoli ac yn gormesu.

Roedd y gwasanaeth yn cael ei arwain gan Munther Isaac (Palestiniad a gweinidog Lutheraidd ym Methlehem), Michel Sabbah, Patriarch Jerwsalem 1987-2008 (y Palestiniad cyntaf erioed yn Batriarch y ddinas) a Yousef Alkhouri, Eglwys Uniongred Groeg (yn byw ym Methlehem ac yn un o sylfaenwyr ‘Christ at the Chekpoint.’) Roedd rhai eraill hefyd yn cynnwys y pregethwr, sef Naim Ateek, sylfaenydd Sabeel ac un sydd yn parhau i arwain yno ac yn un o Ddiwinyddion Rhyddhad mwyaf a phwysicaf yr eglwys Gristnogol. Ond nid yw ei enw yn golygu dim i’r mwyafrif o Gristnogion y Gorllewin.

Yn Sabeel mae byw’r efengyl yn un â rhannu a dehongli’r efengyl ar lawr gwlad ranedig. Roeddwn wedi edrych ymlaen yn fawr iawn i addoli yn Sabeel.

Ond  fe anghofiais.

Roeddwn ers misoedd wedi bod yn mynd o Zoom i Zoom i wasanaethau gyda ffrindiau a chydnabod, tebyg at debyg, ac yn teimlo weithiau fy mod yn Zoomoholig. Ond pan ddaeth gwasanaeth fyddai yn ehangu a dyfnhau addoliad ac yn gwneud ‘a drigodd yn ein plith ni’ yn gyfoes ac oesol – anghofiais ym mhrysurdeb paratoadau Nadolig, ac efallai mai un eglurhad am anghofio (er cywilydd) oedd mai pnawn Sadwrn oedd Rhagfyr 19eg.

Ond dyna rodd fwyaf Zoom i ni. Nid rhywbeth dros dro, ond cyfrwng i ddathlu ein bod erbyn hyn yn eglwys fyd-eang. A phechod yw anghofio hynny. Anfonais neges yn ymddiheuro na wnes ymuno (heb ddweud mai anghofio oedd y rheswm) a daeth ateb yn ôl o Sabeel gyda llun a neges annisgwyl.

O Sabeel, yr un llun ar gyfer y Nadolig a Blwyddyn Newydd.

Neges oedd hi gan Gristnogion yn poeni am y sefyllfa o ormes a thrais; gan Balestiniaid oedd yn perthyn i genedlaethau o ffoaduriaid ac yn parhau i fyw mewn tlodi dychrynllyd; a’r cyfan yn gyfarchiad dechrau blwyddyn i rai ohonynt a fydd yn dathlu Nadolig ar Ionawr 6. Neges fer oedd hi gyda llun llawen o arweinwyr a gwirfoddolwyr Sabeel yn anfon cyfarchion atom ni. Eu gobaith yw y bydd eu hymrwymiad a’u gobaith hwy yn ein hysbrydoli a’n cynnal ni yn 2021.

Blwyddyn newydd dda i ni i gyd gan hyderu na fydd argyfwng y Palestiniaid a’r Israeliaid, na’r Cofid chwaith, yn ein hamddifadu o obaith Teyrnas Crist.

E-fwletin 18 Hydref 2020

Mynd am dro

“Pwy a all gael digon o syllu ar ei ogoniant ef?” (Ecclesiasticus 42:25)

Dwi ‘di bod yn cerdded ar hyd heolydd a feidiroedd fy milltir sgwâr ers misoedd lawer erbyn hyn. Dwi’n hoff o gerdded ond pe bai rhywun wedi dweud wrtha i cyn y cau mawr y byddwn yn mwynhau cerdded mewn cylchoedd o fewn tafliad carreg i’r tŷ oherwydd cyfyngiadau COVID 19 byddwn wedi ei wfftio. Ond os am ymarfer corff ac awyr iach doedd ‘da fi ddim dewis.

Weithiau mae cael eich gorfodi i newid yn beth da. Doedd dim hawl neidio yn y car a gyrru am filltiroedd lawer i’r traeth neu’r mynydd agosaf er mwyn cael mwynhau’r golygfeydd. Doedd dim modd stopio am ddisied mewn caffi ar y ffordd adref. Boed law neu hindda byddwn yn camu o’r tŷ a gydag amser fe ddes i fwynhau’r arlwy rhyfeddol oedd i’w weld ym môn y cloddiau.

Fe sylwais ar hen furddun oedd wedi ei gwato gan ddinad ac iorwg, fe ddes i werthfawrogi crefftwaith y gwerinwyr a gododd y cloddiau cywrain ac fe ddechreuais oedi a syllu ar risgl hen dderwen ger croes Geltaidd ar ben feidr fferm gyfagos. Sylwais fod pistyll  yn codi nid nepell o’r tŷ pan oedd hi’n bwrw glaw’n drwm. Yn olaf, fe ddechreuais ddysgu enwau rhai o’r blodau a’r creaduriaid des i ar eu traws – Sawdl y Fuwch, Garlleg yr Arth, Llysiau’r Drindod, Llygad Llo Mawr, Llin y Tylwyth Teg, Boneddiges y Wig, Glöyn Trilliw Bach a Brith y Coed.

Bu rhaid newid y drefn ar ddydd Sul. Dim cwrdd am 10.30 ‘pronto’. Dim ishte’n y sedd arferol, gweddi, codi, emyn, ishte, gweddi, codi, emyn, darlleniad, casgliad, codi, emyn, pregeth, codi, emyn, gweddi, getre! Da’th hi’n drefn newydd ar y Sul. Codi’n weddol, boed law neu hindda a mas am dro ‘da’ r ci, gan wledda ar arlwy rhyfeddol Duw ym môn y clawdd. Cyrraedd getre, matryd os oedd y dillad yn stegetsh, dished o de. Yna, ishte lawr a mwynhau oedfa neu gyfraniad dros y we neu ar y teledu.

Wedi fy ysgogi gan ambell i gyflwyniad gallwn droi at fy Meibl a darllen ymhellach gan ddilyn trywydd y cyfraniadau lu oedd yn cyrraedd y ‘rwm ffrynt’ o bob rhan o Gymru. Roedd cynifer o negeseuon arbennig ac amrywiol – fel y blodau a’r pili pala ym môn y clawdd – gan aelodau o deulu’r ffydd. Roedd yn chwa o awyr iach o wybod bod cynifer am rannu o’u ffydd a’u profiad a thrwy hynny fy nghysuro a’m herio.

O fedru rhannu neges y Gwaredwr gyda chyd Gristnogion Cymru benbaladr codwyd fy ysbryd a bu’n fodd i fy nghynorthwyo i gadw persbectif, cadw’r ofnau draw a lleddfu’r gofid am deulu a gwaith. Dyna beth yw hanfod ffydd – cynnig gobaith am y presennol a’r dyfodol, cynnig cynhaliaeth a phwrpas pan all pethau bod yn ddiflas a rhyfeddu a chanmol pan ma’ popeth yn iawn. Yn ystod y ‘clo mawr’ fe wnaeth Duw fy nghynorthwyo i ryfeddu ar Ei greadigaeth trwy fy arwain ar hyd heolydd a feidiroedd fy milltir sgwâr a chynigiodd gyfle i fi gael rhannu o’i air anhygoel o gludwch fy nghartref.

Yn ddiweddar, fe ail ddechreuodd gwasanaethau’r capel. Rhyfedd o deimlad oedd cerdded nôl drwy’r drysau mawr i horest o adeilad Fictorianaidd. Roedd pawb ar wasgar ac yn syllu ar ei gilydd o bellter. Braf oedd cael cwrdd â chydnabod a chael gwrando ar y Gair, ond mae fy Sul wedi newid. Mae’n rhyfedd fel mae Duw yn gweithio. Wedi dychwelyd o’r oedfa, er gwaetha’r glaw a’r gwynt, rhaid oedd mynd am dro.

Cyfarchion caredig

Cristnogaeth 21

www.cristnogaeth21.cymru

 

Cofiwch ein bod yn dal i wahodd cyfraniadau ariannol tuag at yr Apêl i hyrwyddo gwaith Cristnogaeth 21. Hyd yn hyn, rydym wedi codi’n agos at £2,000 ond mae angen rhagor i gynnal y wefan a sicrhau parhad y llwyfan i drafodaeth agored a blaengar ar Gristnogaeth gyfoes. Mae’r manylion ar sut i gyfrannu ar gael ar y wefan. Diolch yn fawr.

 

Gair o’r Unol Daleithiau

Gair o’r Unol Daleithiau 

Heb os nac oni bai, dyma’r cyfnod anoddaf yn fy mywyd i: Covid, gorllewin yr Unol Daleithiau’n llosgi a’r aer yn afiach i’w anadlu ac yn amhosibl gweld drwyddo mewn mannau, celwyddgi yn arlywydd, a chelwydd yn cael ei hybu ym mhob man, gwyddoniaeth yn cael ei hanwybyddu, cwestiynau mawr am yr etholiad a dyfodol democratiaeth ym mhob man. Heb sôn am hiliaeth, yr heddlu’n cam-drin pobl liw, plant yn dal i gael eu cadw mewn caets, diweithdra, addysg …

Yn wyneb hyn i gyd, mae’r capel rydw i’n aelod ohono yn dal ei dir: tydi maint y gynulleidfa ddim wedi lleihau, na maint y casgliad chwaith, er ein bod wedi bod yn cyfarfod drwy Zoom ers canol mis Mawrth. 

Mae rhyw ddwsin ohonom yn cyfarfod ar fore Sul am astudiaeth Feiblaidd ar ôl y gwasanaeth; ia, dwy awr a hanner o Zoom ar fore Sul! Rydan ni wrthi’n ymgodymu â’r proffwyd Jeremeia ar hyn o bryd. Ddoe fe drodd y sgwrsio at beth ydi’r eglwys, addoli a pham rydan ni wedi dod yn gymuned glòs yn y cyfnod yma. Dyma grynodeb o rai o’r sylwadau:

  • Mae’r gwasanaethau wedi cadw at y patrwm arferol gan mwyaf, gan gynnwys rhannu ‘tangnefedd Duw fo gyda chi’ am ychydig funudau swnllyd.
  • Mae’r “sgwrs” ar Zoom yn lle i rannu pynciau gweddi – personol a byd-eang.
  • Cawn brofi pob math o gerddoriaeth wahanol – trwy wylio YouTube efo’n gilydd!
  • Rydym yn gweld wynebau ein gilydd.
  • Mae’r ystafell Zoom ar agor hanner awr cyn i’r gwasanaeth ddechrau er mwyn sgwrsio.
  • Nid perffeithrwydd technolegol yw’r peth pwysicaf!
  • Mae’r pregethau wedi eu seilio’n gadarn ar y Beibl a diwinyddiaeth ac yn ymateb i anghenion ymarferol heddiw, ac yn rhoi sialens i ni.
  • Man cychwyn ydi’r gwasanaeth a’r astudiaeth er mwyn i ni allu cario ymlaen drwy’r wythnos i ymateb yn ymarferol i ofynion bywyd mewn amser mor anodd. Nid cyfarfod i addoli er mwyn addoli ydi’r pwrpas; cyfarfod i addoli er mwyn i ni allu byw neges cariad a chyfiawnder ydan ni. 

Aethom ymlaen i siarad am beth ydan ni’n ei wneud yn ychwanegol fel cymuned ffydd yn y cyfnod yma. Dyma rai enghreifftiau. Fel capel, rydym yn cysylltu â’r aelodau i gyd yn rheolaidd i sicrhau eu bod yn iawn; rydym wedi ysgrifennu dros 8,000 o gardiau post ac wedi ffonio cannoedd mewn taleithiau eraill i’w hannog i gofrestru a phleidleisio. Rydym wedi bod y tu allan hefyd yn cofrestru pobl i bleidleisio. Bu nifer yn ffonio aelodau’r Gyngres Genedlaethol a’r cyngor lleol yn rheolaidd i’w hatgoffa fod pob pleidlais yn fater moesol, gan eu hatgoffa fod caru cymydog yn golygu caru pob cymydog yn ddiwahân. 

Un gynulleidfa fach, sy’n rhan o gorff llawer mwy. Ac mae cannoedd, os nad miloedd, o sefydliadau ffydd yn yr Unol Daleithiau yn gweithio’n galed y dyddiau yma i ddwyn gobaith, cariad a chyfiawnder yn wyneb yr hyn sy’n digwydd. Mae’r cyfnod yma’n rhoi’r cyfle i ni weld yn gliriach beth ydi poen ein byd: roedd y boen yno cyn 2020, ond rŵan rydan ni’n ei gweld yn gliriach, ac wedi sylweddoli o’r newydd mai ni ydi’r gweithwyr.

Ann Griffith

Byw ar ffiniau

BYW AR FFINIAU
Traethodau gan Enid Morgan

Croesi Ffiniau

Mae’n syndod na chafodd yr Eglwys Fore ei llongddryllio yn ei hanner can mlynedd cyntaf. Mae’r dadleuon tanbaid yn edrych yn ddigon od i ni – naill ai’n astrus a dibwys, neu hyd yn oed yn ddoniol. A oedd angen i Gristnogion newydd ufuddhau i ddeddfau bwyd yr Iddewon? Oedd angen rhoi’r gorau i fwyta cig moch a chimwch? Ai brad oedd i Gristion Iddewig fynd i dŷ Rhufeiniwr? A ellid caniatáu paentio darlun o’r Iesu? A ddylai gwragedd guddio’u gwallt? Ac a oedden nhw’n aflan ar ddyddiau misglwyf? Yn benodol a phoenus, a oedd enwaediad yn rheidrwydd i bob gwryw, boed Iddew neu beidio?

I Saul o Darsus, y Pharisead o ddinesydd Rhufeinig, bu’r rheolau hyn o bwys mawr. Cymaint oedd ei ofid am ei etifeddiaeth grefyddol a diwylliannol nes iddo erlid yn ddiarbed y sect newydd a honnai mai Iesu o Nasareth oedd y Meseia addawedig. Cawsai hwnnw ei groeshoelio gan yr awdurdodau Rhufeinig mewn cydweithrediad ag awdurdodau’r deml. Yr oedd y rheini’n argyhoeddedig fod Iesu am ddinistrio’r deml. Honnid gan ei ddilynwyr fod yr un a grogwyd ar bren wedi ei atgyfodi, ac yn Was, yn Fab, neu’n Air Duw. Daeth brwydr Paul yn erbyn y chwyldröwr hwnnw i’w hanterth wrth iddo deithio i Ddamascus i erlid y dilynwyr yno.

Tarian enwaedu Iddewig (Llun Amgueddfa Wyddoniaeth, CC)

 I’r Iddewon, enwaediad oedd y peth pwysicaf oll, arwydd yn y cnawd gwrywaidd eu bod mewn perthynas gyfamodol, nid dim ond partneriaeth, â Duw. I Paul, rhan o’r cyfamod oedd ei berthynas â’i lwyth – llwyth Benjamin, bod yn Hebrëwr o’r Hebreaid; bod yn Pharisead, hynny yw, yn fanwl ei barch i’r Gyfraith Iddewig. Golygai hyn ei fod yn barod i erlid y ffydd newydd am ei bod yn tanseilio’r pethau hyn i gyd.

Ar ôl ei brofiad ar y ffordd i Ddamascus, a chael ei dderbyn dros dro gan raslonrwydd y Cristnogion yno, y mae ei ddealltwriaeth o’r cwbl yn dra gwahanol. Ond yr oedd gorfod ffoi mewn basged, a mynd i Arabia am flynyddoedd cyn ei bod yn ddiogel iddo ddychwelyd, yn brawf fod y rhai a fu o’r un anian ag ef heb newid eu meddwl o gwbl. Wrth ysgrifennu ar y pwnc at Gristnogion yn Philippi, dywed (yn y cyfieithiad parchus Cymraeg) ei fod yn ystyried y cwbl yn ‘ysbwriel’. Tom yw cyfieithiad cywirach William Morgan (Philipiaid 3.8). I gyfleu dwyster y newid, gallem ddweud fod Paul yn edrych ar ei etifeddiath ac yn taeru mai ‘Cachu yw’r cwbl’. (Dyma i chi’r Paul diflewyn-ar-dafod.)

I Gristnogion mwy diweddar, nid mater cyfraith oedd hyn, ond mater o wrthod Iesu. Ac ar y mater dwys hwn y datblygodd rhwyg enbyd, rhwyg a ddatblygodd yn sail i gasineb gwrth-Iddewig. Am fod ymrannu yn ‘ni’ a ‘nhw’ yn rhan o batrwm pechadurus y ddynoliaeth, bu ymddygiad Cristnogion tuag at Iddewon yn amddiffyn Iesu yn brawf nad oeddent wedi deall neges Iesu. Yn y gweryl hon y gwreiddiodd casineb a arweiniodd drwy’r pogromau, yr Holocost, Seioniaeth, esgymundod Palesteina. Heddiw, mae gelyniaeth at Iddewon fel petai wedi rhwygo’r blaid Lafur, yn sicr ynghudd ymhlith Toriaid, ac yn peryglu heddwch y byd.

Nid dim ond Iddewiaeth a Christnogaeth sy’n caniatáu i’w profiad o’r trosgynnol gael ei lygru gan ymateb llwythol a diwylliannol. Mae’n amlwg ym myd Islam. Onid yw’n hynod fod ffydd yn Allah, yr holldrugarog, yn methu goresgyn ymlyniad nifer o genhedloedd Affrica wrth yr arfer o lurgunio organau cenhedlu merched bach. Tuedd patriarchaeth ffyddlon i Allah a Thad ein Harglwydd Iesu Grist fu babïo gwragedd. Mae’n chwerthinllyd na all gwragedd yrru ceir yn Saudi Arabia. Ond ym Mhrydain ni fedrai gwragedd priod fod yn berchen eiddo tan 1870, pan basiwyd y gyntaf o’r Deddfau Eiddo Gwragedd. Hyd heddiw, mae ’na eglwysi Cristnogol sy’n dweud wrth wragedd priod sy’n dioddef trais gan eu gwŷr mai eu dyletswydd yw bod yn israddol i’w gwŷr am mai hwy yw ‘pen’y wraig. Mewn rhai cymunedau Islamaidd bydd pobl gyffredin yn siarad am Allah â’r un rhwyddineb ag yr arferai gweithwyr glo de Cymru a gweithwyr llechi’r gogledd siarad am Iesu. Ond erbyn heddiw daeth tro ar fyd ac mae ’na swildod enbyd hyd yn oed am grybwyll enw Duw mewn trafodaeth. Bu grymusoedd diwylliannol ac economaidd ar waith i gynhyrchu diwylliant materol seciwlar, diwylliant ymosodol o wrth-dduwiol sy’n daer yn erbyn diwinyddiaeth geidwadol y llythyrenolwyr. Mae ambell Gristion fel petai’n amau defnyddioldeb diwinyddiaeth o gwbl.

Ond weithiau y rhai sydd wedi colli eu ffydd sy’n anwylo’r diwylliant fwyaf. Dyna sut y mae’r BNP yn hawlio bod yn blaid wleidyddol Gristnogol. Beth wnawn ni o hyn i gyd? Beth ddywed yr Efengyl? Pan ddechreuwch chi edrych ar yr efengylau gyda’r cwestiwn hwn yn eich meddwl fe sylweddolwch yn fuan fod yr Iesu’n ymwybodol iawn o’r problemau. Fe wnaeth ef herio llawer o arferion a deddfau Iddewiaeth gan ddweud “Clywsoch ddywedyd gan y rhai gynt, ond yr wyf innau’n dywedyd…’

Ymhlith ein heglwysi, mater o ddiwylliant a damwain hanesyddol yw llawer o’r gwahaniaethau rhwng enwadau a thraddodiadau. Egwyddorion â’u gwreiddiau mewn materion diwinyddol a oedd yn bwysig iawn ar un cyfnod. Yn Ewrop y mae efengyl a diwylliant wedi eu gweu ynghyd, ond erbyn hyn mae’r gwead fel petai’n datod. Oes yna’r fath beth ag efengyl ‘bur’? Argyhoeddiad llawer o Brotestaniaid Efengylaidd yw mai dyna yw eu ffydd hwy, ac mae hynny’n rhoi hyder iddynt fentro i wledydd Pabyddol ac Uniongred i ddwyn y ‘gwir’ efengyl i’r dinasyddion yno. Byddai Cristnogion yn y canrifoedd cynnar yn galw eu hunain yn ‘ymwelwyr’, gwesteion dros dro (sojourners). Pobl nad oeddent yn ddinasyddion, nad oeddent yn perthyn i’r diwylliant o’u cwmpas oedd y rhain, ac nid ystyrid eu bod dan rwymedigaeth i’r wladwriaeth. A fyddai’r fath beth yn bosibl heddiw? Dan ba amgylchiadau y gallai hynny fod yn rheidrwydd?

Rhybuddiodd Iesu ni ‘Lle y mae dy drysor, yno hefyd y bydd dy galon’. Yr ydym yn trysori ein diwylliant; rhaid wrth arfer a threfn i fyw gyda’n gilydd o gwbl, i fedru cyfathrebu â’n gilydd, i berthyn i’n gilydd. Ond gallwn lithro i dderbyn cael ein diffinio gan ein diwylliant a dysgu ofni’r ‘arall’, y peth sydd ddim yn perthyn nac yn eiddo i ni. Mae’r dadleuon am fewnfudo (i Gymru ac i Loegr), iaith am gael ein boddi, yn drysu’r drafodaeth. Mae’r reddf i wrthod y dieithr a’i gau allan o’n diwylliant a’n cylch cysurus i’w weld yn yr anawsterau ynglŷn â gweinidogion Cristnogol sy’n ‘hoyw’ neu’n gyfunrywiol. Mae chwerwder a thaerineb y rhai sy’n barnu a chondemnio ac yn ceisio gyrru allan bobl hynod a dawnus yn dangos sut y mae diwylliant yn mynnu torri allan. Mae hanesion y ‘torri allan’ yn etifeddiaeth chwerw ym myd ymneilltuaeth heddiw. Arswyd yw gweld eglwysi Cristnogol yn ceisio bod yn ‘bur’ heb geisio bod yn drugarog.

Peth poenus yw newid ein ‘safonau’: mae troi cefn ar bethau a gymerid yn ganiataol yn teimlo fel brad. W. B. Yeats a fynnodd mai dim ond mewn arfer a seremoni y gall diniweidrwydd a harddwch ffynnu. Ond mewn llestri pridd y cadwn ein trysorau, a digon hawdd yw cyboli mwy am y llestri na’r trysorau. Yr oedd Iesu’n peryglu’r llestri pridd; mynnai na ellid rhoi gwin newydd mewn hen gostreli. Dyna un o’r rhesymau pam yr oedd y traddodiad a’r diwylliant yn ei ofni ac yn ei gasáu.

Mewn cyfres o draethodau rwy’n bwriadu edrych ar wahanol fathau o ddiwylliant – rhai traddodiadol yn bennaf – ac ystyried a ydynt yn wir gydnaws â’r efengyl. Y bwriad yw tanseilio ein hymlyniad diamod wrth y man lle rydyn ni’n gyfforddus a pheri i ni fod yn fwy ymwybodol o’r peryglon wrth hawlio ein bod yn ddiwylliant neu’n genedl ‘Gristnogol’. Cynigir yma storïau am deithio ar draws ffiniau, ac edrych a gwrando mewn ffordd fydd yn ein galluogi i fwynhau amrywiaeth diwylliant fel rhoddion gan Dduw. Cawn ein cymell i fod yn wylaidd a doniol am ein sicrwydd a’n trysorau, a bod yn barod i ddymchwel y delwau a addolir gennym.

 

Apêl Ariannol Cristnogaeth 21

Apêl Ariannol Cristnogaeth 21

Fel y gwyddoch, does dim tâl aelodaeth am gael ymuno â Cristnogaeth 21, ac ni fyddem yn dymuno i bethau fod yn wahanol. Mae’n bwysig bod ein holl ddeunyddiau ar gael yn rhad ac am ddim er mwyn i bawb gael cyfle i ddarllen yr erthyglau ar y wefan a medru mwynhau’r negeseuon sy’n cael eu rhannu yn yr e-fwletin ac ar y dudalen Facebook. Y nod yw cyrraedd y nifer mwyaf posibl o gefnogwyr, ond byddai codi tâl aelodaeth yn eithrio rhai pobl ac yn cyfyngu ar y niferoedd. Yr unig dro y byddwn yn gorfod codi tâl yw er mwyn clirio costau cynnal encil neu gynhadledd.

Ychydig flynyddoedd yn ôl, penderfynwyd lansio apêl i dalu am ddatblygu’r wefan a sefydlu’r cylchgrawn digidol Agora, a chafwyd ymateb rhagorol mewn byr amser bryd hynny.

Erbyn hyn, rydym yn gorfod cydnabod bod cynnal y wefan yn faich ariannol, a heb incwm o unrhyw fath mae’n amlwg nad yw’r fenter yn gynaliadwy. Gyda hynny mewn golwg rydym wedi lansio apêl ariannol newydd am gefnogaeth ariannol gyson. Yn hytrach na chodi tâl aelodaeth penodol, gofynnwn i’n cefnogwyr ystyried cyfrannu’n fisol neu’n flynyddol ar sail wirfoddol tuag at gostau rhedeg C21.

Fe welwch dair ffurflen ar y wefan, i’w defnyddio yn ôl y gofyn gan ddibynnu ar sut y bwriadwch gyfrannu. Mae’r gyntaf ar gyfer archeb sefydlog drwy’r banc, sy’n ffordd hwylus a didrafferth o dalu. Mae’r ail ffurflen yn berthnasol i daliadau electronig neu drwy siec, ac mae’r ffurflen olaf yn rhoi caniatâd i ni hawlio 25c Rhodd Cymorth am bob £1 yr ydych yn ei gyfrannu.

Bydd rhai caredigion yn siŵr o fod yn ceisio dyfalu pa fath o swm y dylid ei gyfrannu. Tybed a fyddai modd ystyried y canlynol:

  • isafswm o £30 y flwyddyn i rai sydd mewn gwaith
  • isafswm o £20 y flwyddyn i rai sydd wedi ymddeol
  • fydden ni ddim yn disgwyl unrhyw gyfraniadau gan fyfyrwyr na rhai diwaith.

Diolch o galon am eich haelioni a’ch cefnogaeth gyson i Cristnogaeth 21.

E-fwletin 2 Chwefror 2020

ARAF ac AROS

Sylwadau a ddeilliodd wedi i weithwyr baentio’r arwydd ‘ARAF’ ar yr hewl ger capel cyn cyrraedd croesffordd lle’r oedd yna arwydd ‘AROS’.

Mae’n rhaid i bawb ohonom arafu, aros a gorffwys o bryd i’w gilydd. Dyna sy’n rhoi rhythm i’n bywydau. Pan yn effro byddwn yn weithgar ac yn gwneud pethau. Ond mae angen i ni arafu weithiau; ac mae angen cwsg ar y corff wrth i weithgarwch a bwrlwm y dydd ymdoddi i orffwysfa’r nos.

Wedi’r gorffwys daw toriad gwawr wrth i dywyllwch ildio i oleuni’r diwrnod newydd unwaith eto. Dyna sy’n digwydd yn ein bywydau dynol, yn union fel sy’n digwydd ym myd natur. Wedi arafwch yr hydref, daw gorffwys llwyr y gaeaf cyn bod y byd yn paratoi at dyfiant newydd a thwf y gwanwyn drachefn.

Er pwysiced curiad cyson a di-dor y galon i’n cadw ni’n fyw, yn ôl y meddygon, mae’n debyg bod y galon yn gorfod gorffwys ar ôl pob curiad. Mae’r ysgyfaint hefyd yn gorffwys rhwng pob anadliad. Mae rhythmau’r galon a’r ysgyfaint yn hanfodol i’n cadw’n fyw. Rydym am gyflawni rhywbeth drwy’r amser. Mae perygl i ni o beidio arafu ac o beidio â gorffwys ac o ganlyniad gallwn golli llawer.

Dwi’n cofio unwaith cymryd rhan mewn taith gerdded. Unwaith y dechreuodd pawb gerdded roeddwn gyda’r rhai blaen ac roeddwn yn benderfynol o sefyll yno – felly y bu trwy gydol y daith. A dyna deimlad braf oedd cyrraedd diwedd y daith gydag un arall oedd yn mynnu bod gyda’r cyntaf i orffen.

O dipyn i beth daeth gweddill y cerddwyr i’n dilyn. O’u clywed yn siarad am eu profiadau ar y daith, y sgyrsiau cyfeillgar, a’u sylwadau am y golygfeydd a rhyfeddodau byd natur, diflannodd y teimlad braf o gyrraedd ar y blaen i bawb. Mor ffôl roeddwn wedi bod wrth beidio arafu a chymryd amser i sylwi ar yr hyn a welodd eraill. Mae arafu yn golygu llawer mwy na dim ond gweld – mae’n golygu sylwi.

Wrth i ni gael ein llethu gan bwysau pryderon a gofalon ac wrth i ni ymrwymo’n hunain i ormod o weithgarwch heb amser i orffwys, gall ein hymrwymiadau fod yn orthrwm. Tybed ai cyd-ddigwyddiad yw hi fod y gair Tsieineaidd am brysurdeb yn cynnwys y symbolau am galon a lladd?

Pan nad oes amser i orffwys ein tuedd yw cymryd pob dim yn ganiataol – pethau, pobl a gwybodaeth. Nid oes gennym amser i fwynhau pethau syml bywyd nac i ofalu yn ddigonol am ein hunain, ein hanwyliaid nac eraill.

Wrth neilltuo amser i wrando, byddwn yn cofio o ble yr ydym wedi hanu. A gall ystyried y gwerthoedd sy’n sail i’n bywydau ein harafu. Mae dod i wasanaeth crefyddol yn torri ar rythm yr wythnos a chynnig amser i orffwyso. Bydded i ni ganiatáu amser i’n hunan i arafu a gorffwyso rhag prysurdeb a byddardod holl fynd-a-dod bywyd.

Fel y gwelwn ym myd natur, oni fyddai’n gwneud lles i ni hefyd adael rhai dogmâu, credoau ag athrawiaethu yn llonydd yn eu gaeafgwsg a chaniatáu i’n hunan symud ymlaen at dyfiant newydd?

 

Cerddaf o’r Hen Fapiau’: Cyfrol ‘unigryw’ o gerddi gan y Prifardd Aled Jones Williams.  Lansiad: Morlan, Aberystwyth, 6 Mawrth 2020.  51 o gerddi – yn llaw’r bardd – wedi eu rhwymo’n gain – rhediad cyfyngedig o gopïau ffacsimili – ar gael trwy’r post neu yn y lansiad.  Medrwch archebu copi ar y wefan drwy glicio YMA neu www.cristnogaeth21.cymru a mynd i’r adran Newyddion.

 

E-fwletin 12 Ionawr 2020

DUW – EIN MAM

Ers blynyddoedd maith mae Cristnogion ffeministaidd wedi cydnabod y gallwch ddefnyddio llawer o enwau am Dduw mewn addoliad: yr unig enw sy’n amhosibl ei ddefnyddio tu allan i gylchoedd ffeministaidd yw “Ein Mam,”(neu cyfeirio at Dduw fel ‘Hi’)  gan y  bydd eraill yn anesmwytho.

Gallwn olrhain yr anhawster i benodau cyntaf Genesis, “Creodd Duw ddyn ar ei ddelw ei hun.”  Mae ystyr y gair  “dyn”  yn newid o ‘unigolyn’ i ‘wryw’ yn ôl y cyd-destun. Dysgwyd yr eglwys am ganrifoedd fod gwryw wedi ei greu gyntaf a’i wraig wedyn, ac “Ef” yw pinacl y greadigaeth. Gan fod ‘dyn’ (gwryw) wedi ei greu ar ddelw Duw, honnwyd gan yr eglwys fod Duw hefyd yn ‘wryw’ Copi amherffaith o’r gwryw oedd y fenyw, heb fod ar ddelw Duw, ac felly yn israddol i’r gwryw ac o dan ei awdurdod. Nid yw’r dehongliad hwn wedi diflannu o rhai rhannau o’r eglwys.

Galwodd Iesu Duw yn “Abba.”  A oedd yn bwriadu dweud mai’r  gair Tad, neu Abba, yw unig enw addas ar Dduw, neu a ydoedd yn ceisio arwain pobl i deimlo agosrwydd Duw? Os mai’r ail sy’n gywir, onid yw mynnu galw Duw yn Dad yn rhwystro’r agosatrwydd hwnnw, yn enwedig pan mae’n cael ei ddefnyddio i ormesu menywod sydd wedi dioddef trais  gwrywod? (Ac mae rhai ohonom mewn eglwysi Gymraeg.)

Mae’r defnydd mynych o’r geiriau Tad,  Arglwydd, Barnwr, neu Frenin sy’n cyfleu grym gwrywaidd wedi cau menywod allan o ran lawn ym mywyd yr eglwys ac yn rhagfarnu yn erbyn delweddau benywaidd o Dduw.

Mae’n amhriodol uniaethu Duw gyda gwrywdod. Os ydym yn derbyn fod gwryw a benyw wedi eu creu ar ddelw ac ar lun Duw, mae’n dilyn yn gwbl naturiol ei bod yr un mor briodol i ddarlunio Duw fel menyw: Ein Mam, Duw sy’n esgor, bydwraig, mam eryr, pobyddes, gwraig a gollodd ddarn o arian, cyfeilles; Duw sy’n cysuro ac yn ymgeleddu; Duw Sara a Hagar yn ogystal â Duw Abraham.

Cymharodd Iesu ei hun, ymhlith amrywiaeth o cymariaethau eraill, i iâr yn casglu cywion o dan ei hadenydd. Weithiau cyfeirir at yr Ysbryd fel person benywaidd. Mae “ruach” [gair benywaidd sy’n golygu ysbryd] “yn ymsymud ar wyneb y dyfroedd.” (Gen.1.2). Sonnir hefyd  am Soffia, doethineb Duw yn y Diarhebion fel menyw yn y NRSV.

Mae’r Beibl, er gwaetha ei batriarchaeth, yn llawn o wahanol ddelweddau o Dduw ond mae’n bosibl mynd trwy oedfa mewn capel heb clywed unrhyw gyfeiriad at Dduw heblaw fel “tad” neu fel “arglwydd”,  sydd yn creu’r argraff nad yw’r  Duw yr ydym yn ei addoli yn y capel mor agos a’r Duw sy’n bresennol pan yn gweddïo gartref.

Mae unrhyw iaith, unrhyw eirfa, sy’n ceisio darlunio Duw, yn annigonol. Dylai’r ffaith hon ein ysgogi  i ddefnyddio geirfa mor eang a phosibl wrth gyfeirio ati Hi.  Yn bennaf mae’n amser i ni gydnabod fod dweud ein “Ein Mam” yr un mor ddilys ag unrhyw eiriau eraill wrth i ni geisio agosáu at Dduw.